Binûn

İçinde Nisâ'nın Zikredildiği Surenin Tefsiri Hakkındaki Görüş — 23. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَصِيَّتى في الإحسانِ إليهم .

onlara iyilik etme hususundaki vasiyetime uyun .

القولُ في تأويلِ قولِه: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}.

Allah Teâlâ'nın: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} “Yakın komşuya” sözünün tevili hakkında:

اختلف أهلُ التأويلِ في تأويلِ ذلك؛ فقال بعضُهم: معنى ذلك: والجارِ ذى القَرابةِ والرَّحِمِ منك.

Tevil ehli bu konuda ihtilaf etmiştir. Bazıları: Bunun anlamı, seninle akrabalık ve hısımlık bağı bulunan komşudur, demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ بنِ أبى طلحةَ، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}. يعنى: الذي بينَك وبينه قَرابةٌ .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'ın {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} “Yakın komşuya” sözü hakkında: "Seninle arasında akrabalık bulunan kimsedir " dediğini anlattı.

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}: يعنى ذا الرَّحِمِ.

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} “Yakın komşuya” sözü hakkında: "Akraba olanı kastetmektedir" dediğini anlattı.

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعْمَرٌ، عن قتادةَ وابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}. قال: جارُك هو ذو قَرابتِك .

Bize el-Hasen b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde ve İbn Ebî Necîh'ten, onlar da Mücâhid'den {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} “Yakın komşuya” sözü hakkında şöyle dediğini haber verdi: "Senin komşun, senin akraban olandır ."

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن إسرائيلَ، عن جابرٍ، عن عِكْرمةَ ومجاهدٍ في قولِه: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}. قالا: القَرابةُ.

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, İsrâîl'den, o Câbir'den, o da İkrime ve Mücâhid'den {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} “Yakın komşuya” sözü hakkında [her ikisinin de] şöyle dediklerini anlattı: "Akrabalıktır."

حدَّثني المثنى، قال: ثنا عمرُو بنُ عونٍ، قال: ثنا هُشَيمٌ، عن جُوَيبرٍ، عن الضحاكِ في قولِه: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}. قال: جارُك الذي بينَك وبينَه قَرابةٌ .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym, Cüveybir'den, o da Dahhâk'tan {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} “Yakın komşuya” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Seninle arasında akrabalık bulunan komşundur ."

حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو حُذَيفةَ، قال: ثنا شِبْلٌ، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}: جارُك ذو القَرابةِ.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} “Yakın komşuya” sözü hakkında: "Akraba olan komşundur" dediğini anlattı.

حدَّثنا بِشْرُ بنُ مُعاذٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}: إذا كان له جارٌ له رَحِمٌ، فله حَقَّان اثنان: حَقٌّ القَرابةِ، وحَقُّ الجارِ.

Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} “Yakın komşuya” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Akrabalık bağı bulunan bir komşusu olduğunda, onun iki hakkı vardır: Akrabalık hakkı ve komşuluk hakkı."

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وَهْبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}. قال: الجارُ ذو القُرْبى: ذو قَرابتِك.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} “Yakın komşuya” sözü hakkında şöyle dedi: "Yakın komşu, senin akraban olandır."

وقال آخرون: بل هو جارُ ذى قَرابتِك.

Başkaları da şöyle demiştir: Aksine o, senin akrabanın komşusudur.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا عبد الرحمنِ، قال: ثنا جَريرٌ، عن لَيْثٍ، عن مَيمونِ بنِ مِهْرانَ في قولِه: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}. قال: الرجلُ يَتوسَّلُ إليك بجِوارِ ذى قَرابتِك.

Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Leys'ten, o da Meymûn b. Mihrân'dan {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} “Yakın komşuya” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Senin akrabanın komşuluğunu vesile ederek sana yaklaşan kimsedir."

قال أبو جعفر: وهذا القولُ قولٌ مُخالِفٌ المعروفَ مِن كلامِ العربِ، وذلك أن الموصوفَ بأنه ذو القَرابةِ في قولِه: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}. الجارُ دونَ غيرِه، فجَعَله قائلُ هذه المقالةِ جارَ ذى القَرابةِ، ولو كان معنى الكلامِ كما قال مَيمونُ بنُ مِهْرانَ، لقيل: وجارِ ذى القُرْبى. ولم يُقَل: والجارِ ذى القُرْبى. فكان يكونُ

Ebû Ca‘fer der ki: Bu görüş, Arapların bilinen dil kullanımına aykırı bir görüştür. Şöyle ki; {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} “Yakın komşuya” kavlinde akraba olmakla nitelenen, başkası değil bizzat komşudur. Bu sözü söyleyen kişi ise onu 'akrabanın komşusu' kılmıştır. Şayet sözün anlamı Meymûn b. Mihrân'ın dediği gibi olsaydı, {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} denilmez, 've câri zi’l-kurbâ' [akrabanın komşusuna] denilirdi. O takdirde...

حينَئذ -إذا أُضِيف الجارُ إلى ذى القَرابةِ- الوصيةُ بين جارِ ذى القَرابةِ دونَ الجارِ ذى القُرْبي، وأما {وَالْجَارِ} بالألفِ واللامِ، فغيرُ جائزٌ أن يكونَ {ذِي الْقُرْبَى} إلا مِن صفةِ الجارِ.

-komşu kelimesi akraba kelimesine tamlanan olduğunda- tavsiye, akraba komşuya değil akrabanın komşusuna yönelik olurdu . {وَالْجَارِ} kelimesi harf-i tarifli olunca, {ذِي الْقُرْبَى} ifadesinin komşunun sıfatı olmasından başka bir durum caiz değildir.

وإذا كان ذلك كذلك، كانت الوصيةُ مِن اللَّهِ في قولِه: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}. ببرٍّ الجارِ ذى القُرْبى، دونَ جارِ ذى القَرابةِ، وكان بَيِّنًا خطأُ ما قال ميمونُ بنُ مِهْرَانَ في ذلك.

Durum böyle olunca, Allah'ın: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} “yakın komşuya” sözündeki tavsiyesi, akrabanın komşusuna değil, akraba olan komşuya iyilik yapılmasını emretmektedir ve Meymûn b. Mihrân'ın bu husustaki sözünün hatalı olduğu açıktır.

وقال آخرون: معنى ذلك: والجارِ ذى القُرْبى منكم بالإسلامِ.

Başkaları da şöyle demiştir: Bunun anlamı: İslam bağı ile size yakın olan komşudur.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ عمارةَ الأسديُّ، قال: ثنا عُبَيدُ اللَّهِ بنُ موسى، قال: ثنا شيبانُ ، عن أبي إسحاقَ، عن نَوْفٍ الشَّامِيِّ: {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}: المسلمُ . وهذا أيضًا مما لا معنى له، وذلك أن تأويلَ كتابِ اللَّهِ ﵎ غيرُ جائزٍ صَرْفُه إلا إلى الأغلبِ من كلامِ العربِ الذين نزَل بلسانِهم القرآنُ المعروفِ فيهم، دونَ الأنكرِ الذى لا تتعارَفُه، إلا أن يقومَ بخلافِ ذلك حُجَّةٌ يجبُ التسليمُ لها.

Bana Muhammed b. Umâre el-Esedî anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullah b. Mûsâ anlattı, dedi ki: Bize Şeybân , Ebû İshâk'tan, o da Nevf eş-Şâmî'den {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} “Yakın komşuya” sözü hakkında: "Müslümandır " dediğini anlattı. Bu da hiçbir anlamı olmayan bir sözdür. Zira Allah Teâlâ'nın kitabının tevili, aksine teslim olunması gereken bir delil bulunmadıkça, Kur'an'ın dilleriyle indiği Arapların kendi aralarında bilinen yaygın kullanımından başka, onların tanımadığı kullanımlara yönlendirilemez.

وإذ كان ذلك كذلك، وكان معلومًا أن المُتعارَفَ مِن كلامِ العربِ، إذا قيل: فلانٌ ذو قَرابةِ. إنما يعنى به أنه قريبُ الرَّحِمِ منه دونَ القُرْبِ بالدِّينِ - كان صَرْفُه إلى

Durum böyle olunca ve Arapların örfünde «Falan kişi akrabadır (zû karâbe)» dendiğinde bununla din yakınlığı değil de yalnızca nesep/soy bağı yakınlığının kastedildiği bilindiğine göre, [bu ifadenin]

القَرابةِ بالرحمِ، أولى مِن صَرْفِه إلى القُرْبِ بالدينِ.

nesep/akrabalık yakınlığına hamledilmesi, din yakınlığına hamledilmesinden daha evladır.

القولُ في تأويلِ قولِه: {وَالْجَارِ الْجُنُبِ}.

Allah Teâlâ'nın: {وَالْجَارِ الْجُنُبِ} “ve uzak komşuya” sözünün tevili hakkında:

اختَلف أهلُ التأويلِ في تأويلِ ذلك؛ فقال بعضُهم: معنى ذلك: والجارِ البعيدِ الذي لا قَرابةَ بينَك وبينَه.

Tevil ehli bunun tevilinde ihtilaf etmiştir. Bazıları: Bunun anlamı; seninle arasında akrabalık bağı bulunmayan uzak komşudur, demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني مُعاويةُ، عن عليٍّ بنِ أبي طلحةَ، عن ابن عباسٍ: {وَالْجَارِ الْجُنُبِ}: الذى ليس بينَك وبينَه قَرابةٌ .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan {وَالْجَارِ الْجُنُبِ} “Uzak komşuya” hakkında: "Seninle arasında akrabalık olmayan kimsedir " dediğini anlattı.

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ: {وَالْجَارِ الْجُنُبِ}: يعنى الجارَ مِن قومٍ جُنُبٍ.

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan {وَالْجَارِ الْجُنُبِ} “Uzak komşuya” hakkında: "Yabancı bir topluluktan olan komşuyu kastetmektedir" dediğini anlattı.

حدَّثنا بِشْرُ بنُ مُعاذٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَالْجَارِ لْجُنُبِ}: الذى ليس بينَهما قرابةٌ وهو جائزٌ، فله حَقٌّ الجوارِ.

Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {وَالْجَارِ لْجُنُبِ} “ve uzak komşuya” hakkında: "Aralarında akrabalık bulunmayan kimsedir; o [yabancı/uzak] komşudur ve komşuluk hakkı vardır" dediğini anlattı.

حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {وَالْجَارِ الْجُنُبِ}: الجارُ الغريبُ يكونُ في القومِ .

Bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den {وَالْجَارِ الْجُنُبِ} “Uzak komşuya” hakkında: "Bir topluluk içinde bulunan yabancı komşudur " dediğini anlattı.

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعْمَرٌ، عن قتادةَ وابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَالْجَارِ الْجُنُبِ}: جارُكَ مِن قومٍ آخرين.

Bize el-Hasen b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde ve İbn Ebî Necîh'ten, [o da] Mücâhid'den {وَالْجَارِ الْجُنُبِ} “Uzak komşuya” hakkında: "Başka bir topluluktan olan komşundur" dediğini haber verdi.

حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو حُذَيفةَ، قال: ثنا شِبْلٌ، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَالْجَارِ الْجُنُبِ}: جارُك لا قَرابةَ بينَك وبينَه، البعيدُ في النَّسَبِ وهو جارٌ.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {وَالْجَارِ الْجُنُبِ} “Uzak komşuya” hakkında: "Seninle arasında akrabalık olmayan, nesepçe uzak olup komşu olan kimsedir" dediğini anlattı.

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن إسرائيلَ، عن جابرٍ، عن عِكْرمةَ ومُجاهدٍ في قولِه: {وَالْجَارِ الْجُنُبِ}. قال: المُجانِبُ.

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, İsrâîl'den, o Câbir'den, o da İkrime ve Mücâhid'den {وَالْجَارِ الْجُنُبِ} “ve uzak komşuya” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "[Akrabalığı olmayan] yabancı kimsedir."

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وَهْبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَالْجَارِ الْجُنُبِ}: الذى ليس بينَك وبينَه رَحِمٌ ولا قَرابةٌ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, {وَالْجَارِ الْجُنُبِ} “ve uzak komşuya” sözü hakkında şöyle dedi: "Seninle arasında hısımlık ve akrabalık bağı bulunmayan kimsedir."

حدَّثني يحيى بنُ أبى طالبٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: أخبَرنا جُوَيبرٌ، عن الضحاك: {وَالْجَارِ الْجُنُبِ}. قال: مِن قومِ آخَرين .

Bana Yahyâ b. Ebî Tâlib anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Cüveybir, Dahhâk'tan {وَالْجَارِ الْجُنُبِ} “ve uzak komşuya” hakkında: "Başka bir topluluktan olan kimsedir " dediğini haber verdi.

وقال آخرون: هو الجارُ المُشْرِكُ.

Başkaları ise: "O, müşrik olan komşudur" demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ عُمارة الأسدِيُّ، قال: ثنا عُبَيدُ اللَّهِ بنُ موسى، قال: ثنا شَيْبانُ، عن أبي إسحاقَ، عن نَوْفٍ الشاميِّ: {وَالْجَارِ الْجُنُبِ}. قال: اليَهوديُّ والنَّصْرانيُّ .

Bana Muhammed b. Umâre el-Esedî anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullah b. Mûsâ anlattı, dedi ki: Bize Şeybân, Ebû İshâk'tan, o da Nevf eş-Şâmî'den {وَالْجَارِ الْجُنُبِ} “ve uzak komşuya” hakkında: "Yahudi ve Hristiyan kimsedir " dediğini anlattı.

وأولى القولَين في ذلك بالصوابِ قولُ مَن قال: معنى الجُنُبِ في هذا الموضعِ: الغريبُ البعيدُ، مسلمًا كان أو مُشْرِكًا، يَهوديًّا كان أو نصرانيًّا، لِما

Bu hususta iki görüşten isabete en layık olanı; ister Müslüman ister müşrik, ister Yahudi ister Hristiyan olsun, bu yerdeki el-Cünub (الْجُنُب) kelimesinin anlamının yabancı ve uzak [komşu] olduğunu söyleyen kimsenin görüşüdür. Zira

بَيَّنَّا قبلُ مِن أن {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى}، هو الجارُ ذو القَرابةِ والرَّحِمِ.

daha önce {وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى} ifadesinin akraba ve nesep bağı olan komşu olduğunu açıklamıştık.

والواجبُ أن يكونَ الجارُ ذو الجَنابةِ، الجارَ البعيدَ؛ ليكون ذلك وصيةً بجميعِ أصنافِ الجيرانِ، قريبِهم وبعيدِهم.

Bu durumun, yakınıyla ve uzağıyla bütün komşu çeşitlerine bir tavsiye olması için, 'cünub' olan komşunun da uzak komşu olması gerekir.

وبعدُ، فإن الجُنُبَ في كلامِ العربِ البعيدُ، كما قال أعشى بني قيسٍ :

Kaldı ki 'el-cünub' Arapların dilinde uzak demektir; nitekim A'şâ Benî Kays şöyle demiştir :

أَتيتُ حُرَيْثًا زائرًا عن جَنابَةٍ … فكان حُرَيْثٌ في عَطائيَ جامِدا

"Uzaktan ve gurbetten Hureys'i ziyarete geldim... Hureys ise bana ihsanda bulunmakta pek cimri davrandı."

يعنى بقولِه: عن جَنابةٍ. عن بُعْدِ وغُرْبةٍ. ومنه قيل: اجتَنَب فلانٌ فلانًا. إذا بَعُدَ منه وتَجَنَّبه. [وجنّبه خيرَه] : إذا منَعه إياه. ومنه قيل للجَنُبِ: جُنُبٌ. لاعتزالِه الصلاةَ حتى يَغْتَسِلَ.

"An cenâbetin" sözüyle: Uzaktan ve gurbetten, demek istemiştir. Buradan hareketle, bir kimse diğerinden uzaklaşıp sakındığı zaman "İctenebe fulânun fulânen" denilmiştir. Bir kimse diğerine hayrını engellediği zaman da: [Ve cennebehû hayrahû] denir. Gusül abdesti alıncaya kadar namazdan uzak durduğu için de cünüp olana 'cünüp' denilmiştir.

فمعنى ذلك: والجارِ المُجانِبِ للقَرابةِ.

Bunun anlamı: Akrabalık bağı bulunmayan uzak komşudur.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}.

Allah Teâlâ'nın: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “ve yanınızdaki arkadaşa” sözünün tevili hakkında:

اختَلف أهلُ التأويلِ في المَعْنِيِّ بذلك؛ فقال بعضُهم: هو رَفيقُ الرجلِ في سَفرِه.

Tevil ehli bununla kastedilen kimse hakkında ihtilaf etmiştir. Bazıları: O, kişinin yolculuktaki arkadaşıdır, demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبد اللَّه بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليِّ بنِ أبى طلحةَ، عن ابنِ عباسٍ: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: الرفيقُ .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “Yanınızdaki arkadaşa” hakkında: "Yol arkadaşıdır " dediğini anlattı.

حدَّثنا ابنُ بَشَّارٍ، قال: ثنا يحيى وعبدُ الرحمنِ، قالا: ثنا سُفيانُ، عن

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ ve Abdurrahman anlattılar, dediler ki: Bize Süfyân, ...'den anlattı:

أبى بكيرٍ ، قال: سمِعتُ سعيدَ بنَ جُبَيرٍ، يقولُ: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: الرفيقُ في السَّفَرِ .

Ebû Bükeyr'den anlattı, dedi ki: Saîd b. Cübeyr'in şöyle dediğini işittim: "{وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “Yanınızdaki arkadaşa”; yolculuktaki arkadaştır ."

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعْمَرٌ، عن قتادةَ وابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: صَاحِبُك في السَّفَرِ .

Bize el-Hasan b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde ve İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “ve yanınızdaki arkadaşa” sözü hakkında: "Yolculuktaki arkadaşındır " dediğini haber verdi.

حدَّثنا بِشْرُ بنُ مُعاذٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: وهو الرفيقُ في السَّفَرِ .

Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: "{وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “ve yanınızdaki arkadaşa”; o, yolculuktaki arkadaştır " dediğini anlattı.

حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: الرفيقُ في السفرِ، منزلُه منزلُك ، وطعامُه طعامُك، ومسيرُه مسيرُك .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “Yanınızdaki arkadaşa” hakkında şöyle dediğini anlattı: "Yolculuktaki arkadaştır; konakladığı yer senin konakladığın yer , yiyeceği senin yiyeceğin ve yürüyüşü senin yürüyüşündür ."

حدَّثنا سفيانُ، قال: ثنا أبي، عن إسرائيلَ، عن جابرٍ، عن عكرمةَ ومجاهدٍ: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: قالا: الرفيقُ في السفرِ .

Bize Süfyân anlattı, dedi ki: Bize babam, İsrâîl'den, o Câbir'den, o da İkrime ve Mücâhid'den {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “ve yanınızdaki arkadaşa” hakkında: "İkisi de 'Yolculuktaki arkadaştır ' dediler" şeklinde anlattı.

حدَّثني المثنى، قال: ثنا الحِمَّانيُّ، قال: ثنا شَرِيكٌ، عن جابرٍ، عن عامرٍ، عن

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize el-Himmânî anlattı, dedi ki: Bize Şerîk, Câbir'den, o Âmir'den, o da

عليٍّ وعبدِ اللَّهِ، قالا: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: الرفيقُ الصالحُ.

o da Ali ve Abdullah'tan rivayet etti; onlar: "{وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “ve yanınızdaki arkadaşa”; sâlih arkadaştır" dediler.

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجَّاجٌ، عن ابنِ جُريجٍ، قال: أخبرَنى سُلَيْمٌ، عن مجاهدٍ، قال: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: رفيقُك في السفرِ الذي يأتيك ويدُه مع يدِك .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den anlattı, dedi ki: Bana Süleym, Mücâhid'den anlattı, o şöyle demiştir: "{وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “Yanınızdaki arkadaşa”; yolculukta sana gelen ve eli elinle birlikte olan arkadaştır ."

حدَّثني المثنى، قال: ثنا سُوَيْدُ بنُ نصرٍ، قال: أخبَرنا ابنُ المباركِ قراءةً على ابنِ جريجٍ، قال: أخبَرني سُلَيْمٌ أنه سمِع مجاهدًا يقولُ: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}. فذكَر مثلَه.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Süveyd b. Nasr anlattı, dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, İbn Cüreyc'e okunurken haber verdi, o dedi ki: Bana Süleym, Mücâhid'i {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “ve yanınızdaki arkadaşa” derken işittiğini haber verdi ve aynısını zikretti.

حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: الصاحبُ في السفرِ.

Bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “ve yanınızdaki arkadaşa” hakkında: "Yolculuktaki arkadaştır" dediğini anlattı.

حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو ابنُ دُكَيْنٍ، قال: ثنا سفيانُ، عن أبي بُكَيْرٍ ، عن سعيدِ بنِ حُبيرٍ: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: الرفيقُ الصالحُ .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû [Nuaym] b. Dükeyn anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Ebû Bükeyr'den , o da Saîd b. Cübeyr'den {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “ve yanınızdaki arkadaşa” hakkında: "Sâlih arkadaştır " dediğini anlattı.

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا الثوريُّ، عن أبي بُكَيْرٍ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ مثلَه .

Bize el-Hasan b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize es-Sevrî, Ebû Bükeyr'den, o da Saîd b. Cübeyr'den aynısını haber verdi .

حدَّثني المثنى، قال: ثنا عَمْرُو بنُ عونٍ، قال: أخبَرنا هُشَيْمٌ، عن جُويبرٍ، عن الضحَّاكِ في قولِه: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}. قال: الرفيقُ في السفرِ.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym, Cüveybir'den, o da ed-Dahhâk'tan {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “ve yanınızdaki arkadaşa” [ayeti] hakkında onun: "Yolculuktaki arkadaştır" dediğini haber verdi.

حدَّثني يحيى بنُ أبي طالبٍ، قال: ثنا يزيد، قال: أخبَرنا جُوييرٌ، عن الضحَّاكِ مثلَه.

Bana Yahyâ b. Ebî Tâlib anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Cüveybir, Dahhâk'tan aynısını haber verdi.

وقال آخَرون: بل هو امرأةُ الرجلِ التي تكونُ معَه إلى جنبِه.

Başkaları ise: "Aksine o, kişinin yanında [sürekli] beraber bulunan karısıdır" demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن جابرٍ، عن عامرٍ أو القاسمُ، عن عليٍّ وعبد اللَّه ﵄: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}. قالا: هي المرأةُ .

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Câbir'den, o Âmir'den veya el-Kâsım'dan, o da Ali ve Abdullah radıyallâhu anhümâ'dan {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “ve yanınızdaki arkadaşa” hakkında: "İkisi de 'O, kadındır/eştir ' dediler" şeklinde anlattı.

حدَّثني المثنى، قال: ثنا عَمرُو بنُ عونٍ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، عن بعضِ أصحابِه، عن جابرٍ، عن عليٍّ وعبدِ اللَّهِ مثلَه.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym, bazı arkadaşlarından, o Câbir'den, o da Ali ve Abdullah'tan aynısını anlattı.

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: يعنى الذى معك في منزلِك .

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “Yanınızdaki arkadaşa” hakkında: "Evinde seninle birlikte olan kimseyi kastetmektedir " dediğini anlattı.

حدَّثنا محمدُ بنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن هلالٍ، عن عبدِ الرحمنِ بنِ أبي ليلى أنه قال في هذه الآيةِ: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}. قال: هي المرأةُ.

Bize Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Hilâl'den, o da Abdurrahman b. Ebî Leylâ'dan {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “Yanınızdaki arkadaşa” ayeti hakkında: "O, kadındır/eştir." dediğini anlattı.

حدَّثنا ابنُ بشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن أبى الهيثمِ، عن: إبراهيمَ: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}. قال: المرأةُ .

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Ebü'l-Heysem'den, o da İbrâhim'den {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “Yanınızdaki arkadaşa” hakkında: "Kadındır/eştir " dediğini anlattı.

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: قال الثوريُّ، قال أبو الهيثمِ، عن إبراهيمَ: هي المرأةُ .

Bize el-Hasan b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: es-Sevrî dedi ki, Ebü'l-Heysem, İbrâhim'den nakletti: "O, kadındır/eştir ."

حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو نُعَيْمٍ، قال: ثنا سفيانُ، عن أبى الهيثمِ، عن إبراهيمَ مثلَه .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Nuaym anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Ebü'l-Heysem'den, o da İbrâhim'den aynısını anlattı .

حدَّثني المثنى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا أبو معاويةَ، عن محمدِ بنِ سُوقَةَ، عن أبي الهيثمِ، عن إبراهيمَ مثلَه .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize Ebû Muâviye, Muhammed b. Sûka'dan, o Ebü'l-Heysem'den, o da İbrâhim'den aynısını anlattı .

حدَّثني عمرُو بنُ يَبْدَقَ، قال: ثنا مروانُ بنُ معاويةَ، عن محمدِ بنِ سُوقةَ، عن أبي الهيثمِ، عن إبراهيمَ مثلَه .

Bana Amr b. Yebdak anlattı, dedi ki: Bize Mervân b. Muâviye, Muhammed b. Sûka'dan, o Ebü'l-Heysem'den, o da İbrâhim'den aynısını anlattı .

وقال آخَرون: هو الذي يَلْزَمُك ويَصْحَبُك رجاءَ نفعِك.

Başkaları ise: "O, senden bir fayda umarak seninle beraber olan ve sana arkadaşlık eden kimsedir" demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابنِ جُرَيْجٍ، قال: قال ابنُ عباسٍ: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: الملازم. وقال أيضًا: رفيقُك الذي يُرافِقُك.

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den anlattı, dedi ki: İbn Abbâs: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “ve yanınızdaki arkadaşa” hakkında: "[Sürekli seninle] beraber olan kimsedir" dedi. Yine şöyle demiştir: "Sana yoldaşlık eden arkadaşındır."

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: الذي يَلْصَقُ بك وهو إلى جنبِك، ويكونُ معَك إلى جنبِك رجاءَ

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd şöyle dedi: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “ve yanınızdaki arkadaşa” [ifadesi], sana yapışan (yanından ayrılmayan), yanı başında bulunan ve [senin] ... ümidiyle yanında olan [kimsedir].

خيرِك ونفعِك.

hayrını ve menfaatini umarak senin yanında bulunan kimsedir."

والصوابُ مِن القولِ في تأويلِ ذلك عندى أن معنى: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ}: الصاحبُ إلى الجنبِ، كما يقال: فلانٌ بجنبِ فلانٍ وإلى جنبِه. وهو مِن قولِهم: جنَب فلانٌ فلانًا فهو يَجْنُبه جنبًا. إذا كان لجنبِه، ومن ذلك: جنَب الخيلَ: إذا قاد بعضَها إلى جنبِ بعضٍ. وقد يَدْخُلُ في هذا الرفيقُ في السفرِ، والمرأةُ، والمنقطعُ إلى الرجلِ الذى يُلازِمُه رجاءَ نفعِه؛ لأن كلَّهم بجنبِ الذي هو معه، وقريبٌ منه، وقد أوْصَى اللَّهُ تعالى بجميعِهم لوجوبِ حقٍّ الصاحبِ على المصحوبِ.

Bana göre bunun tevilinde doğru olan görüş şudur: {وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ} “ve yanınızdaki arkadaşa” ifadesinin anlamı, kişinin bitişiğinde/yanında olan arkadaştır; nitekim 'falan kimse falanın yanında ve bitişiğindedir' denir. Bu, Arapların 'falan falanın yanına gitti/yanında yürüdü, o da onun yanında yürümektedir' anlamında kullandıkları 'فُلَانٌ فُلَانًا فَهُوَ يَجْنُبُهُ جَنْبًا' sözünden gelir. Atların yan yana birlikte yedekte çekilmesi anlamında 'جَنَبَ الْخَيْلَ' denmesi de bu kabildendir. Buna yolculuktaki arkadaş, eş/kadın ve faydasını umarak adama bağlanıp onunla beraber olan kimse de dâhil olabilir; zira bunların hepsi beraberinde bulunduğu kişinin yanındadır ve ona yakındır. Allah Teâlâ, arkadaşın arkadaş üzerindeki hakkının gerekliliğinden ötürü bunların tamamını [gözetmeyi] tavsiye etmiştir.

وقد حدَّثنا سهلُ بنُ موسى الرازيُّ، قال: ثنا ابنُ أَبي فُدَيْكِ، عن فلانِ بنِ عبدِ اللَّهِ، عن الثقةِ عندَه أن رسولَ اللَّه ﷺ كان معَه رجلٌ مِن أصحابِه، وهما على راحلتينِ، فدخَل النبيُّ ﷺ في غيضةِ طرفاءٍ، فقطَع قَصيلينِ أحدُهما مُعْوَجٌّ، والآخرُ معتدِلٌ، فخرَج بهما فأعطى صاحبَه المعتدلَ وأخَذ لنفسِه المعوجَّ، فقال الرجلُ: يا رسولَ اللَّهِ، بأبي أنت وأمى، أنت أحقُّ بالمعتدلِ منى، فقال: "كلَّا، يا فلانُ، إن كلَّ صاحبٍ يَصْحَبُ صاحبًا مسئولٌ عن صحابتِه ولو ساعةً مِن

Bize Sehl b. Mûsâ er-Râzî anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Füdeyk, Fülan b. Abdillâh'tan, o da nezdinde güvenilir bir kimseden nakletti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, yanında ashabından bir adamla beraberdi ve ikisi de binekleri üzerindeydiler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bir ılgın koruluğuna girdi ve biri eğri diğeri düz iki değnek kesti. Sonra bunlarla [dışarı] çıkıp düz olanını arkadaşına verdi, eğri olanını ise kendine aldı. Bunun üzerine adam: "Ey Allah'ın Resûlü! Anam babam sana feda olsun, düz olana sen benden daha layıksın" dedi. [Bunun üzerine Allah Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurdu: «Hayır, ey falan! Bir kimseyle arkadaşlık eden herkes, günün bir vaktinde de

نهارٍ" .

olsa bu arkadaşlığından sorgulanacaktır" .

حدَّثني المثنى، قال: ثنا سويدُ بنُ نصرٍ، قال: أخبَرنا ابنُ المباركِ، عن حَيْوَةَ، قال: ثنى شُرَحْبيلُ بنُ شَريكٍ، عن أبي عبدِ الرحمنِ الحُبُلِّيِّ، عن عبدِ اللَّهِ بنِ عَمْرٍو، عن النبيِّ ﷺ، قال: "إن خيرَ الأصحابِ عندَ اللَّهِ ﵎ خيرُهم لصاحبِه، وخيرَ الجيرانِ عندَ اللَّهِ خيرُهم لجارِه" .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Süveyd b. Nasr anlattı, dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Hayve'den haber verdi, dedi ki: Bana Şürahbîl b. Şerîk, Ebû Abdirrahmân el-Hübulî'den, o da Abdullah b. Amr'dan, o da Peygamber ﷺ'den şöyle buyurduğunu anlattı: "Allah azze ve celle katında arkadaşların en hayırlısı, arkadaşına karşı en hayırlı olanıdır. Allah katında komşuların en hayırlısı da komşusuna karşı en hayırlı olanıdır" .

وإن كان الصاحب بالجنب محتملًا معناه ما ذكَرْناه مِن أن يكونَ داخلًا فيه كلُّ مَن جنب رجلًا بصُحْبةٍ في سفرٍ، أو بنكاحٍ، أو انقطاعٍ إليه واتصالٍ به، ولم يكن اللَّه جلّ ثناؤُه خصَّ بعضَهم مما احْتَمله ظاهرُ التنزيلِ -فالصوابُ أن يقالَ: جميعُهم معنيُّون بذلك، وبكلِّهم قد أوْصَى اللَّهُ بالإحسانِ إليه.

Yan arkadaşı (es-sâhibu bi'l-cenb) ifadesinin anlamı, zikrettiğimiz üzere bir kimseye yolculukta arkadaşlık, evlilik bağı veya ona sığınıp bağlanma yoluyla bitişik olan herkesi kapsamaya muhtemel olup Allah -övgüsü yüce olsun- indirilen metnin zahirinin kapsadığı bu kimselerden hiçbirini özel olarak tahsis etmediğine göre, doğru olan: 'Hepsi bununla kastedilmiştir ve Allah hepsine iyilik yapılmasını tavsiye etmiştir' denilmesidir.

القولُ في تأويلِ قولِه: {وَابْنِ السَّبِيلِ}.

{وَابْنِ السَّبِيلِ} “ve yolda kalmışa” sözünün tevili hakkında görüş:

اخْتَلف أهلُ التأويلِ في تأويلِ ذلك؛ فقال بعضُهم: ابنُ السبيلِ هو المسافرُ الذي يَجْتازُ مارًّا.

Tevil ehli bunun tevilinde ihtilaf etmiştir; bazısı: 'İbnü's-sebîl (yolun oğlu), [bir yerden başka bir yere] geçip gitmekte olan yolcudur' demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعْمَرٌ، عن قتادةَ وابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَابْنِ السَّبِيلِ}: الذي يَمُرُّ عليك وهو مسافرٌ.

Bize el-Hasen b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde ve İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {وَابْنِ السَّبِيلِ} “ve yolda kalmışa” [ayeti hakkında şöyle dediğini] haber verdi: "Yolcu iken sana uğrayıp geçen kimsedir."

حدَّثني المثنى، قال: ثنا سُوَيْدُ بنُ نصرٍ، قال: أخبَرنا ابنُ المباركِ، عن مَعْمَرٍ، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ وقتادة مثلَه .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Süveyd b. Nasr anlattı, dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Ma'mer'den, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid ve Katâde'den aynısını haber verdi .

حدَّثني المثنى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا ابنُ أبي جعفرٍ، عن أبيه، عن الربيعِ في قولِه: {وَابْنِ السَّبِيلِ}. قال: هو المارُّ عليك وإن كان في الأصلِ غنيًّا .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Ca'fer, babasından, o da er-Rebî'den {وَابْنِ السَّبِيلِ} “ve yolda kalmışa” sözü hakkında: "Aslında zengin bile olsa sana uğrayıp geçen kimsedir " dediğini anlattı.

وقال آخَرون: هو الضيفُ.

Başkaları ise: "O, misafirdir" demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ، قال حدَّثنا شبلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَابْنِ السَّبِيلِ}. قال: الضيفُ له حقٌّ في السفرِ والحضرِ.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {وَابْنِ السَّبِيلِ} “ve yolda kalmışa” sözü hakkında: "Misafirdir; yolculukta da hazarda da onun bir hakkı vardır" dediğini anlattı.

حدَّثنا بشرُ بنُ مُعاذٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَابْنِ السَّبِيلِ}. وهو الضيفُ.

Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {وَابْنِ السَّبِيلِ} “ve yolda kalmışa” hakkında: "O, misafirdir" dediğini anlattı.

حدَّثني المثنى، قال: ثنا عَمرُو بنُ عونٍ، قال: أخبَرنا هُشَيْمٌ، عن جُويبرٍ، عن الضحَّاكِ: {وَابْنِ السَّبِيلِ}. قال: الضيفُ.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym, Cüveybir'den, o da Dahhâk'tan {وَابْنِ السَّبِيلِ} “ve yolda kalmışa” hakkında: "Misafirdir" dediğini haber verdi.

حدَّثنا يحيى بنُ أبي طالبٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: أخبَرنا جُويبرٍ، عن الضحَّاكِ مثلَه.

Bize Yahyâ b. Ebî Tâlib anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Cüveybir, Dahhâk'tan aynısını haber verdi.

والصوابُ مِن القولِ في ذلك أن ابنَ السبيلِ هو صاحبُ الطريقِ. والسبيلُ هي الطريقُ، وابنُه: صاحبُه الضاربُ فيه. فله الحقُّ على مَن مرَّ به محتاجًا منقطعًا به- إذا كان سفرُه في غيرِ معصيةِ اللَّهِ- أن يُعينه إن احتاج إلى معونةٍ، ويُضَيَّفَه إن احتاج

Bu hususta doğru olan görüş şudur: İbnü's-sebîl, yol ehlidir (yolculuk yapandır). 'Sebîl' (السبيل) yol demektir; onun oğlu (ibn) ise o yolda yolculuk eden kişidir. Eğer yolculuğu Allah'a isyan niteliğinde değilse; ihtiyaç sahibi ve yolda kalmış olarak yanından geçtiği kimsenin, yardıma muhtaç olduğunda ona yardım etmesi ve ağırlanmaya ihtiyacı olduğunda onu misafir etmesi [üzerine bir haktır].

إلى ضيافةٍ، وأن يَحْمِلَه إن احتاج إلى حُمْلانٍ.

ağırlaması ve bir bineğe ihtiyacı varsa onu bindirmesi [üzerine bir haktır].

القولُ في تأويلِ قولِه: {وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ}.

{وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “ve ellerinizin altında bulunanlara (köle ve cariyelere)” sözünün tevili hakkında görüş: