قال أبو جعفرٍ: فقِيامُهم لليتامى بالقسطِ، كان العدلَ فيما أمَر اللهُ فيهم.
Ebû Ca'fer der ki: Yetimlere karşı adaleti ayakta tutmaları, Allah'ın onlar hakkında emrettiği hususlarda adil davranmaktı.
القولُ في تأويلِ قولِه جلّ ثناؤُه: {وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِهِ عَلِيمًا (١٢٧)}.
القولُ في تأويلِ قولِه جلّ ثناؤُه: {وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِهِ عَلِيمًا (١٢٧)} “Hayır olarak ne yaparsanız, şüphesiz Allah onu hakkıyla bilendir.” kavlinin teviline dair açıklama:
يعنى بذلك جل ثناؤه: ومهما يَكُنْ منكم أيُّها المؤمنون، مِن عدلٍ في أَمْرِ
Celle senâuhû bununla şunu kastetmektedir: Ey müminler! [...] hususunda sizden her ne adalet olursa,
اليتامى التي أمرَكم اللهُ أن تقوموا فيهنَّ بالقسطِ، وانتِهاءٍ إلى أمرِ اللهِ في ذلك وفى غيرِه وإلى طاعتِه، {فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِهِ عَلِيمًا}، لم يَزَلْ عالمًا بما هو كائنٌ منكم [في ذلك] ، وهو مُحْصٍ ذلك كُلَّه عليكم، حافظٌ له ، حتى يُجازيَكم به جزاءَكم يومَ القيامةِ.
ve gerek bu hususta gerekse başka hususlarda Allah'ın emrine ve O'na itaate yönelişiniz hususunda, {فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِهِ عَلِيمًا} “...şüphesiz Allah onu hakkıyla bilendir”; [bu hususta] sizden sadır olan her şeyi her daim bilendir, bunların hepsini aleyhinize sayıp kaydetmektedir , ta ki kıyamet gününde karşılığını size tam olarak versin.
القولُ في تأويلِ قولِه جل ثناؤه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا وَالصُّلْحُ خَيْرٌ}.
القولُ في تأويلِ قولِه جل ثناؤه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا وَالصُّلْحُ خَيْرٌ} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse, aralarında anlaşarak sulh olmalarında kendilerine bir günah yoktur. Sulh ise daha hayırlıdır.” kavlinin teviline dair açıklama:
قال أبو جعفرٍ ﵀: يعنى بذلك جل ثناؤُه: {وَإِنِ [امْرَأَة خَافَتْ] مِنْ بَعْلِهَا}. يقولُ: عَلِمَتْ مِن زوجِها {نُشُوزًا}. يعنى: اسْتِعْلاءً بنفسِه عنها إلى غيرِها، أثرَةً عليها، وارْتِفاعًا بها عنها؛ إما لبِغْضةٍ، وإما لكَرَاهَةٍ منه بعضَ أسْبابِها؛ إما دَمامَتُها، وإما سِنُّها وكِبَرُها، أو غيرُ ذلك مِن أمورِها، {أَوْ إِعْرَاضًا}. يعنى: انْصِرافًا عنها بوجهِه، أو ببعضِ منافعِه التي كانت لها منه، {فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا} يقولُ: فلا حرجَ عليهما. يعنى: على المرأةِ الخائفةِ نُشُوزَ بَعْلِها أو إعراضَه عنها. {أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا} وهو أن تَتْرُكَ
Ebû Ca‘fer [et-Taberî] rahimehullâh der ki: Zikri yüce olan [Allah] bununla şunu kastetmektedir: {وَإِنِ [امْرَأَة خَافَتْ] مِنْ بَعْلِهَا} “Eğer bir kadın kocasından endişe ederse”; [yani] kocasından {نُشُوزًا} “geçimsizlik” [sezdiğini] bilirse [demektir]. Bunun anlamı: Ya bir buğuzdan ya da kadının birtakım hallerinden –örneğin çirkinliği, yaşının ilerlemiş ve yaşlı olması veya bunlardan başka durumları– hoşlanmamasından ötürü erkeğin kendi nefsinde ona karşı başkasına yönelip üstünlük taslaması, ona karşı bencillik etmesi ve kendisini ondan üstün tutmasıdır. {أَوْ إِعْرَاضًا} “Yahut yüz çevirmesinden”; yani yüzünü yahut kadının daha önce ondan elde ettiği bazı menfaatleri ondan çevirmesidir. {فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا} “Aralarında anlaşarak sulh olmalarında kendilerine bir günah yoktur” buyurmaktadır; yani her ikisine –kocasının geçimsizliğinden veya kendisinden yüz çevirmesinden endişe eden kadına [ve kocasına]– bir günah yoktur. {أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا} “Aralarında anlaşarak sulh olmaları”; bu da [kadının] terk etmesidir
له يَوْمَها، أو تَضَعَ عنه بعضَ الواجبِ لها مِن حقٌّ عليه، تَسْتَعْطِفُه بذلك وتَسْتَدِيمُ المُقامَ في حبالِه، والتَّمسُّكَ بالعَقْدِ الذي بينَها وبينَه من النكاحِ. يقولُ: {وَالصُّلْحُ خَيْرٌ}. يعنى تعالى ذكرُه: والصُّلْحُ بتَرْكِ بعضِ الحقَّ اسْتِدامةً للحُرْمةِ، [وتَمَسُّكًا بعقدِ] النكاحِ، خيرٌ مِن طَلَبِ الفُرْقةِ والطلاقِ.
nöbet gününü ona bırakması veya erkeğin üzerindeki kendi vacip hakkından bir kısmını onun üzerinden düşürmesi , böylece onun gönlünü alması, onun nikâh bağı altında kalmayı ve aralarındaki nikâh akdine tutunmayı sürdürmesi demektir. [Allah]: {وَالصُّلْحُ خَيْرٌ} “Sulh ise daha hayırlıdır” buyurmaktadır; yani zikri yüce olan [Allah]: Nikâh bağını sürdürmek [ve nikâh akdine sarılmak] maksadıyla hakkın bir kısmından feragat ederek sulh olmak, ayrılık ve boşanma talebinden daha hayırlıdır, demektedir.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tevil ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şekilde söylemiştir.
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا هَنَّادُ بنُ السَّرِيِّ، قال: ثنا أبو الأَحْوَصِ، عن سِماكِ بن حربٍ، عن خالدِ بن عُرْعُرَةَ، أن رجلًا أتى عليًّا ﵁ يَسْتَفْتِيه في امرأةٍ خافت مِن بَعْلِها نُشوزًا أو إعراضًا، فقال: قد تكونُ المرأةُ عندَ الرجلِ، فتَنْبو عيناه عنها مِن دمامتِها، أو كِبَرِها، أو سُوءِ خلقِها، أو فَقْرِها، فتَكْرَهُ فِراقَه، فإن وَضَعتْ له مِن مهرِها شيئًا حلَّ له، وإن جَعَلتْ له مِن أيامِها شيئًا فلا حرجَ .
Bize Hennâd b. es-Seriy anlattı, dedi ki: Bize Ebü'l-Ahvas, Simâk b. Harb'den, o Hâlid b. Ur'ure'den anlattı: Bir adam Ali'ye radıyallâhu anh gelip kocasının geçimsizliğinden veya yüz çevirmesinden korkan bir kadın hakkında fetva istedi. Bunun üzerine [Ali] şöyle dedi: Bazen kadın erkeğin yanında bulunur da adamın gözü çirkinliğinden, yaşlılığından, ahlakının kötülüğünden veya fakirliğinden dolayı ondan kaçınır, kadın ise ondan ayrılmayı istemez. Şayet kadın mehrinden adama bir şey bağışlarsa bu adama helal olur; eğer günlerinden adama bir şey devrederse bunda da bir sakınca yoktur .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن سماكِ بن حربٍ، عن خالدِ بن عُرْعُرةَ، قال: سُئِلَ عليٌّ: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا}. قال: المرأةُ الكبيرةُ، أو الدَّمِيمةُ، أو لا يُحِبُّها زوجُها، فيَصْطَلِحان.
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Simâk b. Harb'den, o Hâlid b. Ur'ure'den anlattı, dedi ki: Ali'ye: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden veya yüz çevirmesinden korkarsa, aralarında bir sulh yaparak anlaşmalarında ikisi için de bir günah yoktur” [ayeti] soruldu. [Ali] dedi ki: Kadın yaşlı veya çirkin olur yahut kocası onu sevmez, böylece [aralarında] sulh yapıp anlaşırlar.
حدَّثنا ابن المثنى، قال ثنا أبو داودَ، قال: ثنا شُعْبَةُ وحمادُ بنُ سَلَمَةَ وأبو الأحوصِ، كلُّهم عن سماكِ بن حربٍ، عن خالدِ بن عُرْعُرَةَ ، عن عليٍّ، بنحوِه .
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Dâvûd anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Hammâd b. Seleme ve Ebü'l-Ahvas, hepsi Simâk b. Harb'den, o Hâlid b. Ur'ure'den , o da Ali'den benzerini anlattı .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن إسرائيلَ، عن سِماكٍ، عن خالدِ بن عُرْعُرَةَ التَّيْميِّ ، أن رجلًا سأل عليًّا ﵁ عن قولِه: {فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا}. قال: تكونُ المرأةُ عندَ الرجلِ دَمِيمةً فتَنْبو عينُه عنها مِن دَمامتِها أو كِبَرِها، فإن جَعَلتْ له مِن أيامِها أو مالِها شيئًا [فليس عليه جناحٌ] .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, İsrâîl'den, o Simâk'tan, o Hâlid b. Ur'ure et-Teymî'den bildirdi: Bir adam Ali'ye radıyallâhu anh O'nun: {فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا} “...aralarında anlaşarak sulh olmalarında kendilerine bir günah yoktur” kavlini sordu. [Ali] dedi ki: Kadın erkeğin yanında çirkin olur da adamın gözü çirkinliğinden yahut yaşlılığından ötürü ondan kaçınır. Şayet kadın günlerinden veya malından ona bir şey devrederse [onlara hiçbir günah yoktur] .
حدَّثنا ابن حُميدٍ وابنُ وَكيعٍ، قالا: ثنا جَريرٌ، عن أشْعَثَ، عن ابن سيرينَ، قال: جاء رجلٌ إلى عمرَ فسَأله عن آيةٍ، فكَرِة ذلك وضرَبه بالدِّرَّةِ، فسأله آخرُ عن هذه الآيةِ: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}. فقال: عن مِثلِ هذا فسَلُوا. ثم قال: هذه المرأةُ تكونُ عندَ الرجلِ قد خلا مِن سِنِّها ، فيَتَزوجُ المرأةَ الشابةَ يَلْتَمِسُ ولدَها، فما اصطَلحا عليه مِن شيءٍ فهو جائزٌ .
Bize İbn Humeyd ve İbn Vekî' anlattılar, dediler ki: Bize Cerîr, Eş'as'tan, o İbn Sîrîn'den anlattı; dedi ki: Bir adam Ömer'e gelip bir ayet sordu, Ömer bundan hoşlanmayıp ona kamçıyla vurdu. Başka bir adam ise ona şu ayeti sordu: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...”. Bunun üzerine [Ömer]: "Bunun gibileri hakkında soru sorun!" dedi. Sonra şöyle devam etti: Bu kadın , adamın yanında bulunan ve yaşı ilerlemiş olan kadındır ; adam çocuk arayışıyla genç bir kadınla evlenir. Dolayısıyla ne üzerinde anlaşıp sulh olurlarsa bu caizdir .
حدَّثنا عمرُو بنُ عليٍّ، قال: ثنا عِمرانُ بنُ عُيَيْنةَ، قال: ثنا عطاءُ بنُ السائبِ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}. قال: هي المرأةُ تكونُ عندَ الرجلِ حتى تَكْبَرَ، فيُرِيدُ أن يَتَزوَّجَ عليها، فيَتَصَالحَانِ بينَهما صُلْحًا، على أن لها يومًا، ولهذه يومان أو ثلاثةٌ .
Bize Amr b. Alî anlattı, dedi ki: Bize İmrân b. Uyeyne anlattı, dedi ki: Bize Atâ b. es-Sâib, Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” kavli hakkında bildirdi; [İbn Abbâs] dedi ki: Bu, bir erkeğin yanında bulunup nihayet yaşlanan, kocasının da üzerine evlenmek istediği kadındır; bunun üzerine aralarında, [eski eşine] bir gün, bu [yeni eşe] ise iki veya üç gün olmak üzere karşılıklı anlaşarak sulh olurlar .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا عِمرانُ، عن عطاءٍ، عن سعيدٍ، عن ابن عباسٍ بنحوِه، إلا أنه قال: حتى تَلِدَ أو تَكْبَرَ. وقال أيضًا: فلا جُناحَ عليه أن يُصالِحَها على ليلةٍ، وللأخرى لَيْلَتين.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İmrân, Atâ'dan, o Saîd'den, o İbn Abbâs'tan benzerini anlattı; ancak o: "Doğuruncaya veya yaşlanıncaya kadar" dedi. Ayrıca şöyle dedi: Kendisine bir gece, diğerine ise iki gece olmak üzere onunla anlaşmasında adama hiçbir günah yoktur .
حدَّثنا ابن حُميدٍ وابنُ وكيعٍ، قالا: ثنا جَرِيرٌ، عن عطاءٍ، عن سعيدٍ، قال: هي المرأةُ تكونُ عندَ الرجلِ قد طالتْ صُحْبَتُها وكَبِرَتْ. قال : فيُريدُ أن يَتَبَدَّلَ بها، فتَكْرهُ أن تُفارِقَه، ويَتَزَوَّجُ عليها، فيُصالِحُها على أن يَجْعَلَ لها أيامًا، وللأُخرى الأيامَ والشهرَ .
Bize İbn Humeyd ve İbn Vekî' anlattılar, dediler ki: Bize Cerîr, Atâ'dan, o Saîd'den anlattı; dedi ki: Bu, erkeğin yanında uzun süre kalmış ve yaşlanmış kadındır. Dedi ki : Adam onun yerine başkasını almak ister , kadın ise ondan ayrılmak istemez ve adam onun üzerine evlenir; böylece adamın kadına birkaç gün, diğer kadına ise [daha fazla] günler ve ay ayırması üzere onunla sulh yaparlar .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا حَكَّامٌ، عن عمرٍو بن أبى قَيْسٍ، عن عطاءٍ، عن سعيدٍ، عن ابن عباسٍ: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}. قال: هي المرأةُ تكونُ عندَ الرجلِ، فيُرِيدُ أن يُفارِقَها، فتَكْرَهُ أن يُفَارِقَها، ويُريدُ أن يَتَزوجَ، فيقولُ: إنى لا أستطيعُ أن أقْسِمَ لكِ مثلَ ما أَقْسِمُ لها. فتُصالحُه على أن يكونَ لها
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hekkâm, Amr b. Ebî Kays'tan, o Atâ'dan, o Saîd'den, o İbn Abbâs'tan {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” [ayeti hakkında] anlattı; dedi ki: Bu, erkeğin nikâhı altında bulunan bir kadındır; adam ondan ayrılmak ister, kadın ise adamın kendisinden ayrılmasını istemez. Adam [başka bir kadınla da] evlenmek ister ve: "Ben ona ayırdığımın benzerini sana ayıramam" der. Kadın da onunla, kendisine...
في الأيامِ يومٌ، فيَتَراضَيانٍ على ذلك، فيَكُونانِ على ما اصْطَلَحا عليه.
günlerden kendisine bir gün düşmesi üzere sulh yapar, ikisi buna razı olurlar ve anlaştıkları sulh üzere kalırlar.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن هشامِ بن عُروةَ، عن أبيه، عن عائشةَ: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا وَالصُّلْحُ خَيْرٌ} قالت: هذا في المرأةِ تكونُ عندَ الرجلِ، فلَعَلَّه [ألا يكونَ يَسْتَكْثِرُ] منها، ولا يَكونُ لها ولدٌ، ويكونُ لها صُحْبَةٌ، فتقولُ: لا تُطَلِّقْني وأنت في حِلٍّ مِن شَأْنى .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Hişâm b. Urve'den, o babasından, o Âişe'den {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا وَالصُّلْحُ خَيْرٌ} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse, aralarında anlaşarak sulh olmalarında kendilerine bir günah yoktur. Sulh ise daha hayırlıdır.” kavli hakkında bildirdi; dedi ki: "Bu, erkeğin yanında bulunan kadındır; adam belki de ondan fazla hoşlanmamakta ve kadının çocuğu bulunmamaktadır, ancak aralarında bir beraberlik/birliktelik geçmişliği vardır . Bunun üzerine kadın: 'Beni boşama, benimle ilgili [haklardan] yana serbestsin/muafsın' der."
حدَّثني المثنى، قال: ثنا حَجّاجُ بنُ المِنْهالِ، قال: ثنا حمادُ بنُ سَلَمةَ، عن هشامِ بن عُروةَ، عن عروةَ، عن عائشةَ في قولِه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}. قالت: هذا الرجلُ يكونُ له امرأتان ؛ إحداهما قد عَجَزتْ، أو هي دَمِيمةٌ، وهو لا يَسْتَكْثِرُ منها، فتقولُ: لا تُطَلِّقْنى، وأنت في حلٍّ مِن شَأْنى .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Haccâc b. el-Minhâl anlattı, dedi ki: Bize Hammâd b. Seleme, Hişâm b. Urve'den, o Urve'den, o Âişe'den O'nun: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” kavli hakkında bildirdi; dedi ki: "Bu, iki kadını olan adamdır; kadınlardan biri yaşlanmış yahut çirkindir ve adam da ona pek rağbet etmemektedir. Kadın: 'Beni boşama, benimle ilgili [haklardan] yana serbestsin' der."
حدَّثني المثنى، قال: ثنا حِبَّانُ بنُ موسى، قال: أخبرنا ابن المباركِ، عن هشامِ بن عُروةَ، عن أبيه، عن عائشةَ بنحوِه، غيرَ أنه قال: فتقولُ: أجْعَلُك مِن شأنى في حِلٍّ. فنَزَلت هذه الآيةُ [في ذلك].
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Hibbân b. Mûsâ anlattı, dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Hişâm b. Urve'den, o babasından, o Âişe'den benzer şekilde bildirdi; ancak o şöyle demiştir: [Kadın]: "Ben kendi hakkım hususunda seni serbest bırakıyorum (hakkımı helal ediyorum)" der. İşte bu ayet [bunun hakkında] nazil olmuştur.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}. [قال: تلك] المرأةُ تكونُ عندَ الرجلِ لا يَرَى منها [كبيرَ ما يُحِبُّ] ، وله امرأةٌ غيرُها أَحَبُّ إليه منها، فيُؤْثِرُها عليها، فأمَرَ اللهُ إذا كان ذلك أن يقولَ لها: يا هذه، إن شِئْتِ أن تُقِيمى على ما تَرَين مِن الأَثَرَةِ، فأُواسِيَك وأُنْفِقَ عليك فأَقيمِى، وإِن كَرِهْتِ خَلَّيْتُ سَبِيلَك. فإن هي رَضِيَتْ أن تُقيمَ بعدَ أن يُخَيِّرَها فلا جُناحَ عليه، وهو قولُه: {وَالصُّلْحُ خَيْرٌ}. وهو التَّخْيِيرُ .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan O'nun: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” kavli hakkında bildirdi: [Dedi ki: Bu,] erkeğin yanında bulunup adamın kendisinde [hoşlanacağı pek bir şey] görmediği ve adamın kendisinden daha çok sevdiği başka bir kadını olup onu buna tercih ettiği kadındır. Böyle bir durumda Allah adamın kadına şöyle demesini emretmiştir : "Ey falan kadın! Şayet gördüğün bu tercihe rağmen kalmak istersen, sana destek olayım ve nafakanı vereyim, öylece kal; şayet hoşlanmazsan yolunu açayım (seni boşayayım)." Şayet kadın adamın kendisini muhayyer bırakmasından sonra kalmaya razı olursa erkeğe hiçbir günah yoktur. İşte O'nun: {وَالصُّلْحُ خَيْرٌ} “Sulh ise daha hayırlıdır” kavli budur. Bu da muhayyer bırakmaktır .
حدَّثنا الربيعُ بنُ سليمانَ [وبحرُ بنُ نصرٍ، قالا]: ثنا ابن وهبٍ، قال: ثنى ابن أبى الزِّنادِ، عن هشامِ بن عروةَ، عن أبيه، عن عائشةَ، قالت: أنْزَلَ اللَّهُ هذه الآيةَ في المرأةِ إذا دَخَلَتْ في السِّنِّ، فتَجْعَلُ يَومَها لامرأةٍ أخرى. قالت: ففى ذلك [أنْزَل اللهُ]: {فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا}.
Bize er-Rebî' b. Süleymân [ve Bahr b. Nasr] anlattılar, [ikisi de dediler ki]: Bize İbn Vehb anlattı, dedi ki: Bana İbn Ebî'z-Zinâd, Hişâm b. Urve'den, o babasından, o da Âişe'den [şöyle] anlattı: Âişe dedi ki: "Allah bu ayeti, yaşlandığı zaman [kendi sırası olan] gününü [kocasının] diğer hanımına bırakan kadın hakkında indirdi." Âişe devamla şöyle dedi: İşte bunun hakkında [Allah Teâlâ şunu indirdi]: {فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا} “Aralarında bir anlaşma ile sulh olmalarında kendilerine bir günah yoktur”.
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشيمٌ، قال: أخبَرنا هشامٌ، عن ابن سيرينَ، عن عَبِيدةَ، قال: سألْتُه عن قولِ اللَّهِ: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}. قال: هي المرأةُ تَكُونُ مع زوجِها، فيريدُ أن يَتَزَوَّجَ عليها، فتُصالِحُه مِن يومِها على صلحٍ. قال: فهما على ما اصْطَلحا عليه، فإن انْتَقَصَتْ به فعليه أن يَعْدِلَ عليها أو يُفَارِقَها.
Bana Ya'kūb b. İbrâhim anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym anlattı, dedi ki: Bize Hişâm, İbn Sîrîn'den bildirdi; o Abîde'den nakletti, dedi ki: Ona Allah'ın: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” kavlini sordum. Dedi ki: Bu, kocasıyla beraber olan ve kocasının üzerine evlenmek istediği kadındır; kadın nöbet gününden feragat ederek bir sulh üzere onunla anlaşır. Dedi ki: İkisi anlaştıkları sulh üzeredirler; şayet kadın bundan vazgeçerse , erkeğin ona karşı adil davranması veya ondan ayrılması gerekir.
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشيمٌ، [قال: أخبرَنا مُغيرةُ، عن إبراهيمَ أنه كان يقولُ ذلك .
Bana Ya'kūb b. İbrâhim anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym anlattı, [dedi ki: Bize Mugîre, İbrâhim'den onun da böyle söylediğini haber verdi .
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هُشيمٌ] ، قال: أخبرَنا حجاجٌ، عن مجاهدٍ أنه كان يقولُ ذلك.
Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym anlattı] , dedi ki: Bize Haccâc, Mücâhid'den onun da böyle söylediğini haber verdi.
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، عن أيوبَ، عن ابن سِيرينَ، عن عَبِيدةَ في قولِه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} إلى آخرِ الآيةِ. قال: يُصالحُها على ما رَضِيَتْ دونَ حقِّها، فله ذلك ما رضِيت، فإذا أنكَرتْ - أو [قال: غَيَّرتْ] - فلها أن يَعْدِلَ عليها، أو يُرْضِيَها، أو يُطَلِّقَها.
Bana Ya'kūb b. İbrâhim anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Eyyûb'dan, o İbn Sîrîn'den, o Abîde'den O'nun: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” ayetinin sonuna kadar olan kısmı hakkında anlattı; dedi ki: "Hakkından daha azına razı olduğu şey üzerinden onunla sulh yapar; kadın razı olduğu müddetçe bu adam için geçerlidir. Şayet kadın bunu reddederse -veya [dedi ki: kararını değiştirirse]- kadının hakkı, erkeğin ona karşı adil davranması yahut onu razı etmesi ya da onu boşamasıdır."
حدَّثني ابن وَكيعٍ، قال: ثنا عبدُ الوهابِ، عن أيوبَ، عن محمدٍ، قال: سأَلتُ عَبيدةَ عن قولِ اللهِ جل ثناؤُه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}.
Bana İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Abdülvehhâb, Eyyûb'dan, o Muhammed'den anlattı; dedi ki: Abîde'ye Allah Teâlâ'nın: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” kavlini sordum.
قال: هو الرجلُ تكونُ له المرأةُ، قد خلا من سنِّها، فتصالحُه من حقِّها على شيءٍ، فهو له ما رضِيَتْ، [فإذا كرِهَتْ] فلها أن يعدِلَ عليها، أو يرضِيَها من حقِّها، أو يطلِّقَها .
Dedi ki: Bu, yanında yaşı ilerlemiş bir kadını olan ve kadının hakkından bir şey karşılığında onunla sulh yaptığı erkektir; kadın razı olduğu müddetçe bu adam için geçerlidir. [Kadın bunu istemediği takdirde] kadının hakkı, erkeğin ona karşı adil davranması veya hakkından onu razı etmesi yahut onu boşamasıdır .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا جَرِيرٌ، عن هشامٍ، عن ابن سيرينَ، قال سألتُ عَبيدةَ عن قولِه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}: فذكَر نحوَ ذلك، إلا أنه قال: فإن سخِطَتْ فله أن يُرَضِيَها، أو يُوَفِّيَها حقَّها كلَّه، أو يُطَلِّقَها.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Hişâm'dan, o İbn Sîrîn'den anlattı; dedi ki: Abîde'ye O'nun: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” kavlini sordum: Bunun benzerini zikretti, ancak şöyle dedi: "Eğer kadın hoşnutsuz olursa erkeğin onu razı etmesi veya hakkını eksiksiz olarak bütünüyle vermesi yahut onu boşaması gerekir."
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن مغيرةَ، قال: قال إبراهيمُ: إذا شاءتْ كانت على حقِّها، وإن شاءت أَبَتْ فردَّتِ الصُّلحَ، فذلك بيدِها، فإن شاء طلَّقها، وإن شاء أمْسَكَها على حقِّها.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre'den anlattı; dedi ki: İbrâhim şöyle dedi: "Kadın dilerse hakkı üzere kalır, dilerse reddeder ve sulhu bozar; bu onun elindedir. Erkek de dilerse onu boşar, dilerse hakkını vererek yanında tutar."
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن مغيرةَ، عن إبراهيمَ: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا}. قال: قال عليٌّ: تكونُ المرأةُ عندَ الرجلِ الزمانَ الكثيرَ، فتَخافُ أن يُطَلِّقَها، فتُصَالحُه على صُلْحٍ بما شاء وشاءتْ، يَبِيتُ عندَها في كذا وكذا ليلةً، وعند الأُخرى ما تَرَاضَيا عليه، وأن تكونَ نَفَقَتُها دونَ ما كانتْ، وما صالَحَتْه عليه مِن شيءٍ فهو جائزٌ.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre'den, o İbrâhim'den nakletti: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse, kendilerine bir günah yoktur...” [ayeti hakkında] Ali şöyle demiştir: Kadın erkeğin yanında uzun bir zaman kalır, sonra kocasının kendisini boşamasından endişe eder de kendisinin ve kocasının dilediği bir şey üzerinden onunla sulh yapar; adam şu kadar gece onun yanında, diğer kadının yanında da karşılıklı razı oldukları kadar gecelemesi ve kadının nafakasının eskisinden daha az olması üzere anlaşırlar. Kadının onunla sulh yaptığı her şey caizdir.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا يحيى بنُ عبدِ الملكِ، عن أبيه، عن الحكمِ: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}. قال: هي المرأةُ تكونُ عندَ الرجلِ، فيُريدُ
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Abdilmelik babasından, o el-Hakem'den nakletti: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” [ayeti hakkında] şöyle dedi: Bu, bir adamın nikâhında bulunan ve kocasının kendisini...
أن يُخَلِّىَ سبيلَها، فإذا خافَت ذلك منه {فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا}. تَدَعُ مِن أيامِها إذا تَزَوَّج .
kendisini serbest bırakmak (boşamak) istediği kadındır; kadın adamdan bunu hissettiğinde {فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا} “aralarında anlaşarak sulh olmalarında kendilerine bir günah yoktur”. Adam [başka bir kadınla] evlendiğinde nöbet günlerinden feragat eder .
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَهَ: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}. إلى قولِه: {وَالصُّلْحُ خَيْر}: و هو الرجلُ تَكُونُ تحتَه المرأةُ الكبيرةُ، فيَنْكِحُ عليها المرأةَ الشابةَ، فيَكْرَهُ أن يُفَارِقَ أمَّ ولدِه، فيُصالِحُها على عَطِيَّةٍ مِن مالِه ونفسِه، فيَطِيبُ له ذلك الصلحُ.
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan O'nun: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” kavlinden {وَالصُّلْحُ خَيْر} “...sulh ise daha hayırlıdır” kavline kadar olan kısım hakkında [şöyle dediğini] anlattı: Bu, nikâhı altında yaşlı bir kadın bulunan ve onun üzerine genç bir kadınla evlenen adamdır; çocuklarının annesinden ayrılmak istemez de malından ve nefsinden (zamanından) bir bağış karşılığında onunla sulh yapar ve bu sulh onun için helal ve hoş olur.
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} الآية فقرَأ حتى بلَغ: {فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا}: وهذا في الرجلِ تكونُ عندَه المرأةُ قد خلا من سِنِّها، وهان عليه بعضُ أمرِها، فيقولُ: إن كنتِ راضيةً مِن نفسى ومالى بدونِ ما كنتِ تَرْضَين به قبلَ اليومِ. فإن اصْطَلَحا مِن ذلك على أمرٍ، فقد أَحَلَّ اللهُ لهما ذلك، وإن أبَت فإنه لا [يَحِلُّ له] أن يَحْبِسَها على الخَسْفِ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” ayetini nakletti; Katâde {فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا} “...Şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır” kısmına kadar okudu [ve şöyle dedi]: Bu, yanında yaşı ilerlemiş ve onun bazı durumları kendisine değersiz gelmiş bir kadın bulunan adam hakkındadır; adam der ki: "Eğer nefsimden ve malımdan bugünden önce razı olduğundan daha azına razı olursan [ne âlâ]." Eğer bu hususta bir mesele üzerinde anlaşırlarsa Allah bunu kendilerine helal kılmıştır; şayet kadın kabul etmezse haksızlık ve baskı altında onu yanında tutması [adama helal] olmaz .
وحدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبرَنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبرَنا معمرٌ، عن
Bize el-Hasan b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer,
الزُّهْرِيِّ، عن سعيدِ بن المسيبِ وسليمانَ بن يسارٍ، أن رافعَ بنَ خَدِيجٍ كانتْ تحتَه امرأةٌ قد خَلَا مِن سِنِّها، فتَزَوَّج عليها شابةً، فآثَر الشابةَ عليها، فأبَتِ امرأتُه الأولى أن تقرَّ على ذلك، فطَلَّقَها تطليقةً، حتى إذا بَقِيَ مِن أجَلِها يَسيرٌ قال: إن شِئْتِ راجَعْتُكِ وصبرَتِ على الأَثَرَةِ، وإن شِئْتِ تَرَكْتُك حتى يَخْلُوَ أجَلُك. قالت: بل راجِعْنى وأصبرُ على الأثَرَةِ. فراجَعَها، ثم آثَر عليها فلم تَصْبِرْ على الأثَرَةِ، فَطَلَّقَها أُخرى، وآثَر عليها الشابةَ. قال: فذلك الصلحُ الذي بَلَغَنا أن الله أنْزَل فيه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا} .
ez-Zührî'den, o Saîd b. el-Müseyyeb ve Süleymân b. Yesâr'dan bildirdi: Râfi' b. Hadîc'in nikâhı altında yaşı ilerlemiş bir kadın vardı; onun üzerine genç bir kadınla evlendi ve genç kadını ona tercih etti. İlk karısı buna razı olmayıp karşı çıktı . Bunun üzerine onu bir talakla boşadı. İddet süresinin bitimine az bir zaman kalınca şöyle dedi: "İstersen sana geri döneyim ve [diğer kadını sana] tercih etmeme sabret; istersen seni bırakayım da iddetin dolsun." Kadın: "Aksine, bana geri dön, tercihe sabredeceğim" dedi. Râfi' ona geri döndü; sonra yine diğer kadını ona tercih etti, kadın ise tercihe sabredemedi. Bunun üzerine onu bir daha boşadı ve genç kadını ona tercih etti. Dedi ki: İşte Allah'ın hakkında: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse, aralarında anlaşarak sulh olmalarında kendilerine bir günah yoktur” [ayetini] indirdiği bize ulaşan sulh budur.
قال الحسنُ: قال عبدُ الرزاقِ: قال معمرٌ وأخبرَنى أيوبُ، عن ابن سِيرينَ، عن عَبِيدةَ بمثلِ حديثِ الزهريِّ، وزاد فيه: فإنْ أضَرَّ بها الثالثةَ فإن عليه أن يُوَفِّيِها حقَّها، أو يطلِّقَها .
el-Hasan dedi ki: Abdürrezzâk dedi ki: Ma'mer şöyle dedi: Bana Eyyûb da İbn Sîrîn'den, o Abîde'den ez-Zührî'nin hadisi gibi haber verdi ve onda şu ilaveyi yaptı: "Üçüncüsünde de kadına zarar verirse erkeğin onun hakkını tastamam vermesi veya onu boşaması gerekir ."
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî...
نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}. قال: قولُ الرجلِ لامرأتِه: أنت كبيرةٌ، وأنا أُرِيدُ أن أسْتَبْدِلَ امرأةً شابةً وَضِيئَةٌ، فقَرِّى على وَلَدِك، فلا أُقْسِمُ لك مِن نفسى شيئًا. فذلك الصلحُ بينَهما، وهو أبو السَّنابلِ بنُ بَعْكَكٍ .
Necîh'ten, o Mücâhid'den nakletti: {مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “...kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden...” [ifadesi hakkında] şöyle dedi: Erkeğin karısına: "Sen yaşlısın; ben ise güzel, genç bir kadınla değiştirmek istiyorum. Sen çocuğunun başında kal, sana kendimden bir pay (nöbet) ayırmayayım" demesidir. İşte aralarındaki sulh budur; o da Ebü's-Senâbil b. Ba'kek'tir .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ: {مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}. ثم ذكَر نحوَه. قال شبلٌ: فقلت له: فإن كانت لك امرأةٌ، فتَقْسِمُ لها ولم تَقْسِمْ لهذه؟ قال: إذا [صالَحَتْه على ذلك] فليس عليه شيءٌ.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten nakletti: {مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “...kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden...” Sonra benzerini zikretti. Şibl dedi ki: Ona: "Eğer senin bir kadının daha varsa, ona pay ayırıp buna ayırmayacak mısın?" dedim. Dedi ki: "[Kadın bunun üzerine adamla] sulh yaptığı takdirde adama bir sorumluluk yoktur."
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن إسرائيلَ، عن جابرٍ، قال: سأَلت عامرًا عن الرجلِ تَكُونُ عندَه المرأةُ يُرِيدُ أن يُطَلِّقَها فتقولُ: لا تُطَلِّقْنى، واقسِمْ لى يومًا، وللتى تَزوَّجُ يَومين. قال: لا بأسَ ، هو صُلْحٌ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, İsrâîl'den, o Câbir'den anlattı; dedi ki: Âmir'e, yanında kendisini boşamak istediği bir kadın bulunan ve kadının: "Beni boşama; bana bir gün, evleneceğin kadına iki gün ayır" dediği adamı sordum. Şöyle dedi: Bir sakınca yoktur , bu bir sulhtur .
حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السدِّيِّ: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا وَالصُّلْحُ خَيْرٌ}. قال: المرأةُ تَرَى مِن زوجِها بعضَ الجفاءِ، أو تَكُونُ قد كَبِرَتْ، أو لا تَلِدُ، فيُريدُ زوجُها أن يَنْكِحَ غيرَها فيَأْتِيها، فيقولُ: إنى أُرِيدُ أن أنْكِحَ امرأةً أَشَبَّ منك، لَعَلَّها أن تَلِدَ لى، وأُوثِرَها في الأيامِ والنفقةِ. فإن
Bize Muhammed b. el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den nakletti: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا وَالصُّلْحُ خَيْرٌ} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse, aralarında bir sulh ile anlaşmalarında ikisine de bir günah yoktur. Sulh ise daha hayırlıdır.” Şöyle dedi: Kadın kocasından bir miktar soğukluk görür yahut yaşlanmış olur veya doğurmaz; bunun üzerine kocası başka bir kadınla evlenmek ister, ona gelerek şöyle der: "Ben, belki bana bir çocuk doğurur diye senden daha genç bir kadınla evlenmek, [nöbet] günleri ve nafaka hususunda onu üstün tutmak istiyorum." Eğer
رَضيت بذلك وإلا طَلَّقَها، فيَصْطَلِحان على ما أحبَّا .
kadın buna razı olursa [ne âlâ], aksi takdirde onu boşar; böylece diledikleri şey üzere sulh yaparlar .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}. قال: {نُشُوزًا} عنها، عَرَّضَ بها - الرجلُ تَكُونُ له امْرَأَتانِ - {أَوْ إِعْرَاضًا} فيَتْرُكُها {فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا}. إما أن يُرْضِيَها فتُحَلِّلَه، وإما أن تُرْضِيَه فتَعْطِفَه على نفسِها .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd O'nun: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” kavli hakkında şöyle dedi: {نُشُوزًا} “geçimsizlik”, ondan uzaklaşması, ona ima etmesidir -iki kadını olan adam- , {أَوْ إِعْرَاضًا} “yahut yüz çevirmesinden”, yani onu terk etmesidir ; {فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا} “kendilerine aralarında anlaşarak sulh olmalarında bir günah yoktur”. Ya adam onu razı eder kadın da hakkını helal eder; ya da kadın adamı razı eder ve ilgisini tekrar kendine çeker .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليّ بن أبى طلحةَ، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}: يَعْنى البُغْضَ .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha'dan, o İbn Abbâs'tan O'nun: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” kavli hakkında: "Buğzetmeyi kasteder" dediğini nakletti .
حُدِّثتُ عن الحسينِ بن الفرجِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يَقُولُ: أخبرَنا عبيدُ بنُ سُليمانَ، قال: سَمِعتُ الضحاكَ يَقُولُ في قولِه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}: فهو الرجلُ تكونُ تحتَه المرأةُ الكبيرةُ، فيَتَزَوَّجُ عليها المرأةَ الشابةَ، فيَمِيلُ إليها، وتكونُ أعْجَبَ إليه مِن الكبيرةِ، فيُصالِحُ الكبيرةَ على أن يُعْطِيَها مِن مالِه، ويَقْسِمَ لها مِن نفسِه نصيبًا معلومًا.
Bana Hüseyn b. el-Ferec'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd b. Süleymân haber verdi, dedi ki: Dahhâk'ı O'nun: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” kavli hakkında şöyle derken işittim: Bu, nikâhı altında yaşlı bir kadın bulunan, sonra onun üzerine genç bir kadınla evlenip ona meyleden ve [genç olanı] yaşlı olandan daha çok beğenen, [bunun üzerine] yaşlı kadınla, malından ona [bir miktar] vermesi ve kendisinden (birliktelik süresinden) ona belirli bir pay ayırması hususunda anlaşan adamdır.
[حدَّثنا عمرُو بنُ عليٍّ وزيدُ بنُ أخْزَمَ ، قالا: ثنا أبو داودَ، قال: ثنا سليمانُ بن معاذٍ، عن سِمَاكِ بن حربٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ، قال: خَشِيَتْ سودةُ أن يُطَلِّقَها رسولُ اللهِ ﷺ، فقالت: لا تُطَلِّقْنى، [واحبِسْنى مع] نسائِك، ولا تَقْسِمْ لى. ففعَل، فنَزَلتْ: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}] .
[Bize Amr b. Alî ve Zeyd b. Ahzem anlattılar, dediler ki: Bize Ebû Dâvûd anlattı, dedi ki: Bize Süleymân b. Muâz, Simâk b. Harb'den, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan anlattı; dedi ki: Sevde, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kendisini boşamasından korktu da: "Beni boşama, hanımlarının [yanında tut] ve bana [nöbet] payı ayırma" dedi. Resûlullah da öyle yaptı. Bunun üzerine: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” [ayeti] indi] .
واختَلفت القرأةُ في قراءةِ قولِه: (أن يَصَّالحا بينَهما صلحًا)؛ فقرَأ ذلك عامةُ قرأةِ أهلِ المدينةِ وبعضُ أهلِ البصرةِ بفتحِ الياءِ وتشديدِ الصادِ ، بمعنى: أن يَتَصالَحَا بينَهما صُلْحًا. ثم أُدْغِمت التاءُ في الصادِ فصُيِّرَتا صادًا مُشَدَّدَةٌ. وقرَأ ذلك عامةُ قرأةِ أهلِ الكوفةِ: {أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا}. بضَمِّ الياءِ وتخفيفِ الصادِ، بمعنى: أصْلَح الزوجُ والمرأةُ بينَهما.
Kurrâ (kıraat âlimleri), O'nun: (أن يَصَّالحا بينَهما صلحًا) kavlinin okunuşunda ihtilaf etmişlerdir; Medine ehli kurrâsının geneli ile Basra ehlinin bir kısmı bunu yâ harfinin fethası ve sâd harfinin şeddesiyle , "aralarında karşılıklı sulh yapmaları" (أن يَتَصالَحَا بينَهما صُلْحًا) manasında okumuşlardır. Sonra tâ harfi sâd harfine idgam edilmiş ve ikisi şeddeli bir sâd haline getirilmiştir. Kûfe ehli kurrâsının geneli ise bunu: {أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا} “...aralarında sulh yapmalarında...” şeklinde yâ harfinin dammesi ve sâd harfinin şeddesiz oluşuyla, "koca ve kadın aralarını düzelttiler/sulh yaptılar" manasında okumuşlardır.
وأَعْجَبُ القِراءتَيْن في ذلك إليَّ قراءةُ مَنْ قرَأ: (أنْ يَصَّالَحَا بَيْنَهُما صُلْحًا). بفتح الياءِ وتشديدِ الصادِ، بمعنى "يَتَصالَحا"؛ لأن التَّصالُحَ في هذا الموضعِ أشهرُ وأوضحُ معنَى، وأفصحُ وأكثرُ على أَلْسُنِ العربِ، مِن الإصلاحِ، والإصلاحُ في
Bu hususta iki kıraat içinde bana en sevimli geleni, yâ harfinin fethası ve sâd harfinin şeddesiyle "karşılıklı anlaşmaları" (yetesâlahâ) manasında (أنْ يَصَّالَحَا بَيْنَهُما صُلْحًا) şeklinde okuyanın kıraatidir. Çünkü bu makamda tesâluh (karşılıklı sulh yapma/anlaşma), mana bakımından ıslahtan daha meşhur, daha açık, daha fasih ve Arap dilinde daha yaygındır. Islah ise
خلافِ الإفسادِ أَشهرُ منه في معنى التَّصالُحِ.
fesadın zıddı anlamında, tesâluh (karşılıklı sulh) anlamından daha meşhurdur.
فإن ظنَّ ظانٌّ أن في قولِه: {صُلْحًا}. دَلالةً على أن قراءةَ مَن قرَأ ذلك: {يُصْلِحَا}. بضمِّ الياءِ أولى بالصوابِ. فإن الأمرَ في ذلك بخلافِ ما ظنَّ؛ وذلك أن الصلحَ اسمٌ وليس بفعلٍ فيُسْتَدَلَّ به على أوْلَى القراءتين بالصوابِ في قولِه: {يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا}.
Şayet bir kimse O'nun: {صُلْحًا} “sulh” kavlinde, bunu yâ'nın dammesiyle {يُصْلِحَا} “ıslah etmelerinde / sulh yapmalarında” şeklinde okuyanın kıraatinin doğruya daha yakın olduğuna bir delalet bulunduğunu zannederse; iş onun zannettiği gibi değildir. Zira sulh bir isimdir, fiil değildir ki O'nun: {يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا} kavlinde iki kıraatten hangisinin doğruya daha yakın olduğuna onunla delil getirilsin.
القولُ في تأويلِ قولِه جل ثناؤُه: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ وَإِنْ تُحْسِنُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا (١٢٨)}.
Allah Teâlâ'nın: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ وَإِنْ تُحْسِنُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا (١٢٨)} “Nefisler ise kıskançlığa ve bencilce cimriliğe meyilli kılınmıştır. Eğer iyilik eder ve sakınırsanız, şüphesiz Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.” kavlinin tefsiri.
قال أبو جعفرٍ ﵀: اختلَف أهلُ التأويلِ في تأويلِ ذلك؛ فقال بعضُهم: معناه: وأُحْضِرَتْ أنفُسُ النساءِ الشُّحَّ على أنْصِبائِهِنَّ مِن أَنْفُسِ أزْواجِهِنَّ وأموالِهم .
Ebû Ca'fer [et-Taberî] rahimehullâh dedi ki: Tevil ehli bunun tevilinde ihtilaf etmiştir; onlardan bazısı şöyle demiştir: Bunun manası, kadınların nefislerinin, kocalarının nefislerinden (zamanlarından) ve mallarından olan payları üzerinde kıskançlık ve cimrilik duymaya hazır kılınmış olmasıdır .
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عِمرانُ بنُ عُيَينةَ، عن عطاءِ بن السائبِ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، عن ابن عباسٍ: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ}. قال: نَصِيبَها منه .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İmrân b. Uyeyne, Atâ b. es-Sâib'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan nakletti: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ} “Nefisler kıskançlığa ve cimriliğe meyilli kılınmıştır” [ayeti hakkında] dedi ki: Kadının adamdaki payıdır .
حدَّثنا محمدُ بنُ بَشارٍ، قال: ثنا أبو أحمدَ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن يَمانٍ، قالا جميعا: ثنا سفيانُ، عن عطاءِ بن السائبِ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ}. قال: في الأيامِ.
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı; bize İbn Vekî' de anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân anlattı; her ikisi birden dediler ki: Bize Süfyân, Atâ b. es-Sâib'den, o Saîd b. Cübeyr'den nakletti: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ} “Nefisler kıskançlığa ve cimriliğe meyilli kılınmıştır” [ayeti hakkında] dedi ki: [Nöbet] günlerindedir.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن ابن جُريجٍ،
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahmân anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, İbn Cüreyc'den anlattı,
عن عطاءٍ: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ}. قال: في الأيامِ والنفقةِ .
o Atâ'dan nakletti: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ} “Nefisler kıskançlığa ve cimriliğe meyilli kılınmıştır” [ayeti hakkında] dedi ki: Günlerde ve nafakadadır .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن مَهْدِيِّ وابنُ يَمانٍ، عن سُفْيانَ، عن ابن جُرَيجٍ، عن عطاءٍ، قال: في النفقةِ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İbn Mehdî ve İbn Yemân, Süfyân'dan, o İbn Cüreyc'den, o Atâ'dan anlattılar; dedi ki: Nafakadadır .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا رَوْحٌ، عن ابن جُرَيجٍ، عن عطاءٍ، قال: في النفقةِ.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Ravh, İbn Cüreyc'den, o Atâ'dan anlattı; dedi ki: Nafakadadır.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سفيانَ، عن ابن جُريجٍ، عن عطاءٍ: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ}. قال: في الأيامِ.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o İbn Cüreyc'den, o Atâ'dan nakletti: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ} “Nefisler kıskançlığa ve cimriliğe meyilli kılınmıştır” [ayeti hakkında] dedi ki: Günlerdedir.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شُعْبةُ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ في هذه الآيةِ: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ}. قال: نَفْسُ المرأةِ على نَصِيبِها مِن زوجِها مِن نفسِه ومالِه.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den bu ayet hakkında nakletti: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ} “Nefisler kıskançlığa ve cimriliğe meyilli kılınmıştır” [ayeti hakkında] dedi ki: Kadının nefsinin, kocasının nefsinden ve malından olan payına karşı [kıskanç ve cimri olmasıdır].
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن شعبةَ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جُبيرٍ، مِثْلَه .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Şu'be'den, o Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den aynısını nakletti .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا حِبَّانُ بنُ موسى، قال: أخْبَرَنا ابن المباركِ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ مثلَه.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Hibbân b. Mûsâ anlattı, dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek bildirdi, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den aynısını anlattı.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى ، عن سفيانَ، [عن رجلٍ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، قال: في النفقةِ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam , Süfyân'dan, [bir adamdan, o Saîd b. Cübeyr'den nakletti; dedi ki: Nafakadadır .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا [ابن يَمَانٍ]، عن سفيانَ]، عن الشَّيْبانيِّ، عن بُكَيرِ
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize [İbn Yemân], Süfyân'dan], eş-Şeybânî'den, Bükeyr
ابن الأخْنَسِ، عن سعيدِ بن جُبيرٍ، قال: في [الأيامِ و] النفقةِ.
b. el-Ahnes'ten, o Saîd b. Cübeyr'den nakletti; dedi ki: [Günlerde ve] nafakadadır.
[حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن مهديٍّ، عن سفيانَ، عن الشَّيْبانيِّ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، قال: في الأيامِ والنفقةِ] .
[Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İbn Mehdî, Süfyân'dan, o eş-Şeybânî'den, o Saîd b. Cübeyr'den anlattı; dedi ki: Günlerde ve nafakadadır] .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا مسلمُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جُبيرٍ في قولِه: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ}. قال: المرأةُ تَشِحُّ على مالِ زوجِها ونفسِه .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Müslim b. İbrâhim anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den O'nun: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ} “Nefisler kıskançlığa ve cimriliğe meyilli kılınmıştır” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Kadının kocasının malına ve nefsine (zamanına) karşı kıskanç ve cimri olmasıdır ."
حدَّثنا المثنى، قال: أخبرنا حِبانُ بنُ موسى، قال: أخبرنا ابن المباركِ، عن شَرِيكٍ، عن سالمٍ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، قال: جاءت امرأةٌ حينَ نزَلت هذه الآية: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا}. قالت: إنى أُريدُ أن تَقْسِمَ لى مِن نفسِك . وقد كانت رَضِيَتْ أن يَدَعَها فلا يُطَلِّقَها، ولا يَأْتِيَها، فأنزَل اللهُ: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ}.
Bize el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Hibbân b. Mûsâ haber verdi, dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Şerîk'ten, o Sâlim'den, o Saîd b. Cübeyr'den haber verdi; dedi ki: Bu ayet indiğinde bir kadın geldi : {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden yahut yüz çevirmesinden endişe ederse...” Kadın: "Bana kendinden (zamanından) pay ayırmanı istiyorum" dedi . Hâlbuki daha önce adamın kendisini boşamamasına ve kendisine gelmemesine razı olmuştu; bunun üzerine Allah: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ} “Nefisler kıskançlığa ve cimriliğe meyilli kılınmıştır” [ayetini] indirdi.
حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السديِّ: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ}. قال: تَطَلَّعُ نفسُها إلى زوجِها وإلى نفقتِه. قال: وزعَم أنها نَزَلتْ في رسولِ اللهِ ﷺ وفى سودةَ بنتِ زَمْعَةَ، كانت
Bize Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den nakletti: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ} “Nefisler kıskançlığa ve cimriliğe meyilli kılınmıştır”. Dedi ki: [Kadının] nefsi kocasına ve onun nafakasına göz diker. Dedi ki: [es-Süddî], bu ayetin Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile Sevde bint Zem'a hakkında indiğini ileri sürdü; [Sevde]...
قد كَبِرَتْ، فأراد رسولُ اللهِ ﷺ أن يُطَلِّقَها، فاصْطَلَحا على أن يُمْسِكَها، ويَجْعَلَ يومَها لعائشةَ، فشَحَّتْ بمكانِها مِن رسولِ اللهِ ﷺ .
yaşlanmıştı da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu boşamak istemişti. Bunun üzerine onu nikâhında tutması ve gününü Âişe'ye vermesi hususunda anlaştılar; böylece Sevde, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanındaki makamı konusunda kıskanç/cimri davrandı (ondan vazgeçmek istemedi) .
وقال آخرون: معنى ذلك: وأُحْضِرَتْ نَفْسُ كلِّ واحدٍ مِن الرجلِ والمرأةِ الشحَّ بحقِّه قِبَلَ صاحبِه.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bunun manası; erkekten ve kadından her birinin nefsi, eşi nezdindeki kendi hakkı konusunda cimrilik ve kıskançlık duymaya hazır kılınmıştır.
ذِكْرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: سَمِعْتُ ابنَ زيدٍ يقولُ في قولِه: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ}. قال: لا تَطِيبُ نَفْسُه أن يُعْطِيَها شيئًا فتُحَلِّلَه، ولا تَطِيبُ نَفْسُها أن تُعْطِيَه شيئًا مِن مالِها، فتَعْطِفَه عليها .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd'i O'nun: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ} “Nefisler kıskançlığa ve cimriliğe meyilli kılınmıştır” kavli hakkında şöyle derken işittim: Kadın adamın hakkını helal etsin diye adamın ona bir şey vermeye gönlü razı olmaz; kadın da adamın gönlünü kendine çeksin diye malından ona bir şey vermeye gönlü razı olmaz .
وأَوْلَى القولين في ذلك بالصوابِ قولُ مَن قال: عَنَى بذلك: وأُحْضِرَتْ أَنْفُسُ النساءِ الشُحَّ بأنْصِبائِهِنَّ مِن أزواجِهِنَّ في الأيامِ والنفقةِ. والشُّحُّ الإفراطُ في الحِرْصِ على الشئِ. وهو في هذا الموضعِ إفراطُ حرصِ المرأةِ على نصيبِها مِن أيامِها مِن زوجِها ونفقتِها.
Bu hususta iki görüşten doğruya en yakın olanı: "Bununla; kadınların nefisleri, kocalarından [gelen] gün taksimi ve nafaka payları konusunda kıskançlığa/hırsa meyilli kılınmıştır" diyen kimsenin görüşüdür. Şuh (الشُّحُّ); bir şeye karşı aşırı hırs göstermektir. Bu makamda ise kadının, kocasından olan günleri ve nafakası konusundaki payına aşırı hırs göstermesidir.
فتأويلُ الكلامِ: وأُحْضِرَتْ أنْفسُ النساءِ أهْوَاءَهن؛ مِن فَرْطِ الحرصِ على حُقُوقِهِنَّ مِن أزواجِهِنَّ، والشُّحِّ بذلك على ضرائرِهن.
Sözün tevili şudur: Kocalarından olan haklarına aşırı hırs göstermelerinden ve kumalarına karşı bu hususta kıskançlık/cimrilik duymalarından ötürü kadınların nefisleri arzularıyla baş başa bırakılmıştır.
وبنحوِ ما قلنا. في معنى الشحِّ ذُكِرَ عن ابن عباسٍ أنه كان يقولُ.
Şuhh kelimesinin manası hakkında söylediğimize benzer bir sözün İbn Abbâs'tan da rivayet edildiği zikredilmiştir.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ}: والشحُّ هواه في الشئِ يَحْرِصُ عليه.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'ın {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ} “Nefisler ise kıskançlığa ve cimriliğe meyilli kılınmıştır” ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı: “Şuhh (kıskançlık/bencillik), kişinin aşırı hırs gösterdiği bir şeye karşı duyduğu tutkusudur.”
وإنما قلنا: هذا القولُ أولى بالصوابِ مِن قولِ مَن قال: عَنَى بذلك: وأُحْضِرَتْ أَنْفُسُ الرجالِ والنساءِ الشُّحَّ. على ما قاله ابن زيدٍ؛ لأن مُصالَحةَ الرجلِ امرأتَه بإعطائِه إياها مِن مالِه جُعْلًا، على أن تَصْفَحَ له عن القَسْمِ لها، غيرُ جائزةٍ؛ وذلك أنه غيرُ مُعتاضٍ عِوَضًا مِن جُعْلِه الذي بَذَلَه لها. والجُعْلُ لا يَصِحُّ إلا على عوضٍ؛ إما عَلَى عَيْنٍ، وإما عَلَى مَنْفَعَةٍ. والرجلُ متى جعَل للمرأةِ جُعْلًا على أن تَصْفَحَ له عن يومِها وليلتِها، فلم يَمْلِكْ عليها عينًا ولا منفعةً. وإذا كان ذلك كذلك، كان ذلك مِن معاني أكلِ المالِ بالباطلِ. وإذ كان ذلك كذلك، فمعلومٌ أنه لا وجهَ لقولِ مِن قال: عَنَى بذلك الرجلَ والمرأةَ.
İbn Zeyd'in söylediği gibi "Bununla; erkeklerin ve kadınların nefislerinin cimriliğe/kıskançlığa meyilli kılındığı kastedilmiştir" diyen kimsenin görüşünden ziyade bizim bu görüşü doğruya daha yakın görmemizin sebebi şudur: Çünkü bir erkeğin, kadının kendi hakkı olan paydan (nöbetten) vazgeçmesi karşılığında malından ona bir ivaz/bedel vererek anlaşması caiz değildir. Zira erkek, kadına verdiği bu bedel karşılığında herhangi bir ivaz (somut bir karşılık) elde etmemiştir. Bir ücret/bedel ise ancak bir ivaz karşılığında caiz olur; ya bir ayn (somut mal) veya bir menfaat karşılığında olur. Erkek, kadına kendi günü ve gecesinden vazgeçmesi için bir bedel verdiğinde, kadın üzerinde ne bir ayne ne de bir menfaate malik olmuştur. Durum böyle olunca bu, haksız yoldan mal yeme manaları kapsamına girer. Durum böyle olunca da bununla erkeğin ve kadının kastedildiğini söyleyen kimsenin görüşünün tutarlı bir yönü olmadığı anlaşılır.
فإن ظنَّ ظانٌّ أن ذلك إذ كان حقًّا للمرأةِ، ولها المطالبةُ به ، فللرجلِ افتداؤُه منها بجُعْلٍ، فإن شُفْعَةَ المُسْتَشْفِعِ في حِصَّةٍ مِن دارٍ اشتراها رجلٌ مِن شريكٍ له فيها حَقُّ المُطالَبَةِ بها، فقد يَجِبُ أن يكونَ للمطلوبِ افتداءُ ذلك منه بجُعْلٍ. وفى إجماعِ الجميعِ على أن الصُّلْحَ في ذلك على عوضٍ غيرُ جائرٍ؛ إذ كان غيرَ مُعْتاضٍ منه المطلوبُ بالشُّفْعَةِ عينًا ولا نفعًا، ما يَدُلُّ على بُطُولِ صُلْحِ الرجلِ امرأتَه على عِوَضٍ، على أن تَصْفَحَ عن مُطالَبَتِها إياه بالقِسْمَةِ لها.
Eğer biri bu durum kadının bir hakkı olduğu ve onu talep etme yetkisi bulunduğu için erkeğin de bir bedel karşılığında bu hakkı ondan satın alıp düşürebileceğini zannederse; [bilsin ki] bir adamın ortağından satın aldığı bir evdeki hisse üzerinde şüf'a sahibinin talep hakkı bulunduğu halde, aleyhine talepte bulunulan kişinin bunu bir bedel karşılığında ondan düşürmesi caiz değildir. Şüf'a talebinde bulunulan kimsenin ne bir ayn ne de bir menfaat elde edememesi sebebiyle bu husustaki sulhün bir bedel karşılığında caiz olmadığına dair icma, erkeğin, kadının kendi payını talep etmesinden vazgeçmesi şartıyla bir bedel karşılığında onunla sulh yapmasının geçersiz olduğuna delalet eder.
وإذا فسَد ذلك، صحَّ أن تأويلَ الآيةِ ما قلنا. وقد أبان الخبرُ الذي ذَكَرْناه عن سعيدِ بن المُسَيِّبِ وسليمانَ بن يَسارٍ أن قولَه: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} الآية. نَزَلتْ في أَمْرِ رافعِ بن خَدِيجٍ وزوجتِه، إذ تَزَوَّج عليها شابَّةً، فآثَر الشابةَ عليها، فأَبَتِ الكبيرةُ أن تقِرَّ على الأثَرَةِ، فَطَلَّقها تَطْليقةً وترَكها، فلَمَّا قارَب انْقِضاءُ عِدَّتِها، خَيَّرها بينَ الفِراقِ والرَّجْعةِ والصبرِ على الأَثَرَةِ، فاخْتارَت الرَّجْعةَ والصبرَ على الأَثَرةِ، فراجَعها وآثَر عليها، فلم تَصْبِرْ، فطَلَّقَها . ففى ذلك دليلٌ واضحٌ على أن قولَه: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ}. إنما عنَى به: وأُحْضِرت أنْفُسُ النساءِ الشحَّ بحقوقِهنَّ مِن أزواجِهنَّ. على ما وَصَفْنا.
Bu [iddia] geçersiz olunca, ayetin tevilinin bizim söylediğimiz [şekilde] olduğu kesinlik kazanmıştır. Sa‘îd b. el-Müseyyeb ve Süleyman b. Yesâr'dan zikrettiğimiz rivayet de açıkça ortaya koymuştur ki O'nun: {وَإِنِ امْرَأَة خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} “Eğer bir kadın kocasının geçimsizliğinden veya yüz çevirmesinden endişe ederse...” ayeti, Râfi‘ b. Hadîc ile hanımı hakkında inmiştir. Şöyle ki; Râfi‘ onun üzerine genç bir kadınla evlenmiş ve genç olanı ona tercih etmişti. Yaşlı hanımı ise bu ayrımcılığı kabullenmeye yanaşmadı; bunun üzerine Râfi‘ onu bir talakla boşayıp kendi haline bıraktı. İddetinin bitimi yaklaşınca, onu ayrılmak ile evliliğe dönüp bu ayrımcılığa sabretmek arasında muhayyer bıraktı. Kadın da evliliğe dönmeyi ve ayrımcılığa sabretmeyi seçti. Râfi‘ onu nikâhına geri aldı ve yine diğerini ona tercih etti. Kadın sabredemeyince onu [tamamen] boşadı . İşte bunda, O'nun: {وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ} “Nefisler ise cimriliğe/kıskançlığa hazır kılınmıştır” kavliyle; açıkladığımız üzere kadınların nefislerinin, kocaları üzerindeki hakları hususunda kıskanç/cimri kılındığını kastettiğine dair açık bir delil vardır.
وأما قولُه: {وَإِنْ تُحْسِنُوا وَتَتَّقُوا}. فإنه يَعْنى: وإن تُحْسِنوا أيها الرجالُ، في أفعالِكم إلى نسائِكم، إذا كَرِهتم منهن دَمامةً أو خُلُقًا، أو بعضَ ما تَكْرَهون منهن، بالصبرِ عليهن، وإيفائِهِنَّ حُقُوقَهنَّ وعِشْرَتِهِنَّ بالمعروفِ، {وَتَتَّقُوا}. يقول: وتَتَّقُوا الله فيهن، بتَرْكِ الجَوْرِ منكم عليهن فيما يَجِبُ لمَن كَرِهْتُموه منهن عليكم، مِن القِسْمةِ له والنفقةِ والعِشْرةِ بالمعروفِ، {فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا}. يقولُ: فإن الله كان بما تعملون في أمورِ نسائِكم، أيها الرجالُ، مِن الإحسانِ إليهن والعِشْرةِ بالمعروفِ، والجَوْرِ عليهن فيما يَلْزَمُكم لهن ويَجِبُ، {خَبِيرًا}. يَعْنِى عالمًا [خابرًا، لا يَخْفَى عليه منه شيءٌ، بل هو به عالمٌ، وله مُحْصٍ عليكم، حتى يُوَفِّيَكم جزاءَ] ذلك ، المُحْسنَ منكم بإحسانِه، والمُسِيءَ بإساءتِه.
O'nun: {وَإِنْ تُحْسِنُوا وَتَتَّقُوا} “Eğer iyilik eder ve sakınırsanız...” kavline gelince; bunun manası şudur: Ey erkekler! Kadınlarınızın çirkinliğinden, ahlakından veya hoşlanmadığınız bazı hallerinden hoşnutsuzluk duyduğunuzda onlara sabrederek, haklarını eksiksiz vererek ve onlarla güzelce geçinerek iyi muamelede bulunur {وَتَتَّقُوا} “ve sakınırsanız” yani hoşlanmadığınız kadınlara karşı nöbet taksimi, nafaka ve güzel geçim gibi üzerinize vacip olan hususlarda onlara haksızlık etmekten vazgeçerek onlar hakkında Allah'tan sakınırsanız, {فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا} “şüphesiz Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır”. Şöyle buyurmaktadır: Ey erkekler! Şüphesiz Allah, kadınlarınızın meselelerinde onlara iyilik yapma, güzelce geçinme ve onlar için gereken/vacip olan hususlarda haksızlık etme noktasında yaptıklarınızdan {خَبِيرًا} “hakkıyla haberdardır”. Yani bilendir; [haberdardır, O'na bundan hiçbir şey gizli kalmaz; bilakis O bunu bilmektedir ve iyilik yapanınızı iyiliğiyle, kötülük yapanınızı da kötülüğüyle eksiksiz cezalandırmak/mükâfatlandırmak için] bunu sizin aleyhinize sayıp kaydetmektedir.
القولُ في تأويلِ قولِه جل ثناؤُه: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}.
Allah Teâlâ'nın: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ} “Ne kadar hırs gösterseniz de kadınlar arasında adaleti sağlamaya asla güç yetiremezsiniz. O halde büsbütün meyledip de onu askıda kalmış gibi bırakmayın” kavlinin tevili hakkında söz:
قال أبو جعفرٍ ﵀: يعنى جل ثناؤُه بقولِه: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ}: ولن تُطِيقوا أيُّها الرجالُ أن تُسَرُّوا بينَ نسائِكم وأزواجِكم في حُبِّهن بقلوبِكم حتى تَعْدِلوا بينَهن في ذلك، فلا يكونَ في قلوبِكم لبعضِهن مِن المحبةِ إلا مِثْلُ ما لصَواحِبِها؛ لأن ذلك مما لا تَمْلِكونه، وليس إليكم، {وَلَوْ حَرَصْتُمْ}. يقولُ: ولو حرَصتم في تَسْوِيَتِكم بينهنَّ في ذلك.
Ebû Ca'fer [et-Taberî] -rahimehullâh- der ki: Şânı yüce olan Allah'ın: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ} “Kadınlar arasında adaleti sağlamaya asla güç yetiremezsiniz” buyruğunun manası şudur: Ey erkekler! Kalplerinizdeki sevgi hususunda kadınlarınız ve eşleriniz arasında eşitlik sağlamaya, böylece aralarında adaletli davranıp kalplerinizde birine duyduğunuz sevginin aynısını diğerlerine de duymaya asla güç yetiremezsiniz. Çünkü bu, sizin sahip olamayacağınız ve elinizde olmayan bir şeydir. {وَلَوْ حَرَصْتُمْ} “Ne kadar hırs gösterseniz de” buyruğu ise; bu hususta aralarını eşit kılma konusunda ne kadar hırs gösterseniz de [bunu yapamazsınız] demektir.
كما حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبى نَجِيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}. قال: واجب ، ألَّا تَسْتَطيعوا العَدْل بينَهن.
Nitekim bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den O'nun: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ} “Ne kadar hırs gösterseniz de kadınlar arasında adaleti sağlamaya asla güç yetiremezsiniz” kavli hakkında nakletti; dedi ki: Onlar arasında adaleti sağlamaya güç yetirememeniz kaçınılmazdır .
{فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ}. يقولُ: فلا تَمِيلوا بأهوائِكم إلى مَن لم تَمْلِكوا محبتَه منهن كلَّ الميلِ، حتى يَحْمِلكم ذلك على أن تَجُوروا على صَوَاحِبِها في تَرْكِ أداءِ الواجبِ لهن عليكم، مِن حَقٍّ في القَسْمِ لهنَّ، والنفقةِ عليهنَّ، والعِشْرةِ بالمعروفِ، {فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}. يقولُ: فتَذَروا التي هي سِوَى التي مِلْتُم بأهوائِكم إليها {كَالْمُعَلَّقَةِ}، يعنى: [مثل التي] لا هي ذاتُ زوجٍ، ولا هي أيِّمٌ.
{فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ} “O halde büsbütün meyledip de...” Şöyle buyurmaktadır: Sevgisine elinizde olmadan kapıldığınız kadına arzularınızla büsbütün meyletmeyin; öyle ki bu durum sizi, diğer hanımlara karşı nöbet taksimi, nafaka ve güzel geçim gibi üzerinize vacip olan hakları terk ederek haksızlık etmeye sevk etmesin. {فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ} “onu askıda kalmış gibi bırakmayın”. Şöyle buyurmaktadır: Arzularınızla meylettiğiniz kadının dışındakini {كَالْمُعَلَّقَةِ} “askıda kalmış gibi” yani [ne evli ne de dul olan kimse gibi] bırakmayın.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tevil ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer ifadeler kullanmıştır.
ذِكْرُ مَن قال ما قلنا في قولِه: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}
O'nun: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ} “Ne kadar hırs gösterseniz de kadınlar arasında adaleti sağlamaya asla güç yetiremezsiniz” kavli hakkında söylediğimizi söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا محمدُ بنُ بَشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن هشامِ بن حسانَ، عن محمدِ بن سيرينَ، عن عَبِيدةَ: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}. قال: بنَفْسِه في الحبِّ والجِماعِ .
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Hişâm b. Hassân'dan, o Muhammed b. Sîrîn'den, o [da] Ubeyde'den nakletti: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ} “Ne kadar hırs gösterseniz de kadınlar arasında adaleti sağlamaya asla güç yetiremezsiniz”. Dedi ki: Sevgi ve cima hususunda kendisiyle (gönlüyle) [bunu yapamaz] .
حدَّثنا محمدُ بنُ بُشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن يونسَ، عن محمدِ بن سيرينَ، عن عَبيدةَ: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}. قال: بنفسِه.
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Yûnus'tan, o Muhammed b. Sîrîn'den, o Ubeyde'den nakletti: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ} “Ne kadar hırs gösterseniz de kadınlar arasında adaleti sağlamaya asla güç yetiremezsiniz”. Dedi ki: Kendisiyle (iç dünyasıyla).
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا حَفْصٌ، عن أشْعَثَ وهشامٍ، عن ابن سيرينَ، عن عَبِيدةَ، قال: سألتُه عن قولِه: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}. فقال: في الجِماعِ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Hafs, Eş'as ve Hişâm'dan, onlar İbn Sîrîn'den, o Ubeyde'den nakletti; dedi ki: Ona O'nun: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ} “Ne kadar hırs gösterseniz de kadınlar arasında adaleti sağlamaya asla güç yetiremezsiniz” kavlini sordum. Dedi ki: Cima hususunda .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا جَرِيرٌ، عن هشامٍ، عن ابن سيرينَ، عن عَبيدةَ، قال: في الحُبِّ والجِماعِ.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Hişâm'dan, o İbn Sîrîn'den, o Ubeyde'den nakletti; dedi ki: Sevgi ve cima hususunda.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا سهلٌ، عن عمرٍو، عن الحسنِ: في الحُبِّ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Sehl, Amr'dan, o el-Hasan'dan nakletti: Sevgi hususunda .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سفيانَ، عن هشامٍ، عن ابن سيرينَ، عن عَبِيدةَ، قال: في الحبِّ والجِماعِ.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Hişâm'dan, o İbn Sîrîn'den, o Ubeyde'den nakletti; dedi ki: Sevgi ve cima hususunda.
حدَّثنا الحسنُ بن يحيى، قال: أخبرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبرنا مَعْمَرٌ، عن أيوبَ، عن ابن سيرينَ، عن عبيدةَ في قولِه: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}. قال: في المودةِ. كأنَّه يَعْنى الحُبَّ.
Bize el-Hasan b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Eyyûb'dan, o İbn Sîrîn'den, o da Ubeyde'den {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ} “Ne kadar hırs gösterseniz de kadınlar arasında adaleti sağlamaya asla güç yetiremezsiniz” sözü hakkında nakletti; dedi ki: [Bu,] meveddet (sevgi) hususundadır. [Râvi] sevgiyi kastediyor gibidir.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}. يقولُ: لا تَسْتَطيعُ أن تَعْدِلَ بالشهوةِ فيما بينهن ولو حَرَصْتَ .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan nakletti: {وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ} “Ne kadar hırs gösterseniz de kadınlar arasında adaleti sağlamaya asla güç yetiremezsiniz”. Şöyle der: Ne kadar hırs göstersen de aralarında şehvet hususunda adalet sağlayamazsın .