Binûn

İçinde Nisâ'nın Zikredildiği Surenin Tefsiri Hakkındaki Görüş — 30. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حَجَّاج، قال: قال ابن جُرَيج: أخبرَني عبدُ اللهِ بنُ كثيرٍ، أنه سمِع مجاهدًا يقولُ: الفَتِيلُ: الذي في شَقِّ النّوَاةِ .

Bize el-Kâsım rivayet etti, dedi ki: Bize el-Hüseyn rivayet etti, dedi ki: Bana Haccâc rivayet etti, dedi ki: İbn Cüreyc dedi ki: Bana Abdullah b. Kesîr, Mücâhid'i şöyle derken işittiğini haber verdi: Fetîl: Hurma çekirdeğinin yarığında olandır .

حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ، قال: ثنا سفيانُ بنُ سعيدٍ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ قال: الفتيلُ في النواةِ.

Bize Muhammed b. Beşşâr rivayet etti, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân b. Saîd, Mansûr'dan, o Mücâhid'den rivayet etti, dedi ki: Fetîl, hurma çekirdeğinde olandır.

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبرَنا مَعْمَرٌ، عن قتادةَ، في قولِه: {وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا}. قال: الفَتِيلُ الذي في شَقِّ النَّوَاةِ .

Bize el-Hasan b. Yahyâ rivayet etti, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde'den O'nun: {وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا} “Ve onlara kıl payı kadar haksızlık edilmez” kavli hakkında haber verdi, dedi ki: Fetîl, hurma çekirdeğinin yarığında olandır .

حُدِّثت عن الحسينِ بن الفرجِ، قال: سَمِعتُ أبا مُعاذٍ يقولُ: ثنا عُبَيدُ بنُ سُليمانَ، قال: سَمِعتُ الضَّحاكَ يقولُ: الفَتيلُ: شَقُّ النَّوَاةِ

Bana el-Hüseyn b. el-Ferec'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd b. Süleymân rivayet etti, dedi ki: Dahhâk'ı şöyle derken işittim: Fetîl: Hurma çekirdeğinin yarığıdır .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابن وَهْبٍ، قال: قال ابن زيدٍ: الفَتِيلُ: الذي في بَطْن النَّوَاةِ.

Bana Yûnus rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd şöyle dedi: Fetîl: Hurma çekirdeğinin karnında/içinde olandır.

حدَّثني يحيى بنُ أبى طالبٍ، قال: أخبرَنا يزيد، قال: حدَّثنا جُوَيبرٌ، عن الضَّحاكِ، قال: الفَتِيلُ: الذي يكونُ في شَقِّ النَّوَاةِ.

Bana Yahyâ b. Ebî Tâlib rivayet etti, dedi ki: Bize Yezîd haber verdi, dedi ki: Bize Cüveybir, Dahhâk'tan rivayet etti, dedi ki: Fetîl: Hurma çekirdeğinin yarığında olan şeydir.

حدَّثنا المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذَيفةَ، قال: ثنا شِبْلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا}: فَتِيلُ النَّوَاةِ: شَقُّها.

Bize el-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet etti, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, [o da] Mücâhid'den {وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا} “ve kendilerine hurma çekirdeğinin lifi/yarığı kadar bile haksızlık edilmez” [ayeti hakkında] rivayet etti: Hurma çekirdeğinin fetîli, onun yarığıdır.

حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا أبو عامرٍ، قال: ثنا قُرَّةُ، عن عَطِيةَ، قال: الفَتِيلُ: الذي في بَطْنِ النَّوَاةِ .

Bize İbn Beşşâr rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Âmir rivayet etti, dedi ki: Bize Kurre, Atiyye'den rivayet etti, dedi ki: Fetîl: Hurma çekirdeğinin karnında/içinde olandır .

قال أبو جعفرٍ: وأصلُ الفَتِيلِ: المفتولُ، صُرِف عن "مفعول" إلى "فعيل"، كما قيل: صَريعٌ ودَهِينٌ. مِن مَصْروعٍ ومَدْهونٍ.

Ebû Ca'fer dedi ki: Fetîl'in (فَتِيل) aslı maftûldur (مَفْتُول / bükülmüş şey). Tıpkı masrû' (مَصْرُوع) ve medhûn (مَدْهُون) yerine sarî' (صَرِيع) ve dehîn (دَهِين) denildiği gibi "mef'ûl" (مَفْعُول) kalıbından "faîl" (فَعِيل) kalıbına dönüştürülmüştür .

وإذ كان ذلك كذلك، فكان اللهُ جلَّ ثناؤُه إنما قصَد بقولِه: {وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا}. الخبرَ عن أنه لا يظلِمُ عبادَه أقلَّ الأشياءِ التي لا خَطَرَ لها، فكيف بما له خَطَرٌ، [وكان] الوَسَخُ الذي يخرجُ مِن بين إصْبَعَى الرجل، أو مِن بين كَفَّيْهِ إِذا فَتَل إحداهما على الأخرى، كالذى هو في شَقِّ النواةِ وبَطْنِها، وما أشْبَه ذلك مِن الأشياءِ التي هي مَفْتولةٌ، مما لا خطرَ له ولا قيمةَ، فواجبٌ أن يكونَ كلُّ ذلك داخلًا في معنى الفَتيلِ، إلا أن يُخرج شيئًا مِن ذلك ما يجبُ التسليمُ له مما دلَّ عليه ظاهرُ التنزيلِ.

Durum böyle olunca, Allah -celle senâuhû- {وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا} “Ve onlara kıl payı kadar haksızlık edilmez” kavliyle kullarına ehemmiyeti olmayan en küçük şeylerde bile haksızlık etmeyeceğini -ki ehemmiyeti olanlarda nasıl haksızlık etsin!- haber vermeyi kastettiğine göre, kişinin iki parmağı arasından veya ellerini birbirine sürttüğünde avuçları arasından çıkan kir de hurma çekirdeğinin yarığında ve karnında olan şey ve buna benzer bükülmüş, hiçbir ehemmiyeti ve değeri olmayan şeyler gibi olduğundan; tenzilin (Kur'an'ın) zahirinin delalet ettiği ve teslim olunması vacip olan bir delil bunlardan birini dışarıda bırakmadıkça bütün bunların fetîl anlamının kapsamına dahil olması vaciptir .

القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤُه: {انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَكَفَى بِهِ إِثْمًا مُبِينًا}.

Allah -celle senâuhû-'nun: {انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَكَفَى بِهِ إِثْمًا مُبِينًا} “Bak, Allah'a nasıl yalan uyduruyorlar! Apaçık bir günah olarak bu yeter” kavlinin teviline dair görüş:

قال أبو جعفرٍ، ﵀: يعنى بذلك عز ذكرُه: انظُرْ يا محمدُ كيف يَفْتَرى هؤلاء الذين يُزَكُّون أنفسَهم مِن أهلِ الكتابِ، القائلون: نحن أبناء اللهِ وأحباؤُه، وإنه لن يَدخُلَ الجنةَ إلا مِن كان هودًا أو نصارى، الزاعِمون أنه لا ذنوبَ لهم، الكَذِبَ والزُّورَ مِن القولِ، فيَختَلِقونه على اللَّهِ، {وَكَفَى بِهِ}. يقولُ: وحَسْبُهم بقِيلهم ذلك الكذبَ والزورَ على اللهِ جلَّ {إِثْمًا}، لهم

Ebû Ca'fer [et-Taberî] -rahimehullâh- der ki: [Allah] -azze zikruh- bununla şunu kastetmektedir: Ey Muhammed! Kendilerini temize çıkaran Ehl-i Kitap'tan, "Biz Allah'ın oğulları ve sevgilileriyiz" ve "Yahudi veya Hristiyan olanlardan başkası asla cennete girmeyecektir" diyen, hiçbir günahları olmadığını iddia eden şu kimselerin yalan ve asılsız sözleri nasıl uydurup Allah'a iftira ettiklerine bir bak! {وَكَفَى بِهِ} “...olarak bu yeter”. Şunu demektedir: Onların Allah -celle [celâluhû]-'ya karşı bu yalanı ve asılsız sözü söylemeleri kendilerine {إِثْمًا} “günah” olarak [yeter].

{مُبِينًا}. يعنى أنه يُبَيِّنُ كذبَهم السامعيه، ويُوضِّحُ لهم أنهم أَفَكَةٌ فَجَرَةٌ.

{مُبِينًا} “Apaçık [bir günah]”. Yani bunun, onu işitenlere onların yalanını açıklayacağını ve onların yalancı ve günahkâr kimseler olduğunu açıkça göstereceğini kastetmektedir.

كما حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حَجَّاجٌ، عن ابن جُرَيجٍ: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ}. قال: هم اليهودُ والنصارى، {انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ}. [بقيلهم ذلك] .

Nitekim bize el-Kâsım rivayet etti, dedi ki: Bize el-Hüseyn rivayet etti, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den rivayet etti: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ} “Kendilerini temize çıkaranları görmedin mi?”. Dedi ki: Onlar Yahudiler ve Hristiyanlardır; {انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ} “Bak, Allah'a nasıl yalan uyduruyorlar!” [böyle demeleriyle] .

القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤُه: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ}.

Allah -celle senâuhû-'nun: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi? Cibt'e ve Tâğût'a inanıyorlar” kavlinin teviline dair görüş:

قال أبو جعفرٍ ﵀: يعنى بذلك جلَّ ثناؤُه: ألم تَرَ بقلبِك يا محمدُ إلى الذين أُعْطوا {نَصِيبًا} : حَظًّا مِن كتاب اللَّهِ، فَعَلِموه، {يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} يعنى يُصَدِّقون بالجِبْتِ والطاغوتِ، ويَكْفُرون باللَّهِ، وهم يَعْلَمون أن الإيمانَ بهما، باللهِ كُفْرٌ، والتصديقَ بهما شِرْكٌ.

Ebû Ca'fer [rahimehullâh] dedi ki: O -celle senâuhû- bununla şunu kastediyor: Ey Muhammed! Kalbinle [düşünüp] görmedin mi kendilerine Allah'ın Kitabı'ndan bir {نَصِيبًا} nasip/pay verilip de onu bilenleri? {يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} “Cibt'e ve Tâğût'a inanıyorlar”; yani Cibt'i ve Tâğût'u tasdik edip Allah'ı inkâr ediyorlar; üstelik bu ikisine inanmanın Allah'ı inkâr etmek ve ikisini doğrulamayı şirk koşmak olduğunu bildikleri hâlde.

ثم اختَلف أهلُ التأويلِ في معنى الجِبْتِ والطاغوتِ؛ فقال بعضُهم: هما صَنَمان كان المشركون يعبُدُونهما مِن دونِ اللهِ.

Sonra tevil ehli Cibt ve Tâğût'un anlamı hususunda ihtilaf etti. Bazıları: "Onlar müşriklerin Allah'tan başka taptıkları iki puttur" dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبرَنا مَعْمَرٌ، قال: أخبرَنا أيوب، عن عِكْرمةَ أنه قال: الجِبْتُ والطاغوتُ صَنَمان .

Bize el-Hasen b. Yahyâ rivayet etti, dedi ki: Bize Abdurrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer haber verdi, dedi ki: Bize Eyyûb, İkrime'den haber verdi; o şöyle demiştir: "Cibt ve Tâğût iki puttur ."

وقال آخرون: الجِبْتُ الأصنام، والطاغوتُ تَراجِمةُ الأصنام.

Başkaları da şöyle demiştir: Cibt putlar, Tâğût ise putların tercümanlarıdır.

ذكر مِن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ}: الجبْتُ الأصنامُ، والطاغوتُ الذين يكونون بينَ يدَى الأصنام، يُعبِّرون عنها الكذبَ؛ ليُضِلُّوا الناسَ، وزَعَم رجالٌ أن الجبْتَ الكاهِنُ، والطاغوتَ رجلٌ مِن اليهودِ يُدْعَى كعب بن الأشرف، كان سَيِّدَ اليهودِ .

Bana Muhammed b. Sa'd rivayet etti, dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan onun: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi? Cibt'e ve Tâğût'a inanıyorlar” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Cibt putlardır. Tâğût ise insanları saptırmak için putların önünde durup onlar adına yalan uyduran kimselerdir. Bazı kimseler de Cibt'in kâhin olduğunu, Tâğût'un ise Yahudilerin reisi olan ve Ka'b b. el-Eşref diye adlandırılan bir Yahudi adam olduğunu iddia ettiler ."

وقال آخرون: الجِبْتُ: السِّحْرُ، والطاغوتُ الشيطانُ.

Başkaları ise: "Cibt sihirdir, Tâğût ise şeytandır" dediler.

ذكر مِن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا محمدُ بنُ المُثَنَّى، قال: ثنا محمدُ بنُ أبي عَدِيٍّ، عن شُعْبَةَ، عن أبي إسحاقَ، عن [حَسَّانَ بن فائدٍ] ، قال: قال عمرُ: الجِبْتُ: السحرُ، والطاغوتُ الشيطانُ .

Bize Muhammed b. el-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Ebî Adî, Şu'be'den, o Ebû İshâk'tan, o [Hassân b. Fâid'den] rivayet etti, dedi ki: Ömer şöyle demiştir: "Cibt sihir, Tâğût ise şeytandır ."

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سُفيانَ، عن أبي إسحاقَ، عن حَسَّانَ بن فائدٍ العَبْسيِّ، عن عمرَ مثلَه.

Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Ebû İshâk'tan, o Hassân b. Fâid el-Absî'den, o da Ömer'den aynısını rivayet etti.

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشَيمٌ، قال: أخبرَنا عبدُ الملكِ، عمَّن حدَّثه، عن مجاهدٍ، قال: الجِبْتُ السحرُ، والطاغوتُ الشيطانُ .

Bana Ya'kūb b. İbrâhîm rivayet etti, dedi ki: Bize Huşeym rivayet etti, dedi ki: Bize Abdülmelik, kendisine rivayet eden kimseden, o da Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle demiştir: "Cibt sihir, Tâğût ise şeytandır ."

حدَّثني يعقوبُ، قال: حدَّثنا هُشَيمٌ، قال: أخبرَنا زكريا، عن الشعبيِّ، قال: الجِبْتُ السحرُ، والطاغوتُ الشيطانُ .

Bana Ya'kūb rivayet etti, dedi ki: Bize Huşeym rivayet etti, dedi ki: Bize Zekeriyyâ, eş-Şa'bî'den haber verdi; o şöyle demiştir: "Cibt sihir, Tâğût ise şeytandır ."

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، عن عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِ اللهِ: {يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ}. قال: الجبْتُ السحرُ، والطاغوتُ الشيطانُ في صورةِ إنسانٍ يَتَحاكمون إليه، وهو صاحبُ أمرهم .

Bana Muhammed b. Amr rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Âsım, Îsâ'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den Allah'ın: {يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} “Cibt'e ve Tâğût'a inanıyorlar” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Cibt sihirdir; Tâğût ise aralarında hükmüne başvurdukları ve işlerini idare eden insan suretindeki şeytandır ."

حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا جَرِيرٌ، عن عبدُ الملكِ، عن قيسٍ، عن مجاهدٍ، قال: الجبْتُ السحرُ، والطاغوتُ الشيطانُ و الكاهنُ.

Bize İbn Humeyd rivayet etti, dedi ki: Bize Cerîr, Abdülmelik'ten, o Kays'tan, o da Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle demiştir: "Cibt sihir, Tâğût ise şeytan ve kâhindir."

وقال آخرون: الجِبْتُ الساحرُ، والطاغوتُ الشيطانُ.

Başkaları ise: "Cibt büyücü/sihirbaz, Tâğût ise şeytandır" dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابن وَهْبٍ، قال: أخبرَنا ابن زيدٍ، قال: كان أبي يقولُ: الجِبْتُ الساحرُ، والطاغوتُ الشيطانُ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bize İbn Zeyd haber verdi, dedi ki: Babam şöyle derdi: "Cibt sihirbaz/büyücü, Tâğût ise şeytandır."

وقال آخرون: الجِبْتُ الساحرُ، والطاغوتُ الكاهنُ.

Başkaları ise: "Cibt büyücü, Tâğût ise kâhindir" dediler.

ذكر مِن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا محمدُ بنُ بَشَّارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي بِشْرٍ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ في هذه الآيةِ: {بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ}. قال: الجِبْتُ الساحرُ بلسانِ الحبشة، والطاغوتُ الكاهنُ .

Bize Muhammed b. Beşşâr rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet etti, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Bişr'den, o da Saîd b. Cübeyr'den bu ayet: {بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} “Cibt'e ve Tâğût'a” hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Cibt Habeş dilinde büyücüdür, Tâğût ise kâhindir ."

حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ الوهابِ ، قال: ثنا داودُ، عن رُفَيعٍ، قال: الجِبْتُ الساحرُ، والطاغوتُ الكاهنُ .

Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Abdülvehhâb rivayet etti , dedi ki: Bize Dâvûd, Rufey'den rivayet etti; o şöyle demiştir: "Cibt büyücü, Tâğût ise kâhindir ."

حدَّثنا ابن المثنى، قال: حدَّثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا داودُ، عن أبي العاليةِ أنه قال: الطاغوتُ الساحرُ، والجبْتُ الكاهنُ

Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Abdül'a'lâ rivayet etti, dedi ki: Bize Dâvûd, Ebu'l-Âliye'den rivayet etti; o şöyle demiştir: "Tâğût büyücü, Cibt ise kâhindir ."

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عمرُو بنُ عَوْنٍ، قال: حدَّثنا هُشَيمٌ، عن داودَ، عن أبي العاليةِ في قولِه: {بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ}. قال: أحدُهما السحْرُ، والآخَرُ الشيطانُ .

Bana el-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Amr b. Avn rivayet etti, dedi ki: Bize Huşeym, Dâvûd'dan, o da Ebu'l-Âliye'den onun: {بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} “Cibt'e ve Tâğût'a” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Onlardan biri sihir, diğeri ise şeytandır ."

وقال آخرون: الجِبْتُ الشيطانُ، والطاغوتُ الكاهنُ.

Başkaları ise şöyle demiştir: "Cibt şeytan, Tâğût ise kâhindir."

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بِشْرٌ، قال: ثنا يزيدُ قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} : كُنَّا نُحدَّثُ أن الجبْتَ شيطانٌ، والطاغوتُ الكاهنُ.

Bize Bişr rivayet etti, dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den onun: {يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} “Cibt'e ve Tâğût'a inanıyorlar” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Bize Cibt'in şeytan, Tâğût'un ise kâhin olduğu rivayet edilirdi."

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبرَنا مَعْمَرٌ، عن قتادةَ مثلَه .

Bize el-Hasen b. Yahyâ rivayet etti, dedi ki: Bize Abdurrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde'den benzerini haber verdi .

حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المُفَضَّلِ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيّ، قال: الجبْتُ الشيطانُ، والطاغوتُ الكاهنُ .

Bana Muhammed b. el-Hüseyn rivayet etti, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal rivayet etti, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den rivayet etti; o şöyle demiştir: "Cibt şeytan, Tâğût ise kâhindir ."

[حدَّثني محمدُ بنُ عوفٍ، قال: حدَّثنا أبو اليمان، قال: حدَّثنا صفوانُ بنُ عمرٍو، عن رِشْدِينَ بن سعدٍ، عن عِكْرمةَ، عن أبي بردةَ، أنه كان كاهنًا في الجاهلية، فتنافَر إليه ناسٌ ممن أسلم، فأنزل اللهُ ﷿: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} إلى آخرِ الآية].

[Bana Muhammed b. Avf rivayet etti, dedi ki: Bize Ebu'l-Yemân rivayet etti, dedi ki: Bize Safvân b. Amr, Rişdîn b. Sa'd'dan, o İkrime'den, o da Ebû Bürde'den rivayet etti ki; o, Câhiliye döneminde bir kâhindi. Müslüman olanlardan birtakım kimseler aralarındaki davayı halletmesi için ona başvurdular. Bunun üzerine aziz ve celil olan Allah: { أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ } “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi? Cibte ve Tâğût'a inanıyorlar...” ayetini sonuna kadar indirdi.]

وقال آخرون: الجِبْتُ الكاهنُ، والطاغوتُ الشيطانُ.

Başkaları ise: "Cibt kâhin, Tâğût ise şeytandır" dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سُفيانَ، عن رجلٍ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، قال: الجبْتُ الكاهنُ، والطاغوتُ الشيطانُ .

Bize İbn Vekî' rivayet etti, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o bir adamdan, o da Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti; o şöyle demiştir: "Cibt kâhin, Tâğût ise şeytandır ."

[وقال آخرون: الجبتُ الكاهنُ، والطاغوتُ الساحرُ.

[Başkaları ise: "Cibt kâhin, Tâğût ise büyücüdür" dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك]

Bunu söyleyenlerin zikri:]

حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا حَمَّادُ بنُ مَسْعَدةَ، قال: ثنا عوفٌ، عن محمدٍ، قال في الجبْتِ والطاغوتِ. قال: الجبْتُ الكاهنُ، والآخَرُ الساحرُ .

Bize İbn Beşşâr rivayet etti, dedi ki: Bize Hammâd b. Mes'ade rivayet etti, dedi ki: Bize Avf, Muhammed'den rivayet etti; o Cibt ve Tâğût hakkında: "Cibt kâhin, diğeri ise büyücüdür" dedi .

[حدَّثني ابن البرقيِّ، قال: حدَّثنا عمرو بنُ أبي سلمةَ، عن سعيدِ بن عبدِ العزيزِ عن الجبتِ، قال: قال مكحولٌ: الكاهن] .

[Bana İbnu'l-Berkī rivayet etti, dedi ki: Bize Amr b. Ebî Seleme, Saîd b. Abdilazîz'den, Cibt hakkında rivayet etti; o dedi ki: Mekhûl: "Kâhindir" dedi] .

وقال آخرون: الجِبْتُ حُيَيُّ بنُ أَخْطَبَ، والطاغوتُ كعبُ بن الأشرفِ.

Başkaları ise: "Cibt Huyey b. Ahtab, Tâğût ise Ka'b b. el-Eşref'tir" dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ الله، قال: ثنى معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ}. الطاغوتُ كعبُ بن الأشرف،

Bana el-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Abdullah rivayet etti, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali'den, o da İbn Abbâs'ın {يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} “Cibt ve Tâğût'a inanıyorlar” âyeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Tâğût, Ka'b b. el-Eşref'tir,

والجبْتُ حُيَيُّ بْنُ أَخْطَبَ .

Cibt ise Huyey b. Ahtab'dır ."

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا أبو زُهَيرٍ، عن جُوَيبرٍ، عن الضحاكِ، قال: الجِبْتُ حُيَيُّ بنُ أَخْطَبَ، والطاغوتُ كعبُ بنُ الأشرف .

Bana el-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize İshâk rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Züheyr, Cüveybir'den, o da ed-Dahhâk'tan rivayet etti; o şöyle demiştir: "Cibt Huyey b. Ahtab, Tâğût ise Ka'b b. el-Eşref'tir ."

حدَّثني يحيى بنُ أبى طالبٍ، قال: أخبرنا يزيدُ، قال: أخبرنا جُوَيبرٌ، عن الضحاكِ في قوله: {بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ}. قال: الجِبْتُ حُيَيُّ بْنُ أَخْطَبَ، والطاغوتُ كعبُ بنُ الأشرفِ.

Bana Yahyâ b. Ebî Tâlib rivayet etti, dedi ki: Bize Yezîd haber verdi, dedi ki: Bize Cüveybir, ed-Dahhâk'tan onun: {بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} “Cibt'e ve Tâğût'a” kavli hakkında şöyle dediğini haber verdi: "Cibt Huyey b. Ahtab, Tâğût ise Ka'b b. el-Eşref'tir."

وقال آخرون: الجِبْتُ كعبُ بن الأشرفِ، والطاغوتُ الشيطانُ.

Başkaları ise: "Cibt Ka'b b. el-Eşref, Tâğût ise şeytandır" dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا جَرِيرٌ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ، قال: الجِبْتُ كعبُ بنُ الأشرفِ، والطاغوتُ الشيطانُ كان في صورة إنسانٍ .

Bize İbn Humeyd rivayet etti, dedi ki: Bize Cerîr, Leys'ten, o da Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle demiştir: "Cibt Ka'b b. el-Eşref'tir; Tâğût ise insan suretinde olan şeytandır ."

والصوابُ من القول في تأويل قوله: {يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ}. أن يقالَ: يُصَدِّقون بمعبودَين مِن دونِ اللهِ، فَيَعبُدُونهما من دون الله، ويَتَّخذونهما إلهين؛ وذلك أن الجبت والطاغوت اسمان لكلِّ مُعَظَّمٍ بعبادةٍ مِن دونِ اللَّهِ أو طاعةٍ أو خضوعٍ له، كائنًا [ما كان ذلك] المُعَظَّمُ؛ مِن حَجَرٍ أو إنسانٍ أو شيطانٍ.

Allah Teâlâ'nın: {يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} “Cibt'e ve tâğûta inanıyorlar” buyruğunun tevilinde doğru olan görüş şudur: Onlar Allah'tan başka iki ma'buda inanmakta, Allah'ı bırakıp bu ikisine ibadet etmekte ve onları iki ilah edinmektedirler. Çünkü cibt ve tâğût; ister taş, ister insan, isterse şeytan olsun o yüceltilen şey [her ne olursa olsun], Allah'tan başka ibadet edilerek veya kendisine itaat edilerek yahut boyun eğilerek tazim edilen her varlığın adıdır.

وإذ كان ذلك كذلك، وكانت الأصنامُ التي كانت الجاهليةُ تَعْبُدُها، كانت مُعَظَّمةً بالعبادةِ مِن دونِ اللهِ، فقد كانت جُبُوتًا وطواغيت. وكذلك الشياطينُ التي كانت الكفارُ تُطِيعُها في معصيةِ الله، وكذلك الساحرُ والكاهنُ اللذان كان مقبولًا منهما ما قالا في أهل الشرك بالله. وكذلك حُيَيُّ بنُ أَخطبَ وكعبُ بن الأشرف؛ لأنهما كانا مُطاعَين في أهلِ مِلَّتِهما من اليهود في معصية الله والكفر به وبرسوله، فكانا جبتيَن طاغوتين .

Durum böyle olunca ve Câhiliye ehlinin taptığı putlar da Allah'tan başka ibadet edilerek yüceltilmiş bulunduğundan onlar birer cibt ve tâğût idiler. Kâfirlerin Allah'a isyan hususunda kendilerine itaat ettikleri şeytanlar da böyledir. Yine Allah'a şirk koşanlar arasında söyledikleri kabul gören büyücü ve kâhin de böyledir. Kezâ Huyey b. Ahtab ve Ka'b b. el-Eşref de böyledir; zira ikisi de kendi din mensupları olan Yahudiler arasında Allah'a isyan, O'nu ve Resûlü'nü inkâr etme hususunda kendilerine itaat edilen kimselerdi; dolayısıyla her ikisi de birer cibt ve birer tâğût idiler .

وقد بيَّنتُ الأصلَ الذي منه قيل للطاغوت: طاغوتٌ. بما أغنى عن إعادته في هذا الموضع .

Tâğût'a hangi kökten ötürü "tâğût" dendiğini, bu makamda tekrar edilmesine gerek bırakmayacak şekilde daha önce açıklamıştım .

القولُ في تأويل قوله جل ثناؤُه: {وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا (٥١)}.

Allah Teâlâ'nın: {وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا (٥١)} “Ve inkâr edenler için: 'Bunlar, iman edenlerden daha doğru bir yoldadır' derler” kavlinin tevili hakkında:

قال أبو جعفرٍ ﵀: يعنى بذلك جل ثناؤُه: ويقولون للذين جحَدوا وحدانية الله ورسالة رسولِه محمدٍ ﷺ: {هَؤُلَاءِ} يعنى بذلك: هؤلاء الذين وصفهم الله بالكفر، {أَهْدَى}. يعنى: أقوم وأعدلَ، {مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا} [يعنى: من الذين] صَدَّقوا الله ورسوله، وأقرُّوا بما جاءهم به نبيُّهم محمدٌ ﷺ، {سَبِيلًا}. يعنى: طريقًا.

Ebû Ca'fer [et-Taberî] rahimehullâh der ki: Allah Teâlâ bununla şunu kastetmektedir: Allah'ın birliğini ve Resûlü Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem risaletini inkâr eden kimselere: {هَؤُلَاءِ} “Bunlar” yani Allah'ın kendilerini inkârla nitelediği şu kimseler, {أَهْدَى} “daha doğru” yani daha dosdoğru ve daha adil, {مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا} “iman edenlerden” [yani] Allah'ı ve Resûlü'nü tasdik edip nebileri Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem kendilerine getirdiği şeyleri ikrar edenlerden, {سَبِيلًا} “yolca” yani yol bakımından [daha doğrudurlar] derler.

وإنما ذلك مَثَلٌ، ومعنى الكلامِ أن الله جل ثناؤُه وَصَف الذين أُوتوا نصيبًا مِن

Bu ancak bir temsildir. Sözün anlamı şudur: Allah Teâlâ, kendilerine bir pay verilenleri nitelemiştir...

الكتابِ من اليهود، بتَعظيمهم غير الله بالعبادة والإذعان له بالطاعة، في الكفر بالله ورسوله ومعصيتهما، وأنهم قالوا: إن أهلَ الكفر باللهِ أولى بالحقِّ من أَهلِ الإيمان به، وإن دينَ أهل التكذيب لله جلَّ ثناؤُه ولرسوله ﵇، أعدلُ وأصوبُ من دينِ أهل التصديق لله ولرسوله.

Allah'ı ve Resûlü'nü inkâr etmek ve her ikisine isyan etmek hususunda, ibadetle Allah'tan başkasını yüceltmeleri ve itaatle ona boyun eğmeleriyle; ayrıca Allah'ı inkâr edenlerin hakka iman edenlerden daha layık olduğunu ve Allah Teâlâ'yı ve Resûlü'nü aleyhisselâm yalanlayanların dininin, Allah'ı ve Resûlü'nü tasdik edenlerin dininden daha adil ve daha doğru olduğunu söyledikleriyle nitelemiştir.

وذُكر أن ذلك من صفة كعبِ بن الأشرفِ وأنه قائلُ ذلك.

Bunun Ka'b b. el-Eşref'in bir niteliği olduğu ve bunu söyleyenin o olduğu zikredilmiştir.

ذكرُ الآثار الواردة بما قلنا

Söylediğimiz hususta gelen rivayetlerin zikri:

حدَّثنا محمدُ بنُ المُثَنَّى، قال: ثنا ابن أبى عَدِيٍّ، عن داودَ، عن عكرمة، عن ابن عباسٍ، قال: لمَّا قدِم كعبُ بن الأشرفِ مكةَ، قالت له قريشٌ: أنت خيرُ أهلِ المدينة وسيدُهم؟ قال: نعم. قالوا: ألَا تَرَى إلى هذا الصُّنبورِ المُنبتِرِ مِن قومه، يَزْعُمُ أنه خيرٌ منَّا، ونحن أهلُ الحَجيج وأهلُ السَّدَانة وأهلُ السِّقاية؟ قال: أنتم خيرٌ منه. قال: فأنزِلَت: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} [الكوثر: ٣]. وأُنزِلَت: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ}. إلى قوله: {فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا}.

Bize Muhammed b. el-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy, Dâvûd'dan, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan [şöyle] dediğini rivayet etti: Ka'b b. el-Eşref Mekke'ye geldiğinde Kureyş ona: "Sen Medine halkının en hayırlısı ve onların efendisi misin?" dedi. O da: "Evet" dedi. Dediler ki: "Kavminden kopup ayrılmış şu sunbûra (tek başına kalmış kimseye) bakmaz mısın! Biz hacılara bakanlar, sidâne (Kâbe hizmetçiliği) ve sikâye (hacılara su sağlama) ehli olduğumuz halde o bizden daha hayırlı olduğunu iddia ediyor!" [Ka'b]: "Siz ondan daha hayırlısınız" dedi. [İbn Abbâs] dedi ki: Bunun üzerine: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} [el-Kevser: 3] “Asıl soyu kesik olan, sana buğzedendir” [ayeti] indirildi. Ayrıca: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi? Putlara ve tâğûta inanıyorlar...” ayetinden {فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا} “...artık ona asla bir yardımcı bulamazsın” kavline kadar [olan kısım] indirildi.

حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ الوهابِ، قال: ثنا داودُ، عن عِكرمةَ في هذه الآية: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ}. ثم ذكَر نحوه .

Bize İbn el-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bize Abdülvehhâb rivayet etti, dedi ki: Bize Dâvûd, İkrime'den şu ayet hakkında: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ} “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi?” rivayet etti, sonra benzerini zikretti .

حدَّثني إسحاق بنُ شاهينٍ، قال: حدَّثنا خالدٌ الواسطيُّ، عن داود، عن عكرمة، قال: قَدِم كعبُ بن الأشرفِ مكةَ، فقال له المشركون: احكُم بينَنا وبيَن هذا الصُّنبور الأبتر، فأنتَ سيدُنا وسيدُ قومِك. فقال كعبٌ: أنتم والله خيرٌ منه. فأنزل الله ﵎: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ}. إلى آخر الآية.

Bana İshâk b. Şâhîn rivayet etti, dedi ki: Bize Hâlid el-Vâsıtî, Dâvûd'dan, o İkrime'den rivayet etti; o şöyle demiştir: Ka'b b. el-Eşref Mekke'ye geldi. Müşrikler ona: "Bizimle şu soyu kesik adam arasında hüküm ver; zira sen bizim de efendimizsin, kavminin de efendisisin" dediler. Ka'b: "Vallahi siz ondan daha hayırlısınız" dedi. Bunun üzerine Allah Azze ve Celle: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ} “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi?” ayetinden ayetin sonuna kadar indirdi.

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: حدَّثنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبرنا مَعْمَرٌ، قال: أخبرني أيوبُ، عن عكرمةَ، أن كعبَ بن الأشرف انطلَق إلى المشركين من كفارِ قريشٍ، فاستَجاشَهم على النبيِّ ﷺ، [وأمرهم] أن يَغْزوه، وقال: إنا معكم نُقاتله. فقالوا: إنكم أهلُ كتابٍ، وهو صاحبُ كتابٍ، ولا نأمَنٌ أن يكونَ هذا مَكْرًا منكم، فإن أردت أن تخرُجَ معك، فاسجُد لهذين الصَّنمَين، وآمن بهما. ففَعَل، ثم قالوا: نحن أهدى أم محمدٌ، فنحن نَنْحَرُ الكَوْماء، ونَسْقى اللبن علي الماءِ، ونَصِلُ الرَّحِمَ، ونَقْرِى الضَّيْفَ، ونطوفُ بهذا البيت، ومحمدٌ قَطَع رَحِمَه،

Bize el-Hasen b. Yahyâ rivayet etti, dedi ki: Bize Abdürrezzâk rivayet etti, dedi ki: Bize Ma‘mer haber verdi, dedi ki: Bana Eyyûb, İkrime'den haber verdi; Ka‘b b. el-Eşref, Kureyş kâfirlerinden olan müşriklerin yanına gitti ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e karşı onları kışkırttı (ordu toplamalarını istedi), ona karşı gazve düzenlemelerini [emretti] ve: "Biz sizinle beraberiz, onunla savaşacağız" dedi. Müşrikler: "Siz Ehl-i kitapsınız, o da bir kitap sahibidir; bunun sizden bir hile ve tuzak olmayacağından emin olamayız. Şayet seninle beraber [sefere] çıkmamızı istiyorsan, şu iki puta secde et ve ikisine iman et" dediler. O da bunu yaptı. Ardından müşrikler: "Biz mi daha doğru yoldayız yoksa Muhammed mi? Biz iri hörgüçlü develeri keseriz, suya süt katar ikram ederiz, sıla-i rahmi gözetiriz, misafiri ağırlarız ve bu Beyt'i (Kâbe'yi) tavaf ederiz; Muhammed ise akrabalık bağlarını kopardı,

وخَرَج من بلده؟ قال: بل أنتم خيرٌ وأهدَى. فنزلت فيه: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا} .

ve yurdundan çıktı?" Ka'b: "Aksine siz daha hayırlı ve daha doğru yoldasınız" dedi. Bunun üzerine onun hakkında: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا} “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi? Cibt'e ve Tâğût'a inanıyorlar ve inkâr edenler için: 'Bunlar, iman edenlerden daha doğru bir yoldadır' diyorlar” ayeti indi.

حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ، قال: لمَّا كان من أمرِ رسول الله ﷺ واليهود من النَّضير ما كان، حين أتاهم يستعِينُهم في دية العامِريَّين، فهَمُّوا به وبأصحابه، فأطَلع الله رسوله على ما هَمُّوا به من ذلك، ورجع رسولُ الله ﷺ إلى المدينة، هرب كعبُ بنُ الأشرف حتى أتَى مكةَ، فعاهَدهم على محمدٍ ﷺ، فقال له أبو سُفيانَ: يا أبا سعيدٍ، إنكم قومٌ تَقْرءُون الكتاب، وتَعْلَمون، ونحن قومٌ لا نَعلَمُ، فأخبرنا؛ دينُنا خيرٌ أم دينُ محمدٍ؟ قال كعبٌ: اعرِضُوا عليَّ دينكم. فقال أبو سُفيانَ: نحن قومٌ نَنحَرُ الكَوْماءَ، ونسقى الحَجيج الماءَ، ونَقْرِى الضيفَ، ونَعْمُرُ بيت ربِّنا، ونعبدُ آلهتنا التي كان يَعبُدُ آباؤنا، ومحمدٌ يأمُرُنا أن نَترُكَ هذا ونَتَّبِعُه. قال: دينُكم خيرٌ من دينِ محمدٍ، فاثبُتُوا عليه، ألا ترون أن محمدًا يزعم أنه بُعث بالتَّواضع، وهو يَنكِحُ من النساء ما شاء، وما نَعلَمُ مُلْكًا أعظم مِن مُلْكِ النساءِ. فذلك حين يقول جلَّ ثناؤه: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا} .

Bana Muhammed b. el-Hüseyn rivayet etti, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal rivayet etti, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den rivayet etti; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile Nadîr Yahudileri arasında, iki Âmirî'nin diyeti hususunda onlardan yardım istemeye gittiğinde olanlar olup da onlar ona ve ashabına [suikast düzenlemeye] yeltendiklerinde, Allah da Resûlü'nü onların bu teşebbüsünden haberdar edip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Medine'ye dönünce, Ka'b b. el-Eşref kaçtı ve nihayet Mekke'ye geldi. Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem karşı onlarla ahitleşti. Ebû Süfyân ona: "Ey Ebû Saîd! Sizler kitap okuyan ve [hakkı] bilen bir topluluksunuz; biz ise bilmeyen bir topluluğuz. Bize haber ver; bizim dinimiz mi daha hayırlı yoksa Muhammed'in dini mi?" dedi. Ka'b: "Dininizi bana arz edin" dedi. Ebû Süfyân: "Bizler hörgüçlü develeri kurban eden, hacılara su ikram eden, misafiri ağırlayan, Rabbimizin evini [Kâbe'yi] imar eden ve atalarımızın ibadet ettiği ilahlarımıza tapan bir topluluğuz. Muhammed ise bize bunları bırakıp kendisine tâbi olmamızı emrediyor" dedi. Ka'b: "Sizin dininiz Muhammed'in dininden daha hayırlıdır, onda sebat edin! Görmüyor musunuz; Muhammed tevazu ile gönderildiğini iddia ediyor, oysa dilediği kadınla evleniyor! Biz kadınlar [üzerindeki hâkimiyetten] daha büyük bir saltanat bilmiyoruz" dedi. İşte bu, şânı yüce olan [Allah'ın] şu buyruğunu indirdiği andır: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا} “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi? Cibt'e ve Tâğût'a inanıyorlar ve inkâr edenler için: 'Bunlar, iman edenlerden daha doğru bir yoldadır' diyorlar.” .

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حَجَّاجٌ، عن ابن جُريجٍ، عن مجاهدٍ، قال: نزلت في كعبِ بن الأشرف وكفار قريشٍ، أنه قال: كفارُ قريشٍ أهدى من محمدٍ، قال ابن جُريجٍ: قِدم كعبُ بنُ الأشرف، فجاءته قريشٌ فسألته عن محمدٍ، فصغَّر أمره ويسَّره، وأخبرهم أنه ضالٌّ. قال: ثم قالوا له: نَنشُدُك الله، أنحن أهْدَى أم هو؟ فإنك قد علمت أنّا نَنحَرُ الكُومَ، ونَسقى الحجيج، ونَعْمُرُ البيتَ، ونُطعِمُ ما هَبَّت الريحُ. قال: أنتم أهْدَى .

Bize el-Kâsım rivayet etti, dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet etti, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle demiştir: [Bu ayet] Ka'b b. el-Eşref ve Kureyş kâfirleri hakkında, onun : "Kureyş kâfirleri Muhammed'den daha doğru yoldadır" demesi üzerine inmiştir. İbn Cüreyc dedi ki: Ka'b b. el-Eşref geldiğinde Kureyş onun yanına gelip Muhammed'i sordu. Ka'b onun davasını küçümsedi, hafife aldı ve onun sapkın olduğunu onlara söyledi. Mücâhid dedi ki: Sonra ona: "Allah aşkına söyle, biz mi daha doğru yoldayız yoksa o mu? Zira sen de bilirsin ki biz hörgüçlü develeri boğazlarız, hacılara su içiririz, Beyt'i imar ederiz ve rüzgâr estikçe [muhtaçlara] yemek yediririz" dediler. Ka'b: "Siz daha doğru yoldasınız" dedi .

[حدَّثنا ابن بشَّار، قال: حدَّثنا ابن أبى عَدِيٍّ، قال: أنبأنا داودُ بن أبى هندٍ، عن عكرمة، عن ابن عباسٍ، قال: لمَّا قدِم كعبِّ بن الأشرف بمكة أتوه فقالوا له: نحن أهلُ السَّقاية والسدانة، وأنت سيِّدُ أهل المدينة، فنحن خيرٌ أم هذا الصُّنبورُ المبتَّرُ من قومه، يَزْعُمُ أنه خيرٌ منا؟ قال: بل أنتم خيرٌ منه. قال: فنزلت: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} ونزلت عليه: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ} إلى قوله: {نَصِيرًا}] .

[Bize İbn Beşşâr rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy rivayet etti, dedi ki: Bize Dâvûd b. Ebî Hind, İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan haber verdi; o şöyle demiştir: Ka'b b. el-Eşref Mekke'ye geldiğinde ona gelip: "Biz su dağıtıcıları (sikāye ehli) ve Kâbe perdedarlarıyız (sedâne ehli), sen de Medine ehlinin efendisisin; biz mi daha hayırlıyız yoksa kavminden kopmuş şu soyu kesik mi? Kendisinin bizden daha hayırlı olduğunu iddia ediyor!" dediler. Ka'b: "Aksine siz ondan daha hayırlısınız" dedi. İbn Abbâs dedi ki: Bunun üzerine: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl soyu kesik olan, sana buğzedendir” ayeti indi ve ona dair: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ} “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi?” ayetinden {نَصِيرًا} “[hiçbir] yardımcı [bulamazsın]” kavline kadar olan kısım indi] .

وقال آخرون: بل هذه الصفةُ صفةُ جماعةٍ من اليهود؛ منهم حيَيُّ بنُ

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bu nitelik, içlerinde Huyey b.

أخطبَ، وهم الذين قالوا للمشركين ما أخبر الله جل ثناؤه عنهم أنهم قالوا لهم.

Ahtab'ın da bulunduğu bir grup Yahudinin niteliğidir; müşriklere, Allah Teâlâ'nın kendilerinden haber verdiği o sözleri söyleyenler onlardır.

ذكرُ الأخبار بذلك عمَّن قاله

Bunu söyleyenlerden bu hususta gelen haberlerin zikri:

حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا سَلَمةُ، عن ابن إسحاقَ قال: حدَّثني محمدُ بنُ أبى محمدٍ، عن عِكرمةَ، أو عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، عن ابنِ عباسٍ، قال: كان الذين حَزَّبوا الأحزابَ من قريشٍ وغَطَفانَ وبنى قُرَيظةَ، حُيَيُّ بْنُ أَخطبَ، وَسَلَّامُ بنُ أَبى الحُقَيقِ [أبو رافعٍ] ، والربيعُ [بنُ الربيعِ] بن أبى الحُقَيقِ، وأبو عمَّارٍ ، ووَحْوَحُ بنُ عامرٍ، وهَوْذَةُ بنُ قَيسٍ؛ فأما وَحْوَحٌ، وأبو عمَّارٍ ، وهَوْذَةُ؛ فمِن بني وائلٍ، وكان سائرُهم مِن بنى النَّضِيرٍ، فلما قَدِموا على قريشٍ، قالوا: هؤلاء أحبارُ يهودَ، وأهلُ العلم بالكُتُبِ الأُولِ، فسَلوهم: أدينُكم خيرٌ أم دينُ محمدٍ؟ فسألوهم، فقالوا: بل دينُكم خيرٌ مِن دينِه، وأنتم أهدَى منه وممن اتَّبعه. فأنزَلَ اللَّهُ فيهم: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ}. إلى قولِه: {وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا} .

Bize İbn Humeyd rivayet etti, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan rivayet etti, dedi ki: Bana Muhammed b. Ebî Muhammed, İkrime'den veya Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle demiştir: Kureyş, Gatafân ve Benî Kurayza'dan oluşan ahzâbı (birlikleri) toplayıp kışkırtanlar; Huyey b. Ahtab, Sellâm b. Ebi'l-Hukayk [Ebû Râfi'] , er-Rebî' [b. er-Rebî'] b. Ebi'l-Hukayk, Ebû Ammâr , Vahvah b. Âmir ve Hevze b. Kays idiler. Vahvah, Ebû Ammâr ve Hevze Benî Vâil'den; diğerleri ise Benî Nadîr'dendi. Kureyş'in yanına geldiklerinde [Kureyşliler birbirlerine]: "Bunlar Yahudi bilginleridir ve önceki kitapların ilmine sahip kimselerdir; onlara sorun bakalım: Sizin dininiz mi daha hayırlı yoksa Muhammed'in dini mi?" dediler. Onlara sordular. Onlar da: "Aksine sizin dininiz onun dininden daha hayırlıdır; siz ondan da ona uyanlardan da daha doğru yoldasınız" dediler. Bunun üzerine Allah onlar hakkında: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi? Cibt'e ve Tâğût'a inanıyorlar” ayetinden {وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا} “ve onlara büyük bir mülk (hükümranlık) verdik” kavline kadar indirdi .

حدَّثنا بِشْرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ في قوله: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} الآية. قال: ذُكرِ لنا أن هذه الآية أُنزِلَت في كعبِ بن الأشرفِ، وحُيَيِّ بن أخطبَ، [ورجُلَيْن] مِن

Bize Bişr rivayet etti, dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti; onun: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ} “Kendilerine Kitap'tan bir nasip verilenleri görmedin mi? Cibte ve tâğûta inanıyorlar...” ayeti hakkında şöyle dedi: Bize nakledildiğine göre bu ayet, Ka'b b. el-Eşref, Huyey b. Ahtab ve ...'den [iki adam] hakkında indirilmiştir.

اليهودِ من بني النضيرِ، لَقِيا قريشًا بموْسمٍ، فقال لهم المشركون: أنحن أهدَى أم محمدٌ وأصحابُه، فإنّا أهلُ السِّدَانِةِ والسِّقايةِ وأهلُ الحَرَمِ؟ فقالا: لا، بل أنتم أهدَى مِن محمدٍ وأصحابِه. وهما يَعْلَمان أنهما كاذبان، إنما حَمَلهما على ذلك حَسَدٌ محمدٍ ﷺ وأصحابِه .

Benî Nadîr Yahudilerindendiler. [Bu iki kişi] bir mevsimde (hac/panayır vaktinde) Kureyş ile karşılaştı. Müşrikler onlara: "Biz mi daha doğru yoldayız yoksa Muhammed ve ashabı mı? Zira biz sidâne (Kâbe hizmetkârlığı) ve sikâye (hacılara su sağlama) ehliyiz, Harem ehliyiz" dediler. O ikisi de: "Hayır, aksine siz Muhammed ve ashabından daha doğru yoldasınız" dediler. Oysa kendileri yalancı olduklarını biliyorlardı; onları buna sevk eden şey yalnızca Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabına duydukları hasetti .

وقال آخرون: بل هذه صفةُ حُيَيِّ بن أخطبَ وحدَه، وإيّاه عَنَى بقولِه: {وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا}.

Başkaları ise: "Bilakis bu sadece Huyey b. Ahtab'ın niteliğidir; {وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا} “ve inkâr edenler için: 'Bunlar, iman edenlerden daha doğru bir yoldadır' derler” kavliyle onu kastetmiştir" dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني يونسُ، قال: أخْبرَنا ابن وَهْبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ} إلى آخرِ الآيةِ. قال: جاء حُيَيُّ بنُ أخطبَ إلى المشركين، فقالوا: يا حُيَيُّ، إنكم أصحابُ كُتبٍ، فنحن خيرٌ أم محمدٌ وأصحابُه؟ فقال: نحن وأنتم خيرٌ منهم. فذلك قولُه: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ} إلى قولِه: {وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا}.

Bana Yûnus rivayet etti, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ} “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi?” kavlinden ayetin sonuna kadar olan kısım hakkında şöyle dedi: Huyey b. Ahtab müşriklerin yanına geldi. Onlar: "Ey Huyey! Siz kitap ehlisiniz; biz mi daha hayırlıyız yoksa Muhammed ve ashabı mı?" dediler. O da: "Biz ve siz onlardan daha hayırlıyız" dedi. İşte bu O'nun: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ} “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi?” kavlinden {وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا} “ve Allah kime lanet ederse artık ona asla bir yardımcı bulamazsın” kavline kadar olan sözüdür.

وأَولى الأقوالِ في ذلك بالصحةِ، قولُ مَن قال: إن ذلك خبرٌ مِن الله جلّ ثناؤه عن جماعةٍ مِن أهلِ الكتابِ من اليهودِ. وجائزٌ أن تكونَ الجماعةَ الذين سَمَّاهم ابن عباسٍ في الخبرِ الذي رَواه محمدُ بنُ أبى محمدٍ، عن عِكْرمةَ، أو عن سعيدِ بن جبيرٍ، [وجائزٌ أن يكونَ كان] حُيَيًّا وآخَرَ معَه، إما كَعْبًا وإما غيرَه.

Bu hususta doğruluğa en lâyık olan görüş; bunun, şânı yüce olan Allah'ın Ehl-i Kitap'tan Yahudilerden bir topluluk hakkında verdiği bir haber olduğunu söyleyen kimsenin görüşüdür. [Bu topluluğun,] Muhammed b. Ebî Muhammed'in İkrime'den veya Saîd b. Cübeyr'den rivayet ettiği haberde İbn Abbâs'ın ismen zikrettiği topluluk olması câiz olduğu gibi; [bu kimsenin] Huyey ve beraberinde olan -ister Ka'b ister başkası olsun- bir diğeri olması da câizdir.

القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤُه: {أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا (٥٢)}.

Allah Teâlâ'nın: {أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا (٥٢)} “İşte onlar, Allah'ın kendilerine lanet ettiği kimselerdir. Allah kime lanet ederse, artık ona asla bir yardımcı bulamazsın” kavlinin tevili hakkında:

قال أبو جعفرٍ ﵀: يعني تعالى ذكرُه بقولِه: {أُولَئِكَ}: هؤلاء الذين وَصَف صفتَهم أنهم أُوتُوا نَصيبًا مِن الكتابِ وهم يؤمنون بالجبْتِ والطاغوتِ، هم {الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ}. يقولُ: أخزاهم الله فأبَعدهم مِن رحمتِه بإيمانِهم بالجِبْتِ والطاغوتِ، وكُفْرِهم بالله ورسولِه، عنادًا منهم لله ولرسولِه، وبقولهِم للذين كفَروا: {هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا} - {وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ}. يقولُ: ومَن يُخْزِه الله فيُبْعِدْه من رحمتِه، {فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا}. يقولُ: فلن تَجِدَ له يا محمدُ ناصرًا ينصُرُه من عقوبةِ الله ولعنتِه التي تَحِلُّ به، فيَدْفَعَ ذلك عنه.

Ebû Ca'fer [et-Taberî] rahimehullâh der ki: Allah Teâlâ: {أُولَئِكَ} “İşte onlar” kavliyle; kendilerine Kitap'tan bir pay verildiğini ve Cibt'e ve Tâğût'a inandıklarını nitelediği şu kimseleri kastetmektedir; işte onlar: {الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ} “Allah'ın kendilerine lanet ettiği kimselerdir”. Şöyle buyurmaktadır: Allah'a ve Resûlü'ne karşı inatları sebebiyle Cibt'e ve Tâğût'a inanmaları, Allah'ı ve Resûlü'nü inkâr etmeleri ve inkâr edenlere: {هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا} “Bunlar, iman edenlerden daha doğru bir yoldadır” demeleri yüzünden Allah onları rezil etmiş ve rahmetinden uzaklaştırmıştır. {وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ} “Allah kime lanet ederse” buyruğu ise; Allah kimi rezil edip rahmetinden uzaklaştırırsa, {فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا} “artık ona asla bir yardımcı bulamazsın” demektir. Şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Başına gelecek olan Allah'ın azabından ve lanetinden onu kurtaracak ve bunu ondan defedecek hiçbir yardımcı bulamazsın.

كما حدَّثنا بِشْرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، قال: قال كعبُ بن الأشرفِ وحُيَيُّ بنُ أَخطبَ ما قالا، يعنى قولهما: {هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا}، وهما يَعْلَمان أنهما كاذبان، فأنزَل الله: {أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا}.

Nitekim bize Bişr rivayet etti, dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti; o şöyle demiştir: Ka'b b. el-Eşref ve Huyey b. Ahtab o sözleri söylediler -yani onların: {هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا} “Bunlar, iman edenlerden daha doğru bir yoldadır” sözlerini kastediyor-; oysa ikisi de yalan söylediklerini biliyorlardı. Bunun üzerine Allah: {أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا} “İşte onlar, Allah'ın kendilerine lanet ettiği kimselerdir. Allah kime lanet ederse, artık ona asla bir yardımcı bulamazsın” ayetini indirdi.

القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤُه: {أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لَا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا (٥٣)}.

Allah Teâlâ'nın: {أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لَا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا (٥٣)} “Yoksa onların hükümranlıktan (mülkten) bir payı mı var? Öyle olsaydı, insanlara çekirdek filizi (zerre) kadar bile bir şey vermezlerdi” kavlinin tevili hakkında:

يعني جلّ ثناؤه بقولِه: {أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ}: أم لهم حظٌّ مِن المُلْكِ.

Allah Teâlâ: {أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ} “Yoksa onların mülkten bir payı mı var?” kavliyle; yoksa onların mülkten bir hissesi mi var, demek istemektedir.

يقولُ: ليس لهم حَظٌّ مِن المُلْكِ.

Şöyle buyurmaktadır: Onların mülkten hiçbir hissesi yoktur.

كما حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ}. يقولُ: لو كان لهم نصيبٌ مِن

Nitekim bana Muhammed b. el-Hüseyn rivayet edip dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den rivayet etti: {أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ} “Yoksa onların mülkten bir payı mı var?” [ayeti hakkında es-Süddî] şöyle demektedir: Eğer onların ...'den bir payı olsaydı

المُلْكِ، إذن لم يُؤتوا محمدًا نَقِيرًا .

o takdirde Muhammed'e çekirdeğin sırtındaki çukur kadar (en ufak) bir şey dahi vermezlerdi .

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حَجَّاجٌ، قال: قال ابن جُرَيجٍ: قال الله: {أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ}. قال: فليس لهم، [فلو كان لهم] نصيبٌ مِن المُلْكِ [لم يؤتوا الناسَ نقيرًا. يقولُ] : ولو كان لهم نصيبٌ وحَظٌّ مِن المُلْكِ، لم يكونوا إذن يُعْطُون الناسَ نَقيرًا مِن بُخْلِهم .

Bize el-Kâsım rivayet etti, dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet etti, dedi ki: Bana Haccâc rivayet etti, dedi ki: İbn Cüreyc şöyle dedi: Allah: {أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ} “Yoksa onların mülkten bir payı mı var?” buyurdu. Dedi ki: Onların [böyle bir payı] yoktur. [Eğer onların] mülkten bir payı [olsaydı insanlara zerre kadar bir şey vermezlerdi. Şöyle buyurmaktadır] : Eğer onların mülkten bir payı ve hissesi olsaydı, o zaman cimriliklerinden ötürü insanlara zerre kadar bir şey dahi vermezlerdi .

واختَلف أهلُ التأويلِ فى معنى "النَّقِير"، فقال بعضُهم: هو النقطةُ التي في ظَهْرِ النواةِ.

Tevil ehli "en-Nakîr" (النَّقِير) kelimesinin anlamı hakkında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: "O, hurma çekirdeğinin sırtındaki noktadır (küçük çukurdur)" demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنى عبدُ الله، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {نَقِيرًا}. يقولُ: النقطةُ التي في ظَهْرِ النواةِ .

Bana el-Müsennâ rivayet etti, dedi ki: Bana Abdullah rivayet etti, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan onun: {نَقِيرًا} “çekirdek filizi (zerre) kadar” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Şöyle demektedir: Hurma çekirdeğinin sırtındaki noktadır .