Binûn

İçinde Nisâ'nın Zikredildiği Surenin Tefsiri Hakkındaki Görüş — 27. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قال أبو جعفرٍ: يعني بقولِه جلَّ ثناؤُه: {فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً}: أو لمَسْتُم النساءَ، فطلَبْتُم الماءَ لتَتَطَهَّرُوا به، فلم تَجِدوه بثمنٍ ولا غيرِ ثمنٍ {فَتَيَمَّمُوا}. يقولُ: فتعَمَّدوا. وهو "تفَعَّلوا" مِن قوِل القائلِ: تيَمَّمْتُ كذا - إِذا قصَدْتَه وتَعَمَّدْتَه - فأنا أَتَيَمَّمُه. وقد يقال منه: يمَّمَه فلانٌ فهو يُتَمِّمُه، وأمَّمْتُه أنا وأمَمْتُه خفيفةً، وتَيَمَّمْتُ وتأمَّمْتُ، ولم يُسمَع فيها يَمَمْتُ خَفيفةً، ومنه قولُ أغْشَى بني ثعلبةَ :

Ebû Ca'fer dedi ki: Yüce Allah: {فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً} “su da bulamamışsanız” sözüyle şunu kasteder: Veya kadınlara dokundunuz da temizlenmek için su aradınız, fakat parayla ya da parasız [su] bulamadınız, {فَتَيَمَّمُوا} “teyemmüm edin”. Şöyle buyurur: Kastedin, yönelin. Bu, bir kimsenin bir şeyi kastettiğinde ve ona yöneldiğinde söylediği: Teyemmemtü kezâ (فأنا أَتَيَمَّمُه / Ben onu kastettim) sözünden gelen "tefa'alû" veznidir. Bundan türetilerek: Yemmemehû fülânun fehüve yütemmimühû, ben yöneldiğimde şeddeli olarak Emmemtühû ve şeddesiz olarak Ememtühû, ayrıca Teyemmemtü ve Teemmemtü denir; bunda şeddesiz Yememtü duyulmamıştır. Benî Sa'lebe'nin A'şâ'sının şu sözü de bundandır :

تَيَمَّمْتُ قَيْسًا وكم دونَه … من الأرضِ من مَهْمَةٍ ذى شَزَنْ

Kays'a yöneldim; oysa onun önünde engebeli ne kadar çok çöl ve arazi vardı

يعني بقوله: تيمَّمت: تعَمَّدْتُ وقصَدْتُ.

Teyemmemtü sözüyle: Kasıtla yöneldim ve hedefledim, demek istemektedir.

وقد ذُكِر أنها في قراءةِ عبدِ اللَّهِ: (فأُمُّوا صَعِيدًا).

Abdullah [b. Mes‘ûd]’un kıraatinde bunun: (فأُمُّوا صَعِيدًا / Temiz bir toprağa yönelin) şeklinde olduğu da zikredilmiştir.

وبنحوِ ما قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bizim bu konuda söylediğimize benzer bir açıklamayı tefsir ehli de yapmıştır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني عبدُ اللهِ بنُ محمدٍ، قال: ثنا عَبْدانُ، قال: أَخْبَرَنَا ابْنُ المبارك، قال: سمِعْتُ سفيانَ يقولُ في قولِه: {فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا}. قال: تَحَرَّوْا؛ تعَمَّدوا صَعيدًا طيِّبًا .

Bana Abdullâh b. Muhammed rivayet etti, dedi ki: Bize Abdân rivayet etti, dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek bildirdi, dedi ki: Süfyân'ın, Allah'ın: {فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا} “temiz bir toprağa teyemmüm edin” sözü hakkında şöyle dediğini duydum: Temiz bir toprağı arayın, ona yönelin .

وأما الصَّعيدُ، فإن أهلَ التأويلِ اخْتَلَفوا فيه؛ فقال بعضُهم: هو الأرضُ الملساءُ التي لا نَباتَ فيها ولا غَرَاسَ.

es-Saîd (الصَّعِيد) kelimesine gelince; tefsir ehli bu konuda ihtilaf etmiştir: Bazıları: O, üzerinde bitki ve ağaç dikimi bulunmayan düz/pürüzsüz yerdir, demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرُ بنُ مُعاذٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيْعٍ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {صَعِيدًا طَيِّبًا}. قال: [الصعيدُ الأرضُ] التي ليس فيها شجرٌ ولا نباتٌ .

Bize Bişr b. Muâz rivayet etti, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {صَعِيدًا طَيِّبًا} “temiz bir toprağa” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: [Saîd,] üzerinde ağaç ve bitki olmayan [yerdir] .

وقال آخرون: بل هو الأرضُ المستويةُ.

Başkaları ise: Bilakis o, düz arazidir, demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا يونُسُ، قال: أخْبَرَنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ: الصعيدُ المُسْتَوِى.

Bize Yûnus rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Vehb bildirdi, dedi ki: İbn Zeyd dedi ki: Saîd, düz [yer]dir.

وقال آخَرون: بل الصعيدُ الترابُ.

Diğerleri ise şöyle dedi: Bilakis saîd, topraktır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا الحكمُ بنُ بشرٍ، قال: ثنا عمرُو بنُ قيسٍ المُلَائيُّ، قال: الصعيدُ الترابُ .

Bize İbn Humeyd rivayet etti, dedi ki: Bize el-Hakem b. Bişr rivayet etti, dedi ki: Bize Amr b. Kays el-Mülâî rivayet etti, dedi ki: Saîd topraktır .

وقال آخَرون: الصعيدُ وجهُ الأرضِ.

Başkaları ise: Saîd, yeryüzüdür, demiştir.

وقال آخَرون: بل هو وجهُ الأرضِ ذاتِ الغُبارِ والترابِ.

Başkaları da: Bilakis o, tozu ve toprağı bulunan yeryüzüdür, demiştir.

وأولى ذلك بالصوابِ قولُ مَن قال: هو وجهُ الأرضِ الخاليةِ مِن الغُروسِ والنباتِ والبناء، المُسْتَوِيةِ. ومنه قولُ ذِى الرُّمَّةِ .

Bu konuda doğruya en yakın olan görüş: O, üzerinde ağaç dikimi, bitki ve bina bulunmayan düz yeryüzüdür, diyenin görüşüdür. Zü'r-Rimme'nin şu sözü de bundandır :

كأنَّه بالضُّحَى تَرْمِي الصَّعيد به … دَبَّابةٌ في عِظامِ الرأْسِ خُرْطُومُ

Kuşluk vaktinde sanki koca kafalı bir böcek onu yere fırlatıp çarpar

يعنى: تَضْرِبُ به وجهَ الأَرضِ.

Yani: Onu yerin yüzeyine çarpar, demek istemektedir.

وأما قولُه: {طَيِّبًا} فإنه يعنى به: طاهرًا مِن الأقذارِ والنَّجاساتِ.

Allah'ın: {طَيِّبًا} “temiz” sözüyle ise kirlerden ve pisliklerden arınmış olan kastedilmektedir.

واخْتَلَف أهلُ التأويلِ في معنى قولِه: {طَيِّبًا}، فقال بعضُهم: حلالًا.

Tefsir ehli O'nun: {طَيِّبًا} “temiz” sözünün anlamı konusunda da ihtilaf etmiştir; bazıları: Helal [toprak], demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني عبدُ اللهِ بنُ محمدٍ، قال: ثنا عبدانُ، قال: أخْبرَنا ابن المبارَكِ، قال: سمِعْتُ سفيان يقولُ في قولِه: {صَعِيدًا طَيِّبًا}. قال: حَلالًا.

Bana Abdullâh b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Abdân rivayet etti, dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek bildirdi, dedi ki: Süfyân'ı O'nun: {صَعِيدًا طَيِّبًا} “temiz bir toprağa” kavli hakkında şöyle derken işittim; dedi ki: Helal [toprak].

وقال بعضُهم بما حدَّثني عبدُ اللهِ، قال: ثنا عبْدانُ، قال: أَخْبَرَنَا ابْنُ المباركِ، عن ابن جُرَيجٍ قراءةً، قال: قلتُ لعطاءٍ: {فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا}. قال: أطيبُ ما حولَك. قلتُ: مكانٌ [جُرُزٌ غيرُ بَطِحٍ] ، أَيُجْزِئُ عنى؟ قال: نعم .

Bazıları da bana Abdullâh'ın rivayet ettiği şu görüşü belirtmiştir: Bize Abdân rivayet etti, dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, İbn Cüreyc'in kıraatinden bildirdi, dedi ki: Atâ'ya: {فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا} “temiz bir toprağa teyemmüm edin” [ayetini] sordum. Dedi ki: Çevrendeki en temiz [topraktır]. Dedim ki: [Çakıllı olmayan, sert] bir yer bana yeterli olur mu? Dedi ki: Evet .

ومعنى الكلامِ: فإن لم تَجِدوا ماءً أيُّها الناسُ، وكنتُم مرضى أو على سفرٍ أو جاء أحدٌ منكم مِن الغائطِ أو لامستُمُ النساءِ، فأرَدْتُم أن تُصَلُّوا {فَتَيَمَّمُوا}. يقولُ: فتعَمَّدوا وجهَ الأرضِ الطاهرَ، و {فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُم}.

Sözün anlamı şudur: Ey insanlar! Eğer hasta veya yolculukta olursanız yahut biriniz tuvaletten gelirse ya da kadınlara dokunmuşsanız ve namaz kılmak istediğiniz halde su bulamazsanız, {فَتَيَمَّمُوا} “teyemmüm edin”. Yani: Temiz yeryüzüne yönelin ve {فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُم} “yüzlerinize ve ellerinize sürün”.

القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤُه: {فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُم}.

Şanı yüce olan Allah'ın: {فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُم} “Yüzlerinize ve ellerinize sürün” sözünün tefsiri.

قال أبو جعفرٍ: يعنى تعالى ذكرُه بذلك: فامْسَحوا منه بوجوهِكم وأيديكم.

Ebû Ca'fer der ki: Zikri yüce olan Allah bununla: Ondan yüzlerinize ve ellerinize meshedin, demek istemektedir.

ولكنه تركَ ذكْرَ "منه" اكْتِفاء بدَلالةِ الكلامِ عليه

Fakat cümlenin delaletine binaen "ondan" [ifadesinin] zikrini bırakmıştır.

والمسحُ منه بالوجهِ أن يَضْرِبَ المُتَيمِّمُ بيديه على وجهِ الأرضِ الطاهرِ، أو ما قام مَقامَه، فيَمْسَحَ بما علقِ مِن الغبارِ وجهَه، فإن كان الذي علقِ به مِن الغُبارِ كثيرًا، فنفَخ عن يديه أو نفَضَهما فجائزٌ، وإن لم يَعْلَقُ بيديه مِن الغُبارِ شيءٌ وقد ضرَب بيديه أو إحداهما الصعيدَ، ثم مسَح بهما أو بها وجهَه، أجْزَأه ذلك؛ لإجماعِ جميعِ الحُجَّةِ على أن المتيمِّمَ لو ضرَب بيديه الصعيدَ، وهو أرضُ رَمْلٍ فلم يَعْلَقْ بيديه منها شيءٌ فتيَمَّم به، أن ذلك مُجْزِئُه، لم يُخالف ذلك مَن يَجوزُ

Ondan yüzü meshetmek; teyemmüm eden kimsenin iki elini temiz yeryüzüne yahut onun yerine geçen bir şeye vurması, ardından ellerine yapışan toz ile yüzünü meshetmesidir. Şayet eline yapışan toz çok olur da ellerine üfler veya onları silkelerse bu caizdir. Eğer ellerine tozdan hiçbir şey yapışmaz da iki elini veya birini toprağa (saîd) vurur, sonra da iki eliyle veya biriyle yüzünü meshederse bu da ona yeterlidir. Zira hüccet kabul edilen bütün [âlimlerin]; teyemmüm eden kimse iki elini toprağa -ki o kumluk bir arazidir- vurduğunda ellerine ondan hiçbir şey yapışmasa ve onunla teyemmüm etse, bunun onun için yeterli olacağı hususunda icması vardır. [İhtilafı] caiz olan hiç kimse buna muhalefet etmemiştir

أَن يُعْتَدُّ خِلافًا ، فلمَّا كان ذلك إجماعًا منهم كان معلومًا أن الذي يُراد به مِن ضَرْبِ الصَّعيدِ باليدين مباشرةُ الصَّعيدِ بهما بالمعنى الذي أمَر اللهُ بمباشرتِه بهما، لا لأخذ تُرابٍ منه.

. Bu durum onların icması olduğuna göre, elleri toprağa vurmaktan maksadın, oradan toprak almak değil, Allah'ın ellerle temas edilmesini emrettiği şekilde toprağa doğrudan temas etmek olduğu anlaşılmış olur.

وأمَّا المسحُ باليدين، فإن أهلَ التأويلِ اخْتَلَفوا في الحدِّ الذي أمرَ اللهُ بمسِحه مِن اليدين.

Ellerin meshedilmesine gelince; tefsir ehli, Allah'ın ellerden meshedilmesini emrettiği sınır hususunda ihtilaf etmiştir.

فقال بعضُهم: حدُّ ذلك الكفَّانِ إلى الزَّنْدَين، وليس على المُتَيمِّمُ مسحُ ما وراءَ ذلك مِن الساعدَيْن.

Bazıları: Bunun sınırı bileklere kadar olan iki el ayasıdır; teyemmüm edenin bunun ötesindeki ön kolları meshetmesi gerekmez, demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدثني أبو السائبِ سَلْمُ بن جُنادةُ، قال: ثنا ابن إدريسَ، عن حُصَيْنٍ، عن أبي مالكٍ، قال: تيَمَّم عمَّارٌ، فضرَب بيديه الترابَ ضربةً واحدةً، ثم مسَح يديه واحدةً على الأخرى، ثم مسَح وجهَه، ثم ضرَب بيديه أُخرى، فجعَل يَلْوِى يدَه على الأخرى، ولم يَمْسَحِ الذِّراعَ .

Bana Ebü's-Sâib Selm b. Cünâde rivayet etti, dedi ki: Bize İbn İdrîs, Husayn'dan, o da Ebû Mâlik'ten rivayet etti, dedi ki: Ammâr teyemmüm etti; ellerini toprağa bir defa vurdu, sonra ellerini birini diğerinin üzerine meshetti, sonra yüzünü meshetti; sonra ellerini bir daha vurdu ve elini diğerinin üzerine dolandırmaya başladı, kolları ise meshetmedi .

حدَّثني أبو السائبِ، قال: ثنا ابن إدريسَ، عن ابن أبي خالدٍ، قال: رأَيْتُ الشَّعْبيَّ وصَف لنا التيممَ، فضرَب بيديه إلى الأرضِ ضربةً، ثم نفَضَهما، ومسَح وجهَه، ثم ضرَب أخرى، فجعَل يَلْوِى كفَّيه إحداهما على الأخرى، ولم يَذْكُرْ أنه مسَح الذِّراعَ.

Bana Ebü's-Sâib rivayet etti, dedi ki: Bize İbn İdrîs, İbn Ebî Hâlid'den rivayet etti, dedi ki: Şa‘bî'yi bize teyemmümü tarif ederken gördüm; ellerini yere bir defa vurdu, sonra ikisini silkeleyip yüzünü meshetti; sonra bir defa daha vurdu ve avuçlarını birini diğerinin üzerine dolandırmaya başladı; kolları meshettiğini ise zikretmedi.

حدَّثنا هَنَّادٌ، قال: ثنا أبو الأحْوَصِ، عن حُصَيْنٍ، عن أبي مالكٍ، قال: وضَع عمار بن ياسر كفيه في التراب، ثم رفعهما، فنفَخَهما، فمسَح وجهَه وكفَّيْه، ثم قال: هكذا التيممُ .

Bize Hennâd rivayet etti, dedi ki: Bize Ebu'l-Ahvas, Husayn'dan, o da Ebû Mâlik'ten rivayet etti, dedi ki: Ammâr b. Yâsir avuçlarını toprağa koydu, sonra onları kaldırıp üfledi; ardından yüzünü ve ellerini meshetti, sonra da: Teyemmüm böyledir, dedi .

حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا أبو تُميْلَةَ، قال: ثنا سَلَّامٌ مولى حفصٍ، قال: سمِعْتُ عكرمةَ يقولُ: التيممُ ضربتان؛ ضربةٌ للوجهِ، وضربةٌ للكفَّيْن.

Bize İbn Humeyd rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Tumeyle rivayet etti, dedi ki: Bize Hafs'ın azatlısı Sellâm rivayet etti, dedi ki: İkrime'nin şöyle dediğini duydum: Teyemmüm iki vuruştur; bir vuruş yüz için, bir vuruş da el ayaları içindir.

حدَّثنا عليُّ بنُ سهلٍ، قال: ثنا الوليدُ بنُ مسلمٍ، عن الأوزاعيِّ، و سعيدٍ وابنِ جابرٍ، أن مَكْحولًا كان يقولُ: التيممُ ضربةٌ للوجهِ والكفين إلى الكوع. ويَتَأَوَّلُ مَكْحولٌ القرآنُ في ذلك: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ} [المائدة: ٦]، وقوله في التيمم {فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ} [النساء: ٤٣، المائدة: ٦]، ولم يَسْتَثْنِ فيه كما اسْتَثْنَى في الوضوء إلى المرافق، قال مَكْحولٌ: قال اللهُ: {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا} [المائدة: ٣٨]. فإنما تُقْطَعُ يد السارق مِن مَفْصِلِ الكُوعِ .

Bize Ali b. Sehl rivayet etti, dedi ki: Bize Velîd b. Müslim, Evzâî'den, [o da] Saîd ve İbn Câbir'den rivayet etti ki: Mekhûl şöyle derdi: Teyemmüm yüz ve bileklere kadar eller için bir vuruştur. Mekhûl bu konuda Kur'an'ı şöyle tevil ederdi: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ} [Mâide: 6] “yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın”, teyemmümdeki sözü ise {فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ} [Nisâ: 43, Mâide: 6] “yüzlerinizi ve ellerinizi meshedin” şeklindedir; abdestte dirseklere kadar diyerek istisna ettiği gibi bunda istisna yapmamıştır. Mekhûl dedi ki: Allah Teâlâ: {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا} [Mâide: 38] “Hırsızlık eden erkek ve kadının ellerini kesin” buyurmuştur; zira hırsızın eli ancak bilek mafsalından kesilir .

حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللهِ بن عبدِ الحكمِ، قال: ثنا بشرُ بنُ بكرٍ التِّنِّيسيُّ، عن ابن جابرٍ، أنه رأَى مَكْحولًا يَتَيَمَّمُ؛ يَضْرِبُ بيديه على الصَّعيدَ، ثم يَمْسَحُ بهما

Bana Muhammed b. Abdillâh b. Abdilhakem rivayet etti, dedi ki: Bize Bişr b. Bekr et-Tinnîsî, İbn Câbir'den rivayet etti ki; o, Mekhûl'ü teyemmüm ederken görmüştür: [Mekhûl] iki elini toprağa vuruyor, sonra ikisiyle de

وجهه وكفيه بواحدةٍ .

tek bir vuruşla yüzünü ve ellerini meshetmiştir .

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، عن داودَ، عن الشعبيِّ أنه قال: التيمُّمُ ضربةٌ للوجهِ والكفَّيْن .

Bana Ya'kûb rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Dâvûd'dan, o da Şa'bî'den rivayet etti ki o şöyle demiştir: Teyemmüm, yüz ve eller için bir vuruştur .

وعلةُ مِن قال هذه المقالةَ مِن الأثَرِ ما حدَّثنا به أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا عَبْدةُ ومحمدُ بنُ بشرٍ، عن ابن أبي عَروبةَ، عن قتادةَ، عن سعيدِ بن عبدِ الرحمنِ بن أَبْزَى، عن أبيه، عن عمارِ بن ياسرٍ، أنه سأَل رسولَ اللهِ ﷺ عن التيممِ، فقال: "مَرَّةً بالكفين و الوجهِ" .

Rivayetler arasından bu görüşü savunanların delili, Ebû Küreyb'in bize rivayet ettiği şu hadistir: Dedi ki: Bize Abde ve Muhammed b. Bişr, İbn Ebî Arûbe'den, o Katâde'den, o Saîd b. Abdirrahmân b. Ebzâ'dan, o da babasından, Ammâr b. Yâsir'den rivayet etti ki: O, Resûlullâh'a [sallallâhu aleyhi ve sellem] teyemmümü sormuş, o da: "Eller ve yüz için bir defadır" buyurmuştur .

وفي حديثِ ابن بشرٍ: أن عمارًا سأَل النبيَّ ﷺ عن التيممِ.

İbn Bişr'in hadisinde ise: Ammâr Peygamber'e [sallallâhu aleyhi ve sellem] teyemmümü sordu, şeklindedir.

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا عُبيدُ بنُ سعيدٍ القُرشيُّ، عن شعبةَ، عن الحكمِ، عن ابن أبْزَى، قال: جاء رجلٌ إلى عمرَ، فقال: إنى أجْنَبْتُ، فلم أَجِدِ الماء، فقال له عمارٌ: أَمَا تَذْكُرُ أنَّا كنا في مسيرٍ على عهدِ رسولِ اللهِ ﷺ، فأَجْنَبْتُ أنا وأنت، فأمَّا أنت فلم تُصَلِّ، وأمَّا أنا فتمَعَّكْتُ في الترابِ وصلَّيْتُ، فأُتيتُ رسولَ اللهِ ﷺ، فذكَرْتُ ذلك له، فقال: "إنما كان يَكْفِيك". وضرَب بكفِّيه الأرضَ،

Bize Ebû Küreyb rivayet etti, dedi ki: Bize Ubeyd b. Saîd el-Kureşî, Şu'be'den, o Hakem'den, o da İbn Ebzâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Bir adam Ömer'e gelip: "Ben cünüp oldum ve su bulamadım" dedi. Bunun üzerine Ammâr ona: "Hatırlamıyor musun; hani biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında bir seferdeydik, sen de ben de cünüp olmuştuk. Sen namaz kılmamıştın; ben ise toprakta yuvarlanıp namaz kılmıştım. Sonra Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem gelip bu durumu ona anlatmıştım da o: «Sana sadece şu kadarı yeterliydi» buyurdu ve iki avucunu yere vurup,

ونفَخ فيهما، ومسَح وجهَه وكفيه مرةً واحدةً ؟

onlara üfledi ve bir defada yüzünü ve ellerini meshetti ?

وقالوا: أمَر اللهُ في التَّيمُّمِ بمسِح الوجهِ واليدينِ، فما مسِح مِن وجهِه ويديه في التيمُّمِ أجْزَاه، إلا أن يمْنَعَ مِن ذلك ما يَجِبُ التَّسليمُ له مِن أصلٍ أو قياسٍ.

Dediler ki: Allah teyemmümde yüzün ve ellerin meshedilmesini emretmiştir; dolayısıyla bir asıl veya kıyas gereği teslim olunması zorunlu bir delil buna engel olmadıkça, teyemmümde yüzünden ve ellerinden meshettiği miktar ona yeterlidir.

وقال آخَرون: حدُّ المسحِ الذي أمَر اللهُ به في التيممِ أن يَمْسَحَ جميعَ الوجهِ واليدين إلى المرفقين.

Başkaları ise: Allah'ın teyemmümde emrettiği meshetmenin sınırı, yüzün tamamını ve dirseklere kadar elleri meshetmektir, demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا عمرانُ بن موسى القَزَّازُ، قال: ثنا عبدُ الوارثِ بنُ سعيدٍ، قال: ثنا أيوبُ، عن نافعٍ، أن ابنَ عمرَ تَيَمَّم بِمِرْبَدِ النَّعَمِ ، فضربَ ضربةٌ فمسَح وجهَه، وضرَب ضربةً [فمسَح يديه] إلى المرفقين .

Bize İmrân b. Mûsâ el-Kazzâz rivayet etti, dedi ki: Bize Abdülvâris b. Saîd rivayet etti, dedi ki: Bize Eyyûb, Nâfi'den rivayet etti ki: İbn Ömer Mirbedü'n-Neam'da teyemmüm etti; bir vuruş vurdu ve yüzünü meshetti, bir vuruş vurdu ve dirseklere kadar [ellerini meshetti] .

حدَّثنا ابن عبدِ الأعلى، قال: ثنا المعتمرُ، قال: سَمِعْتُ عُبيدَ اللَّهِ، عن نافعٍ، عن عبدِ اللهِ، أنه قال: التيممُ مَسْحتانِ، يَضْرِبُ الرجلُ بيديه الأرضَ، يَمْسَحُ بهما وجهَه، ثم يَضْرِبُ بهما مرةً أخرى، فيَمْسَحُ يديه إلى المرفقين .

Bize İbn Abdi'l-A'lâ rivayet etti, dedi ki: Bize el-Mu'temir rivayet etti, dedi ki: Ubeydullâh'tan, onun Nâfi'den, onun da Abdullâh'tan şöyle dediğini duydum: Teyemmüm iki meshtir; kişi ellerini yere vurur, ikisiyle yüzünü mesheder; sonra ikisini bir kez daha vurur ve ellerini dirseklere kadar mesheder .

حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا يحيى، عن عُبيدِ اللهِ، قال: أخْبرَنى نافعٍ، عن ابن

Bize İbnu'l-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Yahyâ, Ubeydullâh'tan rivayet etti, dedi ki: Bana Nâfi', İbn

عمرَ في التيممِ، قال: ضربةٌ للوجهِ، وضربةٌ للكفين إلى المرفقين .

Ömer'den teyemmüm hakkında nakletti, dedi ki: Yüz için bir vuruş, dirseklere kadar eller için bir vuruştur .

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ وأبو السائبِ، قالا: ثنا ابن إدريسَ، عن عُبيدِ اللهِ، عن نافعٍ، عن ابن عمرَ قال: كان يقولُ في المسِح في التيممِ إلى المرفقين .

Bize Ebû Küreyb ve Ebü's-Sâib rivayet edip dediler ki: Bize İbn İdrîs, Ubeydullâh'tan, o Nâfi'den, o da İbn Ömer'den rivayet etti, dedi ki: O, teyemmümde meshetmenin dirseklere kadar olduğunu söylerdi .

حدَّثنا حميدُ بنُ مَسْعَدةَ، قال: ثنا بشرُ بنُ المُفَضَّلِ، قال: ثنا ابن عونٍ، قال: سأَلْتُ الحسنَ عن التيممِ، فضربَ بيديه على الأرضِ، فمسَح بهما وجهَه، وضرَب بيديه، فمسَح بهما ذراعيه ظاهرهما وباطنَهما .

Bize Humeyd b. Mes'ade rivayet etti, dedi ki: Bize Bişr b. el-Mufaddal rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Avn rivayet etti, dedi ki: Hasan'a teyemmümü sordum; ellerini yere vurdu ve ikisiyle yüzünü meshetti, sonra ellerini vurdu ve kollarının içini ve dışını meshetti .

حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا عبدُ الوهَّابِ، قال: ثنا داودُ، عن عامرٍ، أنه قال في هذه الآيةِ: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} [المائدة: ٦]. وقال في هذه الآيةِ: {فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ} [المائدة: ٦]. قال: أمرَ أن يُمسَحَ في التيممِ ما أمَر أن يُغْسَلَ في الوضوءِ، وأبْطَل ما أمَر أن يُمسَحَ في الوضوءِ؛ الرأسُ والرَّجْلان .

Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Abdülvehhâb rivayet etti, dedi ki: Bize Dâvûd, Âmir'den rivayet etti ki o, şu ayet hakkında: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} [Mâide: 6] “yüzlerinizi, dirseklere kadar ellerinizi yıkayın; başlarınızı meshedip topuklara kadar ayaklarınızı [yıkayın]” ve şu ayet hakkında: {فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ} [Mâide: 6] “yüzlerinizi ve ellerinizi ondan meshedin” şöyle demiştir: Abdestte yıkanmasını emrettiği yerlerin teyemmümde meshedilmesini emretmiş; abdestte meshedilmesini emrettiği başı ve iki ayağı ise [teyemmümde] düşürmüştür .

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، وحدَّثنا ابن المثنى، قال: ثني محمدُ بنُ أبي عديٍّ جميعًا، عن داودَ، عن الشعْبيِّ في التيممِ، قال: ضربةٌ للوجهِ واليَدينِ إلى المرفقين .

Bana Ya'kûb b. İbrâhîm rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Uleyye rivayet etti; ve bize İbnü'l-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bana Muhammed b. Ebî Adiyy rivayet etti; hepsi birden Dâvûd'dan, o da Şa'bî'den teyemmüm hakkında: Yüz ve dirseklere kadar eller için bir vuruştur, dediğini nakletti .

حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا جَرِيرٌ، عن مُغيرةً، عن الشعْبيِّ، قال: أمَر بالتيممِ

Bize İbn Humeyd rivayet etti, dedi ki: Bize Cerîr, Mugīre'den, o da Şa'bî'den rivayet etti; dedi ki: [Allah], teyemmümde emretti

فيما أمَر بالغَسْلِ .

teyemmüm edilmesini emretmiştir .

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُليةَ، عن أيوبَ، قال: سأَلْتُ سالمَ بنَ عبدِ الله عن التيممِ، فضربَ بيديه على الأرضِ ضربةً، فمسَح بهما وجهَه، ثم ضرب بيديه على الأرضِ ضربةً أخرى، فمسَح بهما يديه إلى المرفقين .

Bana Ya'kûb rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Eyyûb'dan rivayet etti, dedi ki: Sâlim b. Abdillâh'a teyemmümü sordum; ellerini yere bir defa vurdu ve ikisiyle yüzünü meshetti, sonra ellerini yere bir daha vurdu ve dirseklere kadar ellerini meshetti .

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيةَ، قال: وأخبرنا حَبيبُ بنُ الشَّهيدِ، عن الحسنِ، أنه سُئِل عن التيممِ فقال: ضربةٌ يَمسَحُ بها وجهَه، ثم ضربةٌ أخرى يَمْسَحُ بها يديه إلى المرفقين .

Bana Ya'kûb rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Uleyye rivayet etti, dedi ki: Bize Habîb b. eş-Şehîd, Hasan'dan bildirdi ki: Ona teyemmüm sorulduğunda şöyle demiştir: Yüzünü meshedeceği bir vuruş, sonra dirseklere kadar ellerini meshedeceği diğer bir vuruştur .

وعلَّةُ مِن قال هذه المَقالةَ أن التيممَ بدلٌ مِن الوضوءِ، فعلى المُتيمِّمِ أن يَبْلُغَ بالترابِ مِن وجهَه ويديه ما كان عليه أن يَبْلُغَه بالماءِ منهما في الوضوءِ.

Bu görüşü savunanların delili şudur: Teyemmüm abdestin bedelidir; bu sebeple teyemmüm edenin abdestte yüzünden ve ellerinden su ile ulaşması gereken yere toprakla da ulaşması gerekir.

واعْتَلُّوا مِن الأثَرِ بما حدَّثني به موسى بنُ سهلٍ الرَّمْليُّ، قال: ثنا نُعَيْم بنُ حمادٍ، قال: ثنا خارجةُ بنُ مُصْعبٍ، عن عبدِ اللهِ بن عَطاءٍ، عن موسى بن عُقبَةَ، عن الأعْرجِ، عن أبي جُهَيْمٍ، قال: رأيتُ رسولَ اللهِ ﷺ يَبولُ، فسلَّمْتُ عليه، فلم يَرُدَّ عليَّ، [فلما فرَغ] قام إلى حائطٍ، فضربَ بيديه عليه، فمسَح بهما وجهَه، ثم ضرَب بيديه على الحائطِ، فمسَح بهما يديه إلى المرفقين، ثم ردَّ عليَّ السلامَ.

Rivayet bakımından da şu delile dayandılar: Bana Mûsâ b. Sehl er-Remlî rivayet etti, dedi ki: Bize Nuaym b. Hammâd rivayet etti, dedi ki: Bize Hârice b. Mus'ab, Abdullah b. Atâ'dan, o Mûsâ b. Ukbe'den, o el-A'rec'den, o da Ebû Cüheym'den rivayet etti; [Ebû Cüheym] dedi ki: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i küçük abdest bozarken gördüm. Ona selam verdim, fakat selamımı almadı. [İşini bitirince] bir duvara yöneldi; iki elini ona vurdu ve onlarla yüzünü meshetti. Sonra ellerini duvara [tekrar] vurdu ve onlarla kollarını dirseklere kadar meshetti, ardından selamımı aldı.»

وقال آخَرون: الحدُّ الذي أمَرَ اللَّهُ أَن يُبْلَغَ بالترابِ إليه في التيممِ الآباطُ.

Başkaları ise: Allah'ın teyemmümde toprakla ulaşılmasını emrettiği sınır koltuk altlarıdır, demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني أحمدُ بنُ عبدِ الرحيمِ البَرْقيُّ، قال: ثنا عمرُو بنُ أَبي سَلَمَةَ التَّنِّيسيُّ، عن الأوْزاعيِّ، عن الزهريِّ، قال: التيممُ إلى الآباطِ .

Bana Ahmed b. Abdirrahîm el-Berkî rivayet etti, dedi ki: Bize Amr b. Ebî Seleme et-Tinnîsî, Evzâî'den, o Zührî'den nakletti; dedi ki: Teyemmüm koltuk altlarına kadardır .

وعلةُ مَن قال ذلك أن اللَّهَ جَلَّ ثناؤُه أمَر بمسحِ اليدِ في التيممِ، كما أمَر بمسح الوجهِ، وقد أجْمَعوا أن عليه أن يَمْسَحَ جميعَ الوجهِ، فكذلك عليه أن [يمسحَ] جميعَ اليدِ، ومِن طرفِ الكفِّ إلى الإبِطِ يدٌ.

Bu görüşü savunanların gerekçesi şudur: Allah -senâsı yüce olsun- yüzün meshedilmesini emrettiği gibi teyemmümde elin de meshedilmesini emretmiştir; yüzün tamamını meshetmesi gerektiğinde icmâ etmişlerdir, aynı şekilde elin tamamını da [meshetmesi] gerekir; avuç ucundan koltuk altına kadar olan kısım da eldir.

واعْتَلُّوا مِن الخبرِ بما حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا صَيْفيُّ بنُ رِبْعيٍّ، عن ابن أبي ذئبٍ، عن الزهريِّ، عن عُبيدِ اللهِ بن عبدِ اللهِ، عن أبي اليَقْظانِ، قال: كنا مع رسولِ اللهِ، ﷺ فهلَك عِقْدٌ لعائشةَ، فأقام رسولُ اللهِ ﷺ، حتى أضاء الصبحُ، فتغَيَّظ أبو بكرٍ على عائشةَ، فنزَلَت عليه الرُّخْصةُ؛ المسحُ بالصَّعيد، فدخَل أبو بكرٍ فقال لها: إنك لمُبارَكَةٌ، نزَل فيك رُخصةٌ. فضرَبْنا بأيدينا ضربةً لوجوهِنا وضربةً بأيدينا إلى المنَاكبِ والآباطِ .

Rivayetler arasından ise Ebû Küreyb'in bize rivayet ettiği şu hadisi delil getirdiler: Dedi ki: Bize Sayfî b. Rib'î, İbn Ebî Zi'b'den, o Zührî'den, o Ubeydullâh b. Abdillâh'tan, o da Ebü'l-Yekzân'dan rivayet etti, dedi ki: Resûlullâh [sallallâhu aleyhi ve sellem] ile beraberdik, Âişe'ye ait bir gerdanlık kayboldu. Bunun üzerine Resûlullâh [sallallâhu aleyhi ve sellem] sabah aydınlanıncaya kadar konakladı. Ebû Bekir, Âişe'ye öfkelendi; derken ona [teyemmüm] ruhsatı, [yani] temiz toprakla meshetmek indi. Ebû Bekir [Âişe'nin yanına] girip ona: "Sen gerçekten pek bereketlisin, senin vesilenle bir ruhsat indi" dedi. Biz de ellerimizle yüzlerimiz için bir vuruş yaptık ve ellerimizle omuzlara ve koltuk altlarına kadar olan yerler için de bir vuruş yaptık .

قال أبو جعفرٍ: والصوابُ مِن القولِ في ذلك أن الحدَّ الذي لا يُجْزِئُ المُتَيممَ أن يُقصِّرَ عنه في مَسْحِه بالترابِ مِن يديه، الكفَّان إلى الزَّنْدَيْن؛ لإجماعِ الجميعِ على أن التَّقْصيرَ عن ذلك غيرُ جائزٍ، ثم هو فيما جاوَز ذلك مُخَيَّرٌ إن شاء بلَغ بمسحِه

Ebû Ca‘fer der ki: Bu hususta doğru olan görüş şudur: Teyemmüm edenin ellerini toprakla meshederken altına inmesinin yeterli olmayacağı sınır, bileklere kadar iki el ayasıdır; zira bundan daha azının caiz olmadığı hususunda herkes icmâ etmiştir. Bundan ötesinde ise o serbesttir; dilerse meshiyle...

المرْفَقَيْن، وإن شاء الآباطَ.

dirseklere kadar ulaşır, dilerse koltuk altlarına kadar ulaşır.

والعلةُ التي مِن أجلِها جعَلْناه مُخَيَّرًا فيما جاوَز الكفين أن اللَّهَ لم يَحُدَّ في مسحِ ذلك بالترابِ في التيممِ حدًّا لا يَجُوزُ التَّقْصيرُ عنه، فما مسَح المُتَيمِّمُ مِن يديه أجْزَأَه، إلا ما أُجْمِع عليه، أو قامَت الحُجَّةُ بأنه لا يُجْزِئُه التَّقْصيرُ عنه ، وقد أجْمَع الجميعُ على أن التَّقْصيرَ عن الكفَّيْن غيرُ مُجْزِئ، فخرَج ذلك بالسُّنَّةِ، وما عدا ذلك فمُخْتَلَفٌ فيه، وإذ كان مختلفًا فيه، وكان الماسحُ بكفيه داخلًا في عمومِ الآيةِ كان خارجًا مما لزِمه مِن فرضِ ذلك.

İki el ayasının ötesinde onu serbest bırakmamızın gerekçesi şudur: Allah teyemmümde bunun toprakla meshedilmesi hususunda altına inilmesi caiz olmayan bir sınır belirlememiştir; dolayısıyla teyemmüm edenin ellerinden meshettiği kadarı, üzerinde icmâ edilen veya altına inilmesinin yeterli olmayacağına dair hüccet ikame edilen kısım hariç, ona yeterlidir . Herkes iki el ayasından daha az meshetmenin caiz olmadığı konusunda icmâ etmiştir; böylece bu sünnetle belirlenmiş olup bunun dışındakiler ise ihtilaflıdır. İhtilaflı olduğuna ve iki el ayasını mesheden kimse de ayetin umumuna dahil olduğuna göre, bu farzdan üzerine terettüp eden sorumluluktan çıkmış olur.

واخْتَلَف أهلُ التأويلِ في الجُنُبِ، هل هو ممَّن دخَل في رُخصةِ التيممِ إذا لم يَجِد الماء أم لا؟

Tefsir ehli cünüp hakkında, su bulamadığı zaman teyemmüm ruhsatına dahil olup olmadığı konusunda ihtilaf etmiştir.

فقال جماعةُ أهلِ التأويلِ مِن الصحابِة والتابعين ومن بعدَهم مِن الخالِفين: حُكْمُ الجنبِ فيما لزِمه مِن التيممِ إذا لم يَجِدِ الماءِ حُكْمُ مَن جَاء مِن الغائطِ وسائرِ مَن أحْدَث ممَّن جُعِل التيممُ له طُهورًا لصلاتِه. وقد ذكَرْتُ قولَ بعضِ مَن تأوَّل قولَ اللَّهِ: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}: أو جامعْتُموهن، وتركنا ذكرَ الباقين؛ لكثرةِ مِن قال ذلك.

Sahâbe, tâbiîn ve onlardan sonraki haleflerden bir topluluk tefsir ehli şöyle demiştir: Cünübün su bulamadığında üzerine farz olan teyemmümdeki hükmü, tuvaletten gelen ve namazı için teyemmüm temizlik kılınan diğer abdesti bozulmuş kimselerin hükmü gibidir. Allah'ın: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “yahut kadınlara dokunmuşsanız” buyruğunu "veya onlarla cinsel ilişkide bulunmuşsanız" diye tevil eden bazı kimselerin sözünü zikretmiştim; bunu söyleyenlerin çokluğu sebebiyle diğerlerinin zikrini terk ettik.

واعتلَّ قائلو هذه المَقالةِ بأن للجنبِ التَّيَمُّمَ إذا لم يَجِدِ الماءَ في سفرِه بإجماعِ الحُجَّةِ على ذلك؛ نقْلًا عن نبيِّها ﷺ، الذي يَقْطَعُ العُذْرَ، ويُزِيلُ الشَّكَّ.

Bu görüşü savunanlar, cünüp kimsenin yolculuğunda su bulamadığı takdirde teyemmüm edebileceğine, mazereti kesip atan ve şüpheyi gideren bir şekilde Peygamberleri'nden [sallallâhu aleyhi ve sellem] yapılan nakille bu hususta hüccet ehlinin icmâ etmiş olmasını delil getirdiler.

وقال جماعةٌ مِن المُتَقَدِّمين: لا يُجْزِئُ الجنبَ غيرُ الاغْتِسالِ بالماءِ، وليس له أن يُصَلِّي بالتَّيممِ، والتَّيممُ لا يُطَهِّرُه. قالوا: وإنما جُعِل التيممُ رُخصةً لغيرِ الجنبِ، وتأَوَّلوا قولَ اللَّهِ جلَّ ثناؤُه: {وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا}. قالوا:

Önceki [âlim]lerden bir topluluk şöyle demiştir: Cünüp kimseye su ile yıkanmaktan başkası kâfi gelmez; teyemmümle namaz kılması caiz değildir ve teyemmüm onu temizlemez. Onlar şöyle dediler: Teyemmüm, ancak cünüp olmayanlar için bir ruhsat kılınmıştır. Allah celle senâuh'un: {وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا} “yolcu olanlar müstesna, cünüpken de boy abdesti alıncaya kadar [namaza yaklaşmayın]” buyruğunu tevil ettiler. Şöyle dediler:

وقد نهَى اللهُ الجنبَ أن يَقْرَبَ مُصَلَّى المسلمين إلا مُجْتازًا فيه حتى يَغْتَسِل، ولم يُرخِّصْ له في التَّيممِ. قالوا: وتأويلُ قولِه: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ}: أو لامَسْتُموهن باليدِ دونَ الفرجِ ودونَ الجماعِ. قالوا: فلم نَجِدِ الله رخَّص للجنبِ في التيممِ، بل أمره بالغُسْلِ، وأَلّا يَقْرَبَ الصَّلاةَ إلا مُغْتَسِلًا. قالوا: فالتُّيممُ لا يُطَهِّرُه لصلاتِه.

Allah cünüp kimsenin, yıkanıncaya kadar -içinden sadece geçip gidenler müstesna- Müslümanların namazgâhına yaklaşmasını yasaklamış ve ona teyemmüm konusunda ruhsat vermemiştir. Dediler ki: O'nun {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ} “yahut kadınlara dokunmuşsanız” buyruğunun tevili, "veya tenasül uzvuna değmeksizin ve cima olmaksızın onlara elle dokunmuşsanız" şeklindedir. Dediler ki: Allah'ın cünübe teyemmüm hususunda ruhsat tanıdığını bulamadık; bilakis ona gusletmeyi ve ancak gusletmiş olarak namaza yaklaşmayı emretmiştir. Dediler ki: Dolayısıyla teyemmüm onu namazı için temizlemez.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ وأبو السائبِ، قالا: ثنا أبو معاويةَ، عن الأعْمشِ، عن شَقِيقٍ، قال: كنتُ مع عبدِ اللهِ بن مسعودٍ وأبي موسى الأشْعَريِّ، فقال أبو موسى: يا أبا عبدِ الرحمنِ، أرأَيْت رجلًا أجْنَب، فلم يَجِدِ الماءِ شهرًا أيَتَيَمَّمُ؟ فقال عبدُ اللهِ: لا يَتَيَمَّمُ، وإن لم يَجِدِ الماءِ شهرًا. فقال أبو موسى: فكيف تَصْنَعون بهذه الآيةِ في سورةِ المائدةِ {فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا} فقال عبدُ اللهِ: إِن رُخِّص لهم في هذا لأَوْشَكوا إذا بَرَد عليهم الماءُ أن يَتَيَمَّموا بالصَّعيدِ. فقال له أبو موسى: إنما كرِهْتُم هذا لهذا؟ قال: نعم. قال أبو موسى: ألم تَسْمَعْ قول عمارٍ لعمرَ: بَعَثْنى رسولُ اللهِ ﷺ في حاجةٍ فأَجْنَبْتُ، فلم أَجِدَ الماءَ، فتَمَرَّغْتُ في الصَّعيدِ، كما تمرَّغُ الدَّابَّةُ؟ قال: فذكَرْتُ ذلك للنبيِّ ﷺ، فقال: "إنما يَكْفيك أن تَصْنَعَ هكذا". وضرَب بكفَّيْه ضربةً واحدةً، ومسَح بهما وجهَه، ومسَح كفَّيْه. فقال عبدُ اللهِ: ألم تَرَ عمرَ لم يَقْنَعْ لقولِ عمارٍ !.

Bize Ebû Küreyb ve Ebü's-Sâib rivayet ettiler, dediler ki: Bize Ebû Muâviye, A'meş'ten, o Şakîk'ten rivayet etti, dedi ki: Ben Abdullâh b. Mes'ûd ve Ebû Mûsâ el-Eş'arî ile beraberdim. Ebû Mûsâ: "Ey Ebû Abdirrahmân! Cünüp olup bir ay su bulamayan bir adam hakkında ne dersin, teyemmüm eder mi?" dedi. Abdullâh: "Bir ay su bulamasa bile teyemmüm etmez" dedi. Ebû Mûsâ: "Peki Mâide sûresindeki şu {فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا} “temiz bir toprakla teyemmüm edin” ayetini ne yapacaksınız?" dedi. Abdullâh: "Eğer onlara bu konuda ruhsat verilirse, su kendilerine soğuk geldiğinde hemen toprakla teyemmüm ediverirler" dedi. Ebû Mûsâ ona: "Bunu sırf bundan dolayı mı hoş görmediniz?" dedi. O da: "Evet" dedi. Ebû Mûsâ dedi ki: "Ammâr'ın Ömer'e şöyle dediğini işitmedin mi?: Resûlullâh [sallallâhu aleyhi ve sellem] beni bir ihtiyaç için göndermişti, cünüp oldum ve su bulamadım. Bunun üzerine hayvanın yuvarlandığı gibi toprakta yuvarlandım. Sonra bunu Peygamber'e [sallallâhu aleyhi ve sellem] anlattım, o da: 'Sana şöyle yapman yeterliydi' buyurdu; avuçlarını [yere] bir defa vurdu, ikisiyle yüzünü ve avuçlarını meshetti." Abdullâh: "Görmedin mi, Ömer Ammâr'ın sözüyle ikna olmadı !" dedi.

حدَّثنا ابن بشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سُفيانُ، عن سَلمةَ، عن أبي

Bize İbn Beşşâr rivayet etti, dedi ki: Bize Abdurrahmân rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân, Seleme'den, o da Ebû

مالكٍ، وعن عبدِ اللهِ بن عبدِ الرحمنِ بن أَبْزَى، [عن عبدِ الرحمنِ بن أبزى] ، قال: كنا عندَ عمرَ بن الخطابِ، فأتاه رجلٌ، فقال: يا أميرَ المؤمنين، إنَّا نَمكُثُ الشهرَ والشهرَيْن لا نَجِدُ الماءَ. فقال عمرُ: أمَّا أنا فلو لم أَجِدِ الماءَ لم أَكُنْ لِأُصَلِّيَ حتى أَجِدَ الماءَ. فقال عمارُ بنُ ياسرٍ: أَتَذْكُرُ يا أميرَ المؤمنين حيثُ كنتَ بمكانِ كذا وكذا، ونحن نَرْعَى الإبلَ، فتَعْلَمُ أَنَّا أَجْنَبنا؟ قال: نعم. فأمَّا أنا فتَمَرَّغْتُ في الترابِ، فاتَيْنا النبيَّ ﷺ، فضَحِك وقال: "إن كان الصَّعيدُ لَكافِيك". وضرَب بكفِّيه الأرضَ، ثم نفَخ فيهما، ثم مسَح وجهَه وبعضَ ذراعيه؟ فقال: اتَّقِ الله يا عمارُ. فقال: يا أمير المؤمنين، إن شئتَ لم أَذْكُرْه. فقال: لا، ولكن نُوَلِّيك مِن ذلك ما توَلَّيْتَ . حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن الحكمِ، قال: سألتُ إبراهيمَ في دُكَّانِ مسلمٍ الأعورِ، فقلتُ: أَرأَيْتَ إن لم نَجِدِ الماءَ وأنت جنبٌ؟ قال: لا أُصَلِّى .

Mâlik'ten, o da Abdullâh b. Abdirrahmân b. Ebzâ'dan, [o da Abdurrahmân b. Ebzâ'dan] rivayet etti, dedi ki: Ömer b. el-Hattâb'ın yanındaydık; ona bir adam gelip: "Ey Müminlerin Emîri! Biz bir ay, iki ay kalıyoruz da su bulamıyoruz" dedi. Ömer: "Bana gelince; ben su bulamasaydım, suyu buluncaya kadar namaz kılmazdım" dedi. Bunun üzerine Ammâr b. Yâsir dedi ki: "Hatırlar mısın ey Müminlerin Emîri, hani sen falan ve falan yerdeydin ve biz develeri otlatıyorduk; cünüp olduğumuzu biliyorsun?" [Ömer]: "Evet" dedi. [Ammâr devamla]: "Bana gelince , ben toprakta yuvarlandım; sonra Peygamber'e [sallallâhu aleyhi ve sellem] geldik, güldü ve: 'Toprak sana elbette yeterliydi' buyurdu; avuçlarını yere vurdu, sonra onlara üfledi, ardından yüzünü ve kollarının bir kısmını meshetti [hatırladın mı]?" dedi. [Ömer]: "Allah'tan kork ey Ammâr!" dedi. [Ammâr]: "Ey Müminlerin Emîri! İstersen bunu bir daha anlatmam" dedi. [Ömer]: "Hayır, lakin seni üstlendiğin bu sorumlulukla baş başa bırakırız " dedi. Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet etti, dedi ki: Bize Şu'be, el-Hakem'den rivayet etti, dedi ki: İbrâhîm'e Müslim el-A'ver'in dükkânında sordum ve: "Sen cünüp iken su bulamazsak ne dersin?" dedim. "Namaz kılmam " dedi.

قال أبو جعفرٍ: والصوابُ مِن القولِ في ذلك: أن الجنبَ ممَّن أمَره اللهُ جلَّ ثناؤُه بالتيممِ، إذا لم يَجِدِ الماءَ، والصلاةِ بقولِه: {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا}. وقد بيَّنَّا أن معنى المُلامَسةِ في هذا الموضعِ الجماعُ ثَمَّ، بنقلِ الحُجَّةِ التي لا يَجوزُ الخطأُ فيما نقَلَته مُجْمِعةً عليه، ولا السهْوُ ولا

Ebû Ca'fer der ki: Bu hususta doğru olan görüş şudur: Cünüp olan kimse, suyu bulamadığında Allah -celle senâuh- tarafından {أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا} “yahut kadınlara dokunmuş [olup da] bir su bulamamışsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin” kavliyle teyemmüm etmek ve namaz kılmakla emrolunanlardandır. Biz bu ayetteki mülâmese (dokunma) kelimesinin manasının cinsel ilişki olduğunu; icma ederek naklettiği hususlarda hata, yanılma yahut

التَّواطُؤُ والتشاعُرُ ، بأن حكمَ الجنبِ في ذلك حكمُ سائرِ مَن أَحْدَث فلزمه التَّطهُّرُ لصلاتِه مع ما قد رُوِى في ذلك عن رسولِ اللهِ ﷺ مِن الأخبارِ التي قد ذكَرْنا بعضَها وترَكْنا ذكْرَ كثيرٍ منها؛ استغناءً بما ذكَرْنا منها عما لم نَذْكُرْ، وكراهةً منا إطالةَ الكتابِ باسْتِقْصاءِ جميعِه.

ittifak ve gizli anlaşması da düşünülemeyecek olan hüccetin nakliyle açıklamıştık; buna göre cünübün bu konudaki hükmü, abdesti bozulup namazı için temizlenmesi gereken diğer kimselerin hükmü gibidir. Nitekim bu hususta Resûlullâh'tan [sallallâhu aleyhi ve sellem] rivayet edilen haberlerden bir kısmını zikrettik, birçoğunu ise zikrettiklerimizin zikretmediklerimize yetmesi sebebiyle ve hepsini eksiksiz sayıp kitabı uzatmak istemediğimizden terk ettik.

واخْتَلَف أهلُ التأويلِ في تأويلِ قولِه: {فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا}، و هل ذلك أمرٌ مِن اللهِ بالتَّيممِ كلَّما لزِمه طلبُ الماءِ، أم ذلك أمْرٌ منه بالتيممِ كلما لزِمه الطلبُ وهو مُحْدِثٌ حدثًا يَجِبُ عليه منه الوضوءُ بالماءِ، لو كان للماءِ واجدًا؟

Tefsir ehli O'nun: {فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا} “ve bir su bulamamışsanız, o zaman teyemmüm edin” buyruğunun tevilinde , bu durumun su arama yükümlülüğü doğduğu her defasında Allah'tan gelen bir teyemmüm emri mi olduğu, yoksa su bulmuş olsaydı suyla abdest almasını gerektirecek bir şekilde abdesti bozulmuş vaziyette iken su arama yükümlülüğü doğduğu her defasında teyemmüm etmesi yönünde bir emir mi olduğu konusunda ihtilaf etmiştir.

فقال بعضُهم: ذلك أمرٌ مِن اللهِ بالتيممِ كلما لزِمه فرضُ الطلبِ بعدَ الطلبِ، مُحْدثًا كان أو غيرَ مُحْدِثٍ.

Bazıları şöyle demiştir: Bu, abdesti bozulmuş olsun veya olmasın, önceki aramadan sonra [tekrar] arama farziyeti doğduğu her seferinde Allah'tan gelen bir teyemmüm emridir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، عن الحجاجِ، عن أبي إسحاقَ، عن الحارثِ، عن عليٍّ ﵁، أنه كان يَقولُ: التيممُ لكلِّ صلاةٍ .

Bana Ya'kûb b. İbrâhîm rivayet etti, dedi ki: Bize Hüşeym, Haccâc'dan, o Ebû İshâk'tan, o el-Hâris'ten, o da Ali'den [radıyallâhu anh] rivayet etti ki kendisi şöyle diyordu: Teyemmüm her namaz içindir .

حدَّثني المثنى، قال: ثنا سُوَيْدُ بنُ نصرٍ، قال: أخبرنا ابن المباركِ، قال: حدَّثنا هُشَيمٌ، قال: حدَّثنا حجاجٌ، عن أبي إسحاقَ، عن الحارثِ، عن عليٍّ مثلَه.

Bana el-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Süveyd b. Nasr rivayet etti, dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek bildirdi, dedi ki: Bize Hüşeym rivayet etti, dedi ki: Bize Haccâc, Ebû İshâk'tan, o el-Hâris'ten, o da Ali'den bunun benzerini rivayet etti.

حدَّثني عبدُ اللهِ بنُ محمدٍ، قال: ثنا عَبْدانُ، قال: حدَّثنا ابن المُباركِ، قال: أخبرنا عبدُ الوارثِ، قال: أخبرنا عامرٌ الأحْوَلُ، عن نافعٍ أنه حدثه عن ابن عمرَ مثلَ ذلك .

Bana Abdullâh b. Muhammed rivayet etti, dedi ki: Bize Abdân rivayet etti, dedi ki: Bize İbnü'l-Mubârek rivayet etti, dedi ki: Bize Abdülvâris bildirdi, dedi ki: Bize Âmir el-Ahvel, Nâfi'den bildirdi ki o kendisine İbn Ömer'den bunun benzerini rivayet etmiştir .

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا جابرُ بنُ نُوحٍ، قال: حدَّثنا مُجالدٌ، عن الشعبيِّ، قال: لا يُصَلِّي بالتيممِ إلا صلاةً واحدةً .

Bize Ebû Küreyb rivayet etti, dedi ki: Bize Câbir b. Nûh rivayet etti, dedi ki: Bize Mücâlid, Şa'bî'den rivayet etti, dedi ki: Teyemmümle ancak tek bir namaz kılınır .

حدَّثنا المثنى، قال: ثنا سُوَيْدٌ، قال: أخْبرَنا ابن المُباركِ، عن سعيدٍ، عن قتادةَ، قال: يَتَيَمَّمُ لكلِّ صلاة، ويَتَأوَّلُ هذه الآيةِ: {فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً} .

Bize el-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Süveyd bildirdi, dedi ki: Bize İbnü'l-Mubârek, Saîd'den, o Katâde'den bildirdi; dedi ki: Her namaz için teyemmüm eder ve şu {فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً} “ve bir su bulamamışsanız” ayetini buna tevil ederdi .

[حدَّثنا المثنى، قال: حدَّثنا سُوَيدٌ] ، قال: أخْبرَنا ابن المُباركِ [عن مَعْمَرٍ، عن قتادةَ، قال: يَتيممُ الذي لا يجدُ الماءَ لكلِّ صلاةٍ .

[Bize el-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Süveyd rivayet etti] , dedi ki: Bize İbnü'l-Mubârek bildirdi, [Ma'mer'den, o Katâde'den nakletti; dedi ki: Su bulamayan kimse her namaz için teyemmüm eder .

حدَّثني عليُّ بنُ سهلٍ] (٤)، قال: ثنا الفِرْيابيُّ، عن الأوزاعيِّ، عن يحيى بن سعيدٍ وعبدِ الكريمِ و رَبيعةَ بن أبى عبدِ الرحمنِ، قالوا: التيممُ لكلِّ صلاةٍ.

Bana Ali b. Sehl rivayet etti] (٤), dedi ki: Bize el-Firyâbî, Evzâî'den, o Yahyâ b. Saîd, Abdülkerîm ve Rebîa b. Ebî Abdirrahmân'dan rivayet etti; onlar: Teyemmüm her namaz içindir, dediler.

حدَّثني محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا أبو داودَ، قال: ثنا عِمْرانُ القَطَّانُ، عن قتادةَ، عن النخعيِّ، قال: يَتَيَمَّمُ لكلِّ صلاةٍ .

Bana Muhammed b. Beşşâr rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Dâvûd rivayet etti, dedi ki: Bize İmrân el-Kattân, Katâde'den, o en-Nehaî'den rivayet etti, dedi ki: Her namaz için teyemmüm edilir .

وقال آخَرون: بل ذلك أمرٌ مِن اللهِ بالتيممِ بعدَ طلبِ الماءِ مَن لزِمه فرضُ الطلبِ

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bu, [su] arama farziyeti terettüp eden kimseye suyu aradıktan sonra

إذا كان مُحْدِثًا، فأمَّا مِن لم يَكُنْ أحْدَث بعدَ تطهُّرِه بالترابِ، فلزِمه فرضُ الطلبِ، فليس عليه تَجْديدُ تَيمُّمِه، وله أن يُصَلِّي بتيميه الأولِ.

abdesti bozulmuş ise teyemmüm etmesi yönünde Allah'tan gelen bir emirdir. Toprakla temizlendikten sonra abdesti bozulmamış ve kendisine arama farziyeti doğmuş kimseye gelince; onun teyemmümünü yenilemesi gerekmez ve ilk teyemmümüyle namaz kılabilir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا حميدُ بنُ مَسْعَدةَ، قال: ثنا سُفيانُ بنُ حَبيبٍ، عن يونُسَ، عن الحسنِ، قال: التيممُ بمنزلةِ الوضوءِ .

Bize Humeyd b. Mes'ade rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân b. Habîb, Yûnus'tan, o Hasan'dan rivayet etti, dedi ki: Teyemmüm abdest mertebesindedir .

حدَّثنا إسماعيلُ بنُ موسى السُّديُّ، قال: أخبرنا عمرُ بنُ شاكرٍ، عن الحسنِ، قال: يُصَلِّي المُتَيمِّمُ بتيممِه ما لم يُحْدِثُ، فإن وجد الماء فلْيَتَوَضَّأُ .

Bize İsmâîl b. Mûsâ es-Süddî rivayet etti, dedi ki: Bize Ömer b. Şâkir, Hasan'dan bildirdi; dedi ki: Teyemmüm eden kimse abdesti bozulmadığı müddetçe teyemmümüyle namaz kılar; eğer su bulursa abdest alsın .

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا ابن إدريسَ، قال: أَخْبَرَنا هِشامٌ، عن الحسنِ، قال: كان الرجلُ يُصَلِّي الصَّلواتِ كلَّها بوُضوءٍ واحدٍ ما لم يُحْدِثُ، وكذلك المُتَيمِّمُ .

Bize Ebû Küreyb rivayet etti, dedi ki: Bize İbn İdrîs rivayet etti, dedi ki: Bize Hişâm, Hasan'dan bildirdi; dedi ki: Kişi abdesti bozulmadığı müddetçe bütün namazları tek bir abdestle kılardı; teyemmüm eden de böyledir .