ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشرُ بنُ مُعاذٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُريعٍ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ}: [أَضَرُّوا بالأمِّ]، ولا يَرِثون، ولا يَحْجُبُها الأخُ الواحدُ من الثلثِ، ويَحْجُبُها ما فوق ذلك. وكان أهلُ العلمِ يَرَوْن أنهم إنما حجَبوا أمَّهم مِن الثلثِ، لأن أباهم يَلِى نكاحَهم والنفقةَ عليهم دونَ أمِّهم.
Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey‘ anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’nin şu sözünü nakletti: {فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ} “Eğer çocuğu yoksa ve ona yalnız ana-babası mirasçı oluyorsa, annesine üçte bir düşer. Eğer kardeşleri varsa, bu durumda annesine altıda bir düşer.” [Katâde dedi ki]: “[Kardeşler] anneye zarar verirler ama kendileri mirasçı olamazlar. Tek bir erkek kardeş anneyi üçte birden mahrum bırakmaz (hacbetmez); bundan fazlası ise onu mahrum bırakır. İlim ehli, kardeşlerin annelerini üçte birden mahrum bırakmalarının sebebini, annelerinin değil babalarının onların nikâh ve nafaka işlerini üstlenmesi olarak görürlerdi.”
وقال آخَرون: بل نُقِصت الأمُّ السدسَ، وقُصِر بها على سدسٍ واحدٍ؛ معونةً لإخوةِ الميتِ بالسدسِ الذي حجَبوا أمَّهم عنه.
Başkaları ise şöyle demiştir: “Aksine anneye altıda bir eksiltilmiş ve tek bir altıda bir ile sınırlandırılmıştır; bu da annelerini kendisinden mahrum bıraktıkları altıda bir ile ölenin kardeşlerine bir yardım olsun diyedir.”
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا الحسنُ بن يحيى، قال: أخبرَنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبرَنا مَعْمَرٌ، عن ابن طاوسٍ، عن أبيه، عن ابن عباسٍ، قال: السدسُ الذي حجَبتْه الإخوةُ الأمَّ، لهم، إنما حجبوا أمَّهم عنه ليكونَ لهم دونَ أبيهم .
Bize el-Hasen b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma‘mer, İbn Tâvûs'tan, o babasından, o da İbn Abbâs'tan bildirdi ki şöyle demiştir: “Kardeşlerin anneyi mahrum bıraktığı o altıda bir onlarındır. Annelerini ondan mahrum bırakmışlardır ki babalarının değil kendilerinin olsun .”
وقد رُوِى عن ابن عباسٍ خلافُ هذا القولِ، وذلك ما حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابن عُيَيْنَةَ، عن عَمْرِو بن دينارٍ، عن الحسنُ بن محمدٍ، عن ابن عباسٍ، قال: الكَلالةُ مَن لا ولدَ له ولا والدَ .
İbn Abbâs'tan bu sözün aksi de rivayet edilmiştir; bu da Yûnus'un bana anlattığı şu rivayettir: Bize İbn Uyeyne, Amr b. Dînâr'dan, o el-Hasen b. Muhammed'den, o da İbn Abbâs'tan bildirdi ki şöyle demiştir: “Kelâle; çocuğu ve babası olmayandır .”
قال أبو جعفرٍ: وأَوْلَى ذلك بالصوابِ أن يقالَ في ذلك: إن اللَّهِ تعالى ذكرُه فرَض للأمِّ معَ الإخوةِ السدسَ؛ لما هو أعلمُ به مِن مصلحةِ خَلقِه، وقد يجوزُ أن يكونَ ذلك كان لِما أُلْزِم الآباءُ لأولادِهم، وقد يجوزُ أن يكونَ ذلك لغيرِ ذلك، وليس
Ebû Ca‘fer dedi ki: Bu hususta gerçeğe en uygun olanı şöyle denilmesidir: Şanı yüce olan Allah, kullarının yararını en iyi bilen olduğu için kardeşlerle beraber anneye altıda bir pay takdir etmiştir. Bunun, babaların çocukları lehine yükümlü kılındığı şeylerden ötürü olması muhtemel olduğu gibi, bundan başka bir sebepten ötürü olması da muhtemeldir. Ve bu,
ذلك مما كُلِّفْنا عِلْمَه، وإنما أُمِرنا بالعملِ بما علِمنا
bilgisini edinmekle mükellef tutulduğumuz şeylerden değildir; biz sadece bildiğimizle amel etmekle emrolunduk.
وأما الذي رُوِى عن طاوسٍ، عن ابن عباسٍ، فقولٌ لما عليه الأُمَّةُ مخالفٌ، وذلك أنه لا خلافَ بين الجميعِ ألا ميراثَ لأخِي ميتٍ مع والدِه، فكَفى إجماعُهم على خلافِه شاهدًا على فسادِه.
Tâvûs'un İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine gelince, bu ümmetin benimsediği görüşe aykırı bir sözdür; zira ölenin babası varken kardeşinin miras alamayacağı hususunda hiç kimse arasında ihtilaf yoktur. Onların bu görüşün aksine icmâ etmiş olmaları, onun geçersizliğine şahit olarak yeterlidir.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ}.
Yüce Allah'ın: {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ} “[Bu paylaştırma], yapacağı vasiyetten veya borçtan sonradır” kavlinin teviline dair söz:
يعنى جلَّ ثناؤه بقولِه: {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ}. أن الذي قسَم اللَّهُ ﵎ لولدِ الميتِ الذكورِ منهم والإناثِ ولأبويه مِن تَرِكتِه مِن بعدِ وفاتِه، إنما يَقْسِمُه لهم على ما قسَمه لهم في هذه الآيةِ، مِن بعدِ قضاءِ دَينِ الميتِ الذي مات وهو عليه مِن تركتِه، ومِن بعدِ تنفيذِ وصيتِه في بابِها، بعدَ قضاءِ دَينِه كلِّه، فلم يَجْعَل تعالى ذكره لأحدٍ مِن ورثةِ الميتِ، ولا لأحدٍ ممن أوصَى له بشيءٍ، إلا مِن بعدِ قضاءِ دَينِه مِن جميعِ تركتِه، وإن أحاط بجميعِ ذلك، ثم جعَل أهلَ الوصايا بعدَ قضاءِ دَينِه شركاءَ ورثتِه فيما بقِى لِما أوصَى لهم به، ما لم يُجَاوِزُ ذلك ثلثَه، فإن جاوَز ذلك ثلثَه جُعِل الخيارُ في إجازةِ ما زاد على الثلثِ مِن ذلك أو ردِّه إلى ورثتِه، إِن أَحَبُّوا أجازوا الزيادةَ على ثلثِ ذلك، وإن شاءوا رَدُّوه، فأمَّا ما كان مِن ذلك إلى الثلثِ، فهو ماضٍ عليهم. وعلى كلِّ ما قلْنا من ذلك الأُمَّة مجمعةٌ.
Şanı yüce olan [Allah], {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ} “[Bu paylaştırma], yapacağı vasiyetten veya borçtan sonradır” kavliyle şunu kastetmektedir: Allah'ın celle celâluhu ölenin erkek ve kız çocuklarına ve anne babasına ölümünden sonra terekesinden taksim ettiği paylar, ancak bu ayette onlara taksim ettiği şekilde, ölenin üzerinde borç olarak kalıp vefat ettiği borcunun terekesinden ödenmesinden ve borcunun tamamı ödendikten sonra vasiyetinin kendi çerçevesinde yerine getirilmesinden sonra paylaştırılır. Zira şanı yüce olan [Allah], ölenin terekesinin tamamından -bütün terekeyi kapsasa bile- borcu ödenmeden önce, ölenin mirasçılarından hiçbirine ve kendisine bir şey vasiyet edilenlerden hiçbirine bir hak tanımamıştır. Sonra borcu ödendikten sonra vasiyet lehtarlarını, kalan kısımda -üçte biri geçmedikçe- kendilerine vasiyet edilen miktar nispetinde mirasçıların ortakları kılmıştır. Eğer bu miktar üçte biri geçerse, üçte birden fazla olan kısmın onaylanması veya reddedilmesi konusunda muhayyerlik mirasçılarına bırakılmıştır; dilerlerse üçte birden fazlasını onaylarlar, dilerlerse reddederler. Üçte bire kadar olan kısım ise mirasçılar aleyhine geçerlidir. Bu söylediklerimizin tamamı üzerinde ümmet icmâ etmiştir.
وقد رُوِى عن رسولِ اللَّهِ ﷺ بذلك خبرٌ، وهو ما حدَّثنا محمدُ بنُ بَشَّارٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ هارونَ، قال: أخبرَنا سفيانُ، عن أبي إسحاقَ، عن الحارثِ الأعورِ، عن عليٍّ ﵁، قال: إنكم تقرَءون هذه الآيةَ: {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ}. وإن رسولَ اللَّهِ ﷺ قضَى بالدَّيْنِ قبلَ الوصيةِ.
Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem bu doğrultuda bir haber de rivayet edilmiştir; o da bize Muhammed b. Beşşâr'ın anlattığı şu rivayettir: Dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Ebû İshâk'tan, o el-Hâris el-A‘ver'den, o da Ali'den radıyallâhu anh haber verdi; [Ali] şöyle dedi: «Sizler şu ayeti okuyorsunuz: {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ} “[Bu paylaştırma], yapacağı vasiyetten veya borçtan sonradır”. Oysa Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, vasiyetten önce borcun ödenmesine hükmetti.»
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ هارونَ، قال: ثنا زكريا بنُ أبي زائدةَ، عن أبي إسحاقَ، عن الحارثِ، عن عليٍّ رضوانُ اللَّهِ عليه، عن النبيِّ ﷺ بمثلِه .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn anlattı, dedi ki: Bize Zekeriyyâ b. Ebî Zâide, Ebû İshâk'tan, o el-Hâris'ten, o Ali'den (Allah'ın rızası üzerine olsun), o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem bunun benzerini anlattı .
حدَّثني أبو السائبِ، قال: ثنا حفصُ بنُ غِيَاثٍ، قال: ثنا أشعثُ، عن أبي إسحاقَ، عن الحارثِ، عن عليٍّ، عن رسولِ اللَّهِ ﷺ مثلَه.
Bana Ebü's-Sâib anlattı, dedi ki: Bize Hafs b. Gıyâs anlattı, dedi ki: Bize Eş‘as, Ebû İshâk'tan, o el-Hâris'ten, o Ali'den, o da Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem benzerini anlattı.
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ بنُ المغيرةِ، عن ابن مجاهدٍ، عن أبيه: {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ}. قال: يُبْدَأُ بالدَّين قبلَ الوصيةِ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn b. el-Mugîre, İbn Mücâhid'den, o da babasından: {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ} “[Bu paylaştırma], yapacağı vasiyetten veya borçtan sonradır” ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı: “Vasiyetten önce borç ile başlanır .”
واخْتَلفتِ القَرَأَةُ في قراءةِ ذلك؛ فقرَأَتُه عامَّةُ قَرَأَةِ أهلِ المدينةِ والعراقِ: {يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ} .
Kurrâ (kıraat âlimleri) bunun okunuşunda ihtilaf etmişlerdir; Medine ve Irak ehli kurrâsının geneli bunu: {يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ} “yapacağı vasiyet veya borçtan sonra” şeklinde [etken/malum fiil olarak] okumuştur .
وقرَأ بعضُ أهلِ مكةَ والشامِ والكوفةِ: (يُوصَى بها). على معنى ما لم يُسَمَّ فاعلُه .
Mekke, Şam ve Kûfe ehlinden bazıları ise fâili isimlendirilmemiş (edilgen/meçhul fiil) anlamında: (يُوصَى بها) [yapılan vasiyetten sonra] şeklinde okumuştur .
قال أبو جعفرٍ: وأَوْلَى القراءتينِ بالصوابِ قراءةُ مَن قرَأ ذلك: {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ}. على مذهبِ ما قد سُمِّى فاعلُه؛ لأن الآيةَ كلَّها خبرٌ عمن قد سُمِّى فاعلُه، ألا ترَى أنه يقولُ: {وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ}. فكذلك الذي هو أَوْلَى بقولِه: {يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ}. أن
Ebû Ca‘fer [et-Taberî] şöyle dedi: İki kıraatten doğruya en layık olanı, burayı fâili zikredilmiş (etken/mâlum fiil) esasına göre: {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ} “[ölenin] yapacağı vasiyet veya borçtan sonra” şeklinde okuyanın kıraatidir. Zira ayetin tamamı fâili zikredilmiş olan kimseden haber vermektedir. Görmez misin O şöyle buyurmaktadır: {وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ} “Eğer ölenin çocuğu varsa, geriye bıraktığı maldan anne babasından her birine altıda bir hisse vardır”. Dolayısıyla O’nun: {يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ} “yapacağı vasiyet veya borçtan sonra” sözü için de en uygun olanı, [şudur:]
يكونَ خبرًا عمن قد سُمِّى فاعلُه؛ لأن تأويلَ الكلامِ: ولأبويه لكلِّ واحدٍ منهما السدسُ مما ترَك إن كان له ولدٌ، مِن بعدِ وصيةٍ يُوصِى بها أو دَينٍ يُقْضَى عنه.
fâili isimlendirilmiş olandan haber olmasıdır; zira sözün tevili şöyledir: “Eğer ölenin çocuğu varsa, onun yapacağı bir vasiyetten veya kendisi adına ödenecek bir borçtan sonra, geriye bıraktığı maldan anne babasından her birine altıda bir hisse vardır.”
القولُ في تأويلِ قولِه: {آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا}.
Şunun teviline dair söz: {آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا} “Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilemezsiniz”.
يعنى جلّ ثناؤُه بقولِه: {آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ}: هؤلاء الذين أوصاكم اللَّهُ به فيهم - مِن قسمةِ ميراثِ ميتِكم فيهم، على ما سَمَّى لكم وبيَّنه في هذه الآيةِ - {آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا}. يقولُ: أعطُوهم حقوقَهم مِن ميراثِ ميتِهم الذي أوصيتُكم أن تُعْطُوهُموها، فإنكم لا تَعْلَمون أيُّهم أدنى وأشدُّ نفعًا لكم، في عاجلِ دنياكم وآجلِ أُخْراكم.
Şanı yüce olan [Allah], {آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ} kavliyle şunu kastetmektedir: Bu ayette size isimlendirip açıkladığı üzere, öleninizin mirasını aralarında taksim etme konusunda Allah'ın size haklarında tavsiyede bulunduğu kimseler {آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا} “Babalarınız ve oğullarınızdır; hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilemezsiniz”. [Allah] şöyle buyurmaktadır: Ölenlerinin mirasından kendilerine vermenizi emrettiğim haklarını onlara verin; zira siz, peşin olan dünyanızda ve gelecek olan ahiretinizde hangisinin size daha yakın ve daha çok faydalı olduğunu bilemezsiniz.
واخْتَلف أهلُ التأويلِ في تأويلِ قولِه: {لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا}؛ فقال بعضُهم: يعنى بذلك: أيُّهم أقربُ لكم نفعًا في الآخرةِ.
Tevil ehli {لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا} “Hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilemezsiniz” kavlinin tevilinde ihtilaf etmiştir. Bazıları şöyle demiştir: Bununla, ahirette hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğu kastedilmektedir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بن صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليِّ بن أبي طلحةَ، عن ابن عباسٍ قولَه: {آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا}. يقولُ: أطوعُكم للَّهِ مِن الآباءِ والأبناءِ، أرفعُكم درجةً يومَ القيامةِ؛ لأن اللَّهَ سبحانه يُشَفِّعُ المؤمنين بعضَهم في بعضٍ .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullâh b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'ın şu sözünü bildirdi: {آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا} “Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilemezsiniz”. Şöyle demektedir: Babalardan ve oğullardan Allah'a en çok itaatkâr olanınız, kıyamet gününde derece bakımından en yüksek olanınızdır; çünkü Sübhân olan Allah, müminleri birbirine şefaatçi kılar .
وقال آخَرون: معنى ذلك: لا تَدْرُون أَيُّهم أقربُ لكم نفعًا في الدنيا.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bunun anlamı: Dünyada hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilemezsiniz.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني محمدُ بنُ عَمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî’den
نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا}: في الدنيا .
Necîh'ten, o da Mücâhid'den: {أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا} “Hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu” kavli hakkında: “Dünyada” dediğini anlattı .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذيفَة، قال: ثنا شبل، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den benzerini anlattı.
حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المُفَضَّل، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ قولَه: {لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا}، قال بعضُهم: في نفعِ الآخرةِ. وقال بعضُهم: في نفعِ الدنيا .
Bize Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den onun şöyle dediğini anlattı: {لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا} “Hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilemezsiniz” [ayeti hakkında]; bazıları: “Ahiret faydasında” dedi, bazıları da: “Dünya faydasında” dedi .
وقال آخرون في ذلك بما قلنا.
Başkaları ise bu hususta bizim söylediğimiz görüşü belirtmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا}. قال: أيُّهم خيرٌ لكم في الدِّين والدنيا، الوالدُ أو الولدُ الذين يَرِثونكم، لم يُدْخِلْ عليكم غيرَهم، فرضِى لهم المواريثَ، لم يأتِ بآخَرين يَشْرَكُونهم في أموالِكم.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, {لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا} “Hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilemezsiniz” kavli hakkında şöyle demiştir: Din ve dünya hususunda hangisinin sizin için daha hayırlı olduğunu [bilemezsiniz]; size mirasçı olan ana baba yahut çocuktur; [Allah] onların üzerine başkalarını dahil etmemiş, mirasları onlara uygun görmüş ve mallarınızda onlara ortak olacak başkalarını getirmemiştir.
القولُ في تأويلِ قولِه: {فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا (١١)}.
Şunun teviline dair söz: {فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا (١١)} “[Bu paylar] Allah tarafından belirlenmiş birer farzdır. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir (11)”.
يعنى بقولِه جل ثناؤه: {فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ}: وإن كان له إخوةٌ فلأُمِّه السدسُ {فَرِيضَةً}. يقولُ: سهامًا معلومةً مُوَقَّتَةً بيَّنها اللَّهُ لهم.
Şanı yüce olan [Allah], {فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ} kavliyle şunu kastetmektedir: Eğer kardeşleri varsa annesine bir {فَرِيضَةً} “farz olarak” altıda bir vardır. Şöyle demektedir: Allah'ın onlar için açıkladığı bilinen, takdir edilmiş paylar olarak.
ونصب قولَه: {فَرِيضَةً} على المصدرِ من قولِه {يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ} - {فَرِيضَةً}. فَأَخْرَج {فَرِيضَةً}
[Cenâb-ı Hak], {فَرِيضَةً} “[Allah tarafından belirlenmiş] bir farz olarak” kavlini, {يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ} “Allah size çocuklarınız [ın miras payı] hakkında, erkeğe iki kadının payı kadarını tavsiye eder (emreder)” - {فَرِيضَةً} “bir farz olarak” kavlinden [dolayı] mastar olarak nasb etmiştir. Böylece {فَرِيضَةً} [kelimesini]
مِن معنى الكلامِ، إذ كان معناه ما وصَفتُ.
anlamı açıkladığım gibi olduğundan sözün anlamından çıkarmıştır.
وقد يجوزُ أن يكونَ نصَبَه على الخروجِ مِن قولِه: {فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ} - {فَرِيضَةً}، فتكونُ "الفريضةُ" منصوبةً على الخروجِ مِن قولِه: {فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ} . كما تقولُ: هو لك هبةً، وهو لك صدقةً منِّي عليك.
Bunun, {فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ} “Şayet kardeşleri varsa, annesine altıda bir düşer” - {فَرِيضَةً} “farz olarak” kavlinden bir çıkış (hâl/mastar) olmak üzere mansub kılınmış olması da caizdir; bu takdirde "el-ferîza", {فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ} “Şayet kardeşleri varsa, annesine altıda bir düşer” kavlinden çıkış üzere mansub olur . Nitekim senin: “O sana benden bir hibe olarak (hibeten) senindir” ve “O sana benden bir sadaka olarak (sadakaten) senindir” demen gibidir.
وأمَّا قولُه: {إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا}. فإنه يعنى جلَّ ثناؤُه: إن اللَّهَ لم يَزَلْ ذا علمٍ بما يُصْلِحُ خلقه أيُّها الناسُ، فانتهوا إلى ما يَأْمُرُكم، يُصْلِحْ لكم أمورَكم. {حَكِيمًا}. يقولُ: لم يَزَلْ ذا حكمةٍ في تدبيرِه، وهو كذلك فيما يَقْسِمُ لبعضِكم مِن ميراثِ بعضٍ، وفيما يَقْضِي بينكم مِن الأحكامِ، لا يَدْخُلُ حكمه خَلَلٌ ولا زَلَلٌ؛ لأنه قضاءُ مَن لا يخْفَى عليه مواضعُ المصلحةِ في البدءِ والعاقبةِ.
{إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا} “Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir” kavline gelince; şanı yüce olan [Allah] bununla şunu kastetmektedir: Şüphesiz Allah, ey insanlar, kullarını neyin ıslah edeceğini her zaman bilendir; öyleyse O'nun size emrettiğine uyun ki işlerinizi sizin için ıslah etsin. {حَكِيمًا} “Hüküm ve hikmet sahibidir”; yani tedbirinde her zaman hikmet sahibidir; birinizin mirasından diğerine taksim ettiği şeylerde ve aranızda hükmettiği hükümlerde de böyledir, O'nun hükmüne hiçbir eksiklik ve hiçbir yanılma girmez; çünkü bu, başlangıçta ve sonuçta maslahatın yerleri kendisine gizli kalmayan [Allah]'ın hükmüdür.
القولُ في تأويلِ قولِه: {وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ}.
Şunun teviline dair söz: {وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ} “Eğer eşlerinizin çocuğu yoksa, geriye bıraktıklarının yarısı sizindir. Şayet çocukları varsa, yapacakları vasiyetten veya borçtan sonra bıraktıklarının dörtte biri sizindir”.
يعنى بذلك جلّ ثناؤُه: ولكم أيُّها الناسُ نصفُ ما ترَك أزواجُكم بعد وفاتهنَّ مِن مالٍ وميراثٍ، إن لم يكنْ لهنَّ ولدٌ يومَ يَحْدُثُ بهنَّ الموتُ، لا ذكَرٌ ولا أنثى، {فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ}. أي: فإن كان لأزواجِكم يومَ يَحْدُثُ بهنَّ الموتُ ولدٌ ذَكَرٌ أو أنثى، {فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ} مِن مالٍ وميراثٍ، ميراثًا لكم عنهنَّ. {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ}. يقولُ: ذلكم لكم ميراثًا عنهنَّ، مما يَبْقَى مِن تَرِكاتِهنَّ وأموالِهنَّ، مِن بعدِ قضاءِ دُيُونِهِنَّ التي يَمُتْنَ وهى عليهن، ومِن بعدِ إنفاذِ وصاياهن الجائزةِ، إن كُنَّ أَوْصِينَ بها.
Şânı yüce olan [Allah] bununla şunu kastetmektedir: Ey insanlar! Eşlerinizin başlarına ölüm hadisesi geldiği gün erkek yahut kız hiçbir çocukları yoksa, vefatlarından sonra geriye bıraktıkları mal ve mirastan yarısı sizindir. {فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ} “Şayet çocukları varsa”; yani eşlerinizin başlarına ölüm hadisesi geldiği gün erkek veya kız bir çocuğu bulunuyorsa, onlardan size bir miras olarak {فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ} “bıraktıklarının [mal ve mirasın] dörtte biri sizindir”. {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ} “yapacakları vasiyetten veya borçtan sonra”. [Allah] şöyle buyurmaktadır: Bu [pay], vefat ettiklerinde üzerlerinde bulunan borçları ödendikten ve eğer bir vasiyette bulunmuşlarsa meşru vasiyetleri yerine getirildikten sonra, onların terekelerinden ve mallarından geriye kalan üzerinden onlardan size kalan bir mirastır.
القولُ في تأويلِ قولِه: {وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ}.
Şunun teviline dair söz: {وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ} “Eğer çocuğunuz yoksa, yapacağınız vasiyetten veya borçtan sonra geriye bıraktıklarınızın dörtte biri onlarındır (eşlerinizindir). Şayet çocuğunuz varsa, yapacağınız vasiyetten veya borçtan sonra bıraktıklarınızın sekizde biri onlarındır”.
يعني جلَّ ثناؤُه بقولِه: {وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ}: ولأزواجِكم أيها الناسُ ربعُ ما ترَكتم بعدَ وفاتِكم مِن مالٍ وميراثٍ، إن حدَث بأحدِكم حَدَثُ الوفاةِ ولا ولدَ له ذكرٌ ولا أُنثى، {فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ}. يقولُ: فإن حدَث بأحدِكم حدثُ الموتِ، وله ولدٌ ذكَرٌ أو أنثى، واحدًا كان الولدُ أو جماعةً، {فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ}، يقولُ: فلأزواجِكم حينَئذٍ مِن أموالِكم وتَركتِكم التي تُخَلِّفُونها بعدَ وفاتِكم، الثُّمُنُ، مِن بعد قضاءِ ديونِكم التي حدَث بكم حدثُ الوفاةِ وهى عليكم، ومِن بعدِ إنفاذِ وصاياكم الجائزةِ التي تُوصون بها.
Şânı yüce olan [Allah], {وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ} “Eğer çocuğunuz yoksa, geriye bıraktıklarınızın dörtte biri onlarındır” sözüyle şunu kastetmektedir: Ey insanlar! Şayet birinizin başına ölüm hadisesi gelir de erkek veya kız hiçbir çocuğu bulunmazsa, vefatınızdan sonra geriye bıraktığınız mal ve mirastan dörtte biri eşlerinizindir. {فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ} “Şayet çocuğunuz varsa”; yani birinizin başına ölüm hadisesi gelir de çocuk tek olsun veya birden çok olsun erkek ya da kız bir çocuğu bulunursa, {فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ} “bıraktıklarınızın sekizde biri onlarındır”; yani ölüm hadisesi başınıza geldiğinde üzerinizde olan borçlarınızın ödenmesinden ve vasiyet ettiğiniz geçerli vasiyetlerinizin yerine getirilmesinden sonra, vefatınızın ardından geriye bıraktığınız mallarınız ve terekenizden o takdirde sekizde biri eşlerinizindir.
وإنما قيل: {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ}. فقدَّم ذكرِ "الوصيةِ" على ذكرِ "الدَّينِ"؛ لأن معنى الكلامِ: إن الذي فرَضتُ لمن فرَضْتُ له منكم في هذه الآياتِ، إنما هو له مِن بعدِ إخراجِ أيِّ هذين كان في مال الميت منكم، مِن وصيةٍ أو دَينٍ. فلذلك كان سواءً تقديمُ ذكرِ الوصيةِ قبلَ ذكرِ الدَّينِ، وتقديمُ ذكرِ الدَّينِ قبلَ ذكرِ الوصيةِ؛ لأنه لم يُرِدْ مِن معنى ذلك إخراجَ الشيئين؛ الدَّينِ والوصيةِ مِن مالِه، فيكونَ ذكرُ الدَّين أوْلَى أن يُبْدَأَ به مِن ذكرِ الوصيةِ.
Ayette {مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ} “yapacağınız vasiyetten veya borçtan sonra” denilmiş ve "vasiyet"in zikri "borç"un zikrinden önceye alınmıştır; çünkü sözün anlamı şudur: Bu ayetlerde sizden pay belirlediğim kimselere belirlediğim bu pay, ancak sizden vefat edenin malında vasiyet veya borç olarak bu ikisinden hangisi varsa onun çıkarılmasından sonradır. Bu sebeple vasiyetin zikrinin borcun zikrinden önce yapılması ile borcun zikrinin vasiyetin zikrinden önce yapılması birdir; çünkü bunun anlamıyla borç ve vasiyetten oluşan her iki şeyin birden onun malından çıkarılması kastedilmemiştir ki, borcun zikrine vasiyetin zikrinden önce başlanması daha uygun olsun.
القولُ في تأويلِ قولِه: {وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَة}.
Şunun teviline dair söz: {وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَة} “Eğer bir erkeğe veya kadına kelâle olarak varis olunuyorsa”.
يعنى بذلك جلَّ ثناؤُه: وإن كان رجلٌ أو امرأةٌ يُورَثُ كَلالةً.
Şânı yüce olan [Allah] bununla şunu kastetmektedir: Eğer bir erkek veya bir kadına kelâle olarak vâris olunuyorsa.
ثم اخْتَلفتِ القرأةُ في قراءةِ ذلك؛ فقرَأ ذلك عامَّةُ قَرأَةِ أَهل الإسلامِ: {وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً}. بمعنى: وإن كان رجلٌ يُورَثُ مُتَكَلِّلُه النَّسَبُ. فـ "الكلالةُ" على هذا القولُ مصدرٌ مِن قولِهم: تَكَلَّله النَّسَبُ تَكَلُّلًا وكَلالةً. بمعنى: تعطَّف عليه النسبُ.
Daha sonra kurrâ bunun kıraatinde ihtilaf etti. İslâm ehli kurrâsının geneli bunu: {وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً} “Eğer bir erkeğe kelâle olarak varis olunuyorsa” şeklinde okudu. Bunun anlamı: "Eğer bir adama nesebi kendisini çevreleyen kimse varis oluyorsa" demektir. Bu görüşe göre "kelâle", onların: "تَكَلَّله النَّسَبُ تَكَلُّلًا وكَلالةً" (Nesep onu çepeçevre kuşattı) sözünden gelen bir mastardır; yani "nesep ona yönelip etrafını sardı" anlamına gelir.
وقرأه بعضُهم: (وإنْ كان رجلٌ يُورثُ كَلالَةً) .
Onlardan bazıları ise bunu (وإنْ كان رجلٌ يُورثُ كَلالَةً) şeklinde okudu .
بمعنى: وإن كان رجلٌ يُورِثُ مَن يَتَكَلَّلُه. بمعنى: مَن يَتَعَطَّفُ عليه بنسَبه من أخٍ أو أُختٍ.
Anlamı: "Eğer bir adam kendisini kuşatan kimseye vâris bırakıyorsa" demektir. Yani: Erkek veya kız kardeş gibi nesebiyle etrafını saran kimselere miras bırakıyorsa demektir.
واختلف أهلُ التأويلِ في "الكلالةِ"؛ فقال بعضُهم: هي ما خلا الوالدَ والولدَ.
Tevil ehli "kelâle" hakkında ihtilaf etti; bazısı şöyle dedi: O, ana-baba ve çocuk dışındakilerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا الوليدُ بنُ شُجَاعِ السَّكُونيُّ، قال: ثنى على بنُ مُسْهِرٍ، عن عاصمٍ، عن الشَّعْبيِّ، قال: قال أبو بكرٍ ﵁: إنى قد رأيتُ في الكَلالةِ رأيًا، فإن كان صوابًا فمِن اللَّهِ وحدَه لا شريكَ له، وإن يَكُ خطأً فمنِّى والشيطانِ، واللَّهُ منه بريءٌ، وإن الكَلالةَ ما خلا الولدَ والوالدَ. فلمَّا اسْتُخْلِف عمرُ ﵁ قال: إني لأَسْتَحْيِي مِن اللَّهِ ﵎ أن أُخَالِفَ أبا بكرٍ في رأيٍ رآه .
Bize el-Velîd b. Şucâ' es-Sekûnî rivayet edip dedi ki: Bize Ali b. Mushir, Âsım'dan, o da eş-Şa'bî'den naklen rivayet etti ki: Ebû Bekir radıyallâhu anh şöyle dedi: "Ben kelâle hakkında bir görüş belirttim. Eğer doğruysa bu yalnızca tek olan ve ortağı bulunmayan Allah'tandır; eğer yanlışsa benden ve şeytandandır, Allah ise bundan uzaktır: Kelâle, çocuk ve ana-baba dışındakilerdir." Ömer radıyallâhu anh halife olunca şöyle dedi: "Ebû Bekir'in benimsediği bir görüşte ona muhalefet etmekten dolayı şüphesiz Allah'tan azze ve celle hayâ ederim" .
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، قال: أخبرَنا عاصمٌ الأحولُ، قال: ثنا الشَّعْبِيُّ، أن أبا بكر ﵁ قال في الكَلالةِ: أقولُ فيها برأيي، فإن
Bana Ya'kûb b. İbrâhîm rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym rivayet edip dedi ki: Bize Âsım el-Ahvel haber verip dedi ki: Bize eş-Şa'bî rivayet etti ki: Ebû Bekir radıyallâhu anh kelâle hakkında şöyle demiştir: "Ben bu hususta kendi görüşümü söylüyorum; şayet
كان صوابًا فمن الله: هو ما دونَ الولدِ والوالدِ. قال: فلمَّا كان عمرُ ﵁ قال: إنى لأَسْتَحْيِي الله أن أُخَالِفَ أبا بكرٍ .
doğruysa Allah'tandır: O, çocuk ve ana-baba dışındakilerdir." Dedi ki: Ömer radıyallâhu anh [halife] olduğunda şöyle dedi: "Şüphesiz ben Ebû Bekir'e muhalefet etmekten dolayı Allah'tan hayâ ederim " .
حدَّثنا [يونسُ بنُ عبد الأعلى] ، قال: أخبرَنا سفيانُ، عن عاصمٍ الأحول، عن الشعبيِّ، أن أبا بكرٍ وعمرَ بنَ الخَطابِ ﵄، قالا: الكَلالةُ مَن لا ولدَ له ولا والدَ .
Bize [Yûnus b. Abdila'lâ] rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Âsım el-Ahvel'den, o da eş-Şa'bî'den haber verdi ki Ebû Bekir ve Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anhümâ şöyle demişlerdir: "Kelâle; çocuğu ve ana-babası olmayandır" .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنى أبي، عن عِمرانَ بن حُدَيْرٍ، عن السُّمَيْطِ، قال: كان عمرُ رجلًا أَيْسَرَ ، فخرَج يومًا وهو يقولُ بيدِه هكذا، يُدِيرُها، إلا أنه قال: أَتَى عليَّ حينٌ ولستُ أدرى ما الكَلالةُ؟ ألا وإن الكَلالةَ ما خلا الولدَ والوالدَ .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize babam, İmrân b. Hudeyr'den, o da es-Sümayt'tan naklen rivayet etti; dedi ki: Ömer solak bir adamdı. Bir gün eliyle şöyle döndürerek işaret edip çıktı; ancak şöyle diyordu: "Üzerimden öyle bir zaman geçti ki kelâlenin ne olduğunu bilmiyordum. Dikkat edin! Şüphesiz kelâle, çocuk ve ana-baba dışındakilerdir" .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سفيانَ، عن جابرٍ، عن عامرٍ، عن أبي بكرٍ، قال: الكَلالةُ ما خلا الولدَ والوالدَ.
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Câbir'den, o Âmir'den, o da Ebû Bekir'den naklen rivayet etti; dedi ki: "Kelâle; çocuk ve ana-baba dışındakilerdir."
حدَّثني يونس، قال: أخبرنا سفيانُ، عن عمرو بن دينارٍ، عن الحسن بن محمد، عن ابن عباس، قال: الكَلالةُ مَن لا ولدَ له ولا والدَ .
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Amr b. Dînâr'dan, o el-Hasen b. Muhammed'den, o da İbn Abbâs'tan haber verdi; dedi ki: "Kelâle, çocuğu ve ana-babası olmayandır" .
حدَّثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: سَمِعتُ ابْنَ جُرَيْجٍ يُحَدِّثُ عن عمرو بن دينارٍ، عن الحسن بن محمد، عن ابن عباس، قال: الكَلالةُ مَن لا ولد له ولا والد .
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Cüreyc'i, Amr b. Dînâr'dan, o el-Hasen b. Muhammed'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet ederken işittim; dedi ki: "Kelâle, çocuğu ve ana-babası olmayandır" .
حدَّثنا محمد بن بشَّارٍ، قال: ثنا مُؤَمَّلٌ، قال: ثنا سفيان، عن عمرو بن دينار، عن الحسن بن محمد ابن الحَنَفِيَّةِ، عن ابن عباس، قال: الكلالة ما خلا الولد والوالد .
Bize Muhammed b. Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Müemmel rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Amr b. Dînâr'dan, o el-Hasen b. Muhammed b. el-Hanefiyye'den, o da İbn Abbâs'tan naklen rivayet etti; dedi ki: "Kelâle, çocuk ve ana-baba dışındakilerdir" .
حدَّثنا ابن بشَّارٍ وابن وكيعٍ، قالا: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا إسرائيلُ ، عن أبي إسحاق، عن سُلَيْمِ بن عبدِ، عن ابن عباس بمثلِهِ .
Bize İbn Beşşâr ve İbn Vekî' rivayet edip dediler ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize İsrâîl , Ebû İshâk'tan, o Süleym b. Abd'den, o da İbn Abbâs'tan benzerini rivayet etti .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن سُلَيْمٍ بن عبدٍ السَّلُوليِّ، عن ابن عباس، قال: الكلالة ما خلا الوالد والولد .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize babam, İsrâîl'den, o Ebû İshâk'tan, o Süleym b. Abd es-Selûlî'den, o da İbn Abbâs'tan naklen rivayet etti; dedi ki: "Kelâle, ana-baba ve çocuk dışındakilerdir" .
حدَّثني المُثنَّى، قال: ثنا عبد الله بن صالحٍ، قال: ثني معاوية بن صالح، عن
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih rivayet etti, o da...
عليِّ بن أبي طلحة، عن ابن عباس قوله: {وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَة}. قال: الكَلالةُ من لم يترُك والِدًا ولا ولدًا .
Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan {وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَة} “Eğer bir erkeğe veya kadına kelâle olarak varis olunuyorsa” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Kelâle, geride ne ana-baba ne de çocuk bırakmayan kimsedir" .
حدَّثني محمدُ بنُ عُبَيْدٍ المُحَارِبيُّ، قال: ثنا أبو الأحوص، عن أبي إسحاق، عن سُلَيْمِ بن عبدٍ، قال: ما رأيتُهم إلا قد اتَّفقوا أنه من مات ولم يَدَعْ ولدًا ولا والدًا أنه كلالةٌ.
Bana Muhammed b. Ubeyd el-Muhâribî rivayet edip dedi ki: Bize Ebu'l-Ahvas, Ebû İshâk'tan, o da Süleym b. Abd'den naklen rivayet etti; dedi ki: "Onların, geride çocuk ve ana-baba bırakmadan ölen kimsenin kelâle olduğu hususunda ittifak ettiklerini gördüm."
حدَّثنا تَمِيمُ بنُ المُنتَصِرِ، قال: ثنا إسحاق بن يوسفَ، عن شَرِيكٍ، عن أبي إسحاق، عن سُلَيْم بن عبدٍ، قال: ما رأيتُهم إلا قد أجمعوا أن الكلالة الذي ليس له ولدٌ ولا والدٌ.
Bize Temîm b. el-Muntasır rivayet edip dedi ki: Bize İshâk b. Yûsuf, Şerîk'ten, o Ebû İshâk'tan, o da Süleym b. Abd'den naklen rivayet etti; dedi ki: "Onların, kelâlenin çocuğu ve ana-babası olmayan kimse olduğu hususunda icmâ ettiklerini gördüm."
حدَّثنا ابن بشَّارٍ، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا سفيان، عن أبي إسحاق، عن سُلَيْم بن عبدِ، قال: الكلالة ما خلا الولد والوالد.
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Ebû İshâk'tan, o da Süleym b. Abd'den naklen rivayet etti; dedi ki: "Kelâle, çocuk ve ana-baba dışındakilerdir."
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن فُضَيْلٍ، عن أشعثَ، عن أبي إسحاق، عن سُلَيْم بن عبدٍ، قال: أدركتُهم وهم يقولون: إذا لم يَدَعِ الرجل ولدًا ولا والدًا وُرِث كلالةً.
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize İbn Fudayl, Eş'as'tan, o Ebû İshâk'tan, o da Süleym b. Abd'den naklen rivayet etti; dedi ki: Ben insanlara yetiştim, onlar şöyle diyorlardı: Bir adam geride ne çocuk ne de ana-baba bırakmadığı zaman ona kelâle olarak vâris olunur.
حدَّثنا بشرٌ بن معاذٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيْعٍ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قَتادةَ قوله: {وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَة}: والكلالةُ الذي لا ولد له ولا والد، لا أب ولا جَدَّ، ولا ابن ولا ابنة، فهؤلاء الإخوةُ مِن الأُمِّ.
Bize Bişr b. Muâz rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَة} “Eğer bir erkeğe veya kadına kelâle olarak varis olunuyorsa” kavli hakkında nakletti: "Kelâle; ne çocuğu ne de ana-babası; yani ne babası, ne dedesi, ne oğlu ve ne de kızı olmayan kimsedir. İşte bunlar anne bir kardeşlerdir."
حدَّثني محمد بن المثنَّى، قال: ثنا محمد بن جعفرٍ، عن شُعْبَةَ، عن الحكم، قال في الكلالةِ: ما دونَ الولدِ والوالدِ.
Bana Muhammed b. el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer, Şu‘be’den, o da el-Hakem’den naklen rivayet etti; [el-Hakem] kelâle hakkında şöyle dedi: “Çocuk ve ana-baba dışındakilerdir.”
حدَّثنا يونس، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زِيدٍ: الكَلالَةُ كلُّ مَن لا يَرِثُه والدٌ ولا ولدٌ، وكلٌّ مَن لا ولد له ولا والد، فهو يُورَثُ كَلالَةٌ، مِن رجالهم ونسائهم.
Bize Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd şöyle dedi: Kelâle; kendisine ne ana-babanın ne de çocuğun vâris olmadığı her kimsedir. Erkeklerinden ve kadınlarından çocuğu ve ana-babası olmayan herkes, işte ona kelâle olarak vâris olunur.
حدَّثنا الحسن بنُ يحيى، قال: أخبرنا عبد الرزاقِ، قال: أخبرنا مَعْمَرٌ، عن قتادةَ والزُّهْرِيِّ وأبى إسحاق، قال : الكَلالةُ مَن ليس له ولدٌ ولا والدٌ .
Bize el-Hasen b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verip dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde, ez-Zührî ve Ebû İshâk'tan haber verdi; dedi ki : "Kelâle, çocuğu ve ana-babası olmayan kimsedir" .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا محمد بن حميدٍ ، عن مَعْمَرٍ، عن الزُّهْرِيِّ وقتادة وأبي إسحاق مثله.
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Humeyd , Ma'mer'den, o ez-Zührî, Katâde ve Ebû İshâk'tan benzerini rivayet etti.
وقال آخرون: الكلالة ما دون الولد. وهذا قولٌ عن ابن عباسٍ، وهو الخبر الذي ذكرناه قبلُ من رواية طاوس عنه، أنه ورث الإخوة من الأمِّ السدسَ معَ الأبوين .
Başkaları ise şöyle dedi: Kelâle, çocuk dışındakilerdir. Bu İbn Abbâs'tan gelen bir görüştür ve daha önce Tâvûs'un ondan rivayeti olarak zikrettiğimiz; ana-baba ile birlikte anne bir kardeşlere altıda bir pay verdiği haberdir .
وقال آخرون: الكلالة ما خلا الوالد.
Başkaları da şöyle dedi: Kelâle, baba (veya ana-baba) dışındakilerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا ابن المثنَّى، قال: ثنا سهل بن يوسفَ، عن شُعْبَةَ، قال: سألتُ الحكَمَ عن الكلالة؟ قال: فهو ما دونَ الأبِ .
Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Sehl b. Yûsuf, Şu'be'den rivayet etti; dedi ki: el-Hakem'e kelâleyi sordum, o da: "O, babanın dışındakilerdir" dedi .
واختلف أهل العربية في الناصب للكلالةِ؛ فقال بعضُ البصريين: إن شئتَ نصبتَ {كَلَالَةً} على خبر {كَانَ}، وجَعَلْتَ {يُورَثُ} مِن صفةِ
Arap dili âlimleri, kelâle kelimesini nasb eden [âmil] konusunda ihtilaf ettiler. Basralıların bir kısmı şöyle dedi: İstersen {كَلَالَةً} kelimesini {كَانَ} fiilinin haberi olarak nasb eder ve {يُورَثُ} ifadesini de [adamın] sıfatından
الرجل، وإن شئتَ جَعَلتَ {كَانَ} تَسْتَغْنى عن الخبر نحو "وقع"، وجعلتَ نصْبَ {كَلَالَةً} على الحال، أي: يُورث كَلالةً. كما يقال: يُضْرَبُ قائمًا.
yaparsın; istersen de {كَانَ}'yi "vaka'a" (vuku buldu) fiili gibi haberden müstağni (tam fiil) kılarsın ve {كَلَالَةً} kelimesinin nasbını hâl yaparsın, yani: "Ayakta vuruluyor" denildiği gibi "kelâle olarak vâris olunuyor" dersin.
وقال بعضُهم: قوله: {كَلَالَةً} خبر {كَانَ}، لا يكون الموروثُ كلالةً، وإنما الوارث الكلالةُ.
Bazıları ise şöyle dedi: {كَلَالَةً} kelimesi {كَانَ}'nin haberidir, miras bırakan (mevrûs) kelâle olamaz; kelâle olan ancak mirasçıdır (vâris).
قال أبو جعفرٍ: والصوابُ مِن القولِ في ذلك عندى: أن "الكلالة" منصوبٌ على الخروج من قوله: {يُورَثُ}، وخبرُ {كَانَ} - {يُورَثُ}، والكلالة وإن كانت منصوبةً بالخروج من {يُورَثُ}، فليست منصوبةً على الحالِ، ولكنْ على المصدر من معنى الكلام؛ لأن معنى الكلام: وإن كان رجلٌ يُورَثُ مُتَكَلِّلُه النَّسَبُ كَلالةً. ثم تَرَك ذكر "متكلّله"، اكتفاءً بدَلالة قوله: {يُورَثُ}. عليه.
Ebû Ca'fer der ki: Bu konuda bana göre doğru olan görüş şudur: "el-Kelâle" kelimesi {يُورَثُ} sözünden dolayı mensuptur; {كَانَ}'nin haberi ise {يُورَثُ}'tür. Kelâle her ne kadar {يُورَثُ} sebebiyle mensup olsa da hâl olarak mensup değildir; bilakis sözün anlamından kaynaklanan mastar olarak mensuptur. Çünkü sözün anlamı şudur: "Eğer bir adama nesep bağı etrafını kuşatan [akrabaları] tarafından kelâle şeklinde vâris olunuyorsa." Sonra {يُورَثُ} kavlinin ona delalet etmesine dayanarak "mütekellilihî" (etrafını kuşatan kimse) lafzının zikri terk edilmiştir.
واختلف أهل العلم في المُسَمَّى "كلالةً"؛ فقال بعضهم: الكلالةُ الموروثُ، وهو الميتُ نفسه، سُمِّى بذلك إذا ورثه غيرُ والده وولده.
İlim ehli "kelâle" olarak isimlendirilen kimse hakkında ihtilaf etti; bazısı şöyle dedi: Kelâle miras bırakandır (mevrûs), o da ölünün kendisidir. Kendisine ana-babası ve çocuğu dışındakiler vâris olduğunda böyle isimlendirilmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا محمد بن الحسين، قال: ثنا أحمدُ بنُ المُفضَّل، قال: ثنا أسباط، عن السُّدِّيِّ قوله في "الكلالةِ"، قال: الذي لا يَدَعُ ولدًا ولا والدًا.
Bize Muhammed b. el-Hüseyn rivayet edip dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den naklen onun "kelâle" hakkındaki şu sözünü rivayet etti; dedi ki: "Geride çocuk ve ana-baba bırakmayan kimsedir."
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن عُيَيْنَةَ، عن سليمان الأحول، عن طاوسٍ، عن ابن عباسٍ، قال: كنتُ آخِرَ الناسِ عهدًا بعمر ﵁، فسمعتُه يقولُ: القولُ ما قلتُ. قلتُ: وما قلت؟ قال: الكلالةُ مَن لا ولد له.
Bize İbn Vekî‘ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uyeyne, Süleymân el-Ahvel'den, o Tâvûs'tan, o da İbn Abbâs'tan naklen rivayet etti; dedi ki: "Ömer'i radıyallâhu anh [vefatından önce] en son gören insan bendim. Onun şöyle dediğini işittim: 'Söz benim dediğim sözdür.' 'Ne dedin?' dedim. O da: 'Kelâle, çocuğu olmayan kimsedir' dedi."
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي ويحيى بن آدم، عن إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن سُليم بن عبدٍ، عن ابن عباسٍ، قال: الكَلالةُ مَن لا ولد له ولا والدَ.
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize babam ve Yahyâ b. Âdem, İsrâîl'den, o Ebû İshâk'tan, o Süleym b. Abd'den, o da İbn Abbâs'tan naklen rivayet etti; dedi ki: "Kelâle, çocuğu ve ana-babası olmayandır."
وقال آخرون: الكلالة هي الورثة الذين يرثون الميت، إذا كانوا إخوةً أو أخوات أو غيرهم إذا لم يكونوا ولدًا ولا والدًا. على ما قد ذكرنا من اختلافهم في ذلك.
Başkaları ise şöyle dedi: Kelâle, bu konudaki ihtilaflarını zikrettiğimiz üzere, çocuk ve ana-baba olmadıkları takdirde erkek kardeşler, kız kardeşler veya diğerleri olsun, ölüye vâris olan mirasçılardır.
وقال آخرون: بل الكلالة الميتُ والحيُّ جميعًا.
Başkaları ise: "Aksine kelâle hem ölü hem de diri olanın her ikisidir" dedi.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زِيدٍ: الكلالةُ الميتُ الذي لا ولد له ولا والد، والحيُّ، كلُّهم كَلالةٌ، هذا يَرِثُ بالكلالةِ، وهذا يُورَثُ بالكلالة .
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd şöyle dedi: Kelâle; çocuğu ve ana-babası olmayan ölüdür; yaşayan da böyledir, onların hepsi kelâledir. Bu kelâle yoluyla miras alır, ötekine de kelâle yoluyla vâris olunur .
قال أبو جعفر: والصواب من القول في ذلك عندى ما قاله هؤلاء، وهو أن الكلالة الذين يرثون الميتَ مَن عدا ولده ووالده؛ وذلك لصحة الخبر الذي ذكرناه عن جابرِ بن عبدِ اللهِ أنه قال: قلتُ: يا رسولَ اللهِ، إِنما يَرِثْنى كَلالَةٌ، فكيف
Ebû Ca'fer [et-Taberî] dedi ki: Bu hususta bana göre doğru olan görüş, bu kimselerin söylediğidir; o da kelâlenin, çocuğunun ve babasının dışında olup ölen kimseye vâris olanlar olduğudur. Bu da Câbir b. Abdillâh'tan zikrettiğimiz şu sahih rivayetten ötürüdür; o şöyle demiştir: Dedim ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Bana ancak kelâle [olan akrabalarım] vâris oluyor, peki
بالميراثِ ؟
miras [taksimi nasıl yapılacak] ?
ولما حدَّثني يعقوب بن إبراهيم، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، عَن ابْنِ عَونٍ، عَن عَمْرِو بن سعيدٍ، قال: كُنَّا مع حُميدِ بن عبدِ الرحمنِ في سوق الرقيق، قال: فقام من عندنا ثم رجع، فقال: هذا آخِرُ ثلاثةٍ من بنى سعدٍ حدثوني هذا الحديث، قالوا: مرض سعدٌ بمكة مرضًا شديدًا، قال: فأتاه رسولُ الله ﷺ يعودُه، فقال: يا رسول الله، لى مالٌ كثيرٌ، وليس لى وارثٌ إلا كلالةٌ، فأُوصى بمالى كُلِّه؟ فقال: "لا" .
Ve Ya'kūb b. İbrâhîm'in bana rivayet ettiği şu haberden dolayıdır ; dedi ki: Bize İbn Uleyye, İbn Avn'dan, o Amr b. Saîd'den rivayet etti; dedi ki: Humeyd b. Abdirrahmân ile birlikte köle pazarındaydık. Dedi ki: Yanımızdan kalkıp gitti, sonra geri dönüp şöyle dedi: "Bu, Benî Sa'd'dan bana bu hadisi rivayet eden üç kişinin sonuncusudur; onlar şöyle dediler: Sa'd Mekke'de ağır bir hastalığa yakalandı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu ziyarete geldi. Sa'd: 'Ey Allah'ın Resûlü! Benim çok malım var, bana kelâleden başka vâris olacak kimse de yok. Malımın tamamını vasiyet edeyim mi?' dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: 'Hayır' buyurdu." .
حدَّثني يعقوب بن إبراهيم، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، قال: ثنا إسحاق بن سُوَيدٍ، عن العلاء بن زيادٍ، قال: جاء شيخٌ إلى عمر ﵁، فقال: إنى شيخٌ، وليس لي وارثٌ إلا كلالةٌ، أعرابٌ مُتَراخٍ نسبُهم، أفأُوصِي بثلث مالي؟ قال: لا .
Bana Ya'kūb b. İbrâhîm rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye rivayet edip dedi ki: Bize İshâk b. Suveyd, el-Alâ b. Ziyâd'dan naklen rivayet etti; dedi ki: Yaşlı bir adam Ömer radıyallâhu anh'a gelip şöyle dedi: "Ben yaşlı bir adamım, bana kelâleden; nesepleri uzak bedevilerden başka vâris olacak kimse yok. Malımın üçte birini vasiyet edeyim mi?" [Ömer]: "Hayır" dedi .
فقد أنبأتُ هذه الأخبار عن صحة ما قلنا في معنى الكلالة، وأنها وَرَثَةُ الميتِ دون الميت ممن عدا والده وولده.
Bu haberler, kelâlenin anlamı hakkında söylediğimiz sözün doğruluğunu ve kelâlenin, ölünün ana-babası ve çocuğu dışındaki mirasçıları olup ölünün kendisi olmadığını bildirmiştir.
القول في تأويل قوله: {وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ}.
Allah Teâlâ'nın: {وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ} “Onun bir erkek veya bir kız kardeşi varsa, her birine altıda bir düşer. Eğer bundan daha fazla iseler, üçte bire ortaktırlar” sözünün tevili hakkında [bilgi]:
يعنى بقوله جل ثناؤُه: {وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ}: وللرجل الذي يُورَثُ كَلالةً
[Allah] celle senâuhu: {وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ} “Onun bir erkek veya bir kız kardeşi varsa” sözüyle; kelâle olarak kendisine mirasçı olunan adamı [ve onun erkek veya kız kardeşini] kastetmektedir.
{وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ}، يعنى: أَخًا أو أُختًا من أُمِّه.
{وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ} “onun bir erkek veya bir kız kardeşi varsa”, yani anne bir erkek kardeşi veya anne bir kız kardeşi [varsa] demek istemektedir.
كما حدَّثنا محمدُ بنُ بَشَّارٍ، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا سفيان، عن يعلى بن عطاءٍ، عن القاسم، عن سعدٍ أنه كان يقرأ: {وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَة وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ}. قال سعدٌ: لأُمِّه .
Nitekim bize Muhammed b. Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Ya'lâ b. Atâ'dan, o el-Kāsım'dan, o da Sa'd'dan rivayet etti; Sa'd: {وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَة وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ} “Eğer kelâle olarak miras bırakan bir erkek veya bir kadın olur ve onun bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa” [ayetini] okuyordu. Sa'd: "Anne bir" demiştir .
حدَّثنا محمد بن المُثنَّى، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا شُعْبَةُ، عن يَعْلَى بن عطاءٍ، قال: سمعتُ القاسم بن ربيعة يقولُ: قرأتُ على سعد: {وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَة وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ}. قال سعدٌ: لأُمِّه .
Bize Muhammed b. el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, Ya'lâ b. Atâ'dan rivayet etti; dedi ki: el-Kāsım b. Rebîa'yı şöyle derken işittim: Sa'd'a {وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَة وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ} “Eğer kelâle olarak miras bırakan bir erkek veya bir kadın olur ve onun bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa” [ayetini] okudum. Sa'd: "Anne bir" dedi .