قالا: ثنا أبو جعفرٍ، عن الربيعِ، عن أبي العاليةِ في قولِه: {وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ}. قال: هذه في السرَّاءِ والضراءِ .
ikisi dediler ki: Bize Ebû Ca'fer, er-Rebî'den, o da Ebü'l-Âliye'den O'nun: {وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ} “Kendilerine bir iyilik dokunsa: 'Bu Allah'tandır' derler; kendilerine bir kötülük dokunsa: 'Bu senin yüzündendir' derler” kavli hakkında nakletti; [Ebü'l-Âliye]: 'Bu, bolluk ve darlık hakkındadır' dedi .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن أبي جعفرٍ، عن الربيعِ، عن أبي العاليةِ مثلَه.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, Ebû Ca'fer'den, o er-Rebî'den, o da Ebü'l-Âliye'den aynısını anlattı.
حدَّثني يونس، قال: أخبرَنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ}. فقرَأ حتى بلَغ: {وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا}. قال: إن هذه الآياتِ نزَلت في شأنِ الحربِ، فقرَأَ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعًا}. فقرَأ حتى بلَغ {وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ} مِن عندِ محمدٍ، أساء التدبيرَ وأساء النظرَ، ما أحسَن التدبيرَ ولا النظرَ .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, O'nun: {وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ} “Kendilerine bir iyilik dokunsa: 'Bu Allah'tandır' derler; kendilerine bir kötülük dokunsa: 'Bu senin yüzündendir' derler” kavli hakkında şöyle dedi: [İbn Zeyd] {وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا} “Seni de insanlara bir elçi olarak gönderdik” kavline kadar okudu ve dedi ki: 'Bu ayetler savaş hususunda inmiştir.' Sonra: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعًا} “Ey iman edenler! Tedbirinizi alın; bölük bölük veya hep birlikte savaşa çıkın” ayetini okudu ve {وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ} “Kendilerine bir kötülük dokunsa: 'Bu... derler'” kısmına kadar okuyup [şöyle dedi]: 'Bu Muhammed'in yüzündendir; idareyi kötü yaptı, yanlış düşündü, idareyi ve tedbiri güzel yapamadı [derler]' .
القول في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤه: {قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}.
Şanı yüce olan Allah'ın şu kavlinin tefsiri: {قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ} “De ki: 'Hepsi Allah'tandır.'”
قال أبو جعفرٍ ﵀: يعنى بقولِه جلَّ ثناؤُه: {قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}: قُلْ يا محمدُ لهؤلاءِ القائلين إذا أصابَتهم حسنةٌ: هذه مِن عندِ اللهِ. وإذا أصابَتهم سيئةٌ: هذه مِن عندِك. [قل: {كُلٌّ] مِنْ عِنْدِ اللَّهِ} دوني ودونَ غيرى، مِن عندِه الرخاءُ والشدَّةُ، ومنه النصرُ والظَّفَرُ، ومِن عندِه الفلَلُ والهزيمةُ.
Ebû Ca'fer [et-Taberî] -rahimehullâh- der ki: Şânı yüce olan Allah'ın: {قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ} “De ki: 'Hepsi Allah'tandır'” kavliyle kastedilen şudur: Ey Muhammed! Kendilerine bir iyilik dokunduğunda: "Bu Allah'tandır" ve kendilerine bir kötülük dokunduğunda: "Bu senin yüzündendir" diyen o kimselere de ki: [De ki: {كُلٌّ] مِنْ عِنْدِ اللَّهِ} “[De ki: 'Hepsi] Allah'tandır'” -benim yanımdan veya başkasının yanından değil-, bolluk ve darlık O'nun katındandır, yardım ve zafer O'ndandır, bozgun/dağılma ve hezimet de O'nun katındandır.
كما حدَّثني المثنى، قال: [حدَّثنا إسحاقُ، قال:] ثنا عبدُ الرزاقِ، قالَ: أخبرَنا معمرٌ، عن قتادةَ: {قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}. النِّعَمُ والمصائبُ .
Nitekim bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: [Bize İshak anlattı, dedi ki:] Bize Abdürrezzâk anlattı, dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde'den {قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ} “De ki: 'Hepsi Allah'tandır'” kavli hakkında: 'Nimetler ve musibetler [O'ndandır]' dediğini haber verdi .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ} النصرُ والهزيمةُ .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, O'nun: {قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ} “De ki: 'Hepsi Allah'tandır'” kavli hakkında: 'Zafer de yenilgi de [O'ndandır]' dedi .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليِّ بن أبي طلحةَ، عن ابن عباسٍ قولَه: {قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَمَالِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا}. يَقُولُ: الحسنةُ والسيئةُ مِن عندِ اللهِ، أما الحسنةُ فأنعَم بها عليك، وأما السيئةُ فابتلاك بها .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan nakletti; O'nun: {قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَمَالِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا} “De ki: 'Hepsi Allah'tandır.' Bu topluluğa ne oluyor ki neredeyse hiçbir sözü anlamıyorlar?” kavli hakkında şöyle demiştir: İyilik de kötülük de Allah'tandır; iyiliğe gelince, onu sana lütfetmiştir; kötülüğe gelince, onunla seni sınamıştır .
القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤه: {فَمَالِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا (٧٨)}.
Şanı yüce olan Allah'ın şu kavlinin tefsiri: {فَمَالِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا (٧٨)} “Bu topluluğa ne oluyor ki neredeyse hiçbir sözü anlamıyorlar? (78)”
قال أبو جعفرٍ ﵀: يَعْنى جلَّ ثناؤُه بقولِه: {فَمَالِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ}. فما شأنُ هؤلاءِ القومِ الذين إن تُصِبْهم حسنةٌ يَقُولُوا: هذه من عند اللهِ. وإن تُصبهم سيئةٌ يَقُولُوا: هذه من عندِك يا محمدُ. {لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا}: يَقُولُ: لا يَكادُون يَعْلَمُون حقيقةَ ما تُخبرهم به مِن أن كلَّ ما أصابَهم: مِن خيرٍ [وشرٍّ، [وسراءَ وضراءَ، و] شدةٍ ورخاءٍ]، فمن عندِ اللهِ، لا يَقْدِرُ
Ebû Ca‘fer [et-Taberî] -rahimehullâh- der ki: Şânı yüce olan [Allah], {فَمَالِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ} “Bu topluluğa ne oluyor ki” buyruğuyla şöyle demektedir: Kendilerine bir iyilik isabet etse “Bu Allah’tandır” diyen, kendilerine bir kötülük isabet etse “Bu senin yüzündendir ey Muhammed!” diyen bu topluluğun hâli nedir?! {لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا} “Neredeyse hiçbir sözü anlamıyorlar” [ifadesiyle de] şöyle buyurmaktadır: Kendilerine isabet eden her şeyin; hayrın [ve şerrin, [genişliğin ve darlığın, ve] sıkıntının ve bolluğun] Allah’tan olduğuna dair onlara bildirdiğin hakikati neredeyse idrak edemiyorlar. [Buna] güç yetiremez...
أحدٌ على ذلك غيرُه، ولا يُصيبُ أحدًا سيئةٌ إلا بتقديرِه، ولا يَنالُ رخاءً ونعمةً إلا بمشيئتِه، وهذا إعلامٌ مِن اللهِ عبادَه أن مفاتِحَ الأشياء كلَّها بيدِه، ولا يَمْلِكُ شيئًا منها أحدٌ غيرُه.
O'ndan başka hiç kimse buna [muktedir olamaz], hiç kimseye O'nun takdiri olmaksızın bir kötülük isabet etmez ve O'nun dilemesi olmaksızın bir bolluğa ve nimete ulaşamaz. Bu, Allah'ın kullarına her şeyin anahtarlarının O'nun elinde olduğunu ve O'ndan başka hiç kimsenin bunlardan hiçbir şeye mâlik olmadığını bildirmesidir.
القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤه: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}.
Şanı yüce olan Allah'ın şu kavlinin tefsiri: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ} “Sana gelen her iyilik Allah'tandır; sana gelen her kötülük ise kendi nefsindendir.”
قال أبو جعفرٍ ﵀: يَعْنى جلَّ ثناؤُه بقولِه: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ}: ما يُصِيبُك يا محمدُ مِن رخاءٍ ونعمةٍ وعافيةٍ وسلامةٍ، فمِن فضلِ اللهِ عليك، تَفَضَّلَ به عليك؛ إحسانًا منه إليك. وأما قولُه: {وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}. فإنه يَعْنى: وما أصابَك مِن شدَّةٍ ومشقةٍ وأذًى ومكروهٍ فمن نفسِك، [يقولُ: فمِن قِبَلِ نفسِك] ، يَعْنى: بذنبٍ استوجَبْتَها به اكتَسَبَتْه نفسُك.
Ebû Ca'fer rahimehullâh der ki: Şanı yüce olan Allah'ın: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ} “Sana gelen her iyilik Allah'tandır” kavlinden kastı şudur: Ey Muhammed! Sana isabet eden bolluk, nimet, afiyet ve esenlik, Allah'ın sana olan lütfundandır; sana bir ihsanı olarak bunu sana lütfetmiştir. {وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ} “Sana gelen her kötülük ise kendi nefsindendir” kavline gelince, bununla şunu kastetmektedir: Sana isabet eden darlık, meşakkat, eziyet ve hoşlanılmayan şeyler kendi nefsindendir [yani: kendi nefsin sebebiyledir] ; yani nefsinin işlediği ve bu sebeple onu hak ettiğin bir günah yüzündendir.
كما حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المفضلِ، قال: ثنا أسباطُ، عن السديِّ: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}: أَما مِن نفسِك، فيَقُولُ: مِن ذنبِك .
Nitekim bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ} “Sana gelen her iyilik Allah'tandır; sana gelen her kötülük ise kendi nefsindendir” kavli hakkında nakletti; [es-Süddî]: 'Kendi nefsindendir' ifadesine gelince; 'Günahındandır' demektedir .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}. عقوبةً يا ابن آدم بذنبك، قال: وذكر لنا أن نبي الله كان يَقُولُ: "لا يُصِيبُ رجلًا خَدْشُ عُودٍ، ولا عَثْرةُ قدمٍ، ولا اختِلاجُ عِرْقٍ إلا بذنبٍ، وما يَعْفُو الله عنه أكثرُ".
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ} “Sana gelen her iyilik Allah'tandır; sana gelen her kötülük ise kendi nefsindendir” kavli hakkında nakletti: [Katâde şöyle dedi]: “Ey Âdemoğlu! [Bu,] günahın sebebiyle bir cezadır.” [Katâde] dedi ki: Bize nakledildiğine göre Allah'ın Peygamberi [sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurmaktaydı: «لا يُصِيبُ رجلًا خَدْشُ عُودٍ، ولا عَثْرةُ قدمٍ، ولا اختِلاجُ عِرْقٍ إلا بذنبٍ، وما يَعْفُو الله عنه أكثرُ» «Bir adama bir dalın çizmesi, ayağının tökezlemesi veya bir damarının seğirmesi ancak bir günah sebebiyledir. Allah'ın affettiği ise daha çoktur.»
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ اللهِ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ} يَقُولُ: الحسنةُ: ما فتَح اللهُ عليه يومَ بدرٍ وما أصابه مِن الغنيمةِ والفتحِ. والسيئةُ: ما أصابه يومَ أُحُدٍ أَن شُجَّ في وجهِه، وكُسِرت رَباعِيَتُه .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ} “Sana gelen her iyilik Allah'tandır; sana gelen her kötülük ise kendi nefsindendir” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: İyilik, Allah'ın Bedir günü ona açtığı [zafer] ve ona isabet eden ganimet ve fetihtir. Kötülük ise Uhud günü yüzünün yaralanması ve ön dişinin kırılması şeklinde başına gelenlerdir .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: أخبرَنا عبدُ الرزاقِ، قال: حدَّثنا معمرٌ، عن قتادةَ: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}. [قال: كان الحسنُ يقولُ: ما أصابك من نعمةٍ فمِن اللهِ، وما أصابك من سيئةٍ فمِن نفسِك] . يَقُولُ: بذنبِك. ثم قال: {كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}. النِّعَمُ والمصائبُ .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde'den {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ} “Sana gelen her iyilik Allah'tandır; sana gelen her kötülük ise kendi nefsindendir” kavli hakkında anlattı: [Dedi ki: el-Hasan şöyle derdi: Sana isabet eden her nimet Allah'tandır; sana isabet eden her kötülük ise kendi nefsindendir] ; yani günahın sebebiyledir. Sonra [Allah]: {كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ} “Hepsi Allah'tandır” buyurdu; [yani] nimetler ve musibetler .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا [إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ] بنُ سعدٍ وابنُ أبى جعفرٍ، قالا: ثنا أبو جعفرٍ، عن الربيعِ، عن أبي العاليةِ قولَه: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}. قال: هذه في الحسناتِ والسيئاتِ.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize [İshak anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman] b. Sa'd ve İbn Ebî Ca'fer anlattılar, dediler ki: Bize Ebû Ca'fer, er-Rebî'den, o da Ebü'l-Âliye'den O'nun: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ} “Sana gelen her iyilik Allah'tandır; sana gelen her kötülük ise kendi nefsindendir” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: [Ebü'l-Âliye]: 'Bu [hüküm], iyilikler ve kötülükler hakkındadır' dedi.
حدَّثنا القاسم، قال: ثنا الحسين، قال: ثني حجاج، عن أبي جعفر، عن الربيع، عن أبي العالية مثله.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, Ebû Ca'fer'den, o er-Rebî'den, o da Ebü'l-Âliye'den aynısını anlattı.
حدَّثنا القاسم، قال: ثنا الحسين، قال: ثني حجاج، عن ابن جُريج: {وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}. قال: عُقوبةً بذنبِك .
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den {وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ} “Sana gelen her kötülük ise kendi nefsindendir” kavli hakkında nakletti; [İbn Cüreyc]: 'Günahın sebebiyle bir cezadır' dedi .
حدَّثني يونسُ، قال: حدَّثنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}. بذنبِك، كما قال لأهلِ أُحُدٍ: {أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ} [آل عمران: ١٦٥]. بذُنوبِكم .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb anlattı, dedi ki: İbn Zeyd, O'nun: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ} “Sana gelen her iyilik Allah'tandır; sana gelen her kötülük ise kendi nefsindendir” kavli hakkında şöyle dedi: Günahın sebebiyledir; nitekim Uhud ehline de: {أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ} [Âl-i İmrân: 165] “İki katını (düşmanınıza) uğrattığınız bir musibet size dokununca: 'Bu nereden çıktı?' mı dediniz? De ki: 'O, kendi nefislerinizdendir'”; [yani] günahlarınız sebebiyledir buyurmuştur.
حدَّثني يونسُ، قال: ثنا سفيانُ، عن إسماعيلَ بن أبي خالدٍ، عن أبي صالِحٍ في قولِه: {وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}. قال: بذنبِك، وأنا قدَّرتُها عليك .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, İsmâil b. Ebî Hâlid'den, o da Ebû Sâlih'ten O'nun: {وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ} “Sana gelen her kötülük ise kendi nefsindendir” kavli hakkında nakletti; [Ebû Sâlih]: 'Günahın sebebiyledir, onu senin aleyhine takdir eden de benim' dediğini aktardı .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا يحيى، عن سفيانَ، عن إسماعيلَ بن أبي خالدٍ، عن أبي صالحٍ في قولِه: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ}. وأنا الذي قدَّرتُها عليك.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ, Süfyân'dan, o İsmâil b. Ebî Hâlid'den, o da Ebû Sâlih'ten {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ} “Sana gelen her iyilik Allah'tandır; sana gelen her kötülük ise kendi nefsindendir” kavli hakkında: 'Onu senin aleyhine takdir eden benim' dediğini anlattı.
حدَّثني موسى بن عبد الرحمن المسروقى، قال: ثنا محمدُ بنُ بشرٍ، قال: حدَّثنا إسماعيلُ بنُ أبي خالدٍ عن أبي صالحٍ مثلَه.
Bana Mûsâ b. Abdirrahmân el-Mesrûkî anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Bişr anlattı, dedi ki: Bize İsmâil b. Ebî Hâlid, Ebû Sâlih'ten bunun benzerini rivayet etti.
قال أبو جعفرٍ: فإن قال قائلٌ: وما وجهُ دُخولِ "مِن" في قولِه: {مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ}. و {مِنْ سَيِّئَةٍ}؟ قيل: قد اختلَف في ذلك أهلُ العربيةِ؛ فقال بعضُ نحويِّيِ البصرةِ: أُدْخِلَت "مِن"؛ لأن "مِن" تَحْسُنُ مع النفي، مثلَ: ما جاءَني مِن أحدٍ. قال: وجُعِلَ الخبرُ بالفاءِ؛ [لأنَّ ما] بمنزلةِ "مَن".
Ebû Ca'fer der ki: Eğer biri: "{مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ} ve {مِنْ سَيِّئَةٍ} kavillerinde 'min (مِن)' edatının dahil oluşunun veçhi nedir?" diye sorarsa şöyle denilir: Arap dili ehli bu hususta ihtilaf etmiştir; Basra nahivcilerinden bazıları şöyle demiştir: 'Min (مِن)' dahil edilmiştir; çünkü 'min (مِن)', 'Bana hiç kimse gelmedi (مَا جَاءَنِي مِنْ أَحَدٍ)' örneğinde olduğu gibi nefy ile birlikte güzel olur. Dedi ki: [Haber cümlesi], [çünkü 'mâ (مَا)'] 'men (مَنْ)' mesabesinde olduğu için 'fâ (ف)' harfiyle haber kılınmıştır.
وقال بعضُ نحويِّى الكوفةِ: أُدخلت "مِن" مع "ما"، كما تَدْخُلُ على "إنْ" في الجزاءِ؛ لأنهما حرفا جزاءٍ، وكذلك تَدْخُلُ مع "مَن" إذا كانت جزاءً، فتَقولُ العربُ: ما يَزُرْك مِن أحدٍ فتُكرِمْه. كما تَقُولُ: إِن يَزُرْكَ مِن أحدٍ فَتُكْرِمُه. قال: وإنما أدخَلُوها مع "ما" و"مَن"؛ ليُعْلمَ [بدخولِها معهما] أنهما جزاءٌ، قالوا: وإذا أدخلَتْ معهما لم تُحْذَفْ؛ لأنها إذا حذِفت صار الفعلُ رافعًا شيئين، وذلك أن "ما" في قوله: {وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ} رُفِع بقولِه {أَصَابَكَ} فلو حَذَفَتَ "مِن" رفَع قولُه: {أَصَابَكَ} السيئةَ؛ لأن معناه: إِن تُصِبْك سيئةٌ، فلم يَجُزْ حَذْفُ "مِن" لذلك؛ لأن الفعلَ الذي هو على فعَل أو يَفعلُ لا يَرْفَعُ شيئين، وجاز ذلك مع "مَن"؛ لأنها تُشَبَّهُ بالصفاتِ، وهى في موضعِ اسمٍ، فأما "إن"، فإن "مِن" تَدْخُلُ معها وتَخْرُجُ، ولا تدخلُ مع "أي" لأنها تُعْرَبُ، فيتبيَّن فيها الإعرابُ،
Kûfe nahivcilerinden bazıları ise şöyle demiştir: "min (مِن)" edatı, tıpkı cezada (şartta) "in (إِنْ)" edatına dahil olduğu gibi "mâ (مَا)" edatına da dahil edilmiştir; çünkü her ikisi de ceza (şart) harfidir. Aynı şekilde şart olduğu takdirde "men (مَنْ)" edatına da dahil olur. Nitekim Araplar: "mâ yezurke min ehadin fetukrimeh (ما يَزُرْك مِن أحدٍ فتُكرِمْه)" derler. Tıpkı: "in yezurke min ehadin fetukrimeh (إِن يَزُرْكَ مِن أحدٍ فَتُكْرِمُه)" dedikleri gibi. Şöyle devam etti: Onu "mâ (مَا)" ve "men (مَنْ)" edatlarına ancak [bu ikisine dahil olmasıyla] bunların ceza (şart) olduğu bilinsin diye dahil etmişlerdir. Demişlerdir ki: Bu edat ikisine dahil edildiğinde artık hazfedilmez; zira hazfedilirse fiil iki şeyi birden ref etmiş (özne yapmış) olur. Şöyle ki: {وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ} kavlindeki "mâ (مَا)", {أَصَابَكَ} kavliyle ref edilmiştir. Eğer "min (مِن)" edatını hazfetseydin, {أَصَابَكَ} kavli "es-seyyie (السَّيِّئَة)" kelimesini ref ederdi; çünkü bunun manası: "in tusibke seyyietün (إِن تُصِبْك سيئةٌ)" demektir. İşte bu sebeple "min (مِن)" edatının hazfedilmesi caiz olmamıştır; zira 'fa'ale (فَعَلَ)' veya 'yef'alu (يَفْعَلُ)' vezninde olan fiil iki şeyi birden ref edemez. Bu durum "men (مَنْ)" edatında ise caiz olmuştur; çünkü o sıfatlara benzer ve isim konumundadır. "İn (إِنْ)" edatına gelince; "min (مِن)" edatı ona bazen dahil olur bazen de dahil olmaz. "Eyy (أَيّ)" edatına ise dahil olmaz; zira o mu'rebtir ve irap onda açıkça belli olur.
ودخَلت مع "ما" ؛ لأن الإعرابَ لا يَظهَرُ فيها.
'mâ (مَا)' edatına ise dahil olmuştur ; çünkü irap onda zahir olmaz.
القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤه: {وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا (٧٩)}.
Şanı yüce olan Allah'ın şu kavlinin tefsiri: {وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا (٧٩)} “Seni de insanlara bir elçi olarak gönderdik. Şahit olarak Allah yeter. (79)”
قال أبو جعفرٍ ﵀: يَعْنى جلَّ ثناؤُه بقولِه: {وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا}. إنما جعَلناك يا محمد رسولًا بينَنا وبينَ الخلقِ تُبَلِّغُهم ما أرسَلناك به مِن رسالةٍ إليهم، وليس عليك غيرُ البلاغِ وأداءُ الرسالةِ إلى مَن أُرْسِلتَ إليه، فإن قَبِلوا ما أُرْسِلتَ به فلأنفسِهم، وإن رَدُّوا فعليها، {وَكَفَى بِاللَّهِ}. عليك وعليهم {شَهِيدًا}. يَقُولُ: حسبُك اللهُ تعالى ذكرُه شاهدًا عليك في بلاغِك ما أُمِرتَ ببلاغِه من رسالتِه ووحيِه، وعلى مَن أُرْسِلتَ إِليه في قبولِهم منك ما أُرْسِلتَ به إليهم؛ فإنه لا يخفَى عليه أمرُك وأمرُهم، وهو مُجازِيك ببلاغِك ما وَعَدَك به ، ومُجازِيهم بما عَمِلوا مِن خيرٍ وشرٍّ، جزاءَهم ؛ المُحْسِنَ بإحسانِه، والمُسيءَ بإساءتِه.
Ebû Ca'fer rahimehullâh der ki: Şanı yüce olan Allah'ın: {وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا} “Seni de insanlara bir elçi olarak gönderdik” kavlinden kastı şudur: Ey Muhammed! Biz seni ancak Bizimle yaratılanlar arasında kendilerine gönderdiğimiz risaleti ulaştıran bir elçi kıldık. Sana düşen, yalnızca tebliğ etmek ve gönderildiğin kimselere elçiliği ifa etmektir. Şayet kendisiyle gönderildiğin şeyi kabul ederlerse bu kendi lehlerinedir; şayet reddederlerse kendi aleyhlerinedir. Senin ve onların üzerine {وَكَفَى بِاللَّهِ} {شَهِيدًا} “Şahit olarak Allah yeter”; [yani] şanı yüce olan Allah, O'nun risaletinden ve vahyinden tebliğ etmekle emrolunduğun şeyleri tebliğ etmende senin üzerine ve kendilerine gönderildiğin kimselerin de sana gönderileni senden kabul edip etmemeleri hususunda onların üzerine şahit olarak sana yeter demektedir. Zira senin durumun da onların durumu da O'na gizli kalmaz. O, tebliğin karşılığında sana vadettiği mükâfatı verecektir; onlara da hayır ve şerden işledikleri amellerin karşılığını verecektir; iyilik yapana iyiliğiyle, kötülük yapana da kötülüğüyle karşılık verecektir.
القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤه: {مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ وَمَنْ تَوَلَّى فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا (٨٠)}.
Şanı yüce olan Allah'ın şu kavlinin tefsiri: {مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ وَمَنْ تَوَلَّى فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا (٨٠)} “Kim Peygamber'e itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur. Kim de yüz çevirirse, Biz seni onların üzerine bekçi olarak göndermedik. (80)”
قال أبو جعفرٍ ﵀: وهذا إعذارٌ من اللهِ إلى خلقِه في نبيِّه محمدٍ ﷺ. يقولُ اللهُ جلّ ذكرُه لهم: مَن يُطِعْ منكم، أيُّها الناسُ رسولى - محمدًا - إليكم.
Ebû Ca‘fer rahimehullâh der ki: Bu, Allah’ın, Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem hakkında kullarına [hiçbir mazeret bırakmayan] kesin beyanıdır (i‘zâr). Şânı yüce olan Allah onlara şöyle buyurmaktadır: Ey insanlar! İçinizden kim size [gönderdiğim] elçim -Muhammed-’e
فقد أطاعنى بطاعتِه إياه، فاسمَعوا قولَه، وأطيعوا أمرَه، فإنه مَهْما يأمُرْكم به مِن شيءٍ فعن أمرى يأمُرُكم، وما ينهاكم عنه مِن شيءٍ فعن نَهْيِي، فلا يَقولَنَّ أحدُكم: إنما محمدٌ بَشَرٌ مِثْلُنا، يريدُ أن يَتَفضَّلَ علينا.
ona itaat etmekle Bana itaat etmiş olur. Artık onun sözünü dinleyin ve emrine itaat edin; zira o size her ne emrederse Benim emrimle emreder ve sizi her neden nehyederse Benim nehyimle nehyeder. Hiçbiriniz sakın: 'Muhammed de bizim gibi bir insandır, bize üstünlük sağlamak istiyor' demesin.
ثم قال جلَّ ثناؤه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: ومَن تَوَلَّى عن طاعتِك يا محمدُ، فأعرِضْ عنه، فإنَّا لم نُرْسِلْك عليهم حفيظًا - يعنى حافظًا لِما يعمَلون مُحاسِبًا - بل إنما أرسَلناك لتُبَيِّنَ لهم ما نُزِّل إليهم، وكفَى بنا حافِظين لأعمالِهم، ولهم عليها مُحاسِبِين.
Sonra şanı yüce olan Allah Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurdu: Ey Muhammed! Kim sana itaatten yüz çevirirse sen ondan yüz çevir; zira Biz seni onların üzerine bekçi -yani işlediklerini gözeten ve hesap soran bir koruyucu- olarak göndermedik. Aksine Biz seni ancak onlara indirileni kendilerine açıklayasın diye gönderdik. Onların amellerini muhafaza edici ve onlar sebebiyle kendilerini hesaba çekici olarak Biz yeteriz.
ونَزَلَت هذه الآيةُ فيما ذُكِر قبلَ أن يُؤْمَرَ بالجهادِ.
Zikredildiğine göre bu ayet, cihat ile emrolunmadan önce inmiştir.
كما حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابن وَهْبٍ، قال: سألتُ ابنَ زيدٍ عن قولِ اللهِ جلَّ ذكرُه: {وَمَنْ تَوَلَّى فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا}. قال: هذا أَوَّلَ ما بَعَثه. قال: {إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلَاغُ} [الشورى: ٤٨]. قال: ثم جاء بعدَ هذا أمرُه بجهادِهم والغِلْظةِ عليهم حتى يُسْلِموا .
Nitekim bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd'e şanı yüce olan Allah'ın: {وَمَنْ تَوَلَّى فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا} “Kim de yüz çevirirse, Biz seni onların üzerine bekçi olarak göndermedik” kavlini sordum; şöyle dedi: 'Bu, [Allah'ın] onu ilk gönderdiği zamandadır.' [İbn Zeyd]: {إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلَاغُ} [eş-Şûrâ: 48] “Sana düşen ancak tebliğdir” ayetini okudu ve dedi ki: 'Sonra bundan sonra Müslüman oluncaya kadar onlarla cihat etmesi ve onlara sert davranması emri geldi.'
القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤه: {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ}.
Şanı yüce olan Allah'ın şu kavlinin tefsiri: {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ} “'İtaat!' derler. Fakat senin yanından ayrıldıklarında onlardan bir grup, söylediğinin aksini geceleyin kurup planlar. Allah ise onların geceleyin kurup planladıklarını kaydetmektedir.”
قال أبو جعفرٍ ﵀: يعنى جلَّ ثناؤه بقولِه: {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ}. يعني الفريقَ الذي أخبَر اللهُ جلَّ ثناؤه عنهم أنهم لمَّا كُتِب عليهم القتالُ، خَشُوا الناسَ كخشيةِ اللهِ أو أشدَّ خَشْيةً، يقولون لنبيِّ الله ﷺ، إذا أمَرهم بأمرٍ: أمْرُك طاعةٌ
Ebû Ca'fer [et-Taberî] -rahimehullâh- der ki: Şânı yüce olan [Allah], {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ} “'İtaat!' derler” kavliyle; kendilerine savaş farz kılındığında insanlardan Allah'tan korkar gibi ya da daha şiddetli bir korkuyla korktuklarını haber verdiği fırkayı kastetmektedir. [Bu kimseler], Allah'ın Peygamberi'ne -sallallâhu aleyhi ve sellem- kendilerine bir emir verdiğinde: '[Senin] emrin baş üstüne (itaattir)'
فيما تأمُرنا به وتَنْهانا عنه. {فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ}. يقولُ: فإذا خَرَجوا مِن عندِك يا محمدُ. {بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ}. يعنى بذلك جلّ ثناؤه، غَيَّر جماعةٌ منهم ليلًا الذي تقولُ لهم.
bize emrettiğin ve bizi nehyettiğin şeylerde' derler. {فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ} “Fakat senin yanından ayrıldıklarında”; [yani] ey Muhammed, senin yanından çıktıklarında buyurmaktadır. {بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ} “Onlardan bir grup, söylediğinin aksini geceleyin kurup planlar”; şanı yüce olan Allah bununla, onlardan bir grubun geceleyin senin kendilerine söylediğin şeyin aksini tertip edip değiştirdiklerini kastetmektedir.
وكلُّ عملٍ عُمِل ليلًا فقد بُيِّتَ، ومِن ذلك بَياتُ العدوِّ، وهو الوقوعُ بهم ليلًا، ومنه قولُ عُبَيدةَ بن هَمَّامٍ :
Geceleyin yapılan her işe 'tebyît (بُيِّتَ / gece planlamak)' denir. Düşmana gece baskını yapmayı ifade eden 'beyât (بَيَات)' kelimesi de -ki geceleyin onların üzerine ansızın hücum etmektir- bundandır. Ubeyde b. Hemmâm'ın şu sözü de bu kabildendir:
أَتَوْنِى فَلَمْ أَرْضَ ما بَيَّتُوا … وكانوا أَتَوْنِي بِشَيْءٍ نُكُرْ
Bana geldiler, fakat gece kurdukları plandan razı olmadım … Onlar bana çirkin bir işle gelmişlerdi.
لأُنْكِحَ أَيِّمَهُمْ مُنْذِرًا … وَهَلْ يُنْكِحُ العَبْدَ حُرٌّ لحُرّ
Bekâr kadınlarını Münzir ile evlendireyim diye … Hiç hür bir kimse, hür olan biri adına köleyi evlendirir mi?
يعني بقولِه: فلم أرضَ ما بَيَّتوا . أي ما أَبْرَموه ليلًا وعَزَموا عليه.
'Gece kurdukları plandan razı olmadım (فلم أرضَ ما بَيَّتوا)' sözüyle geceleyin kararlaştırıp azmettikleri şeyi kastetmektedir.
ومنه قولُ النَّمِرِ بن تَوْلَبٍ العُكْليِّ :
en-Nemir b. Tevleb el-Uklî'nin şu sözü de bundandır:
هَبَّتْ لِتَعْذُلَنى بِلَيْلِ فَاسْمَعِي … سَفَهًا تَبَيُّتُكِ المَلَامَةَ فَاهْجَعِي
Geceleyin beni kınamak için kalktı , dinle! … Geceyi kınama planlarıyla geçirmen sefahattir, uyu artık!
يقولُ اللهُ جلّ ثناؤه: {وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ}. يعنى يذلك جلَّ ثناؤه: واللهُ يُثْبِتُ ما يُغَيِّرون مِن قولِك ليلًا في كُتُبِ أعمالِهم [التي تَكْتُبُها] حَفَظَتُه
Allah —şânı yücedir— şöyle buyurmaktadır: {وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ} “Oysa Allah, onların geceleyin kurup tasarladıklarını yazmaktadır.” Şânı yüce olan [Allah] bununla şunu kastetmektedir: Allah, onların geceleyin senin sözünden değiştirdikleri şeyleri, koruyucu meleklerinin [yazdığı] amel defterlerine kaydetmektedir/tespit etmektedir.
وبنحو الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا بِشْرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ}. قال: يُغَيِّرون ما عَهِد نبيُّ اللهِ ﷺ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ} “'İtaat!' derler. Fakat senin yanından ayrıldıklarında onlardan bir grup, söylediğinin aksini geceleyin kurup planlar” kavli hakkında nakletti; [Katâde]: 'Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'in emrettiği/ahdettiği şeyi değiştirirler' dedi .
حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللهِ بن بَزِيعٍ، قال: ثنا يوسفُ بنُ خالدٍ، قال: ثنا نافعُ بنُ مالكٍ، عن عِكْرمةَ، عن ابن عباسٍ في قولِه جلَّ ثناؤه: {بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ}. قال: غَيَّر أولئك ما قال النبيُّ ﷺ .
Bana Muhammed b. Abdillâh b. Bezî' anlattı, dedi ki: Bize Yûsuf b. Hâlid anlattı, dedi ki: Bize Nâfi' b. Mâlik, İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan şanı yüce olan Allah'ın: {بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ} “Onlardan bir grup, söylediğinin aksini geceleyin kurup planlar” kavli hakkında: 'Onlar Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in söylediğini değiştirdiler' dediğini anlattı .
حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ}. [قال: غَيَّر أولئك ما قال النبيُّ ﷺ .
Bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ} “'İtaat!' derler. Fakat senin yanından ayrıldıklarında onlardan bir grup, söylediğinin aksini geceleyin kurup planlar” kavli hakkında nakletti: [Dedi ki: Onlar Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in söylediğini değiştirdiler] .
حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المُفَضَّلِ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ] وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ}. قال: هؤلاء المنافقون الذين يقولون إذا حَضَروا النبيَّ ﷺ فأمرهم بأمرٍ، قالوا: طاعةٌ. فإذا خَرَجوا مِن عندِه غَيَّر طائفةٌ منهم ما
Bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ] وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ} “'İtaat!' derler. Fakat senin yanından ayrıldıklarında onlardan bir grup, söylediğinin aksini geceleyin kurup planlar. Allah ise onların geceleyin kurup planladıklarını kaydetmektedir” [ayeti hakkında] nakletti: [es-Süddî] dedi ki: Bunlar, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna geldiklerinde, o kendilerine bir şey emredince 'İtaat!' diyen münafıklardır. Onun yanından çıktıklarında onlardan bir grup...
يقولُ النبيُّ ﷺ، {وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ}. يقولُ: ما يقولون .
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in söylediği şeyi [değiştirirler]. {وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ} “Allah ise onların geceleyin kurup planladıklarını kaydetmektedir”. [Yani] ne dediklerini [kaydeder] .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسين ، قال: ثنى حَجَّاجٌ، عن ابن جُرَيجٍ، قال: قال ابن عباسٍ: {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ}. قال: يُغَيِّرون ما قال رسولُ اللهِ ﷺ .
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, İbn Cüreyc'den anlattı, dedi ki: İbn Abbâs: {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ} “'İtaat!' derler. Fakat senin yanından ayrıldıklarında onlardan bir grup, söylediğinin aksini geceleyin kurup planlar” kavli hakkında şöyle dedi: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in söylediğini değiştirirler' .
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ، قولَه: {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ}. وهم ناسٌ كانوا يقولون عندَ رسولِ اللهِ ﷺ: آمَنَّا بِاللَّهِ ورسولِه. ليأمَنوا على دمائِهم وأموالِهم، وإذا بَرَزوا مِن عندِ رسولِ الله ﷺ، خالَفوا إلى غيرِ ما قالوه عندَه، فعابَهم اللهُ، فقال: {بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ}. يقولُ: يُغَيِّرون ما قال النبيُّ ﷺ .
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ} “'İtaat!' derler. Fakat senin yanından ayrıldıklarında onlardan bir grup, söylediğinin aksini geceleyin kurup planlar” kavli hakkında nakletti: Bunlar, canlarını ve mallarını güvenceye almak için Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında: 'Allah'a ve Resûlüne iman ettik' diyen birtakım kimselerdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından çıktıklarında ise onun yanında söylediklerinin aksine muhalefet ederlerdi. Bunun üzerine Allah onları kınayarak şöyle buyurdu: {بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ} “Onlardan bir grup, söylediğinin aksini geceleyin kurup planlar”. [Yani] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in söylediğini değiştirirler .
حُدِّثتُ عن الحسينِ بن الفرجِ، قال: سمِعت أبا معاذٍ يقولُ: أخبَرنا عُبيد بنُ سليمانَ، قال: سَمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ}. يقولُ: هم أهلُ النِّفاقِ .
Bana el-Huseyn b. el-Ferec'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd b. Süleymân haber verdi, dedi ki: ed-Dahhâk'ı, O'nun: {بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ} “Onlardan bir grup, söylediğinin aksini geceleyin kurup planlar” kavli hakkında şöyle derken işittim: [ed-Dahhâk] 'Onlar nifak ehlidir' der .
وأما رَفْعُ: {طَاعَةٌ}. فإنه بالمتروكِ الذي دَلَّ عليه الظاهرُ مِن القولِ، وهو: أمرُك طاعةٌ، أو مِنَّا طاعةٌ.
{طَاعَةٌ} “İtaat” [kelimesinin] merfû (ötreli) okunmasına gelince; şüphesiz bu, sözün zâhirinin delâlet ettiği ve [cümlede] zikredilmeyen (hazfedilen) bir kelime sebebiyledir ki o da: “Emrin itaattir” veya “Bizden [sana] itaat [vardır]” [takdirindedir].
وأما قولُه: {بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ}. فإن التاءَ مِن {بَيَّتَ}. [بحركَتِها بالفتحِ، عليه] عامةُ قرأةِ المدينةِ والعراقِ وسائرُ القَرَأةِ؛ لأنها لامُ الفعلِ .
O'nun: {بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ} “Onlardan bir grup geceleyin kurup planlar” kavline gelince; şüphesiz {بَيَّتَ} “Geceleyin kurup planladı” kelimesindeki te (ت) harfi, fiilin lamel-fiili (son harfi) olduğu için Medine, Irak ve diğer kurrânın çoğunluğuna göre [fetha harekesi üzeredir] .
وكان بعضُ قرأةِ العراقِ يُسَكِّنها، ثم يُدْغِمُها في الطاءِ لمقارَبتِها في المَخْرَجِ .
Irak kurrâsından bazıları ise mahreç yakınlığından ötürü bu [te] harfini sakin okur (cezimler), sonra da ta (ط) harfine idgam ederlerdi .
والصوابُ مِن القراءةِ في ذلك، تَرْكُ الإدغامِ ، لأنهما، أعنى التاءَ والطاءَ مِن حرفَين مختلفين، وإذا كان ذلك كذلك كان تَرْكُ الإدغامِ أفصحَ اللغتَين عندَ العربِ، واللغةُ الأخرى جائزةٌ، أعنى الإدغام في ذلك، مَحْكِيَّةٌ.
Bu husustaki doğru kıraat, idgamı terk etmektir . Çünkü ikisi -yani te ve ta- iki farklı harftir. Durum böyle olunca, idgamı terk etmek Araplar nezdinde iki lügatten daha fasih olanıdır; diğer lügat yani bunda idgam yapmak da caizdir ve rivayet edilmiştir.
القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤه: {فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا (٨١)}.
Şânı yüce olan Allah'ın: {فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا (٨١)} “Onlardan yüz çevir, Allah'a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter” kavlinin tevili hakkında [söz]:
قال أبو جعفرٍ، ﵀: يقولُ اللهُ جلَّ ثناؤه لمحمدٍ ﷺ: فأعرضْ يا محمدُ، عن هؤلاء المنافقِين الذين يقولُون لك فيما تأمرهم به: أمرك طاعةٌ. فإذا برزوا مِن عندِك خالفوا ما أمَرْتَهم به، وغَيَّروه إلى ما نَهَيتَهم عنه، وخَلِّهم وما هم عليه مِن الضلالةِ، وارضَ لهم بى مُنْتَقِمًا منهم، {وَتَوَكَّلْ} أنت يا محمدُ {عَلَى اللَّهِ}، يقولُ: وفَوِّضْ أمرَك إلى اللهِ، وثِقْ به في أمورِك، ووَلِّها إياه، {وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا}، يقولُ: وكَفاك اللهِ، أي: وحَسْبُك باللهِ وكيلًا، أي: [قيِّمًا بأمورِك]، ووَليًّا لها، ودافِعًا عنك وناصِرًا.
Ebû Ca'fer [et-Taberî] -rahimehullâh- der ki: Şânı yüce olan Allah, Muhammed'e -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Kendilerine emrettiğin hususlarda sana: "[Baş üstüne] emrin itaattir" deyip de senin huzurundan ayrıldıklarında emrettiğin şeyin aksini yapan ve onu yasakladığın şeyle değiştiren bu münafıklardan yüz çevir! Onları içinde bulundukları sapıklıkla baş başa bırak ve onlardan intikam alıcı olarak benden razı ol! Ey Muhammed! Sen {وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ} “Allah'a tevekkül et”; yani: İşini Allah'a havale et, işlerinde O'na güven ve işlerini O'na devret! {وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا} “Vekil olarak Allah yeter”; yani: Allah sana yeter. Bir diğer ifadeyle; vekil olarak, yani [işlerini idare eden], onların yöneticisi, senden [zararları] savan ve [sana] yardım eden olarak Allah sana kâfidir.
القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤه: {أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا (٨٢)}
Şânı yüce olan Allah'ın: {أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا (٨٢)} “Onlar Kur'an'ı düşünmüyorlar mı? Eğer o, Allah'tan başkası tarafından olsaydı, elbette içinde pek çok çelişki bulurlardı” kavlinin tevili hakkında [söz]:
قال أبو جعفرٍ ﵀: يعنى بقولِه جل ثناؤه: {أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ}. أفلا يَتَدبَّرُ المُبَيِّتون غيرَ الذي تقولُ لهم يا محمدُ، كتابَ اللهِ، فيَعْلَموا حُجَّةَ اللهِ عليهم في طاعتِك واتِّبَاعِ أمرِك، وأن الذي أتيتَهم به من التنزيلِ مِن عندِ ربِّهم؛ لاتِّساقِ معانِيه، وائتلافِ أحكامِه، وتأيِيدِ بعضِه بعضًا بالتصديقِ، وشهادةِ بعضِه لبعضٍ بالتَّحْقيقِ، فإنَّ ذلك لو كان مِن عندِ غيرِ اللهِ لاختَلَفَت أحكامُه، وتناقضَت معانيه، وأبان بعضُه عن فسادِ بعضٍ.
Ebû Ca'fer [et-Taberî] -rahimehullâh- der ki: Şânı yüce olan Allah, {أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ} “Onlar Kur'an'ı düşünmüyorlar mı?” kavliyle şunu kastetmektedir: Ey Muhammed! Sana söylediklerinin aksini geceleyin kurup planlayanlar, Allah'ın Kitabı'nı iyice düşünüp incelemezler mi ki; sana itaat etme ve emrine uyma konusunda Allah'ın aleyhlerindeki hüccetini ve onlara getirdiğin vahyin -manalarının intizamı, hükümlerinin uyumu, birbirini doğrulayarak desteklemesi ve birbirinin hakikatine şahitlik etmesi sebebiyle- Rableri katından olduğunu bilsinler? Çünkü şayet o Allah'tan başkasından olsaydı, hükümleri farklılaşır, manaları çelişir ve bir kısmı diğer kısmının tutarsızlığını ortaya koyardı.
كما حدَّثنا بِشْرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا}: أي قولُ اللهِ لا يَختلفُ، وهو حقٌّ ليس فيه باطلٌ، وأن قولَ الناسِ يَخْتَلِفُ .
Nitekim bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا} “Onlar Kur'an'ı düşünmüyorlar mı? Eğer o, Allah'tan başkası tarafından olsaydı, elbette içinde pek çok çelişki bulurlardı” kavli hakkında nakletti: Yani Allah'ın sözü ihtilaf etmez (çelişmez); o haktır, onda bâtıl yoktur; insanların sözü ise ihtilaf eder .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابن وَهْبٍ، قال: قال ابن زيدٍ: إن القرآنَ لا يُكذِّبُ بعضُه بعضًا، ولا يَنْقُضُ بعضُه بعضًا، ما جَهِل الناسُ مِن أمرٍ، فإنما هو من تقصيرِ عقولِهم وجَهالتِهم. وقرَأ: {وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا} قال: فحَقٌّ على المؤمِنِ أن يقولَ: كلٌّ مِن عندِ اللهِ. ويُؤْمِنَ بالمُتَشابهِ، ولا يضرِبَ بعضَه ببعضٍ، إذا جَهِل أمرًا ولم يَعرِفْه أن يقولَ: الذي قال اللهُ حَقٌّ. ويَعرِفَ أن الله تعالى لم يَقُلْ قولًا ويَنقُضَه، ينبغى أن يُؤْمِنَ بحقيقةِ ما جاء مِن عندِ اللهِ
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd şöyle dedi: Şüphesiz Kur'an'ın bir kısmı diğer bir kısmını yalanlamaz ve bir kısmı diğerini nakzetmez (çelişip hükümsüz kılmaz). İnsanların [Kur'an'dan] bilemediği bir husus varsa, bu ancak onların akıllarının noksanlığından ve cehaletlerindendir. [İbn Zeyd] {وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا} “Eğer o, Allah'tan başkası tarafından olsaydı, elbette içinde pek çok çelişki bulurlardı” [ayetini] okudu ve şöyle dedi: Müminin üzerine düşen, “Hepsi Allah katındandır” demesi, müteşâbih olana iman etmesi, [ayetlerin] bir kısmını diğeriyle vuruşturmaması (çelişki vehmetmemesi), bir hususu bilemeyip idrak edemediğinde “Allah'ın buyurduğu haktır” demesi ve Allah Teâlâ'nın bir söz söyleyip de [sonra] onu nakzetmeyeceğini bilmesidir. [Müminin], Allah katından gelenin hakikatine iman etmesi gerekir.
﵎ .
celle celâluhu .
حدَّثني يحيى بنُ أبى طالبٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: أخبرَنا جُوَيبرٌ، عن الضحاكِ قولَه: {أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ}. قال: يَتَدَبَّرون النَّظَرَ فيه .
Bana Yahyâ b. Ebî Tâlib anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Cüveybir, ed-Dahhâk'tan O'nun: {أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ} “Onlar Kur'an'ı düşünmüyorlar mı?” kavli hakkında: 'Ona ibretle ve derinlemesine bakıp düşünürler' dediğini haber verdi .
القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤه: {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ}.
Şânı yüce olan Allah'ın: {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ} “Kendilerine güvenlik veya korkuya dair bir haber geldiğinde onu hemen yayarlar” kavlinin tevili hakkında [söz]:
قال أبو جعفرٍ ﵀: يعنى جلَّ ثناؤه بقولِه: {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ}. وإذا جاء هذه الطائفةَ المُبَيِّنةَ غيرَ الذي يقولُ رسولُ اللهِ ﷺ {أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ}. فالهاءُ والميمُ مِن قولِه: {وَإِذَا جَاءَهُمْ}. مِن ذكرِ الطائفةِ المُبَيِّنةِ. يقولُ جلَّ ثناؤه: وإذا جاءهم خبرٌ عن سَرِيَّةٍ للمسلمين غازيةٍ بأنهم قد أمِنوا من عدوِّهم بغَلَبَتِهم إياهم، {أَوِ الْخَوْفِ}. يقولُ: أو تخوُّفِهم مِن عدوِّهم بإصابةِ عدوِّهم منهم، {أَذَاعُوا بِهِ}. يقولُ: أَفْشَوه وبَثُّوه في الناسِ قبلَ رسولِ اللهِ ﷺ، وقبل أمراءِ سرايا رسولِ اللهِ، والهاءُ في قولِه: {أَذَاعُوا بِهِ}. مِن ذكرِ "الأمر". وتأويله: أذاعوا بالأمرِ من الأمنِ أو الخوفِ الذي جاءهم، يقالُ منه: أذاعَ فلانٌ بهذا الخبرِ، وأذاعَه. ومنه قولُ أبى الأَسودِ :
Ebû Ca'fer [et-Taberî] -rahimehullâh- der ki: Şânı yüce olan Allah, {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ} “Kendilerine güvenlikten bir haber geldiğinde” kavliyle şunu kastetmektedir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in söylediğinin aksini geceleyin kurup planlayan bu gruba güvenliğe dair bir haber geldiğinde... {وَإِذَا جَاءَهُمْ} “Onlara geldiğinde” kavlindeki 'hâ' ve 'mîm' [zamiri], geceleyin bu planı kuran grubun zikridir. Şânı yüce olan Allah şöyle buyurur: Gazaya çıkmış bir Müslüman müfrezesinden, düşmanlarına galip gelmek suretiyle düşmandan yana güvende olduklarına dair kendilerine bir haber geldiğinde, {أَوِ الْخَوْفِ} “veya korku[ya dair]” yani düşmanlarının onlara zarar vermesi sebebiyle düşmandan korktuklarına dair [bir haber geldiğinde], {أَذَاعُوا بِهِ} “onu hemen yayarlar”; yani onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den ve Resûlullah'ın müfreze komutanlarından önce insanlar arasında ifşa edip yayarlar. {أَذَاعُوا بِهِ} kavlindeki 'hâ' [zamiri] ise 'emir' (haber) kelimesine aittir. Bunun anlamı şudur: Kendilerine gelen güvenliğe veya korkuya dair haberi yaydılar. Bu kökten olmak üzere: 'Filanca bu haberi yaydı' (ezâ'a fulânun bi-hâze'l-haberi ve ezâ'ahu) denir. Ebu'l-Esved'in şu sözü de bu kabildendir :
أذاعَ به في الناسِ حتى كأنَّه … بِعَلْياءَ نارٌ أُوقِدَتْ بِثَقُوبِ
'Onu insanlar arasında öyle yaydı ki sanki o, yüksek bir tepede tutuşturucuyla yakılmış bir ateştir.'
وبنحوِ الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyleri tevil ehli [de] söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا بِشْرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ}. يقولُ: سارَعوا به وأَفْشَوه .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ} “Kendilerine güvenlik veya korkuya dair bir haber geldiğinde onu hemen yayarlar” kavli hakkında: 'Onu hemen yaymaya koştular ve ifşa ettiler' dediğini nakletti .
حدَّثنا محمدٌ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ}. يقولُ: إذا جاءهم أمرٌّ أنهم قد أمِنوا مِن عدوِّهم، أو أنهم خائفون منهم، أذاعُّوا بالحديثِ حتى يَبْلُغَ عدوِّهم أمرُهم .
Bize Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den: {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ} “Kendilerine güvenlik veya korkuya dair bir haber geldiğinde onu hemen yayarlar” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: Kendilerine düşmanlarından yana güvende olduklarına veya onlardan korktuklarına dair bir haber geldiğinde, durumları düşmanlarına ulaşıncaya kadar bu sözü yayarlardı .
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ}. قال: أَفْشَوه وسَعَوْا به.
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ} “Kendilerine güvenlik veya korkuya dair bir haber geldiğinde onu hemen yayarlar” kavli hakkında: 'Onu ifşa ettiler ve yaymak için koşturdular ' dediğini nakletti.
أخبرَنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا حَجَّاجٌ، عن ابن جُرَيجٍ: {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ}. قال: هذا في الأخبارِ، إذا غَزَتْ سَرِيَّةٌ من المسلمين [تَخَبَّر الناسُ بينَهم] فقالوا: أصاب المسلمون مِن
Bize el-Kâsım haber verdi, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, İbn Cüreyc'den nakletti; O: {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ} “Kendilerine güvenlik veya korkuya dair bir haber geldiğinde onu hemen yayarlar” kavli hakkında şöyle dedi: Bu [ayet] haberler hakkındadır; Müslümanlardan bir seriyye sefere çıktığında [insanlar aralarında haberleşirlerdi] ve: 'Müslümanlar ...'den
عدوِّهم كذا وكذا. [وأصاب العدوُّ من المسلمين كذا وكذا] ؛ فأفشَوه بينهم من غيرِ أن يكونَ النبيُّ ﷺ هو الذي أخبَرهم . قال ابن جُرَيجٍ: قال ابن عباسٍ قولَه: {أَذَاعُوا بِهِ}. قال: أعلَنوه وأَفْشَوه .
düşmanlarından şöyle şöyle [zafer/ganimet] elde ettiler [veya düşman Müslümanlara şöyle şöyle zarar verdi] ' derlerdi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kendilerine haber vermemişken bunu aralarında yayarlardı . İbn Cüreyc dedi ki: İbn Abbâs, O'nun: {أَذَاعُوا بِهِ} “Onu hemen yayarlar” kavli hakkında: 'Onu alenen duyurdular ve ifşa ettiler' dedi .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابن وَهْبٍ، قال: قال ابن زِيدٍ في قولِه: {أَذَاعُوا بِهِ}. قال: نَشَروه، والذين أذاعَوا به قومٌ؛ إما مُنافِقون، وإما آخرون ضعُفوا .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, O'nun: {أَذَاعُوا بِهِ} “Onu hemen yayarlar” kavli hakkında: 'Onu yaydılar; onu yayanlar ise ya münafık ya da [imanı] zayıflamış kimseler olan bir topluluktu' dedi .
حُدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمعتُ أبا مُعاذٍ يقولُ: [أخبرنا عبيدُ بن سليمانَ، قال: سمعتُ الضحاك يقولُ في قولِه: {أَذَاعُوا بِهِ}. يقولُ] : أَفْشَوه وسَعَوْا به، وهم أهلُ النفاقٍ .
Bana el-Huseyn'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: [Bize Ubeyd b. Süleymân haber verdi, dedi ki: ed-Dahhâk'ı O'nun: {أَذَاعُوا بِهِ} “Onu hemen yayarlar” kavli hakkında şöyle derken işittim] : 'Onu ifşa ettiler ve yaymak için koşturdular ; onlar nifak ehlidir' .
القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤه: {وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ}.
Şânı yüce olan Allah'ın: {وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ} “Hâlbuki onu Peygamber'e ve kendilerinden olan emir sahiplerine götürselerdi, elbette onlardan hüküm çıkarabilecek olanlar onu bilirlerdi” kavlinin tevili hakkında [söz]:
قال أبو جعفرٍ ﵀: يعنى جلَّ ثناؤه بقولِه: {وَلَوْ رَدُّوهُ}: الأمرَ الذي جاءهم من عدوِّهم والمسلمين، إلى رسول اللهِ ﷺ، {وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ}، يعنى إلى أُمرائِهم، وسكتوا فلم يُذِيعوا ما جاءهم من الخبرِ، حتى يكونَ
Ebû Ca'fer [et-Taberî] rahimehullâh dedi ki: Şânı yüce olan [Allah], {وَلَوْ رَدُّوهُ} “Hâlbuki onu götürselerdi” kavliyle; düşmanlarından ve Müslümanlardan kendilerine gelen emri (haberi), Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e, {وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ} “ve emir sahiplerine” [kavliyle de] kendi yöneticilerine [götürselerdi] ve susup kendilerine ulaşan haberi yaymasalardı; tâ ki...
رسولُ اللهِ ﷺ، أو ذَوو أمرِهم، هم الذين يتولَّوْن الخبرَ عن ذلك، بعدَ أن تثبُتَ عندَهم صِحَّتُه أو بُطولُه، فيُصحِّحوه إن كان صحيحًا، أو يُبْطِلوه إن كان باطلًا، {لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ}. يقولُ: لعَلِم حقيقةَ ذلك الخبرِ الذي جاءهم به، الذين يَبْحَثون عنه، ويَسْتَخرِجونه {مِنْهُمْ}، يعنى مِن أولى الأمرِ. والهاءُ والميمُ في قولِه: {مِنْهُمْ} مِن ذكْرِ أُولى الأمرِ، يقولُ: لَعَلِم ذلك مِن أُولى الأمرِ مَنْ يَستَنْبِطُه.
sıhhati yahut asılsızlığı yanlarında kesinleştikten sonra -doğruysa doğrulayarak, asılsızsa yalanlayarak- o haberi duyurmayı üstlenenlerin bizzat Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yahut emir sahipleri olmasını kastetmektedir. {لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ} “Elbette onlardan hüküm çıkarabilecek olanlar onu bilirlerdi” kavline gelince: [Allah Teâlâ] şöyle buyurmaktadır: Kendilerine gelen o haberin hakikatini, onu araştıran ve {مِنْهُمْ} “onlardan” yani emir sahiplerinden onu ortaya çıkaranlar bilirlerdi. {مِنْهُمْ} kavlindeki 'hâ' ve 'mîm' zamiri emir sahiplerinin zikridir. [Yani] emir sahiplerinden onu istinbat eden kimse bunu bilirdi.
وكلُّ مُسْتَخْرِجٍ شيئًا كان مُسَتَّرًا عن إبصارِ العيونِ، أو عن مَعَارِفِ القلوبِ، فهو له مُسْتَنبِطٌ، يقالُ: استَنْبَطْتُ الرَّكِيَّةَ. إذا استَخرَجتَ ماءَها، ونَبَطْتُها أَنْبِطُها [وأنبُطُها نُبُوطًا، وقيل: إن النَّبَطَ دُعُوا نَبَطًا مِن ذلك؛ لاستنباطِهم الأرضَ، أو الماءَ، أي: استخراجِهم]. والنَّبَطُ: الماءُ المُسْتَنبَط مِن الأرضِ. ومنه قولُ الشاعرِ:
Gözlerin görmesinden yahut kalplerin bilgisinden gizli kalmış bir şeyi ortaya çıkaran herkes, onu istinbat eden (ortaya çıkaran) kimsedir. Nitekim kuyunun suyunu çıkardığında: 'Kuyunun suyunu istinbat ettim' denir. [Aynı anlamda] nebet-tühâ enbituhâ [ve enbutuhâ nubûtan] da denilir. Nitekim Nabatîlere, toprağı yahut suyu istinbat ettikleri (yani kazıp çıkardıkları) için bu isimle [en-Nabat] dendiği de söylenmiştir]. en-Nebat (النَّبَط) ise topraktan çıkarılan sudur. Şairin şu sözü de bu köktendir:
قَريبٌ ثَراه ما يَنالُ عَدُوُّه … له نَبَطًا أبِى الهَوَانِ قَطُوبُ
'Toprağı yakındır; düşmanı onun suyunu (özünü) elde edemez, zilleti reddeden ve çatık kaşlı bir kimsedir.'
يعنى بالنَّبَطِ: الماءَ المُسْتَنبَطَ.
en-Nebat ile kastedilen, çıkarılan sudur.
وبنحوِ الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمد بن المفضَّلِ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ}. يقولُ: ولو سَكَتوا ورَدُّوا الحديثَ إلى النبيِّ ﷺ، وإلى أميرِهم حتى يَتَكَلَّمَ هو به: {لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ}. يعنى عن الأخبارِ، وهم الذين يُنقِّرُون عن الأخبارِ .
Bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den: {وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ} “Hâlbuki onu Peygamber'e ve kendilerinden olan emir sahiplerine götürselerdi” kavli hakkında nakletti; [es-Süddî] şöyle dedi: Şayet sussalardı ve sözü bizzat kendisi konuşuncaya kadar Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e ve komutanlarına bıraksalardı: {لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ} “Onu çıkarabilecek olanlar onu bilirlerdi”; yani haberleri [bilirlerdi] ki onlar haberleri derinlemesine araştıranlardır .
حدَّثنا بِشْرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ}. يقولُ: إلى عُلمائِهم، {لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ}: لعَلِمه الذين يَفْحَصُونَ عنه، ويُهمهم ذلك .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ} “Hâlbuki onu Peygamber'e ve kendilerinden olan emir sahiplerine götürselerdi” kavli hakkında: 'Yani âlimlerine [götürselerdi]', {لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ} “Onlardan hüküm çıkarabilecek olanlar onu bilirlerdi” kavli hakkında da: 'Onu iyice araştıran ve bu meseleyi dert edinen kimseler onu bilirlerdi' dediğini nakletti .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حَجَّاجٌ، عن ابن جُرَيجٍ: {وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ} حتى يكونَ هو الذي يُخبرهم: {وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ}:
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den nakletti: {وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ} “Hâlbuki onu Peygamber'e... götürselerdi” [yani] kendilerine bizzat haber veren o oluncaya kadar [bekleselerdi]; {وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ} “ve kendilerinden olan emir sahiplerine [götürselerdi]”:
الفِقْهِ في الدينِ والعقلِ.
Dinde fakihlik (derin anlayış) ve akıl [sahibi kimselere].
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حَجَّاجُ، [عن عن أبي جعفرٍ] ، عن الربيعِ، عن أبي العاليةِ: {وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ}. [قال: العلمِ] . {لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ}: [يَتَّبَعُونه فيَتَحَسَّسونه] .
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, [Ebû Ca'fer'den] , o er-Rebî'den, o da Ebu'l-Âliye'den: {وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ} “Hâlbuki onu Peygamber'e ve kendilerinden olan emir sahiplerine götürselerdi” kavli hakkında: '[Yani] ilim [sahiplerine]' dediğini; {لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ} “Onlardan hüküm çıkarabilecek olanlar onu bilirlerdi” kavli hakkında ise: '[Onu takip edip derinlemesine araştıranlar]' dediğini anlattı .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا ابن إدريسَ، قال: أخبرَنا الليثُ، عن مجاهدٍ: {لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ}. قال: الذين يسألون عنه ويَتَحَسَّسونه .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs anlattı, dedi ki: Bize Leys, Mücâhid'den {لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ} “Onlardan hüküm çıkarabilecek olanlar onu bilirlerdi” kavli hakkında: 'Onu sorup soruşturanlar ve derinlemesine araştıranlar' dediğini haber verdi .
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، عن عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {يَسْتَنْبِطُونَهُ}. قال: قولُهم: ماذا كان؟ ماذا سَمِعتُم؟ .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım, Îsâ'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den O'nun: {يَسْتَنْبِطُونَهُ} “Onu çıkarabilecek olanlar” kavli hakkında: '[Bu], onların: 'Ne oldu? Ne duydunuz?' demeleridir' dediğini anlattı .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذَيفةَ، قال: ثنا شِبْلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den aynısını anlattı.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن أبي جعفرٍ، عن الربيعِ، عن أبي العاليةِ: {الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ}. قال: الذين يَتَحَسَّسونه.
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, Ebû Ca‘fer'den, o er-Rebî‘'den, o da Ebu'l-Âliye'den O'nun: {الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ} “Onu çıkarabilecek olanlar” kavli hakkında: '[Bunlar,] onu derinlemesine araştıran kimselerdir' dediğini anlattı.
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: حدَّثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ}. يقولُ: لعَلِمه الذين يَتَحَسَّسونه .
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan: {لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ} “Onlardan hüküm çıkarabilecek olanlar onu bilirlerdi” kavli hakkında: 'Onu derinlemesine araştıran kimseler onu bilirdi' dediğini nakletti .
حُدِّثتُ عن [الحسينِ بن الفرجِ] ، قال: سمِعتُ أبا مُعاذٍ يقولُ: أخبَرَنا عُبَيدٌ، قال: سمِعتُ الضَّحَّاكَ يقولُ في قولِه: {يَسْتَنْبِطُونَهُ}. قال: يتَّبَّعونه .
Bana [el-Huseyn b. el-Ferec'den] rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd haber verdi, dedi ki: ed-Dahhâk'ı O'nun: {يَسْتَنْبِطُونَهُ} “Onu çıkarabilecek olanlar” kavli hakkında: 'Onu takip edip araştıranlar' derken işittim .
حدَّثني يونس، قال: أخبرَنا ابن وَهْبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ}. حتى بلَغ: {وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ}. قال: الولاةُ الذين يكونون في الحربِ عليهم، الذين يَتَفَكَّرون فيَنْظُرون لِما جاءهم مِن الخبرِ؛ أصِدْقٌ أم كَذِبٌ؟ باطلٌ فيُبْطِلونه، أو حقٌّ يُحقِّقُونه ؟ [الولاةُ الذين يستنبِطُونه على القومِ في الحربِ] . قال: وهذا في الحربِ [وقد] أذَاعُوا به، ولو فَعَلوا غيرَ هذا و ردُّوه إلى اللهِ و {إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ}. الآية.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, O'nun: {وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ} “Kendilerine güvenlik veya korkuya dair bir haber geldiğinde...” kavlinden {وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ} “...ve kendilerinden olan emir sahiplerine” kavline kadar olan kısım hakkında şöyle dedi: [Bunlar] savaşta onların başında bulunan, kendilerine gelen haberi düşünüp inceleyen yöneticilerdir; doğru mu yoksa yalan mı? Asılsızsa onu iptal ederler (boşa çıkarırlar), doğruysa onu tahkik ederler (doğrularlar) . [Savaşta topluluk adına onu istinbat eden yöneticilerdir] . Dedi ki: Bu savaş hakkındadır [ve onlar] onu yaymışlardı; şayet bundan başka türlü yapsalardı ve onu Allah'a, {إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ} “Peygamber'e ve kendilerinden olan emir sahiplerine” götürselerdi... (ayetin sonuna kadar).
[حدَّثنا محمدُ بنُ المثنَّى وابنُ بشارٍ، قالا: حدَّثنا عمرُ بنُ يونسَ، وحدثنا أحمدُ بنُ منصورٍ، قال: حدَّثنا أبو حذيفةَ، قالا جميعًا: حدَّثنا عكرمةُ بنُ عمارٍ،]
[Bize Muhammed b. el-Müsennâ ve İbn Beşşâr anlattı, dediler ki: Bize Ömer b. Yûnus anlattı; bize Ahmed b. Mansûr da anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı; her ikisi birden şöyle dediler: Bize İkrime b. Ammâr anlattı,]