سيفٌ ، عن أبي رَوْقٍ، عن أبي أيوبَ، عن عليٍّ ﵁، قال: سأل قومٌ من التُّجَّار رسول الله ﷺ، فقالوا: يا رسول الله، إنَّا نَضْرِبُ في الأرض، فكيف نُصَلِّي؟ فأنزل الله: {وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ}. ثم انقطع الوَحْىُ، فلما كان بعد ذلك بحَوْلٍ، غَزا النبيُّ ﵇، فصَلَّى الظُّهْرَ، فقال المشركون: لقد أمكنكم محمدٌ وأصحابه من ظهورهم، هَلَّا شَدَدتُم عليهم. فقال قائلٌ منهم: إن لهم أخرى مثلها في إثرها. فأنزل اللهُ ﵎ بين الصلاتين: {إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا (١٠١) وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ}. إلى قوله: {إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا}، فنزَلَت صلاةُ الخوفِ .
Seyf , Ebû Ravk'tan, o Ebû Eyyûb'dan, o Ali radıyallâhu anh'tan anlattı, dedi ki: Tüccarlardan bir topluluk Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e sorup dediler ki: Ey Allah'ın Resûlü! Biz yeryüzünde sefere çıkıyoruz , namazı nasıl kılalım? Bunun üzerine Allah: {وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ} “Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman namazı kısaltmanızda sizin için bir günah yoktur” ayetini indirdi. Sonra vahiy kesildi. Bundan bir yıl sonra Peygamber aleyhisselâm sefere çıkıp savaştı ve öğle namazını kıldırdı. Müşrikler: Muhammed ve ashabı size arkalarını döndüler, keşke onların üzerine aniden saldırsaydınız dediler. Onlardan biri de: Onların bunun peşi sıra benzeri bir namazı daha vardır dedi. Bunun üzerine Allah azze ve celle iki namaz arasında: {إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا (١٠١) وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ} “Kâfirlerin size bir kötülük yapmasından korkarsanız; şüphesiz kâfirler sizin apaçık düşmanınızdır. Sen de içlerinde bulunup onlara namaz kıldırdığın zaman, onlardan bir kısmı seninle beraber namaza dursun...” ayetinden: {إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا} “Şüphesiz Allah, kâfirlere alçaltıcı bir azap hazırlamıştır” buyruğuna kadar indirdi ve böylece korku namazı nazil oldu .
قال أبو جعفر: [وهذا من تأويل الآية حسنٌ]، لو لم يكن في الكلام "إذا"، [ولكن قوله: {وَإِذَا}] تؤذِنُ بانقطاع ما بعدَها عن معنى ما قبلها، ولو لم يكن في الكلام "إذا"، كان معنى الكلام على هذا التأويل الذي رواه سَيْفٌ، عن أبي رَوْقٍ: {إِنْ خِفْتُمْ}، أيُّها المؤمنون، {أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا} في صلاتكم، وكنت فيهم يا محمد، {فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ} الآية.
Ebû Ca'fer [et-Taberî] der ki: Sözün içinde "izâ" (إِذَا / -dığında) lafzı olmasaydı, [ayetin bu şekildeki tevili güzel olurdu]. [Fakat O'nun: {وَإِذَا}] “Ve ... zaman” buyruğu, sonrasının anlam bakımından öncesinden koptuğunu bildirmektedir. Şayet sözün içinde "izâ" lafzı bulunmasaydı, Seyf'in Ebû Ravk'tan rivayet ettiği bu tevile göre sözün anlamı şöyle olurdu: Ey müminler! Namazınızda {إِنْ خِفْتُمْ} “...korkarsanız”, {أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا} “kâfir olanların size fitne vermesinden (kötülük yapmasından)” ve sen de onların arasında bulunup [ey Muhammed], {فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ} “onlara namaz kıldırdığın zaman, onlardan bir topluluk seninle beraber [namaza] dursun...” ayet[in sonuna kadar].
وبعدُ ، فإن ذلك فيما ذُكر في قراءةِ أُبيِّ بن كعبٍ : (وإذا ضربتم في الأرض فليس عليكم جناحٌ أن تَقْصُروا من الصلاة أن يَفْتِنَكم الذين كفروا).
Ayrıca , bu husus zikredildiğine göre Übey b. Ka'b'ın kıraatinde şöyledir: (وإذا ضربتم في الأرض فليس عليكم جناحٌ أن تَقْصُروا من الصلاة أن يَفْتِنَكم الذين كفروا) "Yeryüzünde sefere çıktığınızda kâfirlerin size kötülük yapmasından ötürü namazı kısaltmanızda sizin için bir günah yoktur".
حدَّثني بذلك الحارثُ، قال: ثنا عبد العزيز، قال: ثنا الثوريُّ، عن واصل بن حَيَّانَ ، عن عبدِ اللهِ بن عبدِ الرحمنِ بن أَبْرَى، عن أبيه، عن أُبَيٍّ بن كعبٍ، أَنَّه كان يَقْرَأُ: (فاقْصُروا من الصلاة أن يَفْتِنَكم الذين كفروا). ولا يقرأُ: {إِنْ خِفْتُمْ}.
Bunu bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize es-Sevrî, Vâsıl b. Hayyân'dan , o Abdullah b. Abdirrahmân b. Ebrâ'dan, o babasından, o Übey b. Ka'b'dan anlattı ki kendisi: (فاقْصُروا من الصلاة أن يَفْتِنَكم الذين كفروا) "Kâfirlerin size kötülük yapmasından ötürü namazı kısaltın " şeklinde okur, {إِنْ خِفْتُمْ} “Korkarsanız” kısmını okumazdı.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا بكرُ بنُ شَرودٍ ، عن الثوريِّ، عن واصلٍ الأحدبِ، عن عبد الله بن عبد الرحمن، عن أبيه، عن أُبيٍّ بن كعبٍ أنه قرأ: (أن تَقْصُروا من الصلاةِ أنْ يفتنكم الذين كفروا). قال بكرٌ: وهى في الإمامِ، مصحفِ عثمان بن عفان ﵀: {إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا} .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize Bekr b. Şerûd , es-Sevrî'den, o Vâsıl el-Ahdeb'den, o Abdullah b. Abdirrahmân'dan, o babasından, o Übey b. Ka'b'dan anlattı ki o: (أن تَقْصُروا من الصلاةِ أنْ يفتنكم الذين كفروا) "Kâfirlerin size kötülük yapmasından ötürü namazı kısaltmanızda..." şeklinde okumuştur. Bekr dedi ki: İmam mushafında, yani Osman b. Affân radıyallâhu anh'ın mushafında ise bu: {إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا} “Eğer kâfirlerin size bir kötülük yapmasından korkarsanız” şeklindedir.
[وهذه القراءة تُنبِئُ على أن قوله: {إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا}].
[Bu kıraat, {إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا} “Kâfirlerin size bir kötülük yapmasından korkarsanız” buyruğunun]
مُواصِلٌ قوله: {فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ}. وأن معنى الكلام: وإذا ضَرَبْتُم في الأرض، فإن خِفْتُم أن يَفْتِنَكم الذين كفروا، فليس عليكم جُناحُ أن تَقْصُروا من الصلاة، وأن قوله: {وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ} قصةٌ مُبْتَدَأَةٌ غيرُ قصة هذه الآية؛ وذلك أن تأويل قراءةِ أَبَيِّ بن كعبٍ هذه التي ذكرناها عنه: وإذا ضربتُم في الأرضِ فليس عليكم جناحٌ أن تقصُروا من الصلاةِ أن لا يفتتكم الذين كفروا. فحُذفت "لا" لدَلالة الكلام عليها، كما قال جلّ ثناؤه: {يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا} [النساء: ١٧٦]. بمعنى: أن لا تَضِلُّوا.
{فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ} “Namazı kısaltmanızda sizin için bir günah yoktur” buyruğunun devamıdır . Ve sözün anlamı şöyledir: Yeryüzünde sefere çıktığınızda şayet kâfirlerin size bir kötülük yapmasından korkarsanız, namazı kısaltmanızda sizin için bir günah yoktur. {وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ} “Sen de içlerinde bulunup...” buyruğu ise bu ayetin kıssasından ayrı, yeniden başlayan bir kıssadır. Zira Übey b. Ka'b'dan aktardığımız bu kıraatin tevili şöyledir: "Yeryüzünde sefere çıktığınızda kâfirlerin size kötülük yapmaması için namazı kısaltmanızda sizin için bir günah yoktur". Sözün delaleti sebebiyle "lâ" (لا) hazfedilmiştir; nitekim Celle Senâuhu şöyle buyurmuştur: {يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا} [Nisa: 176] “Sapmayasınız diye Allah size açıklıyor”; yani: Sapmamanız için (أن لا تَضِلُّوا) anlamındadır.
ففىما وَصَفْنا دَلالةٌ بَيِّنَةٌ على فسادِ التأويل الذي رواه سيفٌ، عن أبي روقٍ.
Açıkladığımız bu hususlarda, Seyf'in Ebû Ravk'tan rivayet ettiği tevilin tutarsızlığına dair apaçık bir delil vardır.
وقال آخرون: بل هو القَصْرُ في السفر، غير أنه إنما أذن جل ثناؤُه به للمسافر، في حالِ خَوْفِهِ مِن عدوٍّ يَخْشَى أَن يَفْتِنَه في صلاته.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis o, seferdeki kısaltmadır; şu kadar var ki Celle Senâuhu yolcuya buna ancak, namazında kendisine bir kötülük yapmasından endişe ettiği bir düşmandan korkması halinde izin vermiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني أبو عاصمٍ عمرانُ بنُ محمدٍ الأَنْصَارِيُّ، قال: ثنا [عبدُ الكبير] بنُ عبد المجيد، قال: حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ اللهِ بن محمدِ بن عبدِ الرحمن بن أبى بكر الصديق، قال: سمعتُ أبى، يقولُ: سَمِعتُ عائشة تقولُ في
Bana Ebû Âsım İmrân b. Muhammed el-Ensârî anlattı, dedi ki: Bize [Abdülkebîr] b. Abdilmecîd anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Abdillâh b. Muhammed b. Abdirrahmân b. Ebî Bekr es-Sıddîk anlattı, dedi ki: Babamı şöyle derken işittim: Âişe'nin [şöyle] dediğini işittim:
السفرِ: أتِمُّوا صلاتكم. فقالوا: إن رسول الله ﷺ كان يُصَلِّي في السفر ركعتين؟ فقالت: إن رسول الله ﷺ كان في حربٍ ، وكان يخافُ، هل تخافون أنتم؟
Seferde namazınızı tam kılın. Dediler ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem seferde iki rekat kılıyordu ? Bunun üzerine o: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem savaş halindeydi ve korkuyordu; siz de korkuyor musunuz? dedi.
حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللهِ بن عبدِ الحَكَم، قال: ثنا ابن أبي فُدَيْكٍ، قال: ثنا ابن أبي ذئبٍ، عن ابن شهابٍ، عن أُمَيَّةَ بن عبدِ اللهِ بن خالد بن أَسِيدٍ، أنه قال لعبد اللهِ بن عمرَ: إِنَّا نَجِدُ في كتابِ اللَّهِ قَصْرَ [صلاة الخوف] ، ولا نَجدُ قَصْرَ صلاةِ المسافر؟ فقال عبد الله: إنَّا وَجَدْنا نَبِيَّنا ﷺ يَعْمَلُ عملًا عَمِلْنا به .
Bana Muhammed b. Abdillâh b. Abdilhakem anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Füdeyk anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Zi'b, İbn Şihâb'dan, o Ümeyye b. Abdillâh b. Hâlid b. Esîd'den anlattı ki o, Abdullah b. Ömer'e şöyle demiştir: Biz Allah'ın Kitabı'nda [korku namazının] kısaltılmasını buluyoruz da yolcu namazının kısaltılmasını bulamıyoruz? Abdullah dedi ki: Biz Peygamberimiz sallallâhu aleyhi ve sellem'i bir amel yaparken bulduk ve biz de onu yaptık .
حدَّثنا عليُّ بن سهلٍ الرَّمليُّ، قال: ثنا مُؤَمَّلٌ، قال: ثنا سفيانُ، عن هشام بن عُروة، عن أبيه، أن عائشةَ كانت تُصَلِّي في السفر أربعًا .
Bize Ali b. Sehl er-Remlî anlattı, dedi ki: Bize Müemmel anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Hişâm b. Urve'den, o babasından anlattı ki Âişe seferde dört rekat kılıyordu .
حدَّثنا سعيدُ بنُ يحيى، قال: ثنى أبى، قال: ثنا ابن جُريجٍ، قال: قلتُ لعطاءٍ:
Bize Saîd b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc anlattı, dedi ki: Atâ'ya dedim ki:
أيُّ أصحاب رسولِ اللهِ ﵇ كان يُتِمُّ الصلاة في السفرِ؟ قال: عائشةُ وسعدُ بن أَبِي وَقَّاصٍ .
Resûlullah aleyhisselâm'ın ashabından hangisi seferde namazı tam kılıyordu? Dedi ki: Âişe ve Sa'd b. Ebî Vakkâs .
وقال آخرون: بل عَنَى بهذه الآيةِ، قَصْرَ صلاةِ الخوفِ في غيرِ حالِ المُسَايَفةِ. قالوا: وفيها أُنْزِلتْ .
Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bu ayetle, kılıçların birbirine girmesi hali dışındaki korku namazının kısaltılmasını kastetmiştir. Dediler ki: Bu ayet onun hakkında indirilmiştir .
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، عن عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ}. قال: يومَ كان النبيُّ ﵇ وأصحابُه بعُسْفانَ، والمشركون بضَجْنَانَ، فَتَواقَفوا، فصَلَّى النبيُّ ﷺ بأصحابِه صلاةَ الظهرِ ركعتَين، أو أربعًا - شَكّ أبو عاصمٍ - ركوعُهم وسجودُهم وقيامُهم معًا جميعًا، فَهَمَّ بهم المشركون أن يُغيروا على أمتعاتِهم وأثقالِهم، فأنزَل الله عليه: {فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ}. فصَلَّى العصرَ، وصَفَّ أصحابَه صَفَّين، ثم كَبَّر بهم جميعًا، ثم سَجَد الأَوَّلون سَجْدةً، والآخَرون قيامٌ، ثم سَجَد الآخَرون حينَ قامَ النبيُّ ﷺ، ثم كَبَّر بهم ورَكَعوا جميعًا، فتَقَدَّم الصَّفُّ الآخَرُ، واستأخَر الصفُّ الأَوَّلُ، فَتَعاقَبوا السُّجودَ،
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım, Îsâ'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ} “Eğer korkarsanız, namazı kısaltmanızda sizin için bir günah yoktur” buyruğu hakkında rivayet etti, [Mücâhid] dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabı Usfân'da, müşrikler de Dacnân'da iken karşı karşıya mevzilendiler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ashabına öğle namazını -Ebû Âsım şüphe etti- iki rekat ya da dört rekat kıldırdı; rükûları, secdeleri ve kıyamları hep birlikte [ve] bir aradaydı. Müşrikler onların eşyalarına ve yüklerine baskın yapmayı tasarladılar. Bunun üzerine Allah ona: {فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ} “Onlardan bir grup seninle birlikte [namaza] dursun” [ayetini] indirdi. O da ikindi namazını kıldırdı; ashabını iki saf yaptı, sonra hepsiyle birlikte tekbir aldı. Ardından ön saftakiler bir secde yaptı, diğerleri ise ayakta durdu. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ayağa kalktığında diğerleri secde etti. Sonra onlarla birlikte tekbir aldı ve hepsi birden rükûya gitti. Ardından arka saf öne geçti, ön saf da arkaya geçti ve secdeleri nöbetleşe yaptılar,
كما فَعَلُوا أَوَّلَ مَرَّةٍ، وقَصَر صلاةَ العصرِ إلى الركعتَين .
ilk seferde yaptıkları gibi yaptılar ve ikindi namazını iki rekata kısalttı .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذَيفةَ، قال: حدثني شِبلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ}. قال: كان النبيُّ ﷺ وأصحابُه بعُسْفانَ، والمشركون بضَجْنَان، فتَواقَفوا ، فصَلَّى النبيُّ ﷺ بأصحابهِ صلاةَ الظهرِ ركعتَين؛ ركوعُهم وسجودُهم وقيامُهم معًا جميعًا، فَهَمَّ بهم المشركون أن يُغِيروا على أمتِعَتِهم وأثقالِهم، فأنزَل الله ﵎: {فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ}. فصَلَّى صلاةَ العصرِ؛ فصَفَّ أصحابَه صَفَّين، ثم كَبَّر بهم جميعًا، ثم سَجَد الأَوَّلون لسجودِه ، والآخَرون قيامٌ لم يسجُدوا، حتى قامَ النبيُّ ﷺ ثم كَبَّر وركَعوا جميعًا، فتقدَّمَ الصفُّ الآخَرُ، واستأخَر الصَّفُّ المُقَّدمُ، فتَعاقَبوا السجودَ كما فعَلوا أَوَّلَ مَرَّةٍ، [وقَصُرَت] صلاةُ العصرِ إلى ركعتَين.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bana Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den anlattı: {فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ} “Namazı kısaltmanızda sizin için bir günah yoktur” buyruğu hakkında şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabı Usfân'da, müşrikler de Dacnân'da idiler ve birbirlerine karşı mevzilenmişlerdi . Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ashabına öğle namazını iki rekat kıldırdı; rükûları, secdeleri ve kıyamları hep birlikte topluca idi. Müşrikler onların eşyalarına ve yüklerine baskın yapmayı tasarladılar. Bunun üzerine Allah azze ve celle: {فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ} “Onlardan bir kısmı seninle beraber namaza dursun” buyruğunu indirdi. Peygamber ikindi namazını kıldırdı; ashabını iki saf yaptı, sonra hepsiyle birlikte tekbir aldı. Sonra öndekiler onun secdesiyle secde ettiler , diğerleri secde etmeyip ayakta durdular; nihayet Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ayağa kalkınca tekbir aldı ve hepsi rükû ettiler. Arkadaki saf öne geçti, öndeki saf geriye çekildi; ilk seferde yaptıkları gibi secdeleri nöbetleşe yaptılar [ve ikindi namazı] iki rekata [kısaltıldı] .
حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: حدَّثني جَرِيرٌ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ، عن أبى عَيَّاشِ الزَّرَقيِّ، كُنَّا مع النبيِّ ﵇ بعُسْفانَ، وعلى المشركين
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bana Cerîr, Mansûr'dan, o Mücâhid'den, o da Ebû Ayyâş ez-Zürakî'den nakletti: Peygamber aleyhisselâm ile birlikte Usfân'da idik; müşriklerin başında da
خالدُ بنُ الوليدِ، قال: فَصَلَّينا الظهرَ، فقال المشركون: لقد كانوا على حالٍ، لو أرَدْنا لأَصَبْنا غِرَّةً، لأَصَبْنا غَفْلَةً. فَأُنزِلَت آيةُ القَصْرِ بينَ الظهرِ والعصرِ، فأخَذ الناسُ السلاحَ، وصَفَّوا خلفَ رسولِ الله ﷺ مُسْتَقْبِلى القبلةِ والمشركون مُسْتَقْبلُوهم ، فكَبَّر رسولُ اللهِ ﷺ وكَبَّروا جميعًا، ثم ركَع وركَعوا جميعًا، ثم رَفَع رأسَه ورفَعوا جميعًا، ثم سَجَد وسَجَد الصَّفُّ الذي يَلِيه، وقام الآخَرون يَحْرُسونهم، فلما فَرَغ هؤلاء مِن سجودِهم سَجَد هؤلاء، ثم نَكَص الصفُّ الذي يَلِيه، وتَقَدَّم الآخَرون فقاموا في مُقامِهم، فرَكَع رسولُ الله ﷺ فرَكَعوا جميعًا، ثم رَفَع رأسه فرَفَعوا جميعًا، ثم سَجَد وسَجَد الصَّفُّ الذي يَلِيه، وقام الآخَرون يَحْرُسونهم، فلما فَرَغ هؤلاء مِن سجودِهم، سَجَد هؤلاء الآخَرون، ثم استَوَوا معهم فقَعَدوا جميعًا، ثم سَلَّم عليهم جميعًا، فصلَّاها بعُسْفانَ، وصلَّاها يومَ بنى سُلَيمٍ .
Hâlid b. el-Velîd vardı. Dedi ki: Öğle namazını kıldık. Müşrikler dediler ki: Onlar öyle bir durumdaydılar ki isteseydik onları hazırlıksız yakalar, gafil avlardık. Bunun üzerine öğle ile ikindi arasında kasr (kısaltma) ayeti indirildi. İnsanlar silahlarını aldılar ve kıbleye dönük olarak Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in arkasında saf tuttular; müşrikler de onların karşısındaydı . Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tekbir aldı, hepsi birlikte tekbir aldılar; sonra rükû etti, hepsi birlikte rükû ettiler; sonra başını kaldırdı, hepsi birlikte başlarını kaldırdılar. Sonra secde etti ve hemen arkasındaki saf da secde etti, diğerleri ise onları korumak üzere ayakta durdu. Bunlar secdelerini bitirince diğerleri secde etti. Sonra arkasındaki saf geri çekildi ve diğerleri öne geçip onların yerinde durdular. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem rükû etti, hepsi birlikte rükû ettiler; sonra başını kaldırdı, hepsi birlikte kaldırdılar. Sonra secde etti ve hemen arkasındaki saf secde etti, diğerleri ise onları korumak üzere ayakta durdu. Bunlar secdelerini bitirince bu diğerleri secde ettiler. Sonra onlarla eşitlenip hepsi birlikte oturdular. Sonra hepsine birden selam verdi. Bu namazı Usfân'da kıldırdı ; Benî Süleym gününde de kıldırdı.
وحدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا عُبَيدُ اللهِ بنُ موسى، عن شَيْبَانَ النَّحْوِيِّ، عن
Bize Ebû Küreyb de anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullah b. Mûsâ, Şeybân en-Nahvî'den, o
منصورٍ، عن مجاهدٍ، عن أبي عَيَّاشٍ الزُّرَقيِّ، و عن إسرائيلَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ، عن أبي عَيَّاشٍ قال: كان رسولُ اللهِ ﷺ بعُسْفَانَ. ثم ذكَر نحوَه .
o Mansûr'dan, o Mücâhid'den, o Ebû Ayyâş ez-Zürakî'den; ve İsrâil'den, o Mansûr'dan, o Mücâhid'den, o Ebû Ayyâş'tan anlattı, dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Usfân'da idi. Sonra benzerini zikretti .
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا مُعاذُ بنُ هشامٍ، قال: حدَّثني أبى، عن قتادةَ، عن سليمانَ اليَشْكُرِيِّ، أنه سأل جابرَ بنَ عبدِ اللَّهِ عن إقصارِ الصلاةِ، أيَّ يومٍ أُنْزِل؟ أو في أيِّ يومٍ هو؟ فقال جابرٌ: انطلَقنا نَتَلقَّى عِيرَ قريشٍ آتيةً مِن الشأمِ، حتى إذا كُنَّا بنَخْلٍ، جاء رجلٌ مِن القومِ إلى رسولِ الله ﷺ فقال: يا محمدُ. قال: "نعم". قال: هل تخافُني؟ قال: "لا". قال: فمَن يَمْنَعُك منى؟ قال: "اللَّهُ يَمْنَعُنى مِنْكَ". قال: فَسَلَّ السيفَ، ثم هَدَّده وأوعَده، ثم نادَى بالرحيلِ، وأخَذ السلاحَ، ثم نُودِيَ بالصلاةِ، فصَلَّى رسولُ الله ﷺ بطائفةٍ مِن القومِ، وطائفةٌ أخرى تَحْرُسُهم، فصَلَّى بالذين يَلُونه ركعتَين، ثم تأخَّر الذين يَلُونه على أعقابِهم، فَقاموا في مَصَافِّ أصحابِهم، و جاء الآخرون، فصَلَّى بهم ركعتَين، والآخرون يَحْرُسونهم، ثم سَلَّم. فكانت للنبيِّ ﷺ أربعَ ركعاتٍ، وللقومِ ركعتَين ركعتيَن، فيومَئذٍ أنزَل الله في إقصارِ الصلاةِ، وأمَر المؤمنين بأخْذِ السلاحِ.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Muâz b. Hişâm anlattı, dedi ki: Bana babam, Katâde'den, o da Süleymân el-Yeşkürî'den anlattı; o, Câbir b. Abdillâh'a namazın kısaltılmasının hangi gün indirildiğini veya hangi günde [gerçekleştiğini] sormuş. Bunun üzerine Câbir şöyle demiştir: Şam'dan gelmekte olan Kureyş kervanını karşılamak üzere yola çıktık. Nihayet Nahle'de bulunduğumuz sırada, o topluluktan [düşmandan] bir adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gelip: "Ey Muhammed!" dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Evet» buyurdu. [Adam]: "Benden korkuyor musun?" dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Hayır» buyurdu. [Adam]: "Peki seni benden kim koruyacak?" dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Beni senden Allah korur» buyurdu. [Câbir] dedi ki: Bunun üzerine [adam] kılıcını çekti, sonra onu tehdit edip korkutmaya çalıştı; ardından göç çağrısı yaptı ve silahını aldı. Sonra namaz için ezan okundu [çağrı yapıldı]. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem topluluktan bir gruba namaz kıldırdı, diğer grup ise onları koruyordu. Yanındaki [ilk] gruba iki rekat kıldırdı; sonra yanındakiler arkalarına doğru çekilip arkadaşlarının saflarında durdular ve diğerleri geldi. Onlara da iki rekat kıldırdı, ötekiler ise onları koruyordu; sonra selam verdi. Böylece Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem için dört rekat, cemaat için ise ikişer rekat oldu. İşte o gün Allah namazın kısaltılması hakkında [hükmü] indirdi ve müminlere silahlarını almalarını emretti.
وقال آخرون: بل عَنَى بها قَصْرَ صلاةِ الخوفِ في حالٍ غيرِ شدةِ الخوفِ، إلَّا أنه عَنَى به القَصْرَ من صلاةِ السفرِ، لا من صلاةِ الإقامةِ، قالوا: وذلك أن صلاةَ السفرِ في غيرِ حالِ الخوفِ ركعتان تمامٌ غيرُ قَصْرٍ، كما أن صلاةَ الإقامةِ أربعُ ركعاتٍ في حالِ الإقامةِ. قالوا: فقَصُرَت في السفرِ في حالِ الأمنِ غيرِ الخوفِ عن صلاةِ المُقِيمِ، فجُعِلَت على النصفِ، وهى تمامٌ في السفرِ، ثم قَصُرَت في حالِ الخوفِ في السفرِ عن صلاةِ الأمنِ فيه، فجُعِلَت على النصفِ، ركعةً.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bununla, şiddetli korku hali dışındaki korku namazının kısaltılmasını kastetmiştir; şu kadar var ki bununla ikamet namazından değil, sefer namazından kısaltmayı kastetmiştir. Dediler ki: Çünkü korku hali dışındaki sefer namazı, ikamet namazının ikamet halinde dört rekat tam olması gibi, kısaltma olmaksızın iki rekat tamdır. Dediler ki: Böylece korku hali dışındaki güvenli seferde mukimin namazına göre kısaltılmış, yarıya indirilmiştir ve seferde tamdır; sonra da seferdeki korku halinde oradaki güven namazına göre kısaltılmış, yarıya indirilip bir rekat yapılmıştır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المُفَضَّلِ، قال: ثنا أسباطٌ، عن السُّدِّيِّ: {وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ}. إلى قولِه: {عَدُوًّا مُبِينًا}. إن الصلاةَ إذا صُلِّيَتْ ركعتَين في السفرِ فهو تَمامٌ. والتقصيرُ لا يَحِلُّ، إلا أن تخافَ من الذين كفَروا أن يَفْتِنوك عن الصلاةِ. والتقصيرُ فيه ركعةٌ، يقومُ الإمامُ، ويقومُ جندُه جندَين؛ طائفةٌ خلفَه، وطائفةٌ يُوازون العدوَّ، فيُّصَلِّي بمَن معه ركعةً، ويمشُون إليهم على أدبارِهم حتى يَقوموا في مُقامِ
Bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den [şöyle dediğini] anlattı: {وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ} “Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman namazı kısaltmanızda size bir günah yoktur.” ayetinden {عَدُوًّا مُبِينًا} “...apaçık bir düşman[dırlar].” sözüne kadar [olan kısım hakkında]: Şüphesiz namaz seferde iki rekat kılındığında o tamdır. İnkâr edenlerin sizi namazdan alıkoyup fitneye düşürmelerinden korkmanız hali müstesna, kısaltma yapmak helal olmaz. Buradaki kısaltma bir rekattır: İmam durur, ordusu da iki fırka halinde durur; bir fırka arkasında, bir fırka da düşmanın karşısında [durur]. [İmam], kendisiyle beraber olanlarla bir rekat kılar, onlar da arkadaşlarının durduğu yerde duruncaya kadar onlara doğru arkaları üzerine (geri geri) yürürler.
أصحابهم، وتلك المِشْيَةُ القَهْقَرَى. ثم تأتى الطائفةُ الأخرى، فتُصَلِّى مع الإمامِ ركعةً أخرى، ثم يَجلِسُ الإمامُ فيُسَلِّمُ، فيَقُومون فيُصَلُّون لأنفسِهم ركعةً، ثم يَرْجِعون إلى صَفِّهم، ويقومُ الآخرون فيُضِيفون إلى ركعتِهم ركعةً. والناسُ يقولون: لا، بل هي ركعةٌ واحدةٌ، لا يُصَلِّى أحدٌ منهم إلى ركعتِه شيئًا، تُجزِئُه ركعةُ الإمامِ. فيكونُ للإمامِ ركعتان، ولهم ركعةٌ، فذلك قولُ الله ﷿: {وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ}. إلى قولِه: {وَخُذُوا حِذْرَكُمْ} .
arkadaşlarının yerinde, bu yürüyüş ise geri geri (kahkârâ) yürüyüştür. Sonra diğer grup gelir, imamla beraber diğer bir rekatı kılar, sonra imam oturup selam verir. Onlar da kalkıp kendi başlarına bir rekat kılarlar, sonra saflarına dönerler; diğerleri de kalkıp rekatlarına bir rekat eklerler. İnsanlar ise şöyle demektedir: Hayır, bilakis o tek bir rekattır; onlardan hiçbiri kıldığı rekatına hiçbir şey eklemez, imamın kıldırdığı rekat ona yeterli gelir. Böylece imam için iki rekat, onlar için ise bir rekat olur. İşte Allah azze ve celle'nin: {وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ} “Sen de içlerinde bulunup onlara namaz kıldırdığın zaman” buyruğundan: {وَخُذُوا حِذْرَكُمْ} “tedbirinizi alın” buyruğuna kadar olan ayeti budur .
حدَّثنا أحمدُ بنُ الوليدِ القُرَشِيُّ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن سِماكٍ الحَنَفيِّ، قال: سألتُ ابنَ عمرَ عن صلاةِ السفرِ؟ فقال: ركعتان تمامٌ غيرُ قَصْرٍ، إنما القصرُ صلاةُ المخافةِ. فقلتُ: وما صلاةُ المخافةِ؟ قال: يُصَلِّي الإمامُ بطائفةٍ ركعةً، ثم يَجِيء هؤلاء مكانَ هؤلاء، ويَجِيءُ هؤلاء مكانَ هؤلاء، فيُصَلِّي بهم ركعةً، فيكونُ للإمامِ ركعتان ، ولكلِّ طائفةٍ ركعةٌ ركعةٌ .
Bize Ahmed b. el-Velîd el-Kureşî anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Simâk el-Hanefî'den anlattı, dedi ki: İbn Ömer'e sefer namazını sordum? Dedi ki: Kısaltma olmaksızın iki rekat tamdır; kısaltma ancak korku namazıdır. Korku namazı nedir? dedim. Şöyle dedi: İmam bir gruba bir rekat kıldırır, sonra bunlar şunların yerine gider ve bunlar şunların yerine gelir; onlara da bir rekat kıldırır. Böylece imam için iki rekat , her grup için de birer rekat olur.
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا يحيى ، قال: ثنا سفيانُ، عن سالمٍ الأفْطَسِ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، قال: كيف تكونُ قَصْرًا وهم يُصَلُّون ركعتَين (٢)، إنما هي ركعةٌ .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Sâlim el-Eftas'tan, o Saîd b. Cübeyr'den anlattı, dedi ki: Onlar iki rekat kılarken nasıl kısaltma olsun ki? O ancak bir rekattır .
حدَّثني سعيدُ بنُ عمرٍو السَّكُونيُّ، قال: ثنا بَقِيَّةُ، قال: ثنا المسعوديُّ، قال:
Bana Saîd b. Amr es-Sekûnî anlattı, dedi ki: Bize Bakıyye anlattı, dedi ki: Bize el-Mes'ûdî anlattı, dedi ki:
ثنى يزيدُ الفقيرٌ، عن جابرِ بن عبدِ اللهِ، قال: صلاةُ الخوفِ ركعةٌ .
Bana Yezîd el-Fakîr, Câbir b. Abdillâh'tan anlattı, dedi ki: Korku namazı bir rekattır .
حدَّثني أحمدُ بنُ عبدِ الرحمنِ، قال: ثنى عمى عبدُ اللَّهِ بنُ وَهْبٍ، قال: أخبَرني عمرُو بنُ الحارثِ، قال: ثنى بكرُ بنُ سَوادةَ، أن زيادَ بنَ نافعٍ حدَّثه، عن كعبٍ، وكان مِن أصحابِ رسول الله ﷺ ما قُطِعَت يَدُه يومَ اليمامةِ، أن صلاةَ الخوفِ لكلِّ طائفةٍ ركعةٌ وسجدَتان .
Bana Ahmed b. Abdirrahmân anlattı, dedi ki: Bana amcam Abdullah b. Vehb anlattı, dedi ki: Bana Amr b. el-Hâris bildirdi, dedi ki: Bana Bekr b. Sevâde, Ziyâd b. Nâfi'in kendisine Ka'b'dan -ki Yemâme gününde eli kesilmemiş olan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabındandı- korku namazının her bir grup için bir rekat ve iki secde olduğunu anlattığını söyledi .
واعتَلَّ قائلو هذه المقالة [مِن الآثار] بما حدَّثنا به محمدُ بنُ بَشَّارٍ، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ، قال: ثنا سفيانُ، قال: ثنى أشعثُ بنُ أبى الشَّعْثاءِ، عن الأسودِ بن هلالٍ، عن ثَعْلبةَ بن زَهْدَمٍ اليَرْبُوعِيِّ، قال: كُنَّا مع سعيدِ بن العاصِ بطَبَرِسْتانَ، فقال: أيُّكم يَحْفَظُ صلاةَ رسولِ الله ﷺ في الخوفِ؟ فقال حُذَيفةُ: أنا. فأَقامنا خلفَه صَفًّا وصفًّا موازىَ العدوِّ، فصلَّى بالذين يَلُونه ركعةً، و ذهَب هؤلاء إلى مَصافِّ أولئك، [وجاء هؤلاءِ فصلَّى بهم ركعةً].
Bu görüşü savunanlar [rivayetlerden] Muhammed b. Beşşâr'ın bize anlattığı şu rivayeti delil getirdiler; dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd anlattı, dedi ki: Bize Süfyân anlattı, dedi ki: Bana Eş'as b. Ebi'ş-Şa'sâ, el-Esved b. Hilâl'den, o Sa'lebe b. Zahdem el-Yerbûî'den anlattı; [Sa'lebe] dedi ki: Taberistan'da Saîd b. el-Âs ile beraberdik. 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in korku [anındaki] namazını hanginiz ezbere biliyor?' dedi. Huzeyfe: 'Ben' dedi. Bunun üzerine [Huzeyfe] bizi, bir saf arkasında ve bir saf da düşmanın karşısında olacak şekilde durdurdu. Kendisine yakın olanlarla bir rekat kıldı ve bunlar diğerlerinin saf tuttukları yere gittiler, [diğerleri geldi ve onlarla da bir rekat kıldı].
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا [يحيى و] عبد الرحمن، قالا : ثنا سُفيانُ، عن الرُّكينِ بن الربيع، عن القاسم بن حَسَّانَ، قال: سألتُ زيد بن ثابت عنه، فحَدَّثنى بنحوه .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize [Yahyâ ve] Abdurrahman anlattılar , dediler ki: Bize Süfyân, er-Rukeyn b. er-Rebî'den, o el-Kâsım b. Hassân'dan anlattı, dedi ki: Zeyd b. Sâbit'e bundan sordum, bana benzerini anlattı .
[حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا سفيانُ، عن الأشْعَثِ، عن الأسود بن هلالٍ، عن ثعلبةَ بن زَهْدَمٍ اليَرْبُوعِيِّ، عن حُذيفة بنحوه] .
[Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, el-Eş'as'tan, o el-Esved b. Hilâl'den, o Sa'lebe b. Zahdem el-Yerbûî'den, o Huzeyfe'den benzerini anlattı] .
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال حدَّثنا يحيى، قال: ثنا سفيانُ، قال: ثنا أبو بكر بنُ أبى الجهم، عن عُبيد الله بن عبد الله، عن ابن عباسٍ، أن رسول الله ﷺ صلى بذى قَرَدٍ نَصَفُ الناس خلفه صفَّين؛ صَفًّا خلفَه، وصفًّا موازى العدوِّ، فصلَّى بالذين خلفه ركعةٌ، ثم انصرف هؤلاء إلى مكان هؤلاء، وجاء أولئك، فصلَّى بهم ركعةً، ولم يقضوا.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Süfyân anlattı, dedi ki: Bize Ebû Bekr b. Ebî'l-Cehm, Ubeydullah b. Abdillâh'tan, o İbn Abbâs'tan [şöyle naklettiğini] anlattı: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Zû Kared'de namaz kıldırdı; cemaat arkasında iki saf oldu: bir saf O'nun arkasında, bir saf da düşmanın karşısında [durdu]. O'nun arkasındakilere bir rekat kıldırdı, sonra bunlar diğerlerinin yerine gitti, onlar da [buraya] geldi. Onlara da bir rekat kıldırdı ve [kalan rekatları] kaza etmediler.
حدَّثنا تميمُ بنُ المُنتَصِرِ، قال: حدَّثنا إسحاقُ الأزرقُ، عن شَرِيكٍ، عن أبي بكر بن صُخَيْرٍ ، عن عُبَيدِ اللهِ بن عبدِ اللهِ، عن ابن عباسٍ مثله.
Bize Temîm b. el-Muntasır anlattı, dedi ki: Bize İshâk el-Ezrak, Şerîk'ten, o Ebû Bekr b. Suhayr'dan , o Ubeydullah b. Abdillâh'tan, o İbn Abbâs'tan aynısını anlattı.
حدَّثنا بشرُ بن مُعاذٍ، قال: ثنا أبو عَوَانةَ، عن بُكير بن الأخنس، عن مجاهدٍ، عن ابن عباسٍ، قال: فَرَض الله الصلاة على لسان نبيِّكم ﷺ في الحَضَرِ أربعًا، وفى السفر ركعتين، وفى الخوف ركعةً .
Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Ebû Avâne, Bükeyr b. el-Ahnes'ten, o Mücâhid'den, o İbn Abbâs'tan anlattı; dedi ki: Allah, Peygamberiniz sallallâhu aleyhi ve sellem'in diliyle namazı hazerde (ikamet halinde) dört, seferde iki ve korku halinde bir rekat olarak farz kıldı .
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمن، قال: ثنا أبو عَوَانةَ، عن بُكَيرِ بن الْأَخْنَسِ، عن مجاهدٍ، عن ابن عباس مثله .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Ebû Avâne, Bükeyr b. el-Ahnes'ten, o Mücâhid'den, o İbn Abbâs'tan aynısını anlattı .
حدَّثنا نصرُ بنُ عبدِ الرحمنِ الأَوْدِيُّ ، قال: ثنا المُحاربيُّ، عن أيوب بن عائذٍ الطائيِّ، عن بُكَيرِ بن الأَخْنَسِ، عن مجاهدٍ، عن ابن عباسٍ مثله.
Bize Nasr b. Abdirrahmân el-Evdî anlattı, dedi ki: Bize el-Muhâribî, Eyyûb b. Âiz et-Tâî'den, o Bükeyr b. el-Ahnes'ten, o Mücâhid'den, o İbn Abbâs'tan aynısını anlattı.
حدَّثنا يعقوبُ بن ماهان، قال: ثنا القاسمُ بن مالكٍ، عن أيوب بن عائذٍ الطَّائيِّ، عن بُكَيرِ بن الأَخْنَسِ، عن مجاهدٍ، عن ابن عباسٍ مثله .
Bize Ya'kūb b. Mâhân anlattı, dedi ki: Bize el-Kâsım b. Mâlik, Eyyûb b. Âiz et-Tâî'den, o Bükeyr b. el-Ahnes'ten, o Mücâhid'den, o İbn Abbâs'tan aynısını anlattı .
حدَّثنا محمد بنُ المُثَنَّى، قال: ثنا محمد بن جعفر، قال: ثنا شعبة، عن الحكم، عن يزيد الفقير، عن جابرِ بن عبدِ اللهِ، أن رسول الله ﷺ صَلَّى بهم
Bize Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, el-Hakem'den, o Yezîd el-Fakīr'den, o Câbir b. Abdillâh'tan nakletti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara
صلاة الخوف، فقامَ صَفٌّ بينَ يَدَيه وصَفٌّ خلفَه بينَ يَدَيه وصَفٌّ خلفَه، فصَلَّى بالذين خلفه ركعةً وسجدتين، ثم تقدَّم هؤلاء حتى قاموا مَقامَ أصحابهم، وجاء أولئك حتى قاموا مقام هؤلاء، فصَلَّى بهم رسول الله ﷺ ركعةً وسجدتين ثم سَلَّم، فكانت للنبيِّ ﷺ ركعتين ولهم ركعةً .
korku namazı kıldırdı. Bir saf önünde durdu, bir saf da arkasında... Arkasındakilere bir rekat ve iki secde kıldırdı, sonra bunlar ilerleyip arkadaşlarının yerine durdular, ötekiler de gelip bunların yerine durdular. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara bir rekat ve iki secde kıldırdı, sonra selam verdi. Böylece Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem için iki rekat, onlar için ise birer rekat oldu .
حدَّثنا أحمدُ بنُ عبدِ الرحمنِ بن وَهْبٍ، قال: ثنى عمى عبدُ اللَّهِ بنُ وَهْبٍ، قال: أخبرني عمرُو بنُ الحارث أن بكر بن سَوادةَ، حدَّثه عن زياد بن نافعٍ، حدَّثه عن أبى موسى، أن جابر بن عبدِ اللهِ حدثَّهم، أن رسول الله ﷺ صَلَّى الخوفِ يومَ مُحارب وثعلبة، لكلِّ طائفةٍ ركعةً وسجدتين .
Bize Ahmed b. Abdirrahmân b. Vehb anlattı, dedi ki: Bana amcam Abdullah b. Vehb anlattı, dedi ki: Bana Amr b. el-Hâris bildirdi; Bekr b. Sevâde ona Ziyâd b. Nâfi'den, o Ebû Mûsâ'dan, Câbir b. Abdillâh'ın kendilerine şöyle anlattığını nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Muhârib ve Sa'lebe gününde her bir gruba bir rekat ve iki secde olmak üzere korku namazı kıldırdı .
حدَّثني أحمدُ بنُ محمد الطُّوسِيُّ، قال: ثنا عبدُ الصَّمَدِ، قال: ثنا سعيدُ بنُ عُبَيْدٍ الهُنَائِيُّ، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ شَقِيقٍ، قال: ثنا أبو هريرة أن رسول اللهِ ﷺ نَزَل بينَ ضَجْنانَ وعُسْفانَ، فقال المشركون: إن لهؤلاء صلاةً هي أحبُّ إليهم من أبنائهم وأبكارهم، وهى العصرُ، فأجمعوا أمركم، فميلوا عليهم مَيْلةً واحدةً، وإن جبريل ﷺ أتى النبي ﵇ فأمره أن يُقِيمَ أصحابه
Bana Ahmed b. Muhammed et-Tûsî anlattı, dedi ki: Bize Abdüssamed anlattı, dedi ki: Bize Saîd b. Ubeyd el-Hünâî anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Şakīk anlattı, dedi ki: Bize Ebû Hureyre anlattı ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Dacnân ile Usfân arasında konaklamıştı. Müşrikler: "Şüphesiz bunların öyle bir namazı vardır ki kendilerine çocuklarından ve genç develerinden daha sevimlidir; o da ikindi [namazı]dır. Haydi, kararınızı verip hazırlanın da onların üzerine tek bir hamleyle [aniden] baskın yapın!" dediler. Şüphesiz Cibrîl aleyhisselâm Peygamber aleyhisselâm'a gelerek ona ashabını [saf halinde] durdurmasını emretti
شَطْرَين ، فيُصَلِّي ببعضهم ، وتقوم طائفةٌ أخرى وراءهم، فيأخُذوا جذْرَهم وأسلحتهم، ثم تأتى الأخرى فيصَلُّوا معه، ويأخُذُ هؤلاء حِذرَهم وأسلحتهم، فتكونُ لهم ركعةٌ ركعةٌ مع رسول الله ﷺ، ولرسول الله ﷺ ركعتين" .
iki kısma ayırmasını , bir kısmına namaz kıldırmasını , diğer bir grubun da onların arkasında durup tedbirlerini ve silahlarını almalarını, sonra diğerlerinin gelip onunla namaz kılmalarını ve bunların da tedbirlerini ve silahlarını almalarını emretti. Böylece Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte onların birer rekatı, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ise iki rekatı oldu."
وقال آخرون : بل عَنَى به القَصْرَ في السَّفَرِ، إلا أنه عَنَى به القَصْرَ في شِدَّةِ الخوف ، وعند المُسايفة، فأُبيح عند التحام الحربِ للمُصَلِّي أَن يَرْكَعَ ركعةً إيماءً برأسه حيثُ تَوَجَّه بوجهه. قالوا: فذلك معنى قوله: {فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا}.
Başkaları da şöyle dedi : Aksine bununla seferdeki kısaltmayı kastetmiştir; ancak bunu şiddetli korku ve kılıçlaşma (göğüs göğüse çarpışma) anındaki kısaltma olarak kastetmiştir. Nitekim savaşın kızıştığı anda namaz kılan kimseye, yüzü nereye dönerse dönsün başıyla ima ederek bir rekat rüku yapması mubah kılınmıştır. Onlar şöyle dediler: İşte {فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا} “Eğer inkâr edenlerin size kötülük etmelerinden korkarsanız, namazı kısaltmanızda sizin için bir sakınca yoktur” sözünün anlamı budur.
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ} الآية: [وقَصْرُ] الصلاة، إن لقيت
Bize Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, [o da] İbn Abbâs'tan [şöyle rivayet ettiğini] anlattı: {وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ} “Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman...” ayeti [hakkında şöyle demiştir]: Namazın [kısaltılması], şayet karşılaşırsan
العدوَّ وقد حانت الصلاةُ: أن تُكَبِّرَ اللَّهَ وتَخفِضَ رأسك إيماءً، راكبًا كنتَ أو ماشيًا .
düşmanla ve namaz vakti de girmişse: İster binitli ister yaya ol, Allah'ı tekbir edip başını ima ile eğmendir .
قال أبو جعفرٍ، ﵀: وأولى هذه الأقوال التي ذكرناها بتأويل الآية، قولُ من قال: عَنى بالقَصْرِ فيها، القَصْرَ مِن حدودها. وذلك تَرْكُ إتمام ركوعها وسجودها، وإباحةُ أدائها كيف أمكن أداؤها، مُسْتقبل القبلة فيها ومُسْتدبرها، وراكبًا وماشيًا، وذلك في حالِ السَّلَّةِ والمُسايفة والتحام الحرب، وتزاحُف الصُّفوف، وهى الحال التي قال الله جلَّ ثناؤه فيها: {فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا أَوْ رُكْبَانًا} [البقرة: ٢٣٩]. وأذن بالصلاة المكتوبة فيها راكبًا، إيماءً بالركوع والسجودِ على نحو ما رُوى عن ابن عباسٍ من تأويله في ذلك.
Ebû Ca'fer rahimehullâh dedi ki: Ayetin tevilinde zikrettiğimiz bu görüşlerin en isabetlisi: "Ayetle, namazın rükun ve sınırlarından kısaltma kastedilmiştir" diyenin görüşüdür. Bu da rüku ve secdelerini tam yapmayı terk etmek; kıbleye dönerek veya arkasını dönerek, binitli veya yaya olarak nasıl eda edilmesi mümkünse öyle eda edilmesinin mubah kılınmasıdır. Bu da kılıçların çekilmesi , kılıçlaşma, savaşın kızışması ve safların birbirine girmesi halindedir. Nitekim Allah Celle Senâuhû bu durum hakkında: {فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا أَوْ رُكْبَانًا} [البقرة: ٢٣٩] “Eğer korkarsanız yaya veya binitli olarak [namaz kılın]” [Bakara: 239] buyurmuş ve İbn Abbâs'tan bu konudaki tevile dair rivayet edildiği üzere, binitli olarak rüku ve secdeyi ima ile yaparak farz namazın kılınmasına izin vermiştir.
وإنما قُلنا ذلك أولى التأويلات بقوله: {وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا}؛ لدّلالةِ قولِ اللَّهِ تعالى: {فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ}. على أن ذلك كذلك؛ لأن إقامتها إتمامُ حدودها من الركوع والسجودِ وسائرِ فروضِها، دونَ الزيادة في عددها التي لم تكن واجبةً في حال الخوفِ.
{وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا} “Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman, inkâr edenlerin size kötülük etmelerinden korkarsanız, namazı kısaltmanızda sizin için bir sakınca yoktur” ayetinin en isabetli tevilinin bu olduğunu söylememizin sebebi, Allah Teâlâ'nın: {فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ} “Güvene kavuştuğunuzda ise namazı dosdoğru kılın” buyruğunun bu duruma delalet etmesidir. Çünkü namazın ikamesi; korku halinde vacip olmayan rekat sayısındaki artış değil, rüku, secde ve diğer farzlarıyla sınırlarının tamamlanmasıdır.
فإن ظَنَّ ظانٌّ أن ذلك أمرٌ مِن الله بإتمام عددها الواجب عليه في حال الأمن بعد زوالِ الخوفِ، فقد يجبُ أن يكون المسافرُ في حال قَصْرِه صلاته عن صلاة [المُقِيمِ، غير مُقيمٍ] صلاته لنَقص عددِ صلاتِه من الأربعِ اللازمةِ
Şayet bir kimse, bunun korkunun zevalinden sonraki güven hâlinde kişinin üzerine vacip olan [rekat] sayısını tamamlaması yönünde Allah’tan bir emir olduğunu zannederse; bu takdirde yolcunun, namazını [mukimin] namazından kısalttığı hâlde, [kendisine] gereken dört rekattan eksilmesi sebebiyle namazını [ikame etmemiş] olması gerekirdi;
كانت له في حال إقامته إلى الركعتين. وذلك قولٌ إن قاله قائلٌ، مخالفٌ لما عليه الأمةُ مُجْمِعَةٌ مِن أن المسافر لا يَسْتَحِقُّ أن يقال له - إذا أتى بصلاته بكمال حدودها المفروضة عليه فيها، وقصر عددها عن أربعٍ إلى اثنتين -: إنه غير مُقيمٍ صلاته.
Bu, şayet bir kimse söylerse, ümmetin şu icmaına aykırı bir sözdür : Yolcu, üzerine farz kılınan namazı bütün sınırlarıyla tam olarak eda edip sayısını dörtten ikiye kısalttığında, ona "namazını ikame etmemiştir" denmeyi hak etmez.
وإذا كان ذلك كذلك، وكان الله تعالى ذكره قد أمر الذي أباح له أن يَقْصِر صلاته خوفًا من عدوِّه أن يَفْتِنَه، أن يقيم صلاتَه إذا اطمأنَّ وزال الخوفُ، كان معلومًا أنَّ الذي فَرَض عليه من إقامة ذلك في حال الطمأنينة، عينُ الذي كان أسقط عنه في حال الخوفِ. وإذ كان الذي فَرَض عليه في حالِ الطُّمأنينة: إقامة صلاته، فالذى أسقط عنه في غير حالِ الطُّمأنينة: تَرْكُ إقامتها. وقد دلَّلنا على أن تَرْكَ إقامتها، إنما هو تَرْكُ حدودِها، على ما بيَّنَّا قبلُ.
Durum böyle olunca ve Allah Teâlâ zikri yüce, düşmanının kendisine kötülük etmesinden korktuğu için namazını kısaltmasına izin verdiği kişiye, güvene kavuşup korku zail olduğunda namazını ikame etmesini emretmiş bulunuyorsa; güven halinde ona farz kıldığı bu ikamenin, korku halinde kendisinden düşürdüğü şeyin aynısı olduğu bilinmiş olur. Güven halinde ona farz kılınan şey namazını ikame etmek olduğuna göre, güven hali dışındayken kendisinden düşürülen şey de onun ikamesini terk etmektir. Daha önce açıkladığımız üzere, ikamesinin terk edilmesinin de ancak rükun ve sınırlarının terk edilmesi olduğuna delil getirmiştik.
القولُ في تأويل قوله جل ثناؤه: {وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً}.
Allah جل ثناؤه'nun şu buyruğunun tevili hakkındaki görüş: {وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً} “Sen de içlerinde bulunup onlara namaz kıldırdığın zaman, onlardan bir grup seninle beraber namaza dursun ve silahlarını yanlarına alsınlar. Onlar secde edince arkanızda dursunlar. Bu defa namaz kılmamış olan diğer grup gelsin, seninle beraber namaz kılsınlar; tedbirlerini ve silahlarını da alsınlar. İnkâr edenler isterler ki siz silahlarınızdan ve eşyanızdan gafil olasınız da üzerinize tek bir baskın yapsınlar.”
قال أبو جعفر، ﵀: يعنى بذلك جلّ ثناؤُه: وإذا كنتَ في الضاربين في الأرض من أصحابك يا محمدُ، الخائفين عدوُّهم أن يَفْتِتَهم {فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ}. يقولُ: فأتممتَ لهم الصلاة بحدودها وركوعها وسجودها، ولم
Ebû Ca‘fer [et-Taberî] -rahimehullâh- der ki: [Allah] celle senâuhu bununla şunu kastetmektedir: Ey Muhammed! Ashabından yeryüzünde sefere çıkan ve düşmanlarının kendilerine kötülük etmesinden korkan kimselerin arasında bulunduğunda {فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ} “onlara namazı kıldırdığın zaman”. [Cenâb-ı Hak] şöyle buyurmaktadır: Onlara sınırlarıyla, rükûsuyla ve secdesiyle namazı tam kıldırdığın ve...
تَقْصُرُها القَصْرَ الذي أبَحْتُ لهم أن يَقْصُروها في حال تلاقيهم وعدوَّهم، وتَزاحُفِ بعضهم إلى بعض، مِن تَرْكِ إقامة حدودها وركوعها وسجودها وسائر فروضها، {فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ}. يعنى: فلتَقُمْ فِرْقةٌ من أصحابك الذين وتكون أنت فيهم معك في صلاتِك، وليكن سائرُهم في وجوه العدوِّ - وترك ذكر ما ينبغى لسائر الطوائف غير المُصلِّية مع النبيِّ ﷺ أن يفعله لدلالة الكلام المذكور على المراد به، والاستغناء بما ذُكر عما تُرك ذكرُه - {وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ}.
düşmanla karşılaştıkları ve birbirlerinin üzerine hücum ettikleri sırada sınırlarını, rükusunu, secdesini ve diğer farzlarını yerine getirmeyi terk etmek suretiyle kısaltmalarına izin verdiğim şekilde kısaltmadığın zaman, {فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ} “onlardan bir grup seninle beraber namaza dursun”. Yani: İçlerinde bulunduğun ashabından bir grup seninle birlikte namazında dursun, diğerleri ise düşmanın karşısında olsun -Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte namaz kılmayan diğer grupların ne yapması gerektiğinin zikri, söz konusu ifadelerin maksada delalet etmesi ve zikredilenin zikredilmeyene ihtiyaç bırakmaması sebebiyle bırakılmıştır- {وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ} “ve silahlarını yanlarına alsınlar”.
واختلف أهلُ التأويل في الطائفة المأمورة بأخذ السلاح؛ فقال بعضُهم: هي الطائفةُ التي كانت تُصلِّى مع رسول الله ﷺ. قال: ومعنى الكلام: {وَلْيَأْخُذُوا}. يقولُ: ولتأخذ الطائفةُ المُصَلِّيةُ معك من طوائفهم {أَسْلِحَتَهُمْ}. والسلاحُ الذي أُمروا بأخذِه عندهم في صلاتهم، كالسيف يَتقلَّدُه أحدُهم، والسكين، والخنجرِ يَشُدُّه إلى دِرْعه وثيابه التي هي عليه، ونحوِ ذلك من سلاحه.
Tevil ehli, silahı alması emredilen grup konusunda ihtilaf etti. Bazıları şöyle dedi: O, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte namaz kılan gruptur. Dedi ki: Sözün anlamı şudur: {وَلْيَأْخُذُوا} “alsınlar”. Yani: Grupları arasından seninle namaz kılan grup {أَسْلِحَتَهُمْ} “silahlarını [alsın]”. Onlara göre namazda yanlarına almaları emredilen silah; kişinin kuşandığı kılıç, zırhına ve üzerindeki elbiselerine bağladığı bıçak, hançer ve benzeri silahlardır.
وقال آخرون: بل الطائفةُ المأمورةُ بأخذِ السلاح منهم الطائفةُ التي كانت بإزاء العدوِّ، دونَ المُصَلِّية مع رسول الله ﷺ. وذلك قولُ ابن عباس.
Başkaları ise şöyle dedi: Bilakis onlardan silahı alması emredilen grup, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile namaz kılan değil, düşmanın karşısında duran gruptur. Bu da İbn Abbâs'ın görüşüdür.
حدَّثني بذلك المثنى، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ: {فَإِذَا سَجَدُوا} يقولُ: فإذا سجدتِ الطائفةُ التي قامت معك في صلاتك تُصلِّي بصلاتك، فَفَرَغَت من سجودِها، {فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ}.
Bana bunu el-Müsenna rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali’den, o da İbn Abbâs’tan [şöyle dediğini] rivayet etti: {فَإِذَا سَجَدُوا} “Onlar secde edince” buyurmaktadır. Yani: Seninle beraber namaza durup senin kıldırdığın namazı kılan grup secdeye varıp secdesini tamamlayınca, {فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ} “arkanızda olsunlar”.
يقولُ: فليصيروا بعدَ فراغِهم من سجودِهم خلفكم مُصَافِّى العدوِّ في المكان الذي فيه سائرُ الطوائف التي لم تُصَلِّ معك، ولم تَدخُلْ معك في صلاتك .
buyurmaktadır. Yani: Secdelerinden çıktıktan sonra, seninle namaz kılmayan ve namazına girmemiş olan diğer grupların bulunduğu yerde, sizin arkanızda düşmana karşı saf tutsunlar .
ثم اختلف أهلُ التأويل في تأويل قوله: {فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ}؛ فقال بعضُهم: تأويلُه: فإذا صَلُّوا فَفَرَغوا من صلاتهم، فليكونوا من ورائكم.
Sonra tevil ehli {فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ} “Onlar secde edince arkanızda dursunlar” buyruğunun tevilinde ihtilaf etti. Bazıları şöyle dedi: Bunun tevili, "Namazı kılıp namazlarından çıktıklarında arkanızda dursunlar" şeklindedir.
ثم اختلف أهلُ هذه المقالة؛ فقال بعضُهم: إذا صَلَّت هذه الطائفةُ مع الإمام ركعةً، سَلَّمَت وانصرفت من صلاتها، حتى تأتى مُقامَ أصحابها بإزاء العدوِّ، ولا قضاء عليها. وهم الذين قالوا: عَنَى الله بقوله: {فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ}. أن تجعلوها - إذا خفتم الذين كفروا أن يَفْتِنوكم - ركعةً. ورَوَوا عن النبيِّ ﷺ أنه صلَّى بطائفةٍ صلاةَ الخوفِ ركعةً، ولم يَقْضُوا، وبطائفةٍ أخرى ركعةً ولم يَقْضُوا.
Sonra bu görüş sahipleri de kendi aralarında ihtilaf ettiler. Bazıları dedi ki: Bu grup imamla bir rekat kılınca selam verir ve namazından çıkıp düşman karşısındaki arkadaşlarının bulunduğu yere gider; üzerlerine kaza da yoktur. Bunlar, Allah'ın {فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ} “Namazı kısaltmanızda sizin için bir sakınca yoktur” buyruğuyla -inkâr edenlerin size kötülük etmelerinden korktuğunuzda- onu bir rekat yapmayı kastettiğini söyleyenlerdir. Onlar, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in korku namazında bir gruba bir rekat kıldırdığını ve kaza etmediklerini, diğer gruba da bir rekat kıldırdığını ve kaza etmediklerini rivayet ettiler .
وقد ذكرنا بعض ذلك فيما مَضَى، وفىما ذكرنا كفايةٌ عن استيعابِ ذكرِ جميع ما فيه .
Geçen kısımlarda bunlardan bazılarını zikretmiştik; zikrettiklerimiz bu husustaki rivayetlerin tamamını tek tek saymaya gerek bırakmayacak kadar yeterlidir .
وقال آخرون منهم: بل الواجبُ كان على هذه الطائفة التي أمرها الله بالقيام مع نبيِّها، إذا أراد إقامة الصلاةِ بهم في حالِ خوفِ العدو، إذا فَرَغَت من ركعتها التي أمرها الله أن تصلِّى مع النبيِّ ﷺ على ما أمرها به في كتابه - أن تَقُومَ في مُقامِها الذي صَلَّت فيه مع رسولِ اللَّهِ ﷺ، فتُصَلِّي لأنفسها بَقِيَّةَ
Onlardan diğerleri ise şöyle dedi: Bilakis düşman korkusu hâlinde [Peygamber] onlara namazı kıldırmak istediğinde, Allah'ın Peygamberi ile birlikte [namaza] durmasını emrettiği bu gruba vâcip olan -Kitabında emrettiği üzere Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte kılmasını Allah'ın emrettiği bir rekatı bitirince- Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte namaz kıldığı yerde durup tek başına namazının geri kalanını
صلاتها [وتُسَلِّمَ] ، وتأتى مصافَّ أصحابها، وكان على النبيِّ ﷺ أن يثبُت قائمًا في مُقامِه حتى تَفْرُغَ الطائفةُ التي صَلَّت معه الركعة الأولى من بقيَّة صلاتها - إذا كانت صلاتُها التي صلَّت معه مما يجوزُ قَصْرُ عددِها عن الواجب على المُقيمين في أَمْنٍ - وتَذْهَبَ إلى مصافِّ أصحابها، وتأتي الطائفةُ التي كانت مُصَافَّةً عدوَّها، فيُصَلِّي بها ركعةً أخرى من صلاتها.
kılması [ve selam verip] arkadaşlarının saf tuttuğu yere gitmesidir. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in de -eğer onunla kıldıkları namaz, güven içindeki mukimlere vacip olan sayıdan kısaltılması caiz olan namazlardan ise- kendisiyle ilk rekatı kılan grup namazının geri kalanını bitirip arkadaşlarının safına gidinceye kadar yerinde ayakta beklemesi ; düşmanla karşı karşıya saf tutmuş olan grubun gelmesi ve Peygamber'in onlara namazlarının diğer bir rekatını kıldırması gerekirdi.
ثم هم في حكم هذه الطائفة الثانية مُختلفون؛ فقالت فرقةٌ من أهل هذه المقالة: كان على النبيِّ ﷺ إذا فَرَغ من ركعتيه ، ورفَع رأسَه من سجوده من ركعتِه الثانية، أن يَقْعُدَ للتشهُّدِ، وعلى الطائفة التي صَلَّت معه الركعة الثانية، ولم تُدْرِكْ معه الركعة الأولى؛ لاشتغالها بعدوِّها أن تقوم فتقضى ركعتها الفائتةَ مع النبيِّ ﷺ، وعلى النبيِّ ﷺ انتظارُها قاعدًا في تشهُّده حتى تَفْرُغَ هذه الطائفةُ مِن ركعتها الفائتة وتتشهَّدَ، ثم يُسَلَّم بهم.
Sonra onlar bu ikinci grubun hükmü hakkında da ihtilaf etmişlerdir. Bu görüş sahiplerinden bir grup şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem iki rekatını bitirip ikinci rekatının secdesinden başını kaldırdığında teşehhüt için oturması gerekirdi. Düşmanla meşguliyeti sebebiyle Peygamber ile ilk rekatı yakalayamayıp onunla ikinci rekatı kılan grubun ise kalkıp Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile kılamadığı rekatı kaza etmesi; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in de bu grup kaçırdığı rekatı bitirip teşehhüt edinceye kadar teşehhüdünde oturarak onları beklemesi, sonra da onlarla birlikte selam vermesi gerekirdi.
وقالت فرقةٌ أخرى منهم: بل كان الواجبُ على الطائفة التي لم تُدْرِكْ معه الركعة الأولى إذا قعد النبيُّ ﷺ [للتشهُّد، أن تَقْعُدَ معه للتشهد فتَتَشهَّدَ بتَشهُّدِه، فإذا فرغ النبيُّ ﷺ] (١) مِن تَشهُدِه سَلَّم، ثم قامتِ الطائفةُ التي صَلَّت معه الركعة الثانية حينئذٍ، فقَضَت ركعتها الفائتة.
Onlardan başka bir grup ise şöyle dedi: Bilakis kendisiyle ilk rekatı kılamayan grubun, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem [teşehhüde] oturduğunda [onunla birlikte teşehhüde oturup onun teşehhüdüyle teşehhüt etmesi gerekirdi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem] (١) teşehhüdünü bitirince selam verir, ardından onunla ikinci rekatı kılmış olan grup kalkar ve kaçırdığı rekatı kaza ederdi.
وكلُّ قائلٍ من الذين ذكرنا قولهم، روى عن رسول الله ﷺ أخبارًا بأنه كما قال فعل.
Görüşlerini zikrettiğimiz bu kimselerin her biri, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kendi söyledikleri gibi yaptığına dair rivayetler aktarmıştır.
ذكرُ مَن قال: انتظر النبيُّ ﷺ الطائفتين حتى قضت صلاتها ، ولم يَخْرُجُ مِن صلاته إلا بعد فراغ الطائفتين من صلاتهما .
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in her iki grubu namazlarını bitirinceye kadar beklediğini ve iki grup da namazlarından çıkmadan namazından çıkmadığını söyleyenlerin zikri:
حدَّثني يونسُ، قال: أخْبرَنا ابن وهبٍ، قال: أخبرني مالكٌ، عن يزيد بن رُومان، عن صالح بن خَوَّاتٍ، عمَّن صلَّى مع رسول الله ﷺ صلاة الخوف، يومَ ذاتِ الرِّقاعِ، أن طائفةٌ صَفّت معه، وطائفةٌ وجاه العدو، فصلَّى بالذين معه ركعةً، ثم ثَبَت قائمًا، فأتَمُّوا لأنفسهم، ثم جاءت الطائفةُ الأخرى، فصلَّى بهم، ثم ثَبَت جالسًا فأتمُّوا لأنفسهم، ثم سَلَّم بهم .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb bildirdi, dedi ki: Bana Mâlik, Yezîd b. Rûmân'dan, o Sâlih b. Havvât'tan, Zâtü'r-Rikâ' gününde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte korku namazı kılan birinden anlattı: Bir grup onunla saf tuttu, bir grup da düşmanın karşısında durdu. Yanındakilere bir rekat kıldırdı, sonra ayakta sabit durdu, onlar kendileri için [namazı] tamamladılar. Sonra diğer grup geldi, onlara namaz kıldırdı, sonra oturarak sabit durdu, onlar kendileri için [namazı] tamamladılar, sonra onlarla birlikte selam verdi .
حدَّثنا محمدُ بنُ المثنى، قال: ثنى [عُبَيدُ اللهِ] بنُ مُعاذٍ، قال: ثنا أبى، قال: ثنا شعبةُ، عن عبد الرحمن بن القاسمِ، عن أبيه، عن صالحِ بن خَوَّاتٍ، عن سهلِ بن أبى حثمةً، قال: صلَّى النبيُّ ﷺ بأصحابه [في خوفٍ، فجعلهم خلفه صفَّين]، فصلَّى بالذين يلُونه ركعةً، ثم قام، فلم يَزَلْ قائمًا حتى صَلَّى الذين خلقه ركعةً، ثم تقدَّموا وتخلَّف الذين كانوا قُدَّامهم، فصلَّى بهم ركعةً، ثم جلَس حتى صَلَّى الذين تخلَّفوا
Bize Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize [Ubeydullah] b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize babam anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Abdurrahman b. el-Kâsım'dan, o babasından, o Sâlih b. Havvât'tan, o da Sehl b. Ebî Hasme'den [şöyle] rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ashabına [bir korku anında namaz kıldırdı ve onları arkasında iki saf yaptı]. Kendisine yakın olanlara bir rekat kıldırdı, sonra ayağa kalktı; arkasındakiler bir rekat kılıncaya kadar ayakta durmaya devam etti. Sonra onlar öne geçtiler ve önlerinde olanlar da arkaya geçtiler. Onlara da bir rekat kıldırdı, sonra arkaya geçenler
ركعةٌ، ثم سلَّم .
bir rekat kılıncaya kadar oturdu, sonra selam verdi .
حدَّثنا سفيانُ بنُ وكيعٍ، قال: ثنا رَوْحٌ، عن شعبة، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن صالح بن خَوَّاتٍ، عن سهل بن أبى حَثْمَةَ، عن رسولِ الله ﷺ أنه قال في صلاة الخوف: "تَقُومُ طائفةٌ بينَ يَدَى الإمام وطائفةٌ خَلْفَه، فيُصَلِّى بالذين خلفه ركعةً وسَجْدَتَين، ثم يَقْعُدُ مكانَه حتى يَقْضُوا ركعةً وسجدَتين، ثم يَتَحَوَّلون إلى مكان أصحابهم، ثم يَتَحَوَّلُ أولئك إلى مكان هؤلاء، فيُصَلِّي بهم ركعةً وسجدَتَين، ثم يَقْعُدُ مكانَه حتى يُصَلُّوا ركعةً وسَجْدَتَين، ثم يُسَلِّمُ" .
Bize Süfyân b. Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Ravh, Şu'be'den, o Abdurrahman b. el-Kâsım'dan, o babasından, o Sâlih b. Havvât'tan, o Sehl b. Ebî Hasme'den, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in korku namazı hakkında şöyle buyurduğunu anlattı: "Bir grup imamın önünde, bir grup da arkasında durur. İmam arkasındakilere bir rekat ve iki secde kıldırır, sonra onlar bir rekat ve iki secdeyi kaza edinceye kadar yerinde oturur. Sonra bunlar arkadaşlarının yerine geçerler, ötekiler de bunların yerine geçer. Onlara da bir rekat ve iki secde kıldırır, sonra onlar bir rekat ve iki secde kılıncaya kadar yerinde oturur, sonra selam verir."
ذكرُ مَن قال: كانت الطائفةُ الثانيةُ تَقعُدُ مع النبيِّ ﷺ حتى يَفْرُعَ النبيُّ ﷺ من صلاته، ثم تَقْضِى ما بَقِيَ عليها بعدُ.
İkinci grubun, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem namazını bitirinceye kadar Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte oturduğunu, sonra kalan kısmını kaza ettiğini söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الوَهَّابِ، قال: سمعتُ يحيى بن سعيدٍ، قال: سمِعتُ القاسم، قال: ثنى صالحُ بنُ خَوَّاتِ بن جُبَيرٍ، أن سهلَ بن أبى حَثْمَةَ حَدَّثه أن صلاة الخوفِ أن يقوم الإمامُ إلى القبلة يُصلِّى ومعه طائفةُ من أصحابه، وطائفةٌ أخرى مُواجهة العدوِّ، فيُصَلِّي، فيركَعَ الإمامُ بالذين معه، ويَسجُدَ ثم يقوم، فإذا استوى قائمًا ركَع الذين وراءَه لأنفسهم ركعةً وسجدتَين، ثم سَلَّموا فانصرفوا والإمامُ قائمٌ، فقاموا إزاء العدوِّ، وأقبَل الآخرون فكَبَّروا مكان الإمام، فركع بهم الإمام، وسجد ثم سَلَّم، فقاموا فرَكَعوا لأنفسهم ركعةً وسجدتين، ثم سلَّموا .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdülvehhâb anlattı, dedi ki: Yahyâ b. Saîd'den işittim, dedi ki: el-Kâsım'dan işittim, dedi ki: Bana Sâlih b. Havvât b. Cübeyr, Sehl b. Ebî Hasme'nin kendisine korku namazının şöyle olduğunu anlattığını nakletti: İmam kıbleye doğru namaza durur, ashabından bir grup onunla beraberdir, diğer bir grup ise düşmanın karşısındadır. İmam namazı kıldırır; beraberindekilerle rüku eder ve secde eder, sonra ayağa kalkar. İmam tam ayakta durunca arkasındakiler kendi başlarına bir rekat ve iki secde yaparlar, sonra imam ayaktayken selam verip ayrılırlar ve düşmanın karşısında dururlar. Diğerleri gelir, imamın bulunduğu yerde tekbir alırlar; imam onlara rüku ve secde yaptırır, sonra selam verir. Onlar da kalkıp kendi başlarına bir rekat ve iki secde yaparlar, sonra selam verirler .
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا يزيدُ بن هارونَ، قال: أخْبرَنا يحيى بنُ سعيدٍ، عن
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd bildirdi, o da
القاسم بن محمدٍ، أن صالحَ بنَ خَوَّاتٍ أخبره، عن سهلِ بن أبى حَثْمةَ في صلاةِ الخوف. ثم ذكر نحوه .
el-Kâsım b. Muhammed'den bildirdi: Sâlih b. Havvât ona Sehl b. Ebî Hasme'den korku namazı hakkında haber vermiştir. Sonra benzerini zikretti .
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ، [وسألته] ، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ الأنصاريُّ، عن القاسم بن محمدٍ، عن صالحٍ، عن سهلٍ بن أبى حَثْمةَ في صلاةِ الخوفِ، قال: يقومُ الإمامُ مُسْتقبل القبلة، وتقوم طائفةٌ منهم معه، وطائفةٌ مِن قِبَلِ العدوِّ، وجوهُهم إلى العدوِّ، فيرَكَعُ بهم ركعةً، ثم يركَعون لأنفسهم ويسجُدون سجدتين في مكانهم، ويذهبون إلى مُقام أولئك، ويجئُ أولئك، فيركعُ بهم ركعةً ويَسجُدُ سجدتين، فهى له ركعتان ولهم واحدةٌ، ثم يركعون ركعةً، ويسجُدون سجدتين .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd anlattı [ve ona sordum] , dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd el-Ensârî, el-Kâsım b. Muhammed'den, o Sâlih'ten, o Sehl b. Ebî Hasme'den korku namazı hakkında anlattı; dedi ki: İmam kıbleye yönelerek durur, onlardan bir grup onunla beraber durur, bir grup da düşman tarafında yüzleri düşmana dönük durur. İmam onlara bir rekat rüku yaptırır, sonra onlar yerlerinde kendi başlarına bir rüku ve iki secde yaparlar, sonra ötekilerin bulunduğu yere giderler. Ötekiler gelir, imam onlara bir rüku ve iki secde yaptırır. Böylece imam için iki rekat, onlar için bir rekat olur. Sonra onlar bir rüku ve iki secde yaparlar .
قال بندَارٌ: سألتُ يحيى بن سعيدٍ عن هذا الحديثِ، فحدَّثنى عن شُعْبَةَ، عن عبد الرحمن بن القاسم، عن أبيه، عن صالح بن خَوَّاتٍ، عن سهلِ بن أبى حَثْمةَ، عن النبيِّ ﷺ بمثل حديث يحيى بن سعيدٍ، وقال لى: اكتُبه إلى جنبه، فلستُ أحفَظُه، ولكنه مثل حديث يحيى بن سعيد.
Bundâr dedi ki: Yahyâ b. Saîd'e bu hadisi sordum; o da bana Şu'be'den, o Abdurrahman b. el-Kâsım'dan, o babasından, o Sâlih b. Havvât'tan, o Sehl b. Ebî Hasme'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den Yahyâ b. Saîd'in hadisinin benzeriyle rivayet etti ve bana şöyle dedi: "Onu [önceki hadisin] yanına yaz; zira onu ezberimde tutamıyorum, ancak o Yahyâ b. Saîd'in hadisi gibidir."
حدَّثنا نَصْرُ بنُ عليٍّ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا عُبَيدُ اللهِ، عن القاسم بن محمدِ بن أبى بكرٍ، عن صالح بن خَوَّاتٍ، أن الإمام يقوم فيصُفُّ صفَّين، طائفةٌ مُواجهة العدوِّ، وطائفةٌ خلفَ الإمام، فيُصَلِّي الإمام بالذين خلفه ركعةً، ثم يقومون فيُصلُّون لأنفسهم ركعةً، ثم يسلِّمون ، ثم يَنطلقون فيصُفُّون، ويجئ الآخرون فيصَلِّي بهم ركعةً، ثم يُسلِّم، فيقُومون فيُصَلُّون لأنفسهم ركعةً .
Bize Nasr b. Alî anlattı, dedi ki: Bize Abdüla'lâ anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullah, el-Kâsım b. Muhammed b. Ebî Bekr'den, o Sâlih b. Havvât'tan anlattı: İmam durur ve iki saf yapar; bir grup düşmanın karşısında, bir grup imamın arkasında. İmam arkasındakilere bir rekat kıldırır, sonra onlar kalkıp kendi başlarına bir rekat kılarlar, sonra selam verirler , sonra gidip saf tutarlar. Diğerleri gelir, onlara bir rekat kıldırır, sonra selam verir. Onlar da kalkıp kendi başlarına bir rekat kılarlar .
حدَّثنا محمدُ بنُ عبد الأعلى، قال: ثنا مُعْتَمِرُ بنُ سليمان، قال: سمعتُ عُبيد الله، عن القاسم بن محمدٍ، عن صالح بن خَوَّاتٍ، عن رجلٍ مِن أصحاب النبيِّ ﷺ، أنه قال: صلاةُ الخوف أن تقوم طائفةٌ من خلف الإمام، وطائفةٌ يَلُون العدوّ، فيُصَلِّي الإمام بالذين خلفه ركعةً، ويقومُ قائمًا، فيُصَلِّي القومُ إليها ركعةً أخرى، ثم يُسلمون فينطلقون إلى أصحابهم، ويَجِئُ أصحابُهم والإمامُ قائمٌ، فيُصَلّي بهم ركعةً فيُسلَّمُ، ثم يقومون فيُصَلُّون إليها ركعةً أخرى، ثم يَنْصَرِفون. قال عُبَيدُ اللَّهِ: فما سمِعتُ فيما يُذكر في صلاة الخوف شيئًا هو أحسنُ عندى من هذا.
Bize Muhammed b. Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize Mu'temir b. Süleymân anlattı, dedi ki: Ubeydullah'tan işittim; el-Kâsım b. Muhammed'den, o Sâlih b. Havvât'tan, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bir adamdan şöyle dediğini nakletti: Korku namazı; bir grubun imamın arkasında, bir grubun da düşman tarafında durmasıdır. İmam arkasındakilere bir rekat kıldırır ve ayakta dikilir. Cemaat buna bir rekat daha ekleyip kılar, sonra selam verirler ve arkadaşlarının yanına giderler. İmam ayaktayken arkadaşları gelir; imam onlara bir rekat kıldırır ve selam verir. Sonra onlar kalkıp buna bir rekat daha ekleyip kılarlar, sonra ayrılırlar. Ubeydullah dedi ki: Korku namazı hakkında zikredilenler arasında bana göre bundan daha güzel bir şey işitmedim.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو صالح، قال: ثنا مُعاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قوله: {وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ}. فهذا عند الصلاة في الخوفِ، يقومُ الإمامُ وتقومُ معه طائفةٌ منهم، وطائفةٌ يأخُذُون أسلحتهم، ويقفون بإزاء العدوّ، فيُصَلّي الإمامُ بمن معه ركعةً، ثم يجلسُ على
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bize Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan nakletti; O'nun: {وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ} “İçlerinde bulunup da onlara namaz kıldırdığın zaman, onlardan bir grup seninle beraber [namaza] dursun” buyruğu hakkında şöyle demiştir: Bu, korku halindeki namaz hakkındadır. İmam durur, onlardan bir grup da onunla beraber [namaza] durur; bir grup ise silahlarını alıp düşmanın karşısında beklerler. İmam beraberindekilere bir rekat kıldırır, sonra olduğu
هيئته، فىقومُ القومُ فيُصَلُّون لأنفسهم الركعة الثانية والإمامُ جالسٌ، ثم يَنْصَرِفون حتى يأتُوا أصحابَهم، فيقفُون مَوْقِفَهم، ثم يُقْبِلُ الآخرون فيُصَلِّي بهم الإمامُ الركعةَ الثانية ثم يُسَلِّمُ، فيقومُ القومُ فيُصَلُّون لأنفسهم الركعة الثانية، فهكذا صلَّى رسولُ الله ﷺ يومَ بَطْنِ نَخلة .
haliyle oturur. İmam otururken cemaat kalkıp kendi başlarına ikinci rekatı kılarlar. Sonra arkadaşlarının yanına varıncaya kadar ayrılırlar ve onların durduğu yerde dururlar. Sonra diğerleri gelir; imam onlara ikinci rekatı kıldırır, sonra selam verir. Cemaat kalkıp kendi başlarına ikinci rekatı kılarlar. İşte Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Batn-ı Nahle gününde böyle namaz kıldırdı .
وقال آخرون: بل تأويلُ قوله: {فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ}: فإذا سَجَدَت الطائفةُ التي قامت مع النبيِّ ﷺ حين دَخَل في صلاته فدَخَلت معه في صلاتِه - السجدة الثانيةَ من ركعتها الأولى {فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ} يعنى: من ورائك يا محمدُ، ووراء أصحابك الذين لم يُصَلُّوا بإزاء العدو. قالوا: وكانت هذه الطائفةُ لا تُسَلِّمُ من ركعتِها إِذا هي فَرَغَت مِن سَجْدَتَى ركعتها التي صَلَّت مع النبيِّ ﷺ، ولكنها تمضى إلى مؤقف أصحابها بإزاء العدوِّ، وعليها بَقِيَّةُ صَلاتِها. قالوا: وكانت تأتى الطائفةُ الأخرى التي كانت بإزاء العدوِّ، حتى تَدخُلَ مع النبيِّ ﷺ في بقيَّة صلاته ، فيُصَلِّي بها النبيُّ ﷺ الركعة التي كانت قد بَقيَت عليه. قالوا: وذلك معنى قول الله جل ثناؤُه: {وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ}.
Başkaları ise şöyle dedi: Aksine O'nun {فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ} “Secde ettiklerinde arkanıza geçsinler” buyruğunun tefsiri şöyledir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem namaza başladığında onunla beraber namaza durup onunla birlikte namaza giren grup, birinci rekatlarının ikinci secdesini yaptıklarında {فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ} “Arkanıza geçsinler”, yani: Ey Muhammed, senin arkana ve düşman karşısında namaz kılmamış olan arkadaşlarının arkasına [geçsinler] demektir. Dediler ki: Bu grup, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte kıldıkları rekatın iki secdesini bitirdiğinde bu rekatlarından selam vermezlerdi; bilakis namazlarının geri kalanı üzerlerinde olduğu halde düşman karşısındaki arkadaşlarının durduğu yere giderlerdi. Dediler ki: Düşman karşısında bulunan diğer grup gelir, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte onun namazının geri kalanına girerdi ; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de onlara kendi üzerinde kalmış olan rekatı kıldırırdı. Dediler ki: Allah Teâlâ'nın: {وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ} “Namaz kılmamış olan diğer bir grup gelsin, seninle beraber namaz kılsınlar; tedbirlerini ve silahlarını da alsınlar” buyruğunun anlamı budur.
ثم اختلف أهلُ هذه المقالة في صفة قضاء ما كان تَبَقَّى على كلِّ طائفةٍ من هاتين الطائِفَتين من صلاتِها بعد فراغ النبيِّ ﷺ من صلاته وسلامه من صلاته، على قولِ قائلى هذه المقالة ومُتأوِّلى هذا التأويل؛ فقال بعضُهم: كانت الطائفةُ الثانية التي صَلَّت مع النبيِّ ﷺ الركعة الثانية من صلاتِه، إذا سلَّم النبيُّ ﷺ من
Sonra bu görüş sahipleri -bu görüşü savunanların ve bu tevili yapanların sözüne göre- Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem namazını bitirip namazından selam verdikten sonra, bu iki gruptan her birinin üzerinde namazlarından kalan kısmın kaza edilme şekli hususunda ihtilaf ettiler. Onlardan bazıları şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte onun namazının ikinci rekatını kılan ikinci grup, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem
صلاته، قامت فقَضَت ما فاتَها من صلاتها مع النبيِّ ﷺ في مَقامِها، بعد فراغ النبيِّ ﷺ من صلاته، والطائفةُ التي صَلَّت مع النبيِّ ﷺ الركعة الأُولى بإزاء العدوِّ بعدُ لم تُتِمَّ صلاتها ، فإذا هي فَرَغَت مِن بَقِيَّة صلاتها التي فاتتها مع النبيِّ ﷺ مضت إلى مصافِّ أصحابها بإزاءِ العدوِّ، وجاءت الطائفةُ الأُولى التي صَلَّت مع رسول الله ﷺ الركعة الأولى إلى مقامها التي كانت صَلَّت فيه خلفَ رسول الله ﷺ، فقَضَت بَقِيَّةَ صلاتها.
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem namazını bitirdikten sonra bulundukları yerde ayağa kalkıp Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte kaçırdıkları namazı kaza ederlerdi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte ilk rekatı kılmış olan grup ise henüz namazlarını tamamlamamış olarak düşman karşısında bulunurdu . [İkinci grup] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte kaçırdıkları namazlarının geri kalanını bitirince, düşman karşısındaki arkadaşlarının saflarına giderdi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile ilk rekatı kılmış olan birinci grup da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in arkasında namaz kılmış oldukları yerlerine gelip namazlarının geri kalanını kaza ederlerdi.
ذكرُ الرواية بذلك
Bu husustaki rivayetin zikri:
حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ الملك بنُ أبى الشَّواربِ، قال: ثنا عبدُ الواحد بنُ زيادٍ، قال: ثنا خُصيفٌ، قال: ثنا أبو عُبَيدةَ بنُ عبدِ اللَّهِ، قال: قال عبد الله: صَلَّى بنا رسولُ الله ﷺ صلاة الخوف، فقامت طائفةٌ مِنَّا خلفه، وطائفةٌ بإزاء - أو مُسْتقبلى - العدوِّ، فصلَّى النبيُّ ﷺ بالذين خلفه ركعةً، ثم نكصوا، فذهبوا إلى مقام أصحابهم، وجاء الآخرون فقاموا خلف النبيِّ ﷺ، فصلَّى بهم رسول الله ﷺ ركعةً، ثم سلَّم رسول الله ﷺ، ثم قام هؤلاء فصَّلوا لأنفسهم ركعةً، ثم ذَهَبوا فقاموا مَقامَ أصحابِهم مُسْتَقبلى العدوِّ، ورَجَع الآخرون إلى مقامهم، فصلَّوا لأنفسهم ركعةً .
Bana Muhammed b. Abdilmelik b. Ebi'ş-Şevârib anlattı, dedi ki: Bize Abdülvâhid b. Ziyâd anlattı, dedi ki: Bize Husayf anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ubeyde b. Abdillâh anlattı, dedi ki: Abdullah şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize korku namazı kıldırdı; bizden bir grup onun arkasında durdu, bir grup da düşmanın karşısında -veya düşmana dönük- durdu. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem arkasındakilere bir rekat kıldırdı, sonra onlar geri çekilip arkadaşlarının bulunduğu yere gittiler. Diğerleri gelip Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in arkasında durdular; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara bir rekat kıldırdı, sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem selam verdi. Sonra bunlar kalkıp kendi başlarına bir rekat kıldılar, sonra gidip düşmana dönük olarak arkadaşlarının yerinde durdular. Diğerleri de yerlerine dönüp kendi başlarına bir rekat kıldılar .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا ابن فُضَيلٍ، قال: ثنا خُصيفٌ، عن أبي عُبَيدةَ، عن عبد الله، قال: صلَّى بنا رسول الله ﷺ صلاة الخوف، فذكر نحوه.
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Fudayl anlattı, dedi ki: Bize Husayf, Ebû Ubeyde'den, o da Abdullah'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize korku namazı kıldırdı... diyerek benzerini zikretti.
حدَّثنا تميمُ بن المُنتصِرِ، قال: أخْبرَنا إسحاقُ، قال: حدَّثنا شَرِيكٌ، عن خُصيفٍ، عن أبي عُبَيدةَ، عن أبيه، عن النبيِّ ﷺ نحوه .
Bize Temîm b. el-Muntasır anlattı, dedi ki: Bize İshak haber verdi, dedi ki: Bize Şerîk, Husayf'tan, o Ebû Ubeyde'den, o babasından, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den benzerini anlattı .
وقال آخرون: بل كانت الطائفةُ الثانيةُ التي صَلَّت مع رسول الله ﷺ [الركعة الثانية، لا تَقضى بقيَّةَ صلاتِها بعدما يُسَلِّمُ رسولُ الله ﷺ] مِن صلاته، ولكنها كانت تَمضى قبلَ أن تَقْضِىَ بَقِيَّةَ صلاتِها، فتَقِفُ مَوْقِفَ أصحابها الذين صَلُّوا مع رسولِ الله ﷺ الركعة الأولى، [بإزاء العدوِّ وترجعُ الطائفةُ التي صلَّت مع رسول الله ﷺ الركعة الأولى] إلى مَوْقِفها الذي صَلَّت فيه ركعتها الأولى مع رسولِ اللهِ، فتَقْضِى ركعتَها التي كانت بَقيَت عليها من صَلاتِها. فقال بعضُهم: كانت تَقضِى تلك الركعةَ بغير قراءةٍ. وقال آخرون: بل كانت تَقضى بقراءةٍ، فإذا قضَت ركعتها الباقية عليها هنالك وسَلَّمَت، مَضَت إلى مصافِّ أصحابها بإزاءِ العدوِّ، وأقبَلَت الطائفةُ التي صَلَّت مع رسول الله ﷺ الركعةَ الثانيةَ إلى مَقامِها الذي صَلَّت فيه مع رسول الله ﷺ [الركعة الثانية من صلاة رسول الله ﷺ] ، فقَضَت الركعةَ الثانية من صلاتِها بقراءةٍ، فإذا فَرَغَت وسَلَّمَت، انصرَفَت إلى أصحابها.
Başkaları ise şöyle dedi: Aksine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte [ikinci rekatı] kılan ikinci grup, [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem namazından selam verdikten sonra namazının geri kalanını kaza etmezdi] ; bilakis namazının geri kalanını kaza etmeden önce gidip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile ilk rekatı kılmış olan arkadaşlarının durduğu yerde, [düşman karşısında dururdu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile ilk rekatı kılmış olan grup ise] Resûlullah ile ilk rekatı kıldıkları yerlerine döner, namazlarından üzerlerinde kalmış olan rekatı kaza ederlerdi. Bazıları dedi ki: O rekatı kıraatsiz kaza ederlerdi. Başkaları ise: Aksine kıraat ile kaza ederlerdi; orada üzerlerinde kalan rekatı kaza edip selam verince, düşman karşısındaki arkadaşlarının saflarına giderlerdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte ikinci rekatı kılmış olan grup da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in namazının ikinci rekatını] kıldıkları yerlerine gelir, namazlarının ikinci rekatını kıraat ile kaza ederlerdi; bitirip selam verdiklerinde de arkadaşlarının yanına dönerlerdi.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيز، قال: ثنا سُفيانُ، عن حَمَّادٍ، عن إبراهيم في صلاة الخوفِ، قال: يَصُفُّ صَفًّا خلفَه، وصفًّا بإزاء العدوِّ في غيرِ
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Hammâd'dan, o da İbrâhîm'den korku namazı hakkında [şöyle] dediğini anlattı: [İmam] bir safı arkasında, bir safı da düşmanın karşısında henüz
صلاةٍ ، فيُصَلِّي بالصَّفِّ الذي خلفه ركعةً، ثم يذهبون إلى مصافِّ أولئك، وجاء أولئك الذين بإزاء العدوِّ، فصلَّى بهم ركعةً، ثم سلَّم عليهم، وقد صَلَّى هو ركعتين، وصلَّى كلُّ صَفٍّ ركعةً، ثم قام هؤلاء الذين سَلَّم عليهم إلى مصافِّ أولئك الذين بإزاءِ العدوِّ، فقاموا مقامَهم، وجاءوا فقَضَوا الركعة، ثم ذهبوا فقاموا مُقامَ أولئك الذين بإزاء العدوِّ، وجاء أولئك فصلَّوا ركعةً. قال سُفيانُ: فيكون لكلِّ إنسانٍ [ركعتين ركعتين] .
yapar . Arkasındaki saf ile bir rekat kılar, sonra onlar ötekilerin saf tuttukları yere giderler. Düşman karşısındakiler gelir; [imam] onlara bir rekat kıldırır, sonra kendisi iki rekat kılmış ve her saf da birer rekat kılmış olarak onlara selam verir . Sonra kendilerine selam verilen bu kimseler, düşman karşısındaki ötekilerin saflarına gidip onların yerinde dururlar. Ötekiler gelip rekatı kaza ederler, sonra gidip düşman karşısındakilerin yerinde dururlar. Bunlar da gelip bir rekat kılarlar. Süfyân dedi ki: Böylece her insan için [ikişer rekat] olmuş olur.
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا مهرانُ. وحدَّثنى عليٌّ، قال: ثنا زيدٌ جميعًا، عن سُفيانَ، قال: كان إبراهيمُ يقولُ في صلاةِ الخوفِ، فذكَر نحوَه.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân anlattı. Bana Ali de anlattı, dedi ki: Bize Zeyd anlattı ; hepsi birden Süfyân'dan, o dedi ki: İbrâhim korku namazı hakkında böyle derdi, diyerek bunun benzerini zikretti.