Binûn

İçinde Mâide'nin Zikredildiği Surenin Tefsiri — 10. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى مَن سَمِع مالك بن أنسٍ، يُحدِّثُ عن زيدِ بن أسلمَ قولَه: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ}. قال: يعنى: إذا قُمْتم من النومِ.

Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bana, Mâlik b. Enes'in Zeyd b. Eslem'den naklen {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ} “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman” ayeti hakkında şöyle dediğini işiten kimse rivayet etti: "[Bu], uykudan kalktığınız zaman demektir."

حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابن وَهْبٍ، أن مالكَ بنَ أنسٍ، أخبرَه عن زيدِ بن أسلمَ بمثلِه.

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb, Mâlik b. Enes'in kendisine Zeyd b. Eslem'den benzerini haber verdiğini bildirdi.

حدَّثنا محمدُ بنُ الحُسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ قولَه: {إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ}. قال: فقال: قُمْتم إلى الصلاة من النوم .

Bize Muhammed b. el-Hüseyn rivayet edip dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den {إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ} “Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi yıkayın” sözü hakkında rivayet etti; o şöyle demiştir: "Uykudan namaza kalktığınızda [demektir]" .

وقال آخرون: بل ذلك معنيٌّ به كلُّ حالِ قيامِ المرءِ إلى صلاتِه، أن يُجَدِّدَ لها طُهْرًا.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bununla kastedilen, kişinin namaza kalktığı her durumda onun için abdestini yenilemesidir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا حُمَيدُ بنُ مَسْعدةَ، قال: ثنا سفيانُ بنُ حَبيبٍ، عن مسعودِ بن عليٍّ، قال: سألتُ عِكْرمةَ، قال: قلتُ: يا أبا عبد الله، أتوضَّأُ لصلاة الغداة ثم أتى السوق فتَحْضُرُ صلاةُ الظهر، فأُصَلِّي؟ قال: كان عليُّ بن أبي طالب ﵁ يقولُ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ}.

Bize Humeyd b. Mes‘ade rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân b. Habîb, Mes‘ûd b. Alî'den rivayet etti; o şöyle demiştir: İkrime'ye sordum ve: "Ey Ebû Abdillâh! Sabah namazı için abdest alıyorum, sonra çarşıya gidiyorum ve öğle namazı vakti giriyor; [aynı abdestle] kılayım mı?" dedim. O: "Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ} “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın” [ayetini okur]du" dedi.

حدَّثنا محمدُ بنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، قال: سَمِعتُ مسعود بنَ عليٍّ الشيبانيّ، قال: سَمِعتُ عكرمةَ يقولُ: كان عليٌّ ﵁ يتوضَّأُ عندَ كلِّ صلاةٍ، ويقرأُ هذه الآية: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ} الآية.

Bize Muhammed b. el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu‘be rivayet edip dedi ki: Mes‘ûd b. Alî eş-Şeybânî'yi işittim, o şöyle dedi: İkrime'yi şöyle derken işittim: Ali radıyallâhu anh her namaz vaktinde abdest alır ve şu ayeti okurdu: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ} “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi yıkayın...” ayeti[ni sonuna kadar okurdu].

حدَّثنا زكريا بنُ يَحيى بن أبي زائدةَ، قال: ثنا أَزْهَرُ، عن ابن عونٍ، عن ابن سيرينَ، أن الخلفاءَ كانوا يَتَوضَّئون لكلِّ صلاةٍ .

Bize Zekeriyyâ b. Yahyâ b. Ebî Zâide rivayet edip dedi ki: Bize Ezher, İbn Avn'dan, o da İbn Sîrîn'den rivayet etti; halifeler her namaz için abdest alırlardı .

حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا ابن أَبي عَدِيٍّ، عَن حُمَيدٍ، عن أنسٍ، قال: تَوَضَّأَ عمرُ بنُ الخطابِ وضوءًا فيه تَجوُّزٌ، خفيفًا، فقال: هذا وضوءُ مَن لم يُحْدِثْ .

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Adiy, Humeyd'den, o da Enes'ten rivayet etti; o şöyle demiştir: Ömer b. el-Hattâb [az suyla], hafif ve sade bir abdest aldı ve: "Bu, abdesti bozulmamış kimsenin abdestidir" dedi .

حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنى وَهْبُ بنُ جَرِيرٍ، قال: أخبرَنا شعبةُ، عن عبد الملك بن مَيْسرةَ، عن النَّزَّالِ، قال: رأيتُ عليَّا صَلَّى الظهرَ، ثم قَعَد للناسِ فِي الرَّحَبَةِ، ثم أُتِيَ بماءٍ، فَغَسَل وَجْهَه ويدَيه، ثم مَسَح برأسِه ورجلَيه، وقال: هذا وضوءُ مَن لم يُحْدِثْ .

Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Vehb b. Cerîr rivayet edip dedi ki: Bize Şu‘be, Abdülmelik b. Meysere'den, o da en-Nezzâl'den bildirdi; o şöyle demiştir: Ali'yi öğle namazını kılarken gördüm; sonra Rahbe'de halkın işleri için oturdu. Ardından kendisine su getirildi, yüzünü ve ellerini yıkadı, sonra başına ve ayaklarına meshetti ve: "Bu, abdesti bozulmamış kimsenin abdestidir" dedi .

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشَيمٌ، عن مُغيرةً، عن إبراهيمَ، أن عليًّا اكتالَ مِن حُبٍّ ، فتَوَضَّأَ وضوءًا فيه تَجَوُّزٌ، فقال: هذا وضوءُ مَن لم يُحْدِثُ .

Bana Ya‘kûb b. İbrâhîm rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym, Mugîre'den, o da İbrâhîm'den rivayet etti; Ali bir küpten su alıp hafif ve sade bir abdest aldı ve: "Bu, abdesti bozulmamış kimsenin abdestidir" dedi .

وقال آخرون: بل كان هذا أمرًا مِن اللهِ عزَّ ذكرُه نبيَّه ﷺ والمؤمنين به أن يتوضَّئوا لكلِّ صلاةٍ، ثم نُسِخ ذلك بالتخفيف.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bu, zikri yüce olan Allah'ın, Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e ve O'na iman edenlere her namaz için abdest almalarına dair bir emri idi; daha sonra bu [hüküm] hafifletme amacıyla neshedildi.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني عبدُ الله بنُ أبي زيادٍ القَطَوَانيُّ، قال: ثنا يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا

Bana Abdullah b. Ebî Ziyâd el-Katavânî rivayet edip dedi ki: Bize Ya'kūb b. İbrâhîm rivayet edip dedi ki: Bize

أبي، عن ابن إسحاق، قال: ثنى محمدُ بنُ يَحيى بن حَبَّانَ الأنصاريُّ ثم المازنيُّ؛ مازِنُ بنى النَّجَّارِ، فقال لعُبَيدِ اللهِ بن عبدِ اللهِ بن عمرَ: أَخبِرْني عن وضوء عبدِ اللهِ لكلِّ صلاةٍ، طاهرًا كان أو غيرَ طاهرٍ، عمَّن هو؟ قال: حَدَّثَتْنِيه أسماءُ ابنةُ زيدِ بن الخطابِ، أن عبدَ اللهِ بنَ حَنْظلة بن أبي عامرٍ الغسيلِ، حدَّثها أن النبيَّ ﷺ أمِرَ بالوضوءِ عندَ كلِّ صلاةٍ، فشَقَّ ذلك عليه، فأُمِر بالسِّواكِ، ورُفِع عنه الوضوءُ إلا مِن حَدَثٍ. فكان عبدُ اللهِ يَرَى أن به قُوَّةً عليه، فكان يَتَوَضَّأُ .

Babam, İbn İshâk'tan rivayet etti; o şöyle demiştir: Bana Ensarî, sonra Mâzinî -Benî Neccâr'ın Mâzin kolundan- Muhammed b. Yahyâ b. Habbân rivayet etti; o, Ubeydullâh b. Abdillâh b. Ömer'e: "Abdullah'ın abdestli olsun veya olmasın her namaz için abdest almasını bana haber ver, bu [rivayet] kimdendir?" dedi. Ubeydullâh dedi ki: Bunu bana Esmâ bint Zeyd b. el-Hattâb rivayet etti; [ona da] Gassîl [meleklerin yıkadığı sahabi] Ebû Âmir'in oğlu Abdullah b. Hanzala rivayet etmiş ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem her namaz vaktinde abdest almakla emrolunmuştu. Bu O'na meşakkatli gelince misvak kullanmakla emrolundu ve abdesti bozulmadıkça [her vakit] abdest alma [zorunluluğu] O'ndan kaldırıldı. Abdullah ise kendisinde buna güç yetirecek kuvvet olduğunu düşünür ve [her namaz için] abdest alırdı .

حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا سَلَمةُ بنُ الفَضْل، عن ابن إسحاقَ، عن محمدِ بن طلحةَ بن يزيدَ بن رُكانةَ، قال: ثنى محمدُ بنُ يَحيى بن حَبَّانَ الأنصاريُّ، قال: قلتُ لعُبَيدِ الله بن عبد الله بن عمرَ: أخبِرْني عن وضوءِ عبد الله لكلِّ صلاةٍ، ثم ذكَر نحوَه .

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Seleme b. el-Fadl, İbn İshâk'tan, o Muhammed b. Talha b. Yezîd b. Rukâne'den rivayet etti; o şöyle demiştir: Bana Muhammed b. Yahyâ b. Habbân el-Ensârî rivayet edip dedi ki: Ubeydullâh b. Abdillâh b. Ömer'e: "Abdullah'ın her namaz için abdest almasını bana haber ver" dedim; sonra benzerini zikretti .

حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا يحيى وعبدُ الرحمنِ، قالا: ثنا سفيانُ، عن

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ ve Abdurrahmân rivayet edip dediler ki: Bize Süfyân rivayet etti, o...

عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عن سليمانَ بن بُريدةَ، بُريدةَ، عن أبيه، قال: كان رسولُ اللهِ ﷺ يَتَوَضَّأُ لكلِّ صلاةٍ، فلمَّا كان [يومُ فتحِ مكة] صَلَّى الصلوات بوضوءٍ واحدٍ، ومَسَح على خُفَّيهِ، فقال عمرُ: إنك فعلتَ شيئًا لم تَكُنْ تَفْعَلُه. قال: "عَمْدًا فَعَلْتُه" .

Alkame b. Mersed'den, o Süleymân b. Büreyde'den, o da babasından rivayet etti; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem her namaz için abdest alırdı. [Mekke'nin fethi günü] olunca namazları tek bir abdestle kıldı ve mestlerinin üzerine meshetti. Bunun üzerine Ömer: "Sen daha önce yapmadığın bir şeyi yaptın" dedi. [Allah Resûlü]: "Bunu bilerek yaptım" buyurdu .

حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن سُفيانَ، عن مُحاربِ بن دثارٍ، عن سُليمانَ بن بُرَيدةَ، عن أبيه، أن رسول الله ﷺ كان يَتَوَضَّأُ لكلِّ صلاةٍ، فلما كان يومُ فتحِ مكةَ صَلَّى الصلواتِ كلَّها بوضوءٍ واحدٍ .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Vekî‘, Süfyân'dan, o Muhârib b. Disâr'dan, o Süleymân b. Büreyde'den, o da babasından rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem her namaz için abdest alırdı. Mekke'nin fethi günü olunca bütün namazları tek bir abdestle kıldı .

حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سُفيانُ، عن مُحارب بن دِثارٍ، عن سُليمان بن بُريدةً، أن النبيَّ ﷺ كان يَتَوَضَّأُ. فذكَر نحوَه .

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Muhârib b. Disâr'dan, o Süleymân b. Büreyde'den rivayet etti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem abdest alırdı... deyip benzerini zikretti .

حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا معاويةُ بنُ هشامٍ، عن سُفيانَ، عن عَلْقَمَةَ بن مَرْثَدٍ، عن ابن بُريدةَ، عن أبيه، قال: صَلَّى رسولُ الله ﷺ الصلواتِ كلَّها بوضوءٍ واحدٍ، فقال له عمرُ: يا رسولَ اللهِ، صَنَعْتَ شيئًا لم تَكُنْ تَصْنَعُه. فقال: "عَمْدًا

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Muâviye b. Hişâm, Süfyân'dan, o Alkame b. Mersed'den, o İbn Büreyde'den, o da babasından rivayet etti; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bütün namazları tek bir abdestle kıldı. Bunun üzerine Ömer ona: “Ey Allah'ın Resûlü! [Daha önce] yapmadığın bir şeyi yaptın” dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de: «[Bunu] bilerek...

فَعَلْتُه يا عمرُ".

...yaptım ey Ömer!"

حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا معاويةُ، عن سُفيانَ، عن مُحاربِ بن دِثارٍ، عن سليمانَ بن بُرَيدةَ، عن أبيه، قال: كان رسولُ اللهِ ﷺ يَتَوَضَّأُ لكلِّ صلاةٍ، فلما فَتَح مكةَ صَلَّى الظهرَ والعصرَ والمغربَ والعشاءَ بوضوءٍ واحدٍ.

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Muâviye, Süfyân'dan, o Muhârib b. Disâr'dan, o Süleymân b. Büreyde'den, o da babasından rivayet etti; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem her namaz için abdest alırdı. Mekke'yi fethettiğinde öğle, ikindi, akşam ve yatsı namazlarını tek bir abdestle kıldı.

حدَّثنا محمدُ بنُ عُبَيدٍ المُحَارِبيُّ، قال: ثنا الحَكَمُ بْنُ ظُهَيرٍ، عن مِسْعَرٍ، عن مُحارب بن دِثارٍ، عن ابن عمرَ، أن رسول الله ﷺ صَلَّى الظهرَ والعصرَ والمغربَ والعشاءَ بوضوءٍ واحدٍ .

Bize Muhammed b. Ubeyd el-Muhâribî rivayet edip dedi ki: Bize el-Hakem b. Zuheyr, Mis‘ar'dan, o Muhârib b. Disâr'dan, o da İbn Ömer'den rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem öğle, ikindi, akşam ve yatsı namazlarını tek bir abdestle kıldı .

وأَوْلى الأقوالِ في ذلك عندَنا بالصوابِ قولُ مَن قال: إن الله عَنَى بقوله: {إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا}. جميعَ أحوالِ قيامِ القائمِ إلى الصلاةِ، غير أنه أمرُ فرضٍ بغَسْلِ ما أمر اللهُ بغَسْلِه القائمَ إلى صلاتِه، بعدَ حَدَثٍ كان منه ناقضٍ طهارتَه، وقبلَ إحداثِ الوضوءِ منه، وأمْرُ نَدْبٍ لمَن كان على طُهْرٍ قد تَقَدَّم منه، ولم يكنْ منه بعدَه حَدَثٌ يَنْقُضُ طهارتَه، ولذلك كان ﵊ يَتَوَضَّأُ لكلِّ صلاةٍ قبلَ فتحِ مكةَ، ثم صلَّى يومَئذٍ الصلوات كلَّها بوضوءٍ واحدٍ؛ ليُعَلِّمَ أمتَه أن ما كان يفعلُ ﵊ مِن تَجْديدِ الطُّهْرِ لكلِّ صلاةٍ، إنما كان منه أَخْذًا بالفضل، وإيثارًا منه لأحبِّ الأمرَين إلى اللهِ، ومُسارعةً منه إلى ما نَدَبَه إليه ربُّه، لا على أن ذلك كان عليه فَرْضًا واجبًا.

Bu konuda bize göre doğruya en yakın olan görüş; Allah'ın: {إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا} “Namaza kalktığınız zaman yıkayın” kavliyle, namaza kalkan kimsenin namaza kalkış hallerinin tamamını kastettiğini; ancak abdestini bozan bir hadesten sonra ve yeni bir abdest almadan önce namaza kalkan kimse için Allah'ın yıkanmasını emrettiği yerleri yıkamanın farz bir emir, daha önce aldığı abdest üzere bulunup ardından abdestini bozan bir hades vuku bulmamış kimse için ise mendup bir emir olduğunu söyleyen kimsenin görüşüdür. Bu sebepledir ki [Peygamber] aleyhisselâm Mekke'nin fethinden önce her namaz için abdest almaktaydı; sonra o gün bütün namazları tek bir abdestle kıldı ki ümmetine, her namaz için abdesti yenileme konusundaki uygulamasının sadece faziletli olanı tercih etmesinden, Allah katında iki durumdan daha sevimli olanını seçmesinden ve Rabbinin kendisini teşvik ettiği şeye koşmasından ibaret olduğunu, yoksa bunun üzerine farz ve vacip olmadığını öğretsin.

فإن ظَنَّ ظَانٌّ أن في الحديث الذي ذكَرناه عن عبدِ اللهِ حَنْظلةَ، أن النبيَّ ﷺ أمَر بالوضوءِ عندَ كلِّ صلاةٍ، دلالةً على خلاف ما قُلنا من أن ذلك كان

Eğer bir kimse, Abdullah [b.] Hanzale'den zikrettiğimiz hadiste yer alan, Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in her namaz için abdest almayı emrettiği yönündeki [ifadede], bunun...

نَدْبًا للنبيِّ ﵊ وأصحابِه، وخُيِّل إليه أن ذلك كان على الوجوب، فقد ظَنَّ غيرَ الصوابِ؛ وذلك أن قولَ القائلِ: أمر الله نبيَّه ﷺ بكذا وكذا. مُحْتملٌ من وجوهٍ لأمر الإيجابِ والإرشادِ والنَّدْبِ والإباحةِ والإطلاقِ. وإذ كان مُحْتملًا ما ذكَرنا من الأوجهِ، كان أوْلى وجوهِه به ما على صحتِه الحُجَّةُ مُجْمِعَةٌ، دونَ ما لم يكنْ على صحتِه برهانٌ يُوجِبُ حَقيقة مُدَّعِيه. وقد أَجْمَعَت الحُجَّةُ على أن الله ﷿ لم يُوجِبْ على نبيِّه ﷺ ولا على عباده فرضَ الوضوء لكلِّ صلاةٍ ثم نُسخ ذلك. ففى إجماعِها على ذلك الدلالةُ الواضحةُ على صحةِ ما قُلنا مِن أن فعْلَ النبيِّ ﷺ ما كان يفعلُ مِن ذلك، كان على ما وَصَفْنا من إيثارِه فعلَ ما نَدَبَه اللهُ عزّ ذكرُه إلى فعله، وندَب إليه عبادَه المؤمنين بقولِه: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ} الآية. وأن تَرْكَه في ذلك الحال التي تَرَكَه، كان تَرْخيصًا لأمتِه، وإعلامًا منه لهم أن ذلك غيرُ واجبٍ ولا لازمٍ له ولا لهم، إلا مِن حَدَثٍ يُوجِبُ نَقْضَ الطُّهْرِ.

...bunun vacip olduğu zannına kapılırsa, doğru olmayan bir zanda bulunmuş olur. Zira bir kimsenin: "Allah Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e şunu şunu emretti" demesi; vücup (farz kılma), irşad, nedb (mendup kılma), ibaha (mubah kılma) ve mutlak kılma cihetlerinden muhtemeldir. Zikrettiğimiz bu cihetlere muhtemel olduğuna göre, ona en layık olan cihet, iddia edenin doğruluğunu gerektiren bir delili bulunmayan cihet değil, kesin delillerin (hüccet) sıhhati üzerinde icma ettiği cihettir. Hüccet (ehli ilim), Allah azze ve celle'nin Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e ve kullarına her namaz için abdest farz kılıp sonra bunun neshedilmediği hususunda icma etmiştir. Bu konudaki icmada, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yaptığı bu uygulamanın, zikri yüce olan Allah'ın: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ} “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın...” ayetiyle yapmaya teşvik ettiği ve mümin kullarını da kendisine yönlendirdiği ameli tercih etmesinden ibaret olduğuna ve bunu terk ettiği andaki terk edişinin ise ümmetine bir ruhsat olup abdesti bozan bir hades vuku bulmadıkça bunun ne kendisine ne de onlara vacip ve bağlayıcı olmadığını bildirmek maksadıyla olduğuna dair söylediğimiz görüşün doğruluğuna açık bir delil vardır.

وقد رُوى بنحو ما قُلنا في ذلك أخبارٌ.

Bu hususta söylediğimiz minvalde haberler de rivayet edilmiştir.

حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنى وَهْبُ بنُ جَرِيرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن عمرو بن عامرٍ، عن أنسٍ، أن النبيَّ ﷺ أُتِي بقَعْبٍ صغيرٍ فتَوَضَّأَ. قال: قلتُ لأنسٍ: أكان رسول الله ﷺ يَتَوَضَّأُ عند كلِّ صلاةٍ؟ قال: نعم. قلتُ: فأنتم؟ قال: كُنَّا نُصَلِّي الصلواتِ بوضوءٍ واحدٍ.

Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Vehb b. Cerîr rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, Amr b. Âmir'den, o da Enes'ten rivayet etti ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e küçük bir su kabı getirildi de abdest aldı. [Amr] dedi ki: Enes'e: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem her namaz için abdest alır mıydı?" diye sordum. [Enes]: "Evet" dedi. Ben: "Peki ya siz?" diye sordum. [Enes]: "Biz [tüm] namazları tek bir abdestle kılardık" dedi.

حدَّثنا سليمانُ بنُ عمرَ بن خالدٍ الرَّقِّيُّ، ثنا عيسى بنُ يونُسَ، عن عبدِ الرحمنِ بن زيادٍ الإفريقيِّ، عن أبي غُطَيْفٍ، قال: صلَّيْتُ مع ابن عمرَ الظهرَ، فأتى مجلسًا في داره فجلَس وجلَسْتُ معه، فلما نُودِى بالعصرِ دعا بوَضوءٍ فتوضَّأ، ثم خرج إلى الصلاةِ، ثم رجَع إلى مجلسِه، فلمَّا نُودِى بالمغرب دعا بوَضوء فتَوَضَّأَ ، فقلتُ: أسنةٌ ما أراك تَصْنَعُ؟ قال: لا، وإن كان وُضوئى لصلاة الصبح كافيًا للصلوات كلِّها ما لم أُحْدِثُ، ولكنى سمِعْتُ رسول الله ﷺ يقولُ: "مَن تَوَضَّأ على طُهْرٍ كُتِب له عشْرُ حَسَناتٍ". فأنا رغبْتُ في ذلك .

Bize Süleymân b. Ömer b. Hâlid er-Rakkî rivayet etti, [dedi ki:] Bize Îsâ b. Yûnus, Abdurrahman b. Ziyâd el-İfrîkî'den, o da Ebû Gutayf'tan rivayet etti; o şöyle demiştir: İbn Ömer ile birlikte öğle namazını kıldım; evindeki oturma yerine gitti, oturdu; ben de onunla birlikte oturdum. İkindi için ezan okununca abdest suyu istedi ve abdest aldı, sonra namaza çıktı; ardından oturma yerine geri döndü. Akşam için ezan okununca yine abdest suyu istedi ve abdest aldı . Ben: "Bu yaptığını gördüğüm şey bir sünnet midir?" dedim. O: "Hayır, abdestim bozulmadığı sürece sabah namazı için aldığım abdest bütün namazlara yeterli olsa da, ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in: 'Kim abdestli iken abdest alırsa kendisine on sevap yazılır' buyurduğunu işittim. İşte ben buna rağbet ettim" dedi .

حدَّثني أبو سعيدٍ البَغْداديُّ، قال: ثنا إسحاقُ بنُ منصورٍ، عن هُرَيْمٍ، عن عبدِ الرحمنِ بن زيادٍ، عن أبي غُطَيْفٍ، عن ابن عمرَ، قال: قال رسول الله ﷺ: "مَن تَوَضَّأَ على طُهْرٍ كُتِب له عشْرُ حسناتٍ".

Bana Ebû Saîd el-Bağdâdî rivayet edip dedi ki: Bize İshâk b. Mansûr, Hureym'den, o Abdurrahman b. Ziyâd'dan, o Ebû Gutayf'tan, o da İbn Ömer'den rivayet etti; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim abdestli iken abdest alırsa kendisine on sevap yazılır."

وقد قال قومٌ: إن هذه الآيةَ أُنْزِلَت على رسول الله ﷺ إعلامًا مِنَ اللهِ له بها ألا وُضوءَ عليه إلا إذا قام إلى صلاته دونَ غيرها من الأعمالِ كلِّها، وذلك أنه كان إذا أحْدَث امْتَنَع مِن الأعمالِ كلِّها حتى يَتَوَضَّأَ، فأذن الله له بهذه الآية أن يَفْعَلَ كلَّ ما بَدَا له من الأفعالِ بعدَ الحَدَثِ عَدَا الصلاةَ، توضَّأ أو لم يَتَوَضَّأُ، وأمَره بالوضوءِ إذا قام إلى الصلاةِ قبلَ الدخولِ فيها.

Bir topluluk da şöyle demiştir: Bu ayet, diğer amellerin tamamı değil de yalnızca namaza kalktığı vakit üzerine abdestin [gerekli] olduğunu Allah'tan bir bildirim olmak üzere Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e indirilmiştir. Çünkü o, abdesti bozulduğu zaman abdest alıncaya kadar bütün amellerden geri dururdu. Allah bu ayetle, abdest alsın yahut almasın, hadesten (abdest bozulduktan) sonra namaz hariç dilediği her ameli yapmasına izin vermiş; namaza kalktığı zaman ise namaza başlamadan önce abdest almasını emretmiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا معاويةُ بنُ هشامٍ، عن شيبانَ ، عن جابرٍ، عن عبد الله بن أبي بكرِ بن عمرو بن حزمٍ، عن عبدِ اللهِ بن علقمةَ بن الفَغْواء ، عن أبيه، قال: كان رسولُ الله ﷺ إذا أراق البول نُكَلِّمُه فلا يُكَلِّمُنا، ونُسَلِّمُ عليه فلا يَرُدُّ علينا حتى يَأْتى منزلَه فيَتَوَضَّأَ كوُضوئِه للصلاةِ، فقلنا: يا رسولَ اللهِ، نُكَلِّمُك فلا تُكَلِّمُنا، ونُسَلِّمُ عليك فلا تَرُدُّ علينا. قال: حتى نزَلَت آية الرخصة: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ} الآية .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Muâviye b. Hişâm, Şeybân'dan , o Câbir'den, o Abdullah b. Ebî Bekr b. Amr b. Hazm'dan, o Abdullah b. Alkame b. el-Fagvâ'dan , o da babasından rivayet etti; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem küçük abdest bozduğunda O'nunla konuşurduk fakat bizimle konuşmazdı; O'na selam verirdik fakat evine gelip namaz abdesti gibi abdest alıncaya kadar selamımızı almazdı. Biz: "Ey Allah'ın Resûlü! Seninle konuşuyoruz bizimle konuşmuyorsun, sana selam veriyoruz selamımızı almıyorsun" dedik. [Ravi] dedi ki: Nihayet şu ruhsat ayeti indi: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ} “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman...” ayeti .

القولُ في تأويل قوله عزَّ ذكرُه: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ}.

Zikri yüce olan Allah'ın: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ} “Yüzlerinizi yıkayın” kavlinin tevili hakkında söz:

اخْتَلَف أهلُ التأويل في حدِّ الوجهِ الذي أمَر الله بغسلِه القائمَ إلى الصلاة بقوله: {إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ}؛ فقال بعضُهم: هو ما ظهَر من بَشَرةِ الإنسانِ مِن قُصَاصِ شعر رأسِه، مُنْحَدرًا إلى مُنْقَطَعِ ذَقَنِه طُولًا، وما بينَ

Tevil ehli (müfessirler), namaza kalkan kimseye Allah'ın: {إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ} “Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi yıkayın” kavliyle yıkanmasını emrettiği yüzün sınırları konusunda ihtilaf etmişlerdir. Onlardan bazıları şöyle demiştir: [Yüz], insanın baş saçının bittiği yerden (kusâs) aşağıya doğru çenesinin bittiği yere kadar olan uzunluk ve...

الأذنين عرضًا. قالوا: فأما الأذنُ وما بطَن مِن داخلِ الفمِ والأنف والعين فليس من الوجه ولا غيره، و [غيرُ واجبٍ] غسلُ ذلك، ولا غسلُ شيءٍ منه في الوضوء. قالوا: وأما ما غطّاه الشعرُ منه كالذقنِ الذي غطَّاه شعرُ اللحية والصُّدْغين اللذين قد غطَّاهما عِذَارُ اللحية، فإن إمْرارَ الماء على ما على ذلك من الشعرِ مُجْزِئٌ من غَسْلِ ما بطَن منه مِن بشرة الوجهِ؛ لأن الوجه عندَهم هو ما ظهَر لعين الناظرِ من ذلك، فقابَلَها دون غيره.

...iki kulak arası genişlikten ibaret olan görünen cilt kısmıdır. Onlar şöyle demişlerdir: Kulak ile ağzın, burnun ve gözün iç kısımları ise yüzden veya [başka bir organdan] sayılmaz; abdestte bunların yıkanması veya bunlardan herhangi bir şeyin yıkanması [vacip değildir] . Yine şöyle demişlerdir: Sakal kıllarının örttüğü çene ve sakalın favori kıllarının (izâr) örttüğü iki şakak gibi kılların kapattığı kısımlara gelince; bu kılların üzerinden su geçirmek, yüz cildinin altta kalan kısmını yıkama yerine geçer ; çünkü onlara göre yüz, bakan kimsenin gözüne görünen ve başkası değil doğrudan onunla karşı karşıya gelen kısımdır.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا عمرُ بنُ عُبيدٍ، عن مغيرةَ ، عن إبراهيم، قال: يُجْزِئُ اللحية ما سال عليها من الماءِ .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Ömer b. Ubeyd, Muğîre'den , o da İbrâhim'den nakletti; o şöyle demiştir: Sakala üzerinden akan su yeterlidir .

حدَّثنا حميدُ بنُ مَسْعَدةَ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيْعٍ، قال: ثنا شعبةُ، قال: ثنا المغيرةُ، عن إبراهيمَ، قال: يَكْفِيه ما سأل من الماء من وجهه على لحيته.

Bize Humeyd b. Mes'ade rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be rivayet edip dedi ki: Bize el-Muğîre, İbrâhim'den nakletti; o şöyle demiştir: Yüzünden sakalına doğru akan su ona yeterlidir.

حدَّثنا ابن المُثَنى، قال: ثنا ابن أبي عَدِيٍّ، عن شعبةَ، عن المغيرةِ، عن إبراهيمَ بنحوِه.

Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy, Şu'be'den, o el-Muğîre'den, o da İbrâhim'den benzerini rivayet etti.

حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا أبو داودَ، عن شعبةَ، عن مغيرةَ، عن إبراهيم بنحوِه.

Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Dâvûd, Şu'be'den, o Muğîre'den, o da İbrâhim'den benzerini rivayet etti.

حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمن، قال: ثنا سفيانُ، عن مغيرةَ في تخليلِ اللحيةِ، قال: يُجْزِئُك ما مرَّ على لحيتِك.

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Muğîre'den rivayet etti; o sakalın hilallenmesi hakkında şöyle demiştir: Sakalının üzerinden geçen [su] sana yeterlidir.

حدَّثنا هارونُ بنُ إسحاقَ الهَمْدانيُّ، قال: ثنا مصعبُ بنُ المِقْدام، قال: ثنا زائدةُ، عن منصورٍ، قال: رأيْتُ إبراهيمَ يَتَوضَّأُ، فلم يُخَلِّلْ لحيتَه .

Bize Hârûn b. İshak el-Hemdânî rivayet edip dedi ki: Bize Mus'ab b. el-Mikdâm rivayet edip dedi ki: Bize Zâide, Mansûr'dan nakletti; o şöyle demiştir: İbrâhim'i abdest alırken gördüm, sakalını hilallemedi .

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا ابن إدريسَ، عن سعيدٍ الزُّبَيْديِّ، عن إبراهيم، قال: يُجْزِئُك ما سأل عليها من أن تُخَلِّلَها .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn İdrîs, Saîd ez-Zübeydî'den, o da İbrâhim'den nakletti; o şöyle demiştir: [Sakalı] hilallemek yerine üzerinden akan [su] sana yeterlidir .

حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، عن شعبةَ، عن يونُسَ، قال: كان الحسنُ إذا توَضَّأ مسَح لحيتَه مع وجهِه .

Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer, Şu'be'den, o Yûnus'tan nakletti; o şöyle demiştir: el-Hasan abdest aldığı zaman sakalını yüzüyle birlikte meshederdi .

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا ابن إدريسَ، قال: ثنا هشامٌ، عن الحسن، أنه كان لا يُخَلَّلُ لحيتَه .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn İdrîs rivayet edip dedi ki: Bize Hişâm, el-Hasan'dan nakletti; o sakalını hilallemezdi .

حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا ابن المُبارَكِ، عن هشامٍ، عن الحسنِ، أنه كان لا يُخَلِّلُ لحيتَه إذا توَضَّأ.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Hişâm'dan, o da el-Hasan'dan nakletti; o abdest aldığı zaman sakalını hilallemezdi.

حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن إسماعيلَ، عن الحسنِ مثله.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hârûn, İsmâil'den, o da el-Hasan'dan benzerini nakletti.

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيم، قال: ثنا هُشَيْمٌ، عن أشعثَ، عن ابن سيرينَ، قال: ليس غَسْلُ اللحيةِ مِن السُّنةِ.

Bana Ya'kūb b. İbrâhîm rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym, Eş'as'tan, o da İbn Sîrîn'den nakletti; o şöyle demiştir: Sakalı [tamamen] yıkamak sünnetten değildir.

حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عيسى بن يزيدَ، عن عمرٍو، عن الحسنِ، أنه كان إذا توَضَّأ لم يُبَلِّغِ الماءَ في أصولِ لحيتِه.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hârûn, Îsâ b. Yezîd'den, o Amr'dan, o da el-Hasan'dan nakletti; o abdest aldığı zaman suyu sakalının diplerine ulaştırmazdı.

حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن أبي شيبةَ سعيدِ بن عبدِ الرحمنِ الزُّبَيديِّ، قال: سأَلْتُ إبراهيمَ: أُخَلِّلُ لحيتى عندَ الوضوءَ بالماءِ؟ فقال: لا، إنما يَكْفِيك ما مرَّت عليه يدُك.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hârûn, Ebû Şeybe Saîd b. Abdirrahmân ez-Zübeydî'den nakletti; o şöyle demiştir: İbrâhim'e: "Abdest alırken sakalımı su ile hilalleyeyim mi?" diye sordum. O da: "Hayır, elinin üzerinden geçtiği kadarı sana yeterlidir" dedi.

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا ابن عُليةَ، قال: سأَلْتُ شعبةَ عن تَخْليلِ اللحيةِ في الوضوءِ، فقال: قال المغيرةُ: قال إبراهيمُ: يَكْفِيه ما سال مِن الماء مِن وجهِه على لحيتِه.

Bana Ya'kûb b. İbrâhim rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye rivayet edip dedi ki: Şu'be'ye abdestte sakalın hilallenmesini sordum; o da dedi ki: el-Muğîre dedi ki: İbrâhim şöyle demiştir: Yüzünden sakalına doğru akan su ona yeterlidir.

حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللَّهِ بن عبدِ الحكَمِ، قال: ثنا حجاجُ بنُ رِشْدِينَ، قال: ثنا عبدُ الجبَّارِ بنُ عمرَ، أن ابنَ شِهابٍ وربيعةَ توَضَّئا، فأمَرَّا الماءَ على لحاهما، ولم أَرَ واحدًا منهما خلَّل لحيتَه .

Bana Muhammed b. Abdillâh b. Abdilhıkem rivayet edip dedi ki: Bize Haccâc b. Rüşdîn rivayet edip dedi ki: Bize Abdülcebbâr b. Ömer rivayet etti ki; İbn Şihâb ile Rebîa abdest aldılar ve suyu sakalları üzerinden geçirdiler; ikisinden birinin bile sakalını hilallediğini görmedim .

حدَّثنا أبو الوليدِ الدمشقيُّ، قال: ثنا الوليدُ بنُ مسلمٍ، قال: سأَلْتُ سعيدَ بنَ عبدِ العزيزِ عن عَرْكِ العارضَيْن في الوضوءِ، فقال: ليس ذلك بواجبٍ، رأيْتُ مَكْحولًا يَتَوَضَّأُ فلا يَفْعَلُ ذلك .

Bize Ebü'l-Velîd ed-Dımaşkî rivayet edip dedi ki: Bize el-Velîd b. Müslim rivayet edip dedi ki: Saîd b. Abdilazîz'e abdestte yanaklardaki sakalları (ârızayn) ovmayı sordum; şöyle dedi: Bu vacip değildir, Mekhûl'ü abdest alırken gördüm, bunu yapmıyordu .

حدَّثنا أبو الوليدِ أحمدُ بنُ عبدِ الرحمنِ القرشيُّ، قال: ثنا الوليدُ، قال: أخْبَرَني سعيدُ بنُ بَشِيرٍ، عن قتادةَ، عن الحسنِ، قال: ليس عَرْكُ العارضَيْن في الوضوءِ بواجبٍ.

Bize Ebü'l-Velîd Ahmed b. Abdirrahmân el-Kureşî rivayet edip dedi ki: Bize el-Velîd rivayet edip dedi ki: Bana Saîd b. Beşîr, Katâde'den, o da el-Hasan'dan haber verdi; o şöyle demiştir: Abdestte yanaklardaki sakalları (ârızayn) ovmak vacip değildir.

حدَّثنا أبو الوليدِ، قال: ثنا الوليدُ، قال: أخْبَرَني إبراهيمُ بنُ محمدٍ، عن المغيرةِ، عن إبراهيمَ، قال: يَكْفِيه ما مرَّ مِن الماءِ على لحيتِه.

Bize Ebü'l-Velîd rivayet edip dedi ki: Bize el-Velîd rivayet edip dedi ki: Bana İbrâhim b. Muhammed, el-Muğîre'den, o da İbrâhim'den haber verdi; o şöyle demiştir: Sakalının üzerinden geçen su ona yeterlidir.

حدَّثنا أبو الوليدِ القُرشيُّ، قال: ثنا الوليدُ، قال: أخْبَرَني ابن لَهِيعَةَ، عن سليمانَ بن أبي زَيْنَبَ، قال: سأَلْتُ القاسمَ بنَ محمدٍ: كيف أَصْنَعُ بلحيتى إذا تَوَضَّأْتُ؟ قال: لستُ مِن الذين يَغْسِلون لحاهم .

Bize Ebü'l-Velîd el-Kureşî rivayet edip dedi ki: Bize el-Velîd rivayet edip dedi ki: Bana İbn Lehîa, Süleymân b. Ebî Zeyneb'den haber verdi; o şöyle demiştir: el-Kâsım b. Muhammed'e: "Abdest aldığımda sakalımı ne yapayım?" diye sordum. O da: "Ben sakallarını [diplerine kadar] yıkayanlardan değilim" dedi .

حدَّثنا أبو الوليدِ، قال: ثنا الوليدُ، قال أبو عمرٍو: ليس عَرْكُ العارضَيْنِ وتَشْبيكُ اللحيةِ بواجبٍ في الوضوءِ .

Bize Ebü'l-Velîd rivayet edip dedi ki: Bize el-Velîd rivayet etti, Ebû Amr dedi ki: Abdestte yanaklardaki sakalları ovmak ve sakalı parmaklarla hilallemek (teşbîk) vacip değildir .

ذكرُ مَن قال ما حكَيْنا عنه مِن أهلِ هذه المَقالةِ في غسلِ ما بَطَن مِن الفمِ والأنفِ

Ağzın ve burnun iç kısmının yıkanması hususunda bu görüş sahiplerinden naklettiğimiz görüşü söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن عبدِ الملكِ بن أبي بَشيرٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ، قال: لولا التَّلَمُّظُ في الصلاةِ ما مَضْمَضْتُ .

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Abdülmelik b. Ebî Beşîr'den, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle demiştir: Namazda [kalan yemek kırıntılarını] dille arama (telemmuz) [endişesi] olmasaydı ağzıma su vermezdim (mazmaza yapmazdım) .

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا ابن إدريسَ، قال: سمِعْتُ عبدَ الملكِ يقولُ: سُئِل عطاءٌ عن رجلٍ صلَّى ولم يَتَمَضْمَضْ. قال: ما لم يُسَمَّ في الكتابِ يُجْزِئُه.

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn İdrîs rivayet edip dedi ki: Ben Abdülmelik'i şöyle derken işittim: Atâ'ya, [abdestte] ağzına su vermeden (mazmaza yapmadan) namaz kılan bir adamın durumu soruldu. O şöyle dedi: Kitap'ta [açıkça] ismi zikredilmeyen şeyler [yapılmasa da abdesti] ona yeterli gelir.

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، عن مُغيرةَ، عن إبراهيمَ، قال: ليس المَضْمَضةُ والاستنشاقُ مِن واجبِ الوضوءِ .

Bana Ya'kûb b. İbrâhim rivayet edip dedi ki: Bize Hüşeym, Muğîre'den, o da İbrâhim'den nakletti; o şöyle demiştir: Ağza ve burna su vermek, abdestin farzlarından (vacip olan kısımlarından) değildir .

حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا الصَّبَّاحُ، عن أبي سِنانٍ، قال: كان الضحاكُ يَنْهانا عن المضمضةِ والاستنشاقِ في الوضوءِ في رمضانَ.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize es-Sabbâh, Ebû Sinân'dan nakletti; o şöyle demiştir: ed-Dahhâk ramazanda abdest alırken ağza ve burna su vermekten bizi menederdi.

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا ابن إدريسَ، قال: سمِعْتُ هِشامًا، عن الحسنِ، قال: إذا نسِى المضمضةَ والاستنشاقَ، قال: إن ذكَر وقد دخَل في الصلاةِ فَلْيَمْضِ في صلاتِه، وإن كان لم يَدْخُلْ تَمَضْمَض واسْتَنْشَق .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn İdrîs rivayet edip dedi ki: Hişâm'dan işittim; o el-Hasan'dan nakletti; o ağza ve burna su vermeyi unutan kimse hakkında şöyle demiştir: Şayet namaza girdikten sonra hatırlarsa namazına devam etsin; eğer henüz girmemişse ağzına ve burnuna su versin .

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا ابن عُلَيةَ، عن شعبةَ، قال: سأَلْتُ الحكمَ وقتادةَ عن رجلٍ ذكَر وهو في الصلاةِ أنه لم يَتَمَضْمَضْ ولم يَسْتَنْشِقُ، فقالا : يَمْضِى في صلاتِه .

Bana Ya'kûb b. İbrâhim rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye, Şu'be'den nakletti; o şöyle demiştir: el-Hakem ve Katâde'ye namazdayken ağzına ve burnuna su vermediğini hatırlayan bir adam hakkında sordum; ikisi de şöyle dedi : Namazına devam eder .

ذكرُ مَن قال ما حكَيْنا عنه مِن أهلِ هذه المقالةِ مِن أن الأذنين ليْستا مِن الوجهِ

İki kulağın yüzden olmadığına dair bu görüş sahiplerinden naklettiğimiz görüşü söyleyenlerin zikri:

حدَّثني يزيدُ بنُ مَخْلَدٍ الواسطيُّ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، عَن غَيْلَانَ، قال: سَمِعْتُ ابنَ عمرَ يقولُ: الأُذُنان مِن الرأسِ.

Bana Yezîd b. Mahled el-Vâsıtî rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym, Gaylân'dan nakletti; o şöyle demiştir: İbn Ömer'in şöyle dediğini işittim: Kulaklar baştandır.

حدَّثنا عبدُ الكريمِ بنُ أبى عُمَيْرٍ، قال: ثنا أبو مُطَرِّفٍ، قال: ثنا غَيْلانُ مولى بنى مَخْزومٍ، قال: سمِعْتُ ابنَ عمرَ يقولُ: الأُذُنان مِن الرأسِ.

Bize Abdülkerîm b. Ebî Umeyr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Mutarrif rivayet edip dedi ki: Bize Benî Mahzûm'un azatlısı Gaylân rivayet etti; o şöyle demiştir: İbn Ömer'in şöyle dediğini işittim: Kulaklar baştandır.

حدَّثنا الحسنُ بنُ عَرَفةَ، قال: ثنا محمدُ بنُ يزيدَ، عن محمدِ بن إسحاقَ، عن نافعٍ، عن ابن عمرَ، قال: الأُذُنان مِن الرأسِ، فإذا مسَحْتَ الرأسَ فامْسَحْهما .

Bize el-Hasan b. Arafe rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Yezîd, Muhammed b. İshak'tan, o Nâfi'den, o da İbn Ömer'den nakletti; o şöyle demiştir: Kulaklar baştandır; başı meshettiğin zaman onları da meshet .

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، قال: أخْبَرَني غَيْلانُ بنُ عبدِ اللَّهِ مولى قريشٍ، قال: سمِعْتُ ابنَ عمرَ سأَله سائلٌ، قال: إنه توَضَّأ ونسِى أن يَمْسَحَ أذنيه. قال: فقال ابن عمرَ: الأُذُنان مِن الرأسِ. ولم يَرَ عليه بأسًا.

Bana Ya'kûb rivayet edip dedi ki: Bize Hüşeym rivayet edip dedi ki: Bana Kureyş'in azatlısı Gaylân b. Abdillâh haber verdi; o şöyle demiştir: İbn Ömer'e bir soru soranın, abdest aldığını ve kulaklarını meshetmeyi unuttuğunu söylediğini işittim. [Gaylân] dedi ki: Bunun üzerine İbn Ömer: "Kulaklar baştandır" dedi ve bunda onun için bir sakınca görmedi.

حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللهِ بن عبدِ الحكمِ، قال: ثنا أيوبُ بنُ سُوَيْدٍ، ح وحدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، جميعًا عن سفيانَ، عن سالمٍ أبي النَّضْرِ، عن سعيدِ بن مَرْجانةَ، عن ابن عمرَ أنه قال: الأُذُنان مِن الرأسِ .

Bana Muhammed b. Abdillâh b. Abdilhıkem rivayet edip dedi ki: Bize Eyyûb b. Süveyd rivayet etti (H). Bize İbn Beşşâr da rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet etti; her ikisi Süfyân'dan, o Sâlim Ebü'n-Nadr'dan, o Saîd b. Mercâne'den, o da İbn Ömer'den nakletti; o şöyle demiştir: Kulaklar baştandır .

حدَّثني ابن المثنى، قال: ثنى وهبُ بنُ جَريرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن رجلٍ، عن ابن عمرَ، قال: الأُذُنان مِن الرأسِ .

Bana İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Vehb b. Cerîr rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be bir adamdan, o da İbn Ömer'den nakletti; o şöyle demiştir: Kulaklar baştandır .

حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا حمادُ بنُ سلمةَ، عن عليّ بن زيدٍ، عن يوسُفَ بن مِهْرانَ، عن ابن عباسٍ، قال: الأُذُنان مِن

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Hammâd b. Seleme, Ali b. Zeyd'den, o Yûsuf b. Mihrân'dan, o da İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle demiştir: Kulaklar...

الرأسِ .

...baştandır .

حدَّثنا حميدُ بنُ مَسْعدةَ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيْعٍ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، عن الحسنِ وسعيدِ بن المسيبِ، قالا: الأُذُنان مِن الرأسِ .

Bize Humeyd b. Mes'ade rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den, o da el-Hasan ile Saîd b. el-Müseyyeb'den nakletti; ikisi şöyle demişlerdir: Kulaklar baştandır .

حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا ابن أبي عَدِيٍّ، عن سعيدٍ، عن قتادةَ، قال: الأُذُنان مِن الرأسِ. عن الحسنِ وسعيدٍ.

Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy, Saîd'den, o Katâde'den nakletti; o şöyle demiştir: Kulaklar baştandır. [Bu sözü] el-Hasan ve Saîd'den [nakletmiştir].

حدَّثنا أبو الوليدِ الدمشقيُّ، قال: ثنا الوليدُ بنُ مسلمٍ، قال: أخْبَرَني أبو عمرٍو، عن يحيى بن أبى كثيرٍ، عن ابن عمرَ، قال: الأُذُنان مِن الرأسِ.

Bize Ebü'l-Velîd ed-Dımaşkî rivayet edip dedi ki: Bize el-Velîd b. Müslim rivayet edip dedi ki: Bana Ebû Amr, Yahyâ b. Ebî Kesîr'den, o da İbn Ömer'den haber verdi; o şöyle demiştir: Kulaklar baştandır.

حدَّثنا أبو الوليدِ، قال: ثنا الوليدُ، قال: أخْبرَني ابن لَهيعةَ، عن أبي النَّضْرِ، عن ابن عمرَ مثلَه.

Bize Ebü'l-Velîd rivayet edip dedi ki: Bize el-Velîd rivayet edip dedi ki: Bana İbn Lehîa, Ebü'n-Nadr'dan, o da İbn Ömer'den benzerini haber verdi.

حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عيسى بن يزيدَ، عن عمرٍو، عن الحسنِ، قال: الأُذُنان مِن الرأسِ.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hârûn, Îsâ b. Yezîd'den, o Amr'dan, o da el-Hasan'dan nakletti; o şöyle demiştir: Kulaklar baştandır.

حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللهِ بن بَزِيعٍ، قال: ثنا حمادُ بنُ زيدٍ، عن سِنانِ بن ربيعةَ، عن شهرِ بن حَوْشَبٍ، عن أبي أُمامةَ، أو عن أبي هريرة - شكَّ ابن بَزِيعٍ - أن النبيَّ ﷺ قال: "الأُذُنان مِن الرأسِ".

Bana Muhammed b. Abdillâh b. Bezî' rivayet edip dedi ki: Bize Hammâd b. Zeyd, Sinân b. Rebîa'dan, o Şehr b. Havşeb'den, o Ebû Ümâme'den veya Ebû Hüreyre'den -İbn Bezî' şüphe etmiştir- nakletti ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kulaklar baştandır" buyurmuştur.

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا مُعَلَّى بن منصورٍ، عن حمادِ بن زيدٍ، عن سنانِ بن رَبيعةَ، عن شهرِ بن حَوْشَبٍ، عن أبي أمامةَ، قال: الأُذُنان مِن الرأسِ. قال حمادٌ:

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Muallâ b. Mansûr, Hammâd b. Zeyd'den, o Sinân b. Rebîa'dan, o Şehr b. Havşeb'den, o da Ebû Ümâme'den nakletti; o şöyle demiştir: "Kulaklar baştandır." Hammâd dedi ki:

لا أدْرِى هذا عن أبي أُمامةَ، أو عن النبيِّ ﷺ .

Bu [söz] Ebû Ümâme'den mi yoksa Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den mi [nakledildi], bilmiyorum .

حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا أبو أسامةَ، قال: ثنى حمادُ بنُ زيدٍ، قال: ثنى سِنانُ بنُ ربيعةَ أبو ربيعةَ، عن شهرِ بن حَوْشَبٍ، عن أبي أُمامةَ، أن رسولَ اللَّهِ ﷺ قال: "الأُذنان مِن الرأسِ" .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Üsâme rivayet edip dedi ki: Bana Hammâd b. Zeyd rivayet edip dedi ki: Bana Sinân b. Rebîa Ebû Rebîa, Şehr b. Havşeb'den, o da Ebû Ümâme'den rivayet etti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kulaklar baştandır" buyurmuştur .

حدَّثنا أبو الوليدِ الدمشقيُّ، قال: ثنا الوليدُ بنُ مسلمٍ، قال: أخْبَرَني ابْنُ جُرَيْجٍ وغيره، عن سليمانَ بن موسى، أن النبيَّ ﷺ قال: "الأُذنان مِن الرأسِ" .

Bize Ebü'l-Velîd ed-Dımaşkî rivayet edip dedi ki: Bize el-Velîd b. Müslim rivayet edip dedi ki: Bana İbn Cüreyc ve başkası Süleymân b. Mûsâ'dan haber verdi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kulaklar baştandır" buyurmuştur .

حدَّثنا الحسنُ بنُ شَبيبٍ، قال: ثنا عليُّ بنُ هاشمِ بن البَرِيدِ، قال: ثنا إسماعيلُ بن مسلمٍ، عن عطاءٍ، عن أبي هريرةَ، قال: قال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "الأُذنان مِن الرأسِ" .

Bize el-Hasan b. Şebîb rivayet edip dedi ki: Bize Ali b. Hâşim b. el-Berîd rivayet edip dedi ki: Bize İsmâil b. Müslim, Atâ'dan, o da Ebû Hüreyre'den nakletti; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kulaklar baştandır" buyurdu .

حدَّثنا حميدُ بنُ مَسْعدةَ، قال: ثنا سفيانُ بنُ حَبيبٍ، عن يونُسَ، أن الحسنَ قال: الأذنان مِن الرأسِ.

Bize Humeyd b. Mes'ade rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân b. Habîb, Yûnus'tan nakletti ki; el-Hasan şöyle demiştir: Kulaklar baştandır.

وقال آخَرون: الوجهُ كلُّ ما دونَ مَنابِتِ شعرِ الرأسِ إلى مُنْقَطَعِ الذَّقَنِ طولًا، ومِن الأذنِ إلى الأذنِ عرضًا، ما ظهَر مِن ذلك لعينِ الناظرِ، وما بَطَنَ منه مِن مَنابِتِ شعرِ اللحيةِ النابتِ على الذَّقَنِ وعلى العارِضَيْن وما كان منه داخلَ الفمِ والأنفِ، وما

Diğerleri ise şöyle demiştir: Yüz; boyuna başın saç bitim yerlerinin altından çenenin bittiği yere kadar, enine ise bir kulaktan diğer kulağa kadar olan yerdir. Bakan kimsenin gözüne açıkta görünen yerler de; çene ve yanaklar üzerinde biten sakal kıllarının dipleri gibi gizli kalan yerler de, ağız ve burnun içinden olan kısımlar da ve

أقْبَل مِن الأذنين على الوجهِ. كلُّ ذلك عندَهم مِن الوجهِ الذي أمَر اللَّهُ بغسلِه بقولِه: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ}. وقالوا: إن ترَك شيئًا مِن ذلك المُتوضِّئُ فلم يَغْسِلْه لم تُجْزِه صلاتُه بوُضوئِه ذلك.

kulakların yüze bakan ön kısımları da buna dahildir. Bütün bunlar onlara göre Allah'ın {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ} “Yüzlerinizi yıkayın” kavliyle yıkanmasını emrettiği yüzdendir. Onlar şöyle demişlerdir: Eğer abdest alan kişi bunlardan bir şeyi terk eder de yıkamazsa, o abdestle kıldığı namaz geçerli olmaz.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri

حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنى محمدُ بنُ بكرٍ وأبو عاصمٍ، قالا: أخْبرَنا ابن جُرَيْجٍ، قال: أخْبَرَني نافعٌ، أن ابنَ عمرَ كان يَبُلُّ أصولَ شعرِ لحيتِه، ويُغَلْغِلُ بيدِه في أصولِ شعرِها حتى يَكْثُرَ القَطَرانُ منها.

Bize Muhammed b. Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Bekr ve Ebû Âsım rivayet edip dediler ki: Bize İbn Cüreyc haber verip dedi ki: Bana Nâfi' haber verdi ki: İbn Ömer, sakal kıllarının diplerini ıslatır ve elini sakal kıllarının diplerine öyle sokup ovardı ki ondan bolca su damlardı .

حدَّثنا حميدُ بنُ مَسْعَدَةَ، قال: ثنا سفيانُ بنُ حَبيبٍ، عن ابن جُريجٍ، قال: أخْبرَني نافعٌ مولى ابن عمرَ، أن ابنَ عمرَ كان يُعَلْغِلُ يديه في لحيتِه حتى يَكْثُرَ منها القطرانُ.

Bize Humeyd b. Mes'ade rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân b. Habîb, İbn Cüreyc'den nakletti; o dedi ki: Bana İbn Ömer'in azatlısı Nâfi' haber verdi ki: İbn Ömer, ellerini sakalının arasına öyle sokup ovardı ki ondan bolca su damlardı.

حدَّثنا عمرانُ بنُ موسى، قال: ثنا عبدُ الوارثِ، عن سعيدٍ، قال: ثنا ليثٌ، عن نافعٍ، عن ابن عمرَ، كان إذا توَضَّأ خلَّل لحيتَه حتى يَبْلُغَ أصولَ الشعرِ .

Bize İmrân b. Mûsâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdülvâris, Saîd'den rivayet etti; o dedi ki: Bize Leys, Nâfi'den, o da İbn Ömer'den rivayet etti: Abdest aldığı zaman kıl diplerine ulaşıncaya kadar sakalını hilalliyordu .

حدَّثنا ابن أبي الشَّوارِبِ، قال: حدَّثنا يزيدُ، قال: ثنا مُعَلَّى بنُ جابرٍ اللَّقِيطيُّ، قال: أخْبرني الأزرقُ بنُ قيسٍ، قال: رأيْتُ ابنَ عمرَ توَضَّأ فخلَّل لحيتَه .

Bize İbn Ebi'ş-Şevârib rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Muallâ b. Câbir el-Lakîtî rivayet edip dedi ki: Bana el-Ezrak b. Kays haber verip dedi ki: İbn Ömer'i abdest alıp sakalını hilallerken gördüm .

حدَّثنا يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُليةَ، قال: أخبرَنا ليثٌ، عن نافعٍ، أن ابنَ عمرَ كان يُخَلِّلُ لحيتَه بالماءِ حتى يَبْلُغَ أصولَ الشعرِ.

Bize Ya'kûb rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye rivayet edip dedi ki: Bize Leys, Nâfi'den haber verdi ki: İbn Ömer, kıl diplerine ulaşıncaya kadar sakalını su ile hilalliyordu.

حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ بكرٍ، قال: ثنا ابن جُرَيْجٍ، قال: أخبرَني

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Bekr rivayet edip dedi ki: Bize İbn Cüreyc rivayet edip dedi ki: Bana haber verdi...

عبدُ اللَّهِ بنُ عُبِيدِ بن عُميرٍ، أن أباه عُبيدَ بنَ عُميرٍ كان إذا تَوَضَّأَ غَلْعَل أصابعَه في أصولِ شعرِ الوجهِ؛ يُغَلْغِلُها بينَ الشعرِ في أصولِه، يَدْلُكُ بأصابعِه البَشَرةَ، فأشار لى عبدُ اللَّهِ كما أخْبَرَه الرجلُ، كما وصَف عنه.

Abdullâh b. Ubeyd b. Umeyr haber verdi ki: Babası Ubeyd b. Umeyr abdest aldığı zaman parmaklarını yüz kıllarının diplerine sokar; onları kılların arasına diplerine doğru sokup parmaklarıyla deriyi ovardı. Abdullâh, o adamın kendisine haber verdiği ve ondan vasfettiği gibi bana [eliyle] işaret etti.

حدَّثنا أبو الوليدِ، قال: ثنا الوليدُ، قال: ثنا أبو عمرٍو، عن نافعٍ، عن ابن عمرَ، أنه كان إذا توَضَّأ عرَك عارضَيْه بعضَ العَرْكِ، وشبَّك لحيتَه بأصابعِه أحيانًا، ويَتْرُكُ أحيانًا.

Bize Ebü'l-Velîd rivayet edip dedi ki: Bize el-Velîd rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Amr, Nâfi'den, o da İbn Ömer'den nakletti ki: O, abdest aldığı zaman yanaklarını biraz ovar, bazen sakalını parmaklarıyla tarar [hilaller], bazen de terk ederdi.

حدَّثنا أبو الوليدِ وعليُّ بنُ سهلٍ، قالا: ثنا الوليدُ، قال: قال أبو عمرٍو، وأخْبَرَني عَبْدةُ ، عن أبي موسى الأشْعَريِّ نحوَ ذلك.

Bize Ebü'l-Velîd ve Ali b. Sehl rivayet edip dediler ki: Bize el-Velîd rivayet etti; Ebû Amr dedi ki: Bana Abde de Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den bunun bir benzerini haber verdi.