القولُ في تأويلِ قوله جل ثناؤُه: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}.
Şânı yüce olan Allah'ın: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “Ya da kadınlara dokunmuşsanız” buyruğunun tefsiri.
قال أبو جعفرٍ: يعنى تعالى ذكرُه بقولِه ذلك: أو باشَرْتُم النساءَ بأبدانِكم .
Ebû Ca'fer der ki: Zikri yüce olan Allah bu buyruğuyla: “Yahut bedenlerinizle kadınlara temas etmişseniz” demektedir.
ثم اخْتَلَف أهلُ التأويلِ في اللَّمْسِ الذي عناه اللهُ جلَّ ثناؤُه بقولِه: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}؛ فقال بعضُهم: عنَى بذلك الجِماعَ.
Sonra tefsir ehli, şânı yüce olan Allah'ın: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “Ya da kadınlara dokunmuşsanız” buyruğuyla kastettiği “lems” (dokunma) hususunda ihtilaf etmişlerdir; bazısı bununla cinsel ilişkinin kastedildiğini söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا حُميدُ بنُ مَسْعَدةَ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيْعٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: ذكَروا اللَّمْسَ، فقال ناسٌ من المَوالى: ليس بالجماعِ. وقال ناسٌ مِن العربِ: اللَّمْسُ الجماعُ. قال: فأَتَيْتُ ابنَ عباسٍ، فقلتُ: إنّ ناسًا مِن الموالى والعربِ اخْتَلَفوا في اللمسِ، فقالت الموالي: ليس الجماعَ. وقالت العربُ: الجماعُ. قال: مِن أيِّ الفريقَيْن كنتَ؟ قلتُ: [كنتُ من] الموالي. قال:
Bize Humeyd b. Mes'ade rivayet etti, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' rivayet etti, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Bişr'den, o da Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti, o şöyle dedi: [İnsanlar] dokunma (lems) meselesini konuştular. Mevâlîden bazı insanlar: "O cinsel ilişki değildir" dediler. Araplardan bazı insanlar da: "Dokunma, cinsel ilişkidir" dediler. [Saîd] dedi ki: Bunun üzerine İbn Abbâs'a gelip dedim ki: "Mevâlîden ve Araplardan birtakım kimseler dokunma konusunda ihtilaf ettiler. Mevâlî: 'O cinsel ilişki değildir' dedi, Araplar ise: 'Cinsel ilişkidir' dedi." [İbn Abbâs]: "Sen bu iki gruptan hangisindendin?" diye sordu. Ben de: "[Ben de] mevâlîden[dim]" dedim. [İbn Abbâs] şöyle dedi:
غُلِب فريقُ المَوالى؛ إن المسَّ و اللَّمسَ والمُباشَرةَ الجِماعُ، ولكنَّ الله يَكْنِى ما شاء بما شاء .
Mevâlî grubu kaybetti; el-Mess, el-lems ve el-mübâşere cinsel ilişkidir, ancak Allah dilediği şeyi dilediği şekilde kinaye yoluyla ifade eder .
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي بِشرٍ ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ مثلَه (٢).
Bize İbn Beşşâr rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet etti, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Bişr'den , o Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan benzerini rivayet etti (٢).
حدَّثنا محمدُ بنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي إسحاقَ، قال: سمِعْتُ سعيدَ بنَ جبيرٍ يُحدِّث عن ابن عباسٍ، أنه قال: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}. قال: هو الجماعُ .
Bize Muhammed b. el-Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet etti, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû İshâk'tan rivayet etti, dedi ki: Saîd b. Cübeyr'in İbn Abbâs'tan rivayetle şöyle dediğini işittim: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “Ya da kadınlara dokunmuşsanız”. Dedi ki: Bu, cinsel ilişkidir .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا وهبُ بنُ جَريرٍ، قال: ثنا أبي، عن قتادةَ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: اختَلفتُ أنا وعطاءٌ وعبيدُ بنُ عميرٍ في قولِه: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}. فقال عبيدُ بنُ عميرٍ: هو الجماعٌ. وقلتُ أنا وعطاءٌ: هو اللَّمْسُ. قال: فدخَلْنا على ابن عباسٍ، فسأَلْناه، فقال: غُلِب فريقُ المَوالى وأصابَت العربُ، هو الجِماعُ، ولكنَّ الله يَعِفُّ ويَكْنِى .
Bize İbn Beşşâr rivayet etti, dedi ki: Bize Vehb b. Cerîr rivayet etti, dedi ki: Bize babam, Katâde'den, o Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti, dedi ki: Ben, Atâ ve Ubeyd b. Umeyr, O'nun: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “Ya da kadınlara dokunmuşsanız” buyruğu hakkında ihtilaf ettik. Ubeyd b. Umeyr: Bu cinsel ilişkidir, dedi. Ben ve Atâ ise: Bu [sadece] dokunmaktır, dedik. Dedi ki: İbn Abbâs'ın yanına girdik ve ona sorduk. Dedi ki: Mevâlî grubu kaybetti ve Arap olan isabet etti; o cinsel ilişkidir, ancak Allah hayâ eder ve kinaye yoluyla anlatır .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، عن عِكرمةَ وسعيدِ بن جبيرٍ وعطاءِ بن أبي رَباحٍ وعُبيدِ بن عُميرٍ، اخْتَلَفوا فِي المُلامَسةِ، فقال
Bize İbnü'l-Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize Abdül'a'lâ rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den, o İkrime, Saîd b. Cübeyr, Atâ b. Ebî Rebâh ve Ubeyd b. Umeyr'den rivayet etti; onlar mülâmese (dokunma) konusunda ihtilaf ettiler, şöyle ki:
سعيدُ بنُ جُبيرٍ وعطاءٌ: المُلامَسةُ ما دونَ الجِماعِ. وقال عُبيدٌ: هو النِّكاحُ. فخرَج عليهم ابن عباس، فسأَلوه، فقال: أخطَأ المَوْلَيَان، وأصاب العربيُّ، الملامسةُ النكاحُ، ولكنَّ الله يَكْنِى ويَعِفُّ.
Saîd b. Cübeyr ve Atâ: Dokunma, cinsel ilişkinin dışındaki temastır, dediler. Ubeyd ise: O nikâhtır (cinsel ilişkidir), dedi. İbn Abbâs yanlarına çıktı ve ona sordular. Dedi ki: İki mevlâ yanıldı, Arap olan isabet etti; mülâmese nikâhtır (cinsel ilişkidir), ancak Allah kinaye yoluyla anlatır ve hayâ eder.
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ بشرٍ، عن سعيدٍ، عن قتادةَ، قال: اجْتَمَع سعيدُ بنُ جبيرٍ وعطاءٌ وعبيدُ بنُ عميرٍ، فذكَر نحوَه.
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Bişr, Saîd'den, o Katâde'den rivayet etti, dedi ki: Saîd b. Cübeyr, Atâ ve Ubeyd b. Umeyr bir araya geldiler... ve benzerini zikretti.
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ عَثْمةَ، قال: ثنا سعيدُ بنُ بَشيرٍ، عن قتادةَ، قال: قال سعيدُ بنُ جُبيرٍ وعطاءٌ في اللِّماسِ : الغَمْرُ باليد. وقال عُبيدُ بنُ عُميرٍ: الجِماعُ. فخرَج عليهم ابن عباسٍ فقال: أخْطَأ المَوْلَيانِ، وأصاب العربيُّ، ولكنَّه يَعِفُّ ويَكْنِى.
Bize İbnü'l-Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Asme rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd b. Beşîr, Katâde'den rivayet etti, dedi ki: Saîd b. Cübeyr ve Atâ dokunma (limâs) hakkında: Elle yoklamaktır, dediler. Ubeyd b. Umeyr ise: Cinsel ilişkidir, dedi. İbn Abbâs yanlarına çıktı ve şöyle dedi: İki mevlâ yanıldı, Arap olan isabet etti; ancak O, hayâ eder ve kinaye yoluyla anlatır.
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ ويعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: [حدَّثنا إسماعيلُ بنُ إبراهيمَ، قال: حدَّثنا خالدٌ الحذاءُ، عن عكرمة، قال] : قال ابن عباسٍ: اللمسُ الجماعُ .
Bize Ebû Küreyb ve Ya'kûb b. İbrâhim rivayet ettiler, dediler ki: [Bize İsmâil b. İbrâhim rivayet etti, dedi ki: Bize Hâlid el-Hazzâ, İkrime'den rivayet etti, dedi ki] : İbn Abbâs dedi ki: Dokunma (lems), cinsel ilişkidir .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ وعبدُ الوَهَّابِ، عن خالدٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ مثلَه.
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Uleyye ve Abdülvehhâb, Hâlid'den, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan benzerini rivayet etti.
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، قال: ثنا أبو بشرٍ، عن سعيدِ بن جُبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: اللمسُ والمَسُّ والمُباشَرَةُ: الجماعُ، ولكنَّ الله يَكْنِى بما شاء.
Bana Ya'kûb b. İbrâhim rivayet etti, dedi ki: Bize Huşeym rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Bişr, Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan rivayet etti, [İbn Abbâs] dedi ki: Dokunma (lems), temas (mess) ve mübâşeret; [hepsi] cinsel ilişkidir. Fakat Allah dilediği şeyden kinaye yoluyla bahseder.
حدَّثنا عبدُ الحميدِ بنُ بَيانٍ، قال: ثنا إسحاقُ الأزْرقُ، عن سفيانَ، عن عاصمٍ الأحْولِ، عن بكرِ بن عبدِ اللهِ، عن ابن عباسٍ، قال: المُلامَسةُ الجِماعُ، ولكنَّ الله كَريمٌ يَكْنِي عما شاء .
Bize Abdülhamîd b. Beyân rivayet etti, dedi ki: Bize İshâk el-Ezrak, Süfyân'dan, o Âsım el-Ahvel'den, o Bekr b. Abdillâh'tan, o İbn Abbâs'tan rivayet etti, dedi ki: Mülâmese cinsel ilişkidir, ancak Allah kerîmdir; dilediği şeyden kinaye yoluyla bahseder .
حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللهِ بن عبدِ الحَكَمِ، قال: ثنا أيوبُ بنُ سُوَيْدٍ، عن سفيانَ، عن عاصمٍ، عن بكرِ بن عبدِ اللهِ، عن ابن عباسٍ مثلَه.
Bana Muhammed b. Abdillâh b. Abdilhakem rivayet etti, dedi ki: Bize Eyyûb b. Süveyd, Süfyân'dan, o Âsım'dan, o Bekr b. Abdillâh'tan, o İbn Abbâs'tan benzerini rivayet etti.
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا ابن أبي عَدِيٍّ، عن داودَ، عن جعفرِ بن أبى وَحْشِيَّةَ، عن سعيدِ بن جُبيرٍ، قال: اخْتَلَفت العربُ والمَوالِي في المُلامَسةِ على بابِ ابن عباسٍ، فقالت العربُ: الجماعُ. وقالت المَوالِي: باليدِ. قال: فخرج ابن عباسٍ، فقال: غُلِب فريق الموالى، الملامسةُ: الجِماعُ .
Bize İbnü'l-Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy, Dâvûd'dan, o Ca'fer b. Ebî Vahşiyye'den, o Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti, dedi ki: Araplar ve mevâlî, İbn Abbâs'ın kapısında mülâmese konusunda ihtilaf ettiler. Araplar: [O] cinsel ilişkidir, dediler. Mevâlî ise: Elle [dokunmaktır], dediler. Dedi ki: Bunun üzerine İbn Abbâs çıktı ve şöyle dedi: Mevâlî grubu kaybetti; mülâmese cinsel ilişkidir .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا عبدُ الوهَّابِ، قال: ثنا داودُ، عن رجلٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ قال: كنا على بابِ ابن عباسٍ. فذكَر نحوَه.
Bize İbnü'l-Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize Abdülvehhâb rivayet etti, dedi ki: Bize Dâvûd, bir adamdan, o Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti, dedi ki: İbn Abbâs'ın kapısındaydık... deyip benzerini zikretti.
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا يزيدُ بنُ هارونَ، قال: حدَّثنا داودُ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: قعَد قومٌ على بابِ ابن عباسٍ. فذكَر نحوَه.
Bize İbnü'l-Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn rivayet etti, dedi ki: Bize Dâvûd, Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti, dedi ki: Bir topluluk İbn Abbâs'ın kapısında oturdu... deyip benzerini zikretti.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}. والملامَسةُ هو النكاحُ .
Bana el-Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize Abdullâh b. Sâlih rivayet etti, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan O'nun: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “veya kadınlara dokunmuşsanız” sözü hakkında rivayet etti: Mülâmese nikâhtır (cinsel ilişkidir) .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا ابن نُمَيْرٍ، عن الأعمشِ، عن عبدِ الملكِ بن مَيْسَرةَ،
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Nümeyr, el-A'meş'ten, o Abdülmelik b. Meysere'den rivayet etti,
عن سعيدِ بن جُبيرٍ، قال: اجْتَمَعَت المَوالى والعربُ في المسجدِ وابنُ عباسٍ في الصُّفَّةِ، فاجْتَمَعَت الموالى على [أن اللمسَ ما] دونَ الجماعِ، واجْتَمَعَت العربُ على أنه الجِماعٌ، فقال ابن عباسٍ: من أيِّ الفريقَيْن أنت؟ قلتُ: مِن الموالى. قال: غُلِبَت الموالي .
o Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti, dedi ki: İbn Abbâs suffede iken mevâlî ve Araplar mescidde toplandılar. Mevâlî [dokunmanın (lems)] cinsel ilişkinin dışındaki temas olduğu görüşünde, Araplar ise onun cinsel ilişki olduğu görüşünde birleştiler. Bunun üzerine İbn Abbâs: Sen hangi gruptansın? dedi. Ben: Mevâlîdenim, dedim. Dedi ki: Mevâlî kaybetti .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن أبي إسحاقَ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: اللمسُ الجماعُ .
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Ebû İshâk'tan, o Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan rivayet etti, dedi ki: Dokunma (lems), cinsel ilişkidir .
وبه عن سفيانَ، عن عاصمٍ، عن بكرٍ، عن ابن عباسٍ مثلَه .
Aynı isnadla Süfyân'dan, o Âsım'dan, o Bekr'den, o İbn Abbâs'tan benzeri rivayet edildi .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا حفصٌ، عن الأعمشِ، عن حَبيبٍ، عن سعيدِ بن جُبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: هو الجماعُ .
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize Hafs, el-A'meş'ten, o Habîb'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan rivayet etti, dedi ki: O, cinsel ilişkidir .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا مالكٌ، عن زُهَيْرٍ، عن خُصيفٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ مثلَه .
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize Mâlik, Züheyr'den, o Husayf'tan, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan benzerini rivayet etti .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا حفصٌ، عن داودَ، عن جعفرِ بن إياسٍ، عن سعيدِ بن جُبيرٍ، عن ابن عباسٍ: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}. قال: الجِماعُ .
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize Hafs, Dâvûd'dan, o Ca'fer b. İyâs'tan, o Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “veya kadınlara dokunmuşsanız” [ayeti hakkında] rivayet etti. Dedi ki: Cinsel ilişkidir .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن أشعثَ، عن الشعبيِّ، عن
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Eş'as'tan, o eş-Şa'bî'den, o...
عليٍّ ﵁، قال: الجِماعُ .
o Ali radıyallâhu anh'tan rivayet etti, dedi ki: [O], cinsel ilişkidir .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، عن يونُسَ، عن الحسنِ، قال: الجماعُ .
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize Abdüla'lâ, Yûnus'tan, o el-Hasan'dan rivayet etti, dedi ki: Cinsel ilişkidir .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا مالكٌ [عن زُهَيرٍ] ، عن خُصيفٍ، قال: سأَلْتُ مجاهدًا، فقال ذلك .
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize Mâlik [Züheyr'den] , o Husayf'tan rivayet etti, dedi ki: Mücâhid'e sordum, o da böyle dedi .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ والحسنِ، قالا: غِشْيانُ النساءِ .
Bize Bişr rivayet etti, dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde ve el-Hasan'dan rivayet etti; ikisi şöyle dediler: Kadınlarla cinsel ilişkide bulunmaktır .
وقال آخَرون: عنَى اللهُ بذلك كلَّ لمسٍ، بيدٍ كان أو بغيرِها مِن أعْضاءِ جسدِ الإنسانِ، وأَوْجَبوا الوضوءَ على مَن مسَّ بشَيْءٍ من جسدِه شيئًا مِن جسدِها مُفْضِيًا إليه.
Başkaları ise şöyle dedi: Allah bununla ister elle olsun ister insan bedeninin diğer organlarıyla olsun her türlü dokunmayı kastetmiştir ve bedeninin bir parçasıyla kadının bedeninin bir parçasına doğrudan temas eden kimseye abdest almayı farz kılmışlardır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bu Görüşü Savunanların Zikri
حدَّثنا محمدُ بنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن
Bize Muhammed b. el-Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer rivayet etti, dedi ki: Bize Şu‘be, [şundan] rivayet etti:
مُخارِقٍ، عن طارقِ بن شِهابٍ، عن عبدِ الله، أنه قال شيئًا هذا معناه: الملامسةُ ما دونَ الجِماعِ .
Muhârik'tan, o Târık b. Şihâb'dan, o Abdullâh'tan rivayet etti ki o, anlamı şu olan bir şey söyledi: Mülâmese cinsel ilişkinin dışındaki temastır .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن منصورٍ، عن هِلالٍ، عن أبي عُبيدةَ، عن عبدِ اللهِ، أو عن أبي عُبيدةَ - منصورٌ الذي شكَّ - قال: القُبلةُ مِن اللَّمس .
Bize İbnü'l-Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet etti, dedi ki: Bize Şu'be, Mansûr'dan, o Hilâl'den, o Ebû Ubeyde'den, o Abdullâh'tan yahut [doğrudan] Ebû Ubeyde'den -şüphe eden Mansûr'dur- rivayet etti, dedi ki: Öpmek dokunmadandır .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن مُخارِقٍ، عن طارقٍ، عن عبدِ اللهِ، قال: اللمسُ ما دونَ الجِماعِ (١).
Bize İbn Beşşâr rivayet etti, dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân, Muhârik'tan, o Târık'tan, o Abdullâh'tan rivayet etti, dedi ki: Dokunma (lems), cinsel ilişkinin dışındaki temastır (١).
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، عن شعبةَ، عن المغيرةِ، عن إبراهيمَ، قال: قال ابن مسعودٍ: اللمسُ ما دونَ الجماعِ .
Bana Ya'kûb rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Şu'be'den, o el-Mugîre'den, o İbrâhim'den rivayet etti, dedi ki: İbn Mes'ûd dedi ki: Dokunma (lems), cinsel ilişkinin dışındaki temastır .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سُفيانَ، عن الأعمشِ، عن إبراهيمَ، عن أبي عُبيدةَ، عن عبدِ اللهِ بن مسعودٍ، قال: القُبْلَةُ مِن اللَّمْسِ .
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o el-A'meş'ten, o İbrâhim'den, o Ebû Ubeyde'den, o Abdullâh b. Mes'ûd'dan rivayet etti, dedi ki: Öpmek dokunmadandır (lems) .
حدَّثنا أبو السائبِ، قال: ثنا أبو مُعاويةَ، وحدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا ابن
Bize Ebü’s-Sâib rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Muâviye rivayet etti. [Ve yine] bize İbn Vekî‘ rivayet etti, dedi ki: Bize İbn
فُضَيْل، عن الأعمشِ، عن إبراهيمَ، عن أبي عُبيدةَ، عن عبدِ اللهِ بن مسعودٍ، قال: القُبْلَةُ من اللَّمْسِ، وفيها الوضوءُ .
Fudayl, el-A'meş'ten, o İbrâhim'den, o Ebû Ubeyde'den, o Abdullâh b. Mes'ûd'dan rivayet etti, dedi ki: Öpmek dokunmadandır (lems) ve bunda abdest gerekir .
حدَّثنا تَميمُ بنُ المُنْتَصرِ، قال: أَخْبَرَنا إسحاقُ، عن شَريكٍ، عن الأعمشِ، عن إبراهيمَ، عن أبي عُبيدةَ، عن عبدِ اللهِ بن مسعودٍ مثلَه.
Bize Temîm b. el-Muntasır rivayet etti, dedi ki: Bize İshâk, Şerîk'ten, o el-A'meş'ten, o İbrâhim'den, o Ebû Ubeyde'den, o Abdullâh b. Mes'ûd'dan benzerini haber verdi.
حدَّثنا أحمدُ بنُ عَبْدةَ الضَّبِّيُّ، قال: أخْبرَنا سُلَيمُ بنُ أَخْضَرَ، قال: أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عن محمدٍ، قال: سأَلْتُ عَبيدةَ عن قولِه: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}. قال: فأشار بيدِه هكذا. وحكاه سُلَيْمٌ، وأراناه أبو عبدِ اللهِ ، فضمَّ أصابِعَه .
Bize Ahmed b. Abde ed-Dabbî rivayet etti, dedi ki: Bize Süleym b. Ahdar haber verdi, dedi ki: Bize İbn Avn, Muhammed'den haber verdi, dedi ki: Ubeyde'ye O'nun: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “veya kadınlara dokunmuşsanız” sözünü sordum. Dedi ki: Eliyle şöyle işaret etti. Bunu Süleym nakletti ve Ebû Abdillâh bize gösterdi de parmaklarını yumdu .
حدَّثني يعقوبُ وابنُ وَكيعٍ قالا: ثنا ابن عُلَيَّةَ، عن سَلَمَةَ بن عَلْقَمَةَ، عن محمدٍ، قال: سأَلْتُ عَبيدةَ، عن قولِه: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}. فقال بيدِه، فظننتُ ما عنَى، فلم أَسْأَلْه .
Bana Ya'kûb ve İbn Vekî' rivayet ettiler, dediler ki: Bize İbn Uleyye, Seleme b. Alkame'den, o Muhammed'den rivayet etti, dedi ki: Ubeyde'ye O'nun: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “veya kadınlara dokunmuşsanız” sözünü sordum. Eliyle [işaret] etti, ne kastettiğini anladım ve ona [başka bir şey] sormadım .
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، عن ابن عَوْنٍ، قال: ذكَروا عندَ محمدٍ مَسَّ الفرجِ، وأَظُنُّهم ذكَروا ما قال ابن عمرَ في ذلك، فقال محمدٌ: قلتُ لعَبيدةَ: قولَه: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}. فقال بيدِه. فقال ابن عونٍ بيدِه، كأنه يتناوَل شيئًا يَقْبِضُ عليه .
Bana Ya'kûb rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Uleyye, İbn Avn'dan rivayet etti, dedi ki: Muhammed'in yanında ferc'e dokunmaktan bahsettiler; sanırım İbn Ömer'in bu konudaki sözünü zikrettiler. Bunun üzerine Muhammed dedi ki: Ubeyde'ye O'nun: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “veya kadınlara dokunmuşsanız” sözünü [sordum]. Eliyle [işaret] etti. İbn Avn da sanki bir şeyi tutup kavrıyormuş gibi eliyle işaret etti .
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، قال: أخبرَنا خالدٌ، عن محمدٍ، قال: قال
Bana Ya'kûb rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Uleyye rivayet etti, dedi ki: Bize Hâlid, Muhammed'den haber verdi, dedi ki: [Ubeyde] dedi ki:
عَبيدةُ: اللمسُ باليدِ .
Ubeyde: Dokunma (lems), elle olandır .
[حدَّثني يعقوبُ] ، قال: ثنا ابن عُليةَ، عن هشامٍ، عن محمدٍ، قال: سأَلْتُ عَبيدةَ عن هذه الآيةِ: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}. فقال بيدِه، وضمَّ أصابعَه، حتى عرَفْتُ الذي أراد.
[Bana Ya'kûb rivayet etti] , dedi ki: Bize İbn Uleyye, Hişâm'dan, o Muhammed'den rivayet etti, dedi ki: Ubeyde'ye şu ayeti: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “veya kadınlara dokunmuşsanız” sordum. Eliyle [işaret] edip parmaklarını yumdu, öyle ki neyi kastettiğini anladım.
حدَّثني يونُسُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: أخبرَنا ابن وهبٍ، قال: أخبرَنى عبدُ اللهِ بنُ عمرَ، عن نافعٍ، أن عبدَ اللهِ بنَ عمرَ كان يَتَوَضَّأُ مِن قُبْلِةِ المرأةِ، ويَرَى فيها الوضوءَ، ويقولُ: هي مِن اللِّماسِ .
Bana Yûnus b. Abdila'lâ rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Abdullâh b. Ömer, Nâfi'den haber verdi ki Abdullâh b. Ömer kadını öpmekten dolayı abdest alır, bunda abdest gerektiğini düşünür ve: Bu dokunmadandır (limâs), derdi .
حدَّثنا عبدُ الحميدِ بنُ بَيانِ، قال: أَخْبَرَنا محمدُ بنُ يزيدَ، عن إسماعيلَ، عن عامرٍ، قال: المُلامَسةُ ما دونَ الجماعِ .
Bize Abdülhamîd b. Beyân rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Yezîd, İsmâil'den, o Âmir'den haber verdi, dedi ki: Mülâmese cinsel ilişkinin dışındaki temastır .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا يحيى بنُ واضحٍ، قال: ثنا مُحِلُّ بنُ مُحْرِزٍ، عن إبراهيمَ، قال: اللمسُ مِن شهوةٍ يَنْقُضُ الوضوءَ .
Bize İbn Humeyd rivayet etti, dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh rivayet etti, dedi ki: Bize Muhill b. Muhriz, İbrâhim'den rivayet etti, dedi ki: Şehvetle dokunmak abdesti bozar .
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، قال: أخبرنا شُعبةُ، عن الحكمِ وحمادٍ، أنهما قالا: اللمسُ ما دونَ الجِماعِ.
Bana Ya'kūb rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Uleyye rivayet etti, dedi ki: Bize Şu'be, Hakem ve Hammâd'dan haber verdi; ikisi şöyle demiştir: Dokunmak (lems), cinsel ilişkinin dışındaki [temas]tır.
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، عن عطاءٍ قال: المُلامَسةُ ما دونَ الجِماعِ .
Bize İbnü'l-Müsenna rivayet etti, dedi ki: Bize Abdüla'lâ rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den, o Atâ'dan rivayet etti, dedi ki: Mülâmese cinsel ilişkinin dışındaki temastır .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا حفصٌ، عن أشعثَ، عن الشعبيِّ، عن أصحابِ عبدِ اللهِ، عن عبدِ اللهِ، قال : ما دونَ الجماعِ .
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize Hafs, Eş'as'tan, o eş-Şa'bî'den, o Abdullâh'ın arkadaşlarından, o Abdullâh'tan rivayet etti, dedi ki : Cinsel ilişkinin dışındaki temastır .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا جَريرٌ، عن بَيانٍ، عن عامرٍ، عن عبدِ اللهِ، قال: الملامسةُ ما دونَ الجماعِ .
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize Cerîr, Beyân'dan, o Âmir'den, o Abdullâh'tan rivayet etti, dedi ki: Mülâmese cinsel ilişkinin dışındaki temastır .
[حدَّثنا ابن وكيعٍ] قال: ثنا جَرِيرٌ، عن مُغيرةَ، عن إبراهيمَ، عن عبدِ اللهِ مثلَه .
[Bize İbn Vekî' rivayet etti] , dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre'den, o İbrâhim'den, o Abdullâh'tan benzerini rivayet etti .
[حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن أبيه، عن منصور، عن إبراهيمَ، عن عبدِ اللهِ مثلَه] .
[Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize babam, babasından, o Mansûr'dan, o İbrâhim'den, o Abdullâh'tan benzerini rivayet etti] .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن مُغيرةَ، عن إبراهيمَ، عن عبدِ اللهِ مثلَه .
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Mugîre'den, o İbrâhim'den, o Abdullâh'tan benzerini rivayet etti .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ بشرٍ، عن سعيدٍ، عن أبي مَعْشَرٍ، عن إبراهيمَ، قال: قال عبدُ اللهِ: المُلامَسةُ ما دونَ الجماعِ. ثم قرَأ: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً}.
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Bişr, Saîd'den, o Ebû Ma'şer'den, o İbrâhim'den rivayet etti, dedi ki: Abdullâh şöyle dedi: Mülâmese (dokunma), cinsel ilişkinin dışındaki [temas]tır. Sonra: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً} “veya kadınlara dokunmuş da su bulamamışsanız” [ayetini] okudu.
[حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: حدَّثنا ابن بشرٍ، عن زكريا، قال عامرٌ: المُلامسةُ ما دونَ الجماعِ] .
[Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Bişr, Zekeriyyâ'dan rivayet etti, dedi ki: Âmir şöyle dedi: Mülâmese cinsel ilişkinin dışındaki temastır] .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا جَريرٌ، عن هشامٍ، عن ابن سِيرينَ، قال: سأَلْتُ عَبيدَة عن: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}. فقال بيدِه هكذا، فعرَفْتُ ما يَعْنى .
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize Cerîr, Hişâm'dan, o İbn Sîrîn'den rivayet etti, dedi ki: Ubeyde'ye: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “veya kadınlara dokunmuşsanız” [ayetini] sordum. Eliyle şöyle [işaret] etti, ne kastettiğini anladım .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن أبيه وحسنِ بن صالحٍ، عن منصورٍ، عن هلال بن يسافٍ، عن أبي عُبيدةَ، قال: القبلةُ مِن اللمسِ .
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize babam, babasından ve Hasen b. Sâlih'ten, onlar Mansûr'dan, o Hilâl b. Yesâf'tan, o Ebû Ubeyde'den rivayet etti, dedi ki: Öpmek dokunmadandır .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا مالكُ بنُ إسماعيلَ، عن زُهَيْرٍ، عن خُصَيفٍ، عن أبي عُبيدةَ: القُبلةُ والشيءُ .
Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize Mâlik b. İsmâil, Züheyr'den, o Husayf'tan, o Ebû Ubeyde'den rivayet etti: Öpmek ve benzeri şey[ler dokunmadandır] .
قال أبو جعفرٍ: وأولى القولَيْن في ذلك بالصوابِ قولُ من قال: عنَى اللهُ بقولِه: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}: الجماعَ دونَ غيرِه من معاني اللمسِ؛ لصحةِ الخبرِ عن رسولِ اللهِ ﷺ أنه قبل بعضَ نسائِه، ثم صلَّى ولم يَتَوَضَّأُ.
Ebû Ca'fer dedi ki: Bu hususta iki görüşten gerçeğe en uygun olanı, Allah'ın: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “veya kadınlara dokunmuşsanız” sözüyle dokunmanın diğer anlamlarını değil, sadece cinsel ilişkiyi kastettiğini söyleyenin görüşüdür; çünkü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımlarından bazılarını öptüğü, sonra namaz kılıp abdest almadığına dair haber sahihtir.
حدَّثني بذلك إسماعيلُ بن موسى السُّديُّ، قال: أَخْبَرَنا أبو بكرِ بنُ عَيَّاشٍ، عن الأعمشِ، عن حَبيبِ بن أبي ثابتٍ، عن عروةَ، عن عائشةَ، قالت: كان النبيُّ ﷺ يَتَوَضَّأُ، ثم يُقَبِّلُ، ثم يُصَلِّي ولا يَتَوَضَّأُ .
Bunu bana İsmâil b. Mûsâ es-Süddî rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Bekir b. Ayyâş, el-A'meş'ten, o Habîb b. Ebî Sâbit'ten, o Urve'den, o Âişe'den bildirdi, dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem abdest alır, sonra öper, sonra namaz kılar ve abdest almazdı .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن الأعمشِ، عن حَبيبٍ، عن عروةَ، عن عائشةَ، أن النبيَّ ﷺ قبل بعضَ نسائِه، ثم خرَج إلى الصلاةِ ولم يَتَوَضَّأُ. قلتُ: مَن
Bize Ebû Küreyb rivayet etti, dedi ki: Bize Vekî‘, el-A‘meş'ten, o Habîb'den, o Urve'den, o Âişe'den bildirdi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarından bazılarını öptü, sonra namaza çıktı ve abdest almadı. Dedim ki: Kim
هي إلا أنتِ. فضحِكَت .
o senden başkası mıdır? Bunun üzerine güldü .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا حفصُ بنُ غِياثٍ، عن حجاجٍ، عن عمرِو بن شعيبٍ، عن زَيْنبَ السَّهْميةِ، عن النبيِّ ﷺ أنه كان يُقَبِّلُ، ثم يُصَلِّي ولا يَتَوَضَّأُ .
Bize Ebû Küreyb rivayet etti, dedi ki: Bize Hafs b. Gıyâs, Haccâc'dan, o Amr b. Şuayb'dan, o Zeyneb es-Sehmiyye'den, o Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti: Kendisi öper, sonra namaz kılar ve abdest almazdı .
حدَّثنا أبو زيدٍ عمرُ بنُ شَبَّةَ، قال: ثنا شِهابُ بنُ عبادٍ، قال: ثنا مِنْدَلٌ، عن ليثٍ، عن عطاءٍ، عن عائشةَ، وعن أبي رَوْقٍ، عن إبراهيمَ التَّيْميِّ، عن عائشةَ، قالت: كان رسولُ اللهِ ﷺ يَنالُ منى القُبْلَة بعدَ الوُضوءِ، ثم لا يُعيدُ الوُضوءَ .
Bize Ebû Zeyd Ömer b. Şebbe rivayet etti, dedi ki: Bize Şihâb b. Abbâd rivayet etti, dedi ki: Bize Mindel, Leys'ten, o Atâ'dan, o Âişe'den; ve Ebû Ravk'tan, o İbrâhim et-Teymî'den, o Âişe'den rivayet etti, dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem abdestten sonra beni öper, sonra abdesti yenilemezdi .
حدَّثنا سعيدُ بنُ يحيى الأُمَويُّ، قال: ثنى أبي، قال: ثنا يزيدُ بنُ سِنانٍ، عن عبدِ الرحمنِ الأوْزاعيِّ، عن يحيى بن أبى كَثيرٍ، عن أبي سَلَمَةَ، عن أُمِّ سَلَمَةَ، أن رسولَ اللهِ ﷺ كان يُقَبِّلُها وهو صائمٌ، ثم لا يُفْطِرُ، ولا يُحْدِثُ وُضوءًا .
Bize Saîd b. Yahyâ el-Ümevî rivayet etti, dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bize Yezîd b. Sinân, Abdurrahman el-Evzâî'den, o Yahyâ b. Ebî Kesîr'den, o Ebû Seleme'den, o Ümmü Seleme'den rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem oruçlu iken kendisini öper, sonra ne orucunu bozar ne de abdest alırdı .
ففى صحةِ الخبرِ فيما ذكَرْنا عن رسولِ اللهِ ﷺ الدَّلالةُ الواضحةُ على أن اللَّمْسَ في هذا الموضعِ لَمْسُ الجِماعِ، لا جَميعُ معاني اللَّمْسِ، كما قال الشاعرُ :
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den zikrettiğimiz haberin sahih olmasında, bu yerdeki dokunmanın, dokunmanın bütün anlamları değil, cinsel ilişki dokunması olduğuna dair açık bir delil vardır; nitekim şair şöyle demiştir :
وهُنَّ يَمْشين بنا هَمِيسَا
Ve onlar bizi gizli fısıltılı adımlarla yürütürken
إنْ تَصْدُقِ الطَّيْرُ نَنِكْ لَميسَا
Eğer kuşlar doğru söylerse Lemîs ile cima ederiz.
يعنى بذلك: نَنِكْ لِماسًا .
Bununla: "Temas ederek cima ederiz" demek istemektedir .
وذُكر أن هذه الآيةَ نزَلَت في قومٍ مِن أصحابِ رسولِ اللهِ ﷺ أصابَتْهم جَنابةٌ وهم جراحٌ .
Bu ayetin, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından yaralı haldeyken cünüp olan bir topluluk hakkında indiği zikredilmiştir .
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني المثنى، قال: ثنا سُوَيْدُ بن نصر، قال: أَخْبَرَنَا ابْنُ المُبَارَكِ، عن محمدِ بن جابرٍ، عن حمادٍ، عن إبراهيمَ، في المريضِ لا يَسْتَطيعُ الغُسْلَ مِن الجَنابةِ أو الحائضِ، قال: يُجْزِئُهم التَّيممُ. [وقال: أصابَ] أصحابَ رسولِ اللهِ ﷺ جِراحةٌ، ففشَتْ فيهم، ثم ابْتُلُوا بالجَنابةِ، فشكَوْا ذلك إلى النبيِّ ﷺ، فنزَلَت: {وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ} الآية كلّها .
Bana el-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Süveyd b. Nasr rivayet etti, dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Muhammed b. Câbir'den, o Hammâd'dan, o İbrâhim'den, cünüplükten dolayı yıkanmaya gücü yetmeyen hasta veya hayızlı kadın hakkında rivayet etti, dedi ki: Onlara teyemmüm yeterlidir. [Ve dedi ki:] Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı yaralandı ve bu aralarında yayıldı, sonra cünüplükle imtihan olundular da bunu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e şikayet ettiler. Bunun üzerine ayetin tamamı olan: {وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ} “Eğer hasta olur veya yolculukta bulunursanız yahut biriniz ayak yolundan gelirse” indi .
وقال آخَرون: بل نزَلَت في قومٍ مِن أصحابِ النبيِّ ﷺ أَعْوَزَهم الماءُ، فلم يَجِدُوه في سَفرٍ لهم.
Başkaları ise şöyle dedi: Bilakis bu [ayet], bir yolculuklarında su bulamayıp suya muhtaç kalan Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bir topluluk hakkında indi.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن عبدِ الأعْلَى، قال: ثنا المُعْتَمِرُ بن سليمان، قال: سَمِعْتُ عُبيدَ اللهِ بنَ عمرَ، عن عبدِ الرحمنِ بن القاسمِ، عن عائشةَ، أنها قالت: كنتُ في مَسيرٍ مع رسولِ اللهِ ﷺ، حتى إذا كنا بذاتِ الجَيْشِ، ضَلَّ عِقْدى، فَأَخْبَرْتُ بذلك
Bize İbn Abdil'a'lâ rivayet etti, dedi ki: Bize Mu'temir b. Süleymân rivayet etti, dedi ki: Ubeydullâh b. Ömer'den işittim, o Abdurrahman b. el-Kâsım'dan, o [da] Âişe'den [nakletti ki] Âişe şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte bir seferdeydim. Nihayet Zâtü'l-Ceyş'te bulunduğumuz sırada gerdanlığım kayboldu; ben de bunu...
النبيَّ ﷺ، فأمَر بالْتماسِه، فالْتُمِس فلم يُوجَدْ، فأناخ النبيُّ ﷺ، وأناخ الناسُ، فباتوا ليلتَهم تلك، فقال الناسُ: حبَسَت عائشةُ النبيَّ ﷺ. قالت: فجاء إليَّ أبو بكرٍ، ورأسُ النبيِّ ﷺ في حِجْرِى وهو نائمٌ، فجعَل يَهْمِرُني ويَقْرُصُنى ويَقولُ: مِن: أجلِ عِقْدِك حبَسْتِ [النبيَّ ﷺ] ! قالت: فلا أَتَحَرَّكُ مَخافةَ أن يَسْتَيْقِظَ النبيُّ ﷺ، وقد أَوْجَعَنى فلا أَدْرِى كيف أَصْنَعُ، فلمَّا رآني لا أُحيرُ إليه انْطَلَق؛ فلمَّا اسْتَيْقَظَ النبيُّ ﷺ وأراد الصلاةُ فلم يَجِدْ ماءً، قالت: فأَنْزَلَ اللهُ تعالى آيةَ التَّيممِ. قالت: فقال ابن حُضَيْرٍ: ما هذا بأوَّلِ بَرَكتِكم يا آل أبي بكرٍ .
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e haber verdim. O da aranmasını emretti. Arandı fakat bulunamadı. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem devesini çöktürdü, insanlar da develerini çöktürdüler ve o gece orada gecelediler. İnsanlar: Âişe, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i alıkoydu, dediler. [Âişe] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in başı kucağımda uyurken Ebû Bekir yanıma geldi; beni dürtmeye ve çimdiklemeye başlayarak: Gerdanlığın yüzünden [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i] alıkoydun! diyordu. [Âişe] dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem uyanır korkusuyla kımıldamıyordum, oysa canımı acıtmıştı ve ne yapacağımı bilemiyordum. Ona hiç karşılık vermediğimi görünce gitti. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem uyanıp namaz kılmak isteyince su bulamadı. [Âişe] dedi ki: Bunun üzerine Allah Teâlâ teyemmüm ayetini indirdi. [Âişe] dedi ki: Bunun üzerine İbn Hudayr: Bu sizin ilk bereketiniz değildir ey Ebû Bekir ailesi! dedi .
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا ابن عُليةَ، عن أيوبَ، عن ابن أبي مُلَيْكةَ، أن النبيَّ ﷺ كان في سفرٍ، ففقدت عائشةُ قِلادةً لها، فأمَر الناسَ بالنُّزولِ، فنزَلوا وليس معهم ماءٌ، فأَتى أبو بكرٍ على عائشةَ، فقال لها: شَقَقْتِ على الناسِ. وقال أيوبُ بيدِه، يَصِفُ أنه قرَصَها، قال: ونزَلَت آيةُ التَّيمُّمِ، ووُجِدَت القِلادةُ في مُناخِ البَعيرِ، فقال الناسُ: ما رأَيْنا قطُّ امرأةً أعْظَمَ بَركةً منها .
Bana Ya'kûb b. İbrâhim rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Eyyûb'dan, o İbn Ebî Müleyke'den rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bir yolculukta idi; Âişe gerdanlığını kaybetti. Bunun üzerine insanlara konaklamayı emretti, onlar da yanlarında su olmadığı halde konakladılar. Ebû Bekir, Âişe'nin yanına gelip ona: İnsanlara zorluk çıkardın, dedi. Eyyûb eliyle [işaret ederek] onun [Âişe'yi] çimdiklediğini anlattı. Dedi ki: Teyemmüm ayeti indi ve gerdanlık devenin çöktüğü yerde bulundu. Bunun üzerine insanlar: Ondan daha bereketli bir kadın asla görmedik! dediler .
حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللهِ الهِلاليُّ، قال: ثني عِمْرانُ بنُ محمدٍ الحَدَّادُ، قال: ثنى الربيعُ بنُ بدرٍ، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن رجلٍ منا مِن بَلَعْرَجِ، يقال له: الأسْلَعُ. قال: كنتُ أَخْدِمُ النبيَّ ﷺ، وأَرْحَلُ له، فقال لى ذاتَ ليلةٍ: "يا أَسْلَعُ، قُمْ فارْحَلْ لى". قلتُ: يا رسولَ اللهِ، أصابَتْنَى جَنابةٌ. فسكَتَ ساعةً، ثم دعاني،
Bana Muhammed b. Abdillâh el-Hilâlî rivayet etti, dedi ki: Bana İmrân b. Muhammed el-Haddâd rivayet etti, dedi ki: Bana er-Rebî' b. Bedr rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, bizden Benü'l-A'rec'den el-Esla' denilen bir adamdan naklederek rivayet etti, o şöyle dedi: Ben Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e hizmet eder ve devesinin semerini bağlardım. Bir gece bana: «Ey Esla', kalk ve benim için devemi semerle» buyurdu. Ben: Ey Allah'ın Resûlü, cünüp oldum, dedim. Bunun üzerine bir süre sustu, sonra beni çağırdı,
وأتاه جبريلُ ﵇ بآيةِ الصَّعيدِ، ووصَف لنا ضرْبَتَيْن .
Cibrîl aleyhisselâm ona saîd (teyemmüm) ayetini getirdi ve bize iki vuruşu tarif etti .
حدَّثني يونُسُ، قال: أخْبَرَنا ابن وهبٍ، قال: ثنا عمرُو بنُ خالدٍ، قال: حدثنا الربيعُ بنُ بدرٍ، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن رجلٍ منا، يقالُ له: الأَسْلَعُ. قال: كنتُ أَخْدِمُ النبيَّ ﷺ. فذكَر مثلَه، إلا أنه قال: فسكَتَ رسولُ اللهِ ﷺ شيئًا - أو قال: ساعةً. الشكُّ مِن عمرٍو - قال: وأتاه جبريلُ ﵇ بآيةِ الصَّعيدِ، فقال رسولُ اللهِ ﷺ: "قُمْ يا أَسْلَعُ فَتَيَمَّمُ". قال: فتَيَمَّمْتُ، ثم رَحَلْتُ له، قال: فسِرْنا حتى مرَرْنا بماءٍ، فقال: "يا أَسْلَعُ، مَسَّ - أو: أمِسَّ - هذا جِلْدَك". قال: وأَرانى التَّيَمُّمَ، كما أراه أبوه؛ ضَرْبةً للوجهِ، وضَرْبةً لليدين و المِرْفقَيْن .
Bana Yûnus rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Vehb bildirdi, dedi ki: Bize Amr b. Hâlid rivayet etti, dedi ki: Bize er-Rebî' b. Bedr rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, bizden el-Esla' denilen bir adamdan rivayet etti, dedi ki: Ben Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e hizmet ederdim... deyip benzerini zikretti, şu kadar var ki şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem biraz -veya bir müddet dedi, şüphe Amr'dandır- sustu. Dedi ki: Cibrîl aleyhisselâm ona saîd ayetini getirdi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kalk ey Esla', teyemmüm et!" buyurdu. [Esla'] dedi ki: Teyemmüm ettim, sonra onun için deveyi hazırladım. Dedi ki: Bir suyun yanından geçinceye kadar yol aldık. [Peygamber] buyurdu ki: "Ey Esla', bunu cildine değdir -veya dokundur-." Dedi ki: Babasının kendisine gösterdiği gibi bana teyemmümü gösterdi; bir vuruş yüz için, bir vuruş eller ve dirsekler için .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا حفصُ بنُ بُغيلٍ، قال: ثنا زُهَيْرُ بنُ مُعاويةَ، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ عثمانَ بن خُثَيْمٍ، قال: ثنى عبدُ اللهِ بنُ عُبِيدِ اللهِ بن أبي مُلَيْكَةَ، أنه حدَّثه ذَكْوانُ أبو عمرٍو حاجبُ عائشةَ، أن ابنَ عباسٍ دخَل عليها في مرضِها، فقال: أَبْشِرِى، كنتِ أَحَبَّ نساءِ رسول اللهِ ﷺ إلى رسولِ اللهِ ﷺ ولم يَكُنْ رسولُ اللهِ ﷺ يُحِبُّ إلا طَيِّبًا، وسقَطَت قِلادَتُك ليلةَ الأَبْوَاءِ، فَأَصْبَح رسولُ اللهِ ﷺ يَلْتَقِطُها، حتى أصْبَح في المَنْزِلِ، فأصْبَح الناسُ ليس معهم ماءٌ، فأنْزَل اللهُ: {فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا}، فكان ذلك من سببِك، وما أذِن اللهُ لهذه
Bize Ebû Küreyb rivayet etti, dedi ki: Bize Hafs b. Buğayl rivayet etti, dedi ki: Bize Züheyr b. Muâviye rivayet etti, dedi ki: Bize Abdullah b. Osmân b. Huseym rivayet etti, dedi ki: Bana Abdullah b. Ubeydillâh b. Ebî Müleyke, Âişe'nin kapıcısı Ebû Amr Zekvân'ın kendisine bildirdiğine göre İbn Abbâs, hastalığı sırasında Âişe'nin yanına girdi ve şöyle dedi: Müjdelen! Sen Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımları arasında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e en sevimli olanıydın. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de ancak temiz ve güzel olanı severdi. Ebvâ gecesinde gerdanlığın düştü de Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu aramak için sabaha kadar oyalandı; nihayet konaklama yerinde sabahladı ve insanlar da yanlarında su olmadığı halde sabaha erdiler. Bunun üzerine Allah: {فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا} “...temiz bir toprağa teyemmüm edin...” [ayetini] indirdi. İşte bu senin sebebinle oldu. Allah'ın bu
الأُمَّةِ مِن الرُّخْصَةِ .
ümmete izin verdiği bir ruhsat oldu .
حدَّثنا سفيانُ بنُ وَكيعٍ، قال: ثنا ابن نُمَيْرٍ، عن هشامٍ، عن أبيه، عن عائشةَ، أنها اسْتعَارَت مِن أسماءَ قِلادةً، فهَلَكَت، فبعَث رسولُ اللهِ ﷺ رِجالًا في طلبِها، فوجَدوها، وأدْرَكَتهم الصلاةُ وليس معهم ماءٌ، فصلَّوْا بغيرِ وُضوءٍ. فشكَوْا ذلك إلى رسولِ اللهِ ﷺ، فأنْزَل اللهُ آيةَ التَّيممِ، فقال أُسَيْدُ بنُ حُضَيْرٍ لعائشةَ: جزاكِ اللهُ خيرًا، فواللهِ ما نزَل بكِ أمرٌ تَكْرَهينه إلا جعَل اللهُ لكِ وللمسلمين فيه خيرًا .
Bize Süfyân b. Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Nümeyr, Hişâm'dan, o babasından, o Âişe'den rivayet etti: Kendisi Esmâ'dan bir gerdanlık ödünç almıştı, gerdanlık kayboldu. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu aramaları için bazı adamlar gönderdi ve onlar [gerdanlığı] buldular. Yanlarında su yokken namaz vakti girdi ve abdestsiz namaz kıldılar. Bunu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e şikayet ettiler. Bunun üzerine Allah teyemmüm ayetini indirdi. Üseyd b. Hudayr Âişe'ye şöyle dedi: Allah seni hayırla mükafatlandırsın! Vallahi başına hoşlanmadığın ne iş geldiyse, Allah onda senin ve Müslümanlar için mutlaka bir hayır kılmıştır .
حدَّثنا أحمدُ بنُ عبدِ الرحمنِ بن وهبٍ، قال: ثنى عمى عبدُ اللهِ بنُ وهبٍ، قال: أَخْبَرَني عمرُو بنُ الحارثِ، أن عبدَ الرحمنِ بنَ القاسمِ، حدَّثه عن أبيه، عن عائشةَ زوجِ النبيِّ ﷺ، أنها قالت: سقَطَت قِلادةٌ لى بالبَيْداءِ، ونحن داخِلون إلى المدينةِ، فأناخ رسولُ اللهِ ﷺ ونزَل، فبينا رسولُ اللهِ ﷺ في حِجْرى راقدٌ، أقْبَل أبي، فلكَزَنى لكْزةً، ثم قال: حبِسْتِ الناسَ [في قِلادةٍ! فقالت عائشةُ: فَبِيَ الموتُ؛ لِمكان رسول اللهِ ﷺ منى وقد أوجعَنى]، ثم إن رسولَ اللهِ ﷺ اسْتَيْقَظ وحضَرَت الصبحُ، فالتُمِس ماءٌ، فلم يُوجَدْ، ونزَلَت: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ} الآيةَ [المائدة: ٦]. قال: أُسَيْدُ بنُ حُضَيْرٍ: لقد بارَك اللهُ
Bize Ahmed b. Abdirrahmân b. Vehb rivayet etti, dedi ki: Bana amcam Abdullâh b. Vehb rivayet etti, dedi ki: Bana Amr b. el-Hâris haber verdi ki Abdurrahmân b. el-Kâsım, babasından, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in eşi Âişe'den [şöyle dediğini] rivayet etti: Medine'ye girmek üzere olduğumuz bir sırada Beydâ mevkiinde gerdanlığım düştü. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem devesini ıhdırıp konakladı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kucağımda uyumaktayken babam çıkageldi ve beni sertçe dürttü (vurdu); ardından: [Bir gerdanlık yüzünden] insanları alıkoydun! dedi. Âişe dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bende [kucağımda] bulunması sebebiyle -canımı acıttığı hâlde kıpırdayamadığımdan- neredeyse ölecektim. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem uyandı, sabah namazı vakti girdi; su arandı fakat bulunamadı. Bunun üzerine { يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ } “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman...” [el-Mâide: 6] ayeti indi. Üseyd b. Hudayr şöyle dedi: Allah
للناس فيكم يا آل أبي بكر، ما أنتم إلا بركةٌ .
insanlar için sizde bereket kıldı ey Ebû Bekir ailesi! Siz ancak bir bereketsiniz .
حدَّثنا الحسنُ بنُ شَبِيبٍ، قال: ثنا ابن عُيَيْنَةَ، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ عثمانَ بن خُثَيْمٍ، عن عبدِ اللهِ بن أبى مُلَيْكَةَ، قال: دخلَ ابن عباسٍ على عائشةَ، فقال: كنتِ أعْظمَ المسلمين بركةً على المسلمين، سقَطَت قِلادتُكَ بالأَبْواءِ، فَأَنْزَل اللهُ فيك آيةَ التيممِ .
Bize el-Hasen b. Şebîb rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Uyeyne rivayet etti, dedi ki: Bize Abdullâh b. Osmân b. Huseym, Abdullâh b. Ebî Müleyke'den rivayet etti, dedi ki: İbn Abbâs, Âişe'nin yanına girdi ve şöyle dedi: Sen Müslümanlar üzerinde Müslümanların bereketi en büyük olanıydın; gerdanlığın Ebvâ'da düştü ve Allah senin hakkında teyemmüm ayetini indirdi .
[حدَّثني سعيدُ بنُ الربيعِ الرازيُّ، قال: حدَّثنا سفيانُ، عن هشامِ بن عُروة، عن أبيه، قال: سقَطت قِلادةٌ لها ليلةَ بالأبْواءِ، فأرسَل رسولُ اللهِ ﷺ من رجلَين، فأدركَتْهما الصلاةُ، ولم يكنْ معهما ماءٌ، فلم يَدْرِيا كيف يَصنعان، فأنزَل اللهُ التيممَ، فقال لها أُسيدُ بنُ حُضَيرٍ: جزاكِ اللهُ خيرًا، فما نزَل بك أمرٌ تَكرهينه إلا جعَل اللَّهُ لكِ منه مَخرجا، وجعَل للمسلمين فيه خيرًا .
[Bana Saîd b. er-Rebî' er-Râzî rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân, Hişâm b. Urve'den, o babasından rivayet etti, dedi ki: Ebvâ'da bir gece onun bir gerdanlığı düştü. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem iki adam gönderdi; namaz vakti girdi ve yanlarında su yoktu, ne yapacaklarını bilemediler. Bunun üzerine Allah teyemmümü indirdi. Üseyd b. Hudayr ona: Allah seni hayırla mükafatlandırsın! Başına hoşlanmadığın ne iş geldiyse, Allah sana mutlaka ondan bir çıkış yolu kılmış ve onda Müslümanlar için bir hayır yaratmıştır, dedi .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: حدثنا ابن أبى عديٍّ، قال: حدَّثنا أبو عامرٍ، عن ابن أبي مُلَيكةَ، عن عائشةَ، قالت: كنا في مَسيرٍ ففقدتُ قِلادتي فالتمستُها، فجاء أبو بكرٍ، فقال: حبَستِ الناسَ وقد حضَرت الصلاةُ وليس ماءٌ! فقلتُ: أبي، فقدتُ قِلادَتى، فقال: قبَّحَها اللهُ مِن قِلادَةٍ. فأناخَ، وأناخ الناسُ، ونزَلت آيةُ التُّيمُّمِ، فتيمَّم الناسُ وصَلُّوا الغَداةَ. قال ابن أبى مُلَيكَةَ: إنها كانت مباركةً].
Bize İbn Beşşâr rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Âmir, İbn Ebî Müleyke'den, o Âişe'den rivayet etti, [Âişe] dedi ki: Bir seferdeydik; gerdanlığımı kaybettim ve onu aradım. Bunun üzerine Ebû Bekir geldi ve: 'Namaz vakti girdiği ve su da bulunmadığı halde insanları alıkoydun!' dedi. Ben de: 'Babacığım, gerdanlığımı kaybettim.' dedim. [Ebû Bekir]: 'Allah o gerdanlığı kahretsin!' dedi. Bunun üzerine [binitini] çöktürdü, insanlar da [binitlerini] çöktürdüler ve teyemmüm ayeti indi; insanlar da teyemmüm edip sabah namazını kıldılar. İbn Ebî Müleyke dedi ki: 'Şüphesiz o [Âişe], çok bereketli biriydi.']
واخْتَلَفت القَرَأَةُ في قراءةِ قولِه: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}؛ فقرَأ ذلك عامَّةُ قرَأةِ أهلِ المدينةِ وبعضُ البصريين والكوفيين {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}، بمعنى: أو لَمَسْتُم نساءَكم ولمَسْنَكم.
Kurrâ, {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “veya kadınlara dokunmuşsanız” sözünün okunuşunda ihtilaf etti. Medine ehli kurrâsının geneli ile Basralı ve Kûfelilerin bir kısmı bunu: "Veya siz kadınlarınıza dokunmuşsanız, onlar da size dokunmuşsa" anlamında: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “veya kadınlarla karşılıklı temasta bulunmuşsanız” şeklinde okudu.
وقرَأ ذلك عامةُ قرِأة الكوفيين: (أوْ لَمَسْتُمُ النِّساء) بمعنى: أو لَمَسْتُم أنتم أيُّها الرجالُ نساءَكم .
Kûfeli kurrânın geneli ise bunu: "Ey erkekler, veya siz kadınlarınıza dokunmuşsanız" anlamında: (أوْ لَمَسْتُمُ النِّساء) şeklinde okudu .
وهما قراءتان مُتَقارِبتا المعنى؛ لأنه لا يَكونُ الرجلُ لامِسًا امرأتَه إلا وهى لامِستُه، فاللَّمْسُ في ذلك يَدلُّ على معنى اللِّماس، واللِّماسُ على معنى اللمسِ مِن كلِّ واحدٍ منهما صاحبَه، فبأيِّ القراءتين قرَأ ذلك القارئُ فمُصيبٌ؛ لاتفاقِ معنَيَيهْما.
Bunlar anlamca birbirine yakın iki kıraattir; çünkü bir erkek hanımına dokunduğunda hanımı da ona dokunmuş olur. Dolayısıyla bundaki lems (dokunma), limâs (karşılıklı dokunma) anlamına; limâs da her birinin eşine dokunması anlamına delalet eder. Okuyucu bu iki kıraatten hangisiyle okursa okusun, anlamları bir olduğu için isabet etmiştir.
القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤُه: {فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا}.
Yüce Allah'ın: {فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا} “su da bulamamışsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin” sözünün tefsiri.