نِكاح العفيفة المُسْلمة.
iffetli bir Müslüman kadının nikâhıyla evlendirin."
حدَّثنا ابن المثنَّى، قال: ثنا عبدُ الوَهَّابِ، قال: ثنا داودُ، عن عامرٍ، أن رجلًا من أهل اليمن أصابت أختُه فاحشةً، فأَمَرَّتْ الشَّفْرة على أوداجها ، فأُدْرِكَت، فَدُووى جُرْحُها حتى بَرئَت، ثم إن عمَّها انتَقَل بأهله حتى قدم المدينة، فقرأت القرآنَ ونَسَكت، حتى كانت من أنسَكِ نسائهم، فخُطِبَت إلى عمِّها، وكان يَكْرَهُ أَن يُدَلِّسَها، ويَكْرَهُ أَن يُفْشِيَ على ابنة أخيه، فأتَى عمر، فذكر ذلك له، فقال عمرُ: لو أفْشَيتَ عليها لعاقَبتُك، إذا أتاك رجلٌ صالحٌ تَرْضَاه فزَوِّجها إِيَّاه.
Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdülvehhâb rivayet edip dedi ki: Bize Dâvûd, Âmir'den rivayet etti ki Yemen halkından bir adamın kız kardeşi bir çirkin iş (zina) yapmış, sonra da bıçağı boyun damarlarına çalmıştı. Ona yetiştiler, yarası iyileşene kadar tedavi edildi. Sonra amcası ailesiyle birlikte göç edip Medine'ye geldi. Kadın Kur'an okudu ve ibadete yöneldi, öyle ki kadınlarının en çok ibadet edenlerinden oldu. Amcasından ona talip olundu. Amcası ise hem [durumu gizleyip] hile yapmaktan hem de kardeşinin kızının sırrını ifşa etmekten hoşlanmıyordu. Ömer'e gelip bu durumu ona anlattı. Ömer şöyle dedi: "Eğer onun sırrını ifşa etseydin seni cezalandırırdım! Sana razı olacağın salih bir adam geldiğinde onu onunla evlendir."
حدَّثنا ابن المثنَّى، قال: ثنا عبد الأعلى، قال: ثنا داودُ، عن عامرٍ، أن جاريةً باليمن يقال لها: نُبَيْشَةُ. أصابت فاحشةً. فذكر نحوه.
Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdül'a'lâ rivayet edip dedi ki: Bize Dâvûd, Âmir'den rivayet etti ki Yemen'de Nübeyşe denilen bir cariye (genç kız) çirkin bir iş (zina) yapmıştı... diyerek benzerini zikretti.
حدَّثنا تميمُ بن المُنتَصِرِ، قال: أخبرنا يزيدُ، قال: أخبرنا إسماعيل، عن عامرٍ، قال: أتى رجلٌ عمر فقال: إن ابنةً لى كانت وُئِدَت في الجاهلية، فاستخرجتها قبل أن تموتَ، فأَدْرَكَت الإسلام، فلما أسلمت أصابَت حَدًّا مِن حدودِ اللهِ، فَعَمَدَت إلى الشَّفْرِةِ لتَذْبَحَ بها نفسها، فأدركتُها وقد قَطَعَت بعضَ أَوْداجها، فَداويتها حتى بَرِئَت، ثم إنها أقبلت بتوبةٍ حسنةٍ، فهي تُخْطَبُ إليَّ يا أمير المؤمنين، فأُخْبِرُ مِن شأنها بالذي كان؟ فقال عمرُ: أَتُخْبِرُ بشأنها، تَعْمِدُ إلى ما سَتَره اللهُ فَتُبْدِيه! والله لئن أخْبَرتَ بشأنها أحدًا من الناس، لأَجْعَلَنَّك نكالًا لأهل الأمصار، بل أنكحها بنكاحِ العفيفة المسلمة.
Bize Temîm b. el-Muntasır rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd haber verip dedi ki: Bize İsmâil, Âmir'den haber verdi; dedi ki: Bir adam Ömer'e gelip şöyle dedi: "Câhiliye döneminde diri diri toprağa gömülmüş bir kızım vardı; ölmeden önce onu [topraktan] çıkarıp kurtardım, böylece İslâm'a yetişti. Müslüman olunca Allah'ın hadlerinden (cezalarından) birini gerektiren bir günah işledi. Bunun üzerine kendini boğazlamak için bıçağa yöneldi. Ben ona yetiştiğimde boyun damarlarının bir kısmını kesmişti. İyileşene kadar onu tedavi ettim. Sonra o güzel bir tevbe ile [Rabbine] yöneldi. Şimdi ise benden isteniyor ey Müminlerin Emîri! [İsteyen kişiye] onun başından geçen bu durumu haber vereyim mi?" Bunun üzerine Ömer şöyle dedi: "Onun durumunu haber mi vereceksin? Allah'ın örttüğü bir şeye kasdedip onu açığa mı vuracaksın! Allah'a yemin olsun ki, eğer insanlardan herhangi birine onun durumunu haber verecek olursan, seni bütün şehir halkına ibret kılarım! Bilakis onu iffetli bir Müslüman kadının nikâhı gibi evlendir."
حدَّثنا أحمدُ بنُ مَنِيعٍ، قال: ثنا مَرْوانُ، عن إسماعيل، عن الشَّعْبيِّ، قال: جاء رجلٌ إلى عمر. فذكر نحوه.
Bize Ahmed b. Menî' rivayet edip dedi ki: Bize Mervân, İsmâil'den, o eş-Şa'bî'den rivayet etti; dedi ki: Bir adam Ömer'e geldi... diyerek benzerini zikretti.
حدَّثنا مجاهدٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: أخبرنا يحيى بن سعيدٍ، عن أبي الزُّبير، أن رجلًا خَطب من رجل أخته، فأخبره أنها قد أحْدَثَت، فبلغ ذلك عمر بن الخطاب، فضَرَب الرجل، وقال: ما لَكَ والخبرُ؟ أَنكِحُ واسكُت.
Bize Mücâhid rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Ebü'z-Zübeyr'den haber verdi ki bir adam başka bir adamdan kız kardeşini istedi. O da kız kardeşinin [daha önce] bir günah işlediğini ona haber verdi. Bu durum Ömer b. el-Hattâb'a ulaşınca adama vurdu ve: "Haber vermek de neyin nesi? Evlendir ve sus!" dedi.
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا سليمانُ بنُ حَرْبٍ، قال: ثنا أبو هلال، عن قَتادةَ، عن الحسن، قال: قال عمر بن الخطاب: لقد هَمَمْتُ ألا أدَع أحدًا أصابَ فاحشةً في الإسلام أن يَتَزوَّجَ مُحْصَنَةٌ. فقال له أُبَيُّ بن كعبٍ: يا أمير المؤمنين، الشِّرْكُ أعظمُ مِن ذلك، وقد يُقْبَلُ منه إذا تابَ .
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Süleymân b. Harb rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Hilâl, Katâde'den, o el-Hasan'dan rivayet etti; dedi ki: Ömer b. el-Hattâb şöyle dedi: "İslâm'da çirkin bir iş (zina) yapmış hiç kimseyi iffetli bir kadınla evlendirmemeyi aklımdan geçirdim." Bunun üzerine Übey b. Ka'b ona: "Ey Müminlerin Emîri, şirk bundan daha büyüktür; buna rağmen tevbe ettiği takdirde o kimseden [tevbesi] kabul edilir" dedi .
وقال آخرون: إنما عَنَى اللهُ بقوله: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ}. العفائفَ مِن الفريقين؛ إماءً كُنَّ أو حرائرَ. فأجاز قائلو هذه المقالة نِكاحَ إماء أهل الكتابِ الدَّائناتِ دينهم بهذه الآيةِ، وحَرَّموا البغايا من المؤمنات وأهل الكتاب.
Başkaları ise şöyle demiştir: Allah: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ} “Mümin kadınlardan iffetli olanlar ile kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar” sözüyle, ister cariye ister hür olsunlar, her iki zümreden iffetli olanları kastetmiştir. Bu görüşü savunanlar, bu ayete dayanarak ehl-i kitaptan kendi dinlerine bağlı olan cariyelerle nikâhlanmayı caiz görmüş, müminlerden ve ehl-i kitaptan zina eden kadınları ise haram kılmışlardır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا ابن إدريس، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ في قوله: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ}. قال: العفائفُ .
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn İdrîs, Leys'ten, o da Mücâhid'den: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da” [ayeti] hakkında rivayet etti; [Mücâhid]: "İffetli olanlardır" dedi .
حدَّثنا ابن وَكِيعِ، قال: ثنا جَرِيرٌ، عن لَيْثٍ، عن مجاهدٍ مثله.
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Leys'ten, o da Mücâhid'den aynısını rivayet etti.
حدَّثنا ابن حُمَيدٍ وابنُ وَكِيعٍ، قالا: ثنا جَرِيرٌ، عن مُطَرِّفٍ، عن عامرٍ:
Bize İbn Humeyd ve İbn Vekî' rivayet edip dediler ki: Bize Cerîr, Mutarrif'ten, o da Âmir'den rivayet etti:
{وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ}. قال: إحصانُ اليهودية والنَّصرانية ألا تزني، وأن تغتسل من الجَنابةِ .
{وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da” [ayeti hakkında]; şöyle dedi: Yahudi ve Hristiyan kadının ihsanı (iffetli olması), zina etmemesi ve cünüplükten yıkanmasıdır .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن فُضَيلٍ، عن مُطَرِّفٍ، عن عامر: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ}. قال: إحْصانُ اليهودية والنَّصرانية أن تغتسل من الجنابة، وأن تُحْصِنَ فَرْجَها .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize İbn Fudayl, Mutarrif'ten, o Âmir'den: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da” [ayeti hakkında] rivayet etti; şöyle dedi: Yahudi ve Hristiyan kadının ihsanı, cünüplükten yıkanması ve iffetini korumasıdır .
حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا حَكَّامٌ، عن عَنْبَسةَ، عن مُطَرِّفٍ، عن رجلٍ، عن الشَّعْبيِّ في قوله: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ}. قال: إحْصانُ اليهوديةِ والنَّصرانية ألا تَزْنى، وأن تَغْتَسِلَ مِن الجنابة.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hekkâm, Anbese'den, o Mutarrif'ten, o bir adamdan, o da eş-Şa'bî'den Allah'ın: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da” sözü hakkında rivayet etti; şöyle dedi: Yahudi ve Hristiyan kadının ihsanı, zina etmemesi ve cünüplükten yıkanmasıdır.
حدَّثنا المُثنَّى، قال: ثنا عمرُو بنُ عَوْنٍ، قال: أخبرنا هُشَيمٌ، عن مُطَرِّفٍ، عن الشَّعْبي في قوله: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ}. قال: إحصانُها أن تَغْتسِلَ مِن الجنابة، وأن تُحْصِنَ فَرْجَها مِن الزنى.
Bize el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Avn rivayet edip dedi ki: Bize Hüşeym, Mutarrif'ten, o eş-Şa'bî'den Allah'ın: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da” sözü hakkında haber verdi; şöyle dedi: Onun ihsanı, cünüplükten yıkanması ve iffetini zinadan korumasıdır.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا مُعَلَّى بن أسدٍ، قال: ثنا خالدٌ، قال: أخبرنا مُطَرِّفٌ، عن عامرٍ بنحوه.
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muallâ b. Esed rivayet edip dedi ki: Bize Hâlid rivayet edip dedi ki: Bize Mutarrif, Âmir'den benzerini haber verdi.
حدَّثنا المثنَّى، قال: ثنا سويدٌ، قال: أخبرنا ابن المبارك، قال: سَمِعتُ سُفيان يقول في قوله: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ}. قال: العفائفُ.
Bize el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Süveyd rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek haber verip dedi ki: Süfyân'ı: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ} “Kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar” sözü hakkında: "İffetli olanlardır" derken işittim.
حدَّثنا محمد بن الحُسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباط، عن السُّدِّيِّ: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ}. قال: أمَّا "المُحْصَنَاتُ"، فهُنَّ العَفَائفُ.
Bize Muhammed b. el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den [şöyle dediğini] rivayet etti: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Mümin kadınlardan iffetli olanlar ile sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da [size helal kılındı]”. Dedi ki: 'el-Muhsanât'a gelince; onlar iffetli kadınlardır.
حدَّثنا محمدُ بنُ بَشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا سعيدٌ، عن قَتادةَ، أن امرأة اتَّخَذَت مملوكها، وقالت: تأوَّلتُ كتاب الله: {وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} [النساء: ٣٦]. قال: فأُتى بها عمر بن الخطاب، فقال له ناسٌ من أصحاب النبي ﷺ: تأوَّلتْ آيةً من كتاب اللهِ على غيرِ وَجْهِها. قال: فغَرَّبَ العبدَ وجَزَّ رأسه، وقال: أنتِ بعده حرامٌ على كلِّ مسلمٍ.
Bize Muhammed b. Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdül'a'lâ rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti ki bir kadın kölesiyle birlikte oldu ve: "Allah'ın Kitabı'ndaki: {وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} [en-Nisâ: 36] “ve ellerinizin altında bulunanlar” [ayetini] tevil ettim" dedi. Dedi ki: Kadın Ömer b. el-Hattâb'a getirildi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bazı kimseler ona: "Allah'ın Kitabı'ndan bir ayeti yanlış tevil etmiş" dediler. Dedi ki: [Ömer] köleyi sürgün etti , başını tıraş ettirdi ve [kadına]: "Bundan sonra sen her Müslümana haramsın!" dedi.
حدَّثنا محمد بن المثَنَّى، قال: ثنا محمد بن جعفرٍ، قال: ثنا شعبة، عن منصورٍ، عن إبراهيمَ، أنه قال في التي تَسَرَّى قبل أن يُدْخَلَ بها، قال: ليس لها صداقٌ، ويُفَرَّقُ بينهما .
Bize Muhammed b. el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, Mansûr'dan, o İbrâhim'den rivayet etti ki o, zifafa girilmeden önce [kölesini] metres edinen kadın hakkında: "Ona mehir yoktur ve araları ayrılır" demiştir .
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن إدريس، قال: ثنا أَشْعَثُ، عن الشَّعْبيِّ في البِكْرِ تَفْجُرُ ، قال: تُضْرَبُ مائةً سَوْطٍ، وتُنْفَى سنةً، وتَرُدُّ إلى زوجها ما أخَذَت منه.
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn İdrîs rivayet edip dedi ki: Bize Eş'as, eş-Şa'bî'den zina eden bakire hakkında rivayet etti; şöyle dedi: Yüz kırbaç vurulur, bir yıl sürgün edilir ve kocasından aldıklarını ona geri verir.
حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا ابن إدريس، قال: ثنا أَشْعَثُ، عن أبي الزُّبير، عن جابر مثل ذلك .
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn İdrîs rivayet edip dedi ki: Bize Eş'as, Ebü'z-Zübeyr'den, o da Câbir'den aynısını rivayet etti .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا ابن إدريس، قال: أخبرنا أَشْعَثُ، عن الحسنِ مثل ذلك .
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn İdrîs rivayet edip dedi ki: Bize Eş'as, el-Hasan'dan aynısını haber verdi .
حدَّثنا يعقوب بن إبراهيم، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، عن يونس، أن الحسنَ كان
Bize Ya'kûb b. İbrâhîm rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye, Yûnus'tan rivayet etti ki el-Hasan şöyle...
يقول: إذا رأى الرجلُ مِن امرأته فاحشةً، فاسْتَيْقَن، فإنه لا يُمسِكُها .
derdi: "Kişi karısından çirkin bir iş (zina) görür ve bundan kesin emin olursa, onu [nikâhında] tutmaz (boşar)."
حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا جَرِيرٌ، عن مُغِيرة، عن أبي مَيْسَرَةَ، قال: مملوكاتُ أهل الكتاب بمنزلة حَرائرِهم .
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre'den, o Ebû Meysere'den rivayet etti; dedi ki: "Ehl-i kitabın kadın köleleri (cariyeleri), hür kadınları hükmündedir."
ثم اختلف أهل التأويل في حُكْم قوله عزّ ذكرُه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} أعامٌّ أم خاصٌّ؟ فقال بعضُهم: هو عامٌّ في العفائف منهنَّ؛ لأن المحصَناتِ العَفائفُ، وللمسلم أن يَتَزوَّجَ كلَّ حرةٍ وأمةٍ كتابيةٍ، حربيةً كانت أو ذميَّةً.
Sonra tevil ehli, zikri aziz olan [Allah]'ın: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da” sözünün hükmünün genel mi yoksa özel mi olduğu konusunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları şöyle demiştir: Bu, onların iffetlileri hakkında geneldir; çünkü muhsanat iffetli kadınlardır ve bir Müslümanın, ister harbî (savaş halinde) ister zimmî olsun, ehl-i kitaptan her hür ve cariye kadınla evlenmesi caizdir.
واعتلُّوا في ذلك بظاهر قوله تعالى: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ}.
Bu hususta Yüce Allah'ın: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ} “Kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar” sözünün zahirini delil getirmişlerdir.
وأن المعنيَّ بهنَّ العَفائفُ، كائنةً مَن كانت منهن. وهذا قولُ مَن قال: عَنَى بالمحصنات في هذا الموضعِ العَفائفَ.
Ve onlardan her kim olursa olsun, kastedilenlerin iffetli kadınlar olduğunu [söylemişlerdir]. Bu, bu ayette muhsanat ile iffetli kadınların kastedildiğini söyleyenlerin görüşüdür.
وقال آخرون: بل اللَّواتى عَنَى بقولِه جل ثناؤه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ} الحرائر منهنَّ، والآيةُ عامةٌ في جميعهن. فنكاحُ جميعِ الحرائر اليهودِ والنصارى جائزٌ، حَرْبياتٍ كنَّ أو ذِمِّياتٍ، مِن أيِّ أجناس اليهود والنصارى كنَّ. وهذا قولُ جماعة من المُتقدِّمين والمتأخِّرين.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis övgüsü yüce olan [Allah]'ın: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ} “Kendilerine kitap verilenlerden iffetli (hür) kadınlar” sözüyle kastettiği kimseler, onların hür olanlarıdır ve ayet hepsini kapsayacak şekilde geneldir. Dolayısıyla ister harbî ister zimmî olsun, Yahudi ve Hristiyanların hangi milletinden olursa olsun, bütün hür Yahudi ve Hristiyan kadınlarla evlenmek caizdir. Bu, önceki ve sonraki âlimlerden bir grubun görüşüdür.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا ابن أبي عَدِيٍّ، عن سعيدٍ، عن قَتادةَ، عن سعيدِ بن المسيَّبِ والحسن، أنهما كانا لا يريان بأسًا بنكاحِ نساءِ اليهودِ والنصارى، وقالا:
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiy, Saîd’den, [o] Katâde’den, [o da] Saîd b. el-Müseyyeb ve el-Hasan’dan nakletti; onlar Yahudi ve Hristiyan kadınlarla evlenmekte bir beis görmezlerdi ve şöyle dediler:
أحَلَّه اللهُ على عِلْمٍ .
"Allah bunu bir ilim üzere helal kılmıştır."
وقال آخرون منهم: بل عَنَى بذلك نكاح بني إسرائيل الكتابيَّات منهن خاصةً، دون سائر أجناس الأمم الذين دانُوا باليهودية والنصرانية. وذلك قول الشافعيُّ ومن قال بقوله.
Onlardan başkaları da şöyle demiştir: Bilakis bununla, Yahudilik ve Hristiyanlığı benimsemiş diğer milletler değil, sadece İsrâiloğulları'ndan olan ehl-i kitap kadınlarla evlenmeyi kastetmiştir. Bu, Şâfiî'nin ve onun görüşünü benimseyenlerin sözüdür.
وقال آخرون: بل ذلك معنيٌّ به نساءُ أهل الكتاب الذين لهم من المسلمين ذِمَّةٌ وعَهْدٌ، فأمَّا أَهلُ الحرب، فإن نساءهم حرامٌ على المسلمين.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bununla Müslümanlarla aralarında zimmet ve ahit bulunan ehl-i kitabın kadınları kastedilmiştir. Harp ehline gelince, onların kadınları Müslümanlara haramdır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ عُقبة، قال: ثنا الفَزَارِيُّ، عن سُفيان بن حُسينٍ، عن الحكم، عن مِقْسَمٍ، عن ابن عباسٍ، قال: مِن نساء أهل الكتابِ مَن يَحِلُّ لنا، ومنهم من لا يحلُّ لنا. ثم قرأ: {قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ} [التوبة: ٢٩]. فمن أعطى الجزيةَ حَلَّ لنا نساؤُه، ومَن لم يُعْطِ الجزيةَ لم يَحِلُّ لنا نساؤُه. قال الحَكَمُ: فذكَرتُ ذلك لإبراهيمَ فأعجبه .
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ukbe rivayet edip dedi ki: Bize el-Fezârî, Süfyân b. Hüseyin'den, o el-Hakem'den, o Mıksem'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; [İbn Abbâs] şöyle dedi: "Ehl-i kitabın kadınlarından bize helal olanı da vardır, helal olmayanı da." Sonra: {قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ} [et-Tevbe: 29] “Kendilerine kitap verilenlerden Allah'a ve ahiret gününe inanmayan, Allah'ın ve Resûlü'nün haram kıldığını haram saymayan ve hak dini din edinmeyen kimselerle, cizyeyi verinceye kadar savaşın” [ayetini] okudu ve şöyle dedi: "Cizye verenlerin kadınları bize helaldir, cizye vermeyenlerin kadınları ise bize helal değildir." el-Hakem dedi ki: Bunu İbrâhim'e anlattım, onun hoşuna gitti .
وأَوْلى الأقوال في ذلك عندنا بالصواب قولُ مَن قال: عَنَى بقوله: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ}. حرائر المؤمنين وأهل الكتاب؛ لأن الله جلّ ثناؤه لم يأذن بنكاح الإماء الأحرار في الحال التي أباحَهنَّ لهم، إلا أن يَكُنَّ مؤمناتٍ، فقال عزَّ ذكرُه: {وَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ} [النساء: ٢٥]. فلم يُبح منهن إلا المؤمنات. فلو كان مُرادًا بقولِه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ}. العَفائفُ، لدَخَل العَفائفُ مِن إمائِهم في الإباحةِ، وخَرَج منها غيرُ العَفائفِ مِن حَرائرِهم وحَرائرِ أهلِ الإيمان، وقد أحلَّ الله لنا حَرائرَ المؤمناتِ - وإن كُنَّ قد أَتَيْنَ بفاحشةٍ - بقولِه: {وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ}. وقد دلَّلنا على فسادِ قولِ مَن قال: لا يَحِلُّ نِكَاحُ مَن أَتَى الفاحشةَ مِن نساءِ المؤمنين وأهلِ الكتاب للمؤمنين. في مَوْضِعِ غيرِ هذا بما أغنى عن إعادته في هذا الموضع.
Bu hususta bize göre görüşlerin gerçeğe en uygun olanı; O'nun: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Mümin kadınlardan hür ve iffetli olanlar ile sizden önce kendilerine kitap verilenlerden hür ve iffetli kadınlar [da size helal kılındı]” buyruğuyla müminlerin ve ehl-i kitabın hür kadınlarını kastettiğini söyleyen kimsenin görüşüdür. Zira Allah -senâsı yücedir- cariyelerle evlenmeye, onları kendilerine mubah kıldığı durumda ancak mümin olmaları şartıyla izin vermiştir. Nitekim zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmuştur: {وَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ} “İçinizden her kim hür ve mümin kadınlarla evlenmeye güç yetiremezse, ellerinizin altında bulunan mümin genç kızlarınızdan (cariyelerinizden) [alsın]” [en-Nisâ: 25]. Dolayısıyla [cariyelerden] sadece mümin olanları mubah kılmıştır. Şayet O'nun: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ} sözüyle muradı 'iffetli kadınlar' olsaydı, onların cariyelerinden iffetli olanlar bu mubahlığa dâhil olur; buna karşılık onların hür kadınları ile müminlerin hür kadınlarından iffetsiz olanlar bunun dışında kalırdı. Oysa Allah: {وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ} “İçinizden bekâr olanları, kölelerinizden ve cariyelerinizden salih olanları evlendirin” [en-Nûr: 32] buyruğuyla, fuhuş işlemiş olsalar bile müminlerin hür kadınlarını bize helal kılmıştır. Müminlerin ve ehl-i kitabın kadınlarından fuhuş işleyen kimse ile evlenmenin müminlere helal olmadığını söyleyen kimsenin görüşünün tutarsızlığını ise bundan başka bir yerde, burada tekrar etmeyi gereksiz kılacak şekilde delillendirmiş bulunuyoruz .
فنِكاحُ حَرائرِ المسلمين وأهل الكتاب حلالٌ للمؤمنين، كُنَّ قد أَتَينَ بفاحشةٍ أو لم يَأْتينَ بفاحشةٍ، ذِمِّيةً كانت أو حربيةً، بعد أن تكونَ بموضعٍ لا يخافُ الناكحُ فيه على ولدِه أن يُجْبرَ على الكفر، بظاهر قول الله جل وعز: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ}. فأمَّا قولُ الذي قال: عَنَى بذلك نساءَ بني إسرائيلَ الكتابِيَّاتِ منهن خاصَّةً. فقولٌ لا يُوجِبُ التشاغلَ بالبَيانِ عنه؛ لشذوذِه والخروجِ عما عليه علماءُ الأمةِ مِن تَحْليلِ نساءِ جميع اليهودِ والنصارى.
Dolayısıyla Müslümanların ve ehl-i kitabın hür kadınlarıyla evlenmek; fuhuş işlemiş olsunlar veya işlemiş olmasınlar, zimmet ehlinden olsun veya harp ehlinden olsun -evlenen kimsenin doğacak çocuğu hakkında küfre zorlanma endişesi taşımayacağı bir yerde bulunması kaydıyla- aziz ve celil olan Allah'ın: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Mümin kadınlardan iffetli (hür) olanlar ile sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli (hür) kadınlar da” sözünün zahiri gereğince helaldir. Bununla sadece İsrâiloğulları'nın ehl-i kitap kadınlarının kastedildiğini söyleyen kimsenin sözüne gelince; bu, şaz olması ve ümmetin âlimlerinin bütün Yahudi ve Hristiyan kadınların helalliği üzerindeki icmasından ayrılması sebebiyle açıklanmasıyla meşgul olmayı gerektirmeyen bir sözdür.
وقد دلَّلنا على فسادِ قولِ قائلِ هذه المقالةِ من جهةِ القياسِ في غير هذا الموضعِ بما فيه الكفايةُ، فكَرِهْنا إعادتَه .
Bu sözü söyleyen kimsenin iddiasının kıyas yönünden tutarsızlığını bundan başka bir yerde kâfi gelecek şekilde delillendirmiş olduğumuzdan, onu tekrar etmeyi uygun görmedik .
وأمَّا قولُه: {إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ}. فإن الأَجْرَ العِوَضُ الذي يَبْذُلُه الزوجُ
O'nun: {إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ} “Mehirlerini kendilerine verdiğiniz takdirde” sözüne gelince; şüphesiz ecir (ücret), kocanın verdiği ivazdır (bedeldir)
للمرأة للاستمتاعِ بها، وهو المهرُ.
faydalanmak karşılığında verdiği bedel olup o da mehirdir.
كما حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ}. يعنى: مُهورَهن .
Nitekim el-Müsennâ bana rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Sâlih rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ} “Mehirlerini kendilerine verdiğiniz takdirde” sözü hakkında rivayet etti; [İbn Abbâs]: "Mehirlerini [kastediyor]" dedi .
القولُ في تأويل قوله عزّ ذكرُه: {مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ}.
Zikri aziz olan [Allah]'ın: {مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ} “Namuslu yaşamak, zina etmemek ve gizli dost tutmamak şartıyla” sözünün teviline dair açıklama:
يعني بذلك جلّ ثناؤه: أُحِلَّ لكم المحصناتُ من المؤمناتِ، والمحصناتُ من الذين أُوتوا الكتابَ من قبلِكم، وأنتم مُحْصِنون غيرُ مُسافِحِينِ، ولا مُتَّخِذِى أَخْدَانٍ.
Övgüsü yüce olan [Allah] bununla şunu kastetmektedir: Namuslu yaşamak, zina etmemek ve gizli dost tutmamak şartıyla, mümin kadınlardan hür olanlar ile sizden önce kendilerine kitap verilenlerden hür kadınlar size helal kılındı.
ويعنى بقوله جلّ ثناؤه: {مُحْصِنِينَ}: أعِفَّاءَ، {غَيْرَ مُسَافِحِينَ}. يعنى: لا مُعالِنين بالسِّفاح بكلِّ فاجرةٍ، وهو الفجورُ، {وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ}. يقولُ: ولا مُنْفردين ببغيَّةٍ واحدةٍ، قد خادَنَها وخادَنَته، واتَّخذها لنفسِه صديقةً يَفجُرُ بها.
Övgüsü yüce olan [Allah], {مُحْصِنِينَ} “namuslu yaşamak” sözüyle; iffetli kimseler olmayı kastetmektedir. {غَيْرَ مُسَافِحِينَ} “zina etmemek” [sözüyle] de; her fahişeyle fuhuştan ibaret olan zinayı açıkça ilan eden kimseler olmamayı kastetmektedir. {وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ} “ve gizli dost tutmamak şartıyla” sözüyle ise; adamın kendisiyle dost hayatı yaşadığı, kadının da onunla dost hayatı yaşadığı ve adamın kendisiyle günah işlemek üzere kendisine sevgili edindiği tek bir hayat kadınıyla baş başa kalmayan kimseler olmayı kastetmektedir.
وقد بَيَّنا معنى "الإحْصان" ووجوهَه، ومعنى "السِّفاحِ" و "الخِدْنِ" في غيرِ هذا الموضع بما أغنَى عن إعادته في هذا الموضعِ .
"İhsân" kelimesinin anlamını ve vecihlerini; keza "sifâh" ve "hidn" kelimelerinin anlamını, bu makamda tekrarına lüzum bırakmayacak şekilde bundan başka bir yerde açıklamış bulunmaktayız .
وهو كما حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ اللهِ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ}. يعني: يَنْكِحوهن بالمَهْرِ والبَيِّنَةِ، {غَيْرَ مُسَافِحِينَ}: مُتعالنين بالزِّنى، {وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ}. يعنى: يُسِرُّون بالزِّنى.
Nitekim el-Müsennâ'nın bana rivayet ettiği şu rivayet de bu şekildedir: Bize Abdullah rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan onun şu sözünü rivayet etti: {مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ} “namuslu yaşamak, zina etmemek” [ifadesi]; mehir ve şahit ile onlarla evlensinler demektir. {غَيْرَ مُسَافِحِينَ} “zina etmemek” [ifadesi]; zinayı açıktan ilan eden kimseler olmamayı, {وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ} “ve gizli dost tutmamak şartıyla” [ifadesi] ise; gizlice zina eden kimseler olmamayı kastetmektedir.
حدَّثنا بشْرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قَتادةَ، قال: أَحَلَّ الله لنا مُحْصَنَتين؛ مُحْصَنةً مؤمنةً، ومُحْصَنَةً مِن أهل الكتاب، {وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ}. ذاتُ الخِدْنِ: ذاتُ الخليلِ الواحدِ .
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti; [Katâde] dedi ki: "Allah bize iki hür kadını; hür mümin kadını ve ehl-i kitaptan hür kadını helal kılmıştır. {وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ} [ayetinde geçen] 'zâtü'l-hidn': Tek bir gizli dostu (sevgilisi) olan kadındır" .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا سُويدٌ، قال: أخبَرنا ابن المُبارك، عن سليمانَ بن المُغيرة، عن الحسنِ، قال: سأله رجلٌ: أَيَتَزوَّجُ الرجلُ المرأةَ مِن أهل الكتابِ؟ قال: ما لَه ولأهلِ الكتابِ، وقد أكثر الله المسلماتِ! فإن كان لابدَّ فاعلًا، فليَعْمِدُ إليها حَصانًا غيرَ مُسافِحَةٍ. قال الرجلُ: وما المُسافِحَةُ؟ قال: هي التي إذا لمَحَ الرجلُ إليها بعَينِه اتَّبَعَته .
el-Müsennâ bana rivayet edip dedi ki: Bize Süveyd rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Süleyman b. el-Muğîre'den, o da el-Hasan'dan haber verdi; [el-Hasan] dedi ki: Bir adam ona: "Kişi ehl-i kitaptan bir kadınla evlenebilir mi?" diye sordu. O da: "Allah Müslüman kadınları çoğaltmışken onun ehl-i kitapla ne işi var! Şayet mutlaka yapacaksa, zinakâr olmayan namuslu bir kadına yönelsin" dedi. Adam: "Müsâfiha (zinakâr) kimdir?" diye sordu. [el-Hasan]: "Erkek ona göz ucuyla baktığında onun peşine takılan kadındır" dedi .
القولُ في تأويل قوله عزّ ذكرُه: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٥)}.
Zikri aziz olan [Allah]'ın: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٥)} “Kim imanı inkâr ederse, şüphesiz ameli boşa gitmiştir ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır” sözünün teviline dair açıklama:
يعنى بقوله جلّ ثناؤُه: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ}: وَمَن يَجْحَدُ ما أَمر الله بالتصديق به، من توحيد الله ونُبوَّة محمدٍ ﷺ، وما جاء به من عند الله، وهو الإيمانُ الذي قال الله جلّ ثناؤه: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ}. {فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ}. يقولُ: فقد بَطَل ثوابُ عملِه الذي كان يَعْمَلُه في الدنيا، يَرْجو أن يُدْرِكَ به منزلةً عندَ اللهِ، {وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ}. يقولُ: وهو في الآخرة من الهالِكين الذين غَبَنوا أنفسَهم حُظوظَها من ثواب اللهِ بكُفرهم بمحمدٍ، وعملِهم بغيرِ طاعة الله.
Övgüsü yüce olan [Allah], {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ} “Kim imanı inkâr ederse” sözüyle; Allah'ın tevhidi, Muhammed'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) peygamberliği ve onun Allah katından getirdikleri hususunda Allah'ın tasdik edilmesini emrettiği şeyleri kim inkâr ederse -ki övgüsü yüce olan Allah'ın: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ} dediği iman işte budur- {فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ} “şüphesiz ameli boşa gitmiştir” [sözüyle de]; onun sayesinde Allah katında bir derece elde etmeyi umarak dünyada işlediği amelinin sevabı boşa gitmiştir, {وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ} “ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır” sözüyle ise; o kimse Muhammed'i inkâr etmeleri ve Allah'a itaatin dışında amel etmeleri sebebiyle kendilerini Allah'ın sevabındaki paylarından mahrum bırakan helak olmuş kimselerdendir, demek istemektedir.
وقد ذُكر أن قوله: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ}. عُنِى به أهلُ الكتاب، وأنه أُنزِل
Zikredildiğine göre [Allah'ın]: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ} “Kim imanı inkâr ederse” sözüyle Ehl-i Kitap kastedilmiştir ve bu [ayet] indirilmiştir
على رسول الله ﷺ من أجل قومٍ تَحَرَّجوا نكاحَ نساءِ أهلِ الكتاب لما قيل لهم: {أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ}.
kendilerine: {أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} “Bugün size temiz olanlar helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin yiyeceği size helal, sizin yiyeceğiniz de onlara helaldir. Mümin kadınlardan iffetli (hür) olanlar ile sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli (hür) kadınlar da [size helal kılındı]” denildiğinde, ehl-i kitabın kadınlarıyla evlenmekten çekinen bir topluluk sebebiyle Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) indirildiği zikredilmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشْرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قَتادةَ، قال: ذُكر لنا أن ناسًا من المسلمين قالوا: كيف نَتَزوَّجُ نساءَهم - يعنى نساءَ أهل الكتاب - وهم على غيرِ ديننا؟ فأنزَل الله عزَّ ذكرُه: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ}. فَأَحَلَّ اللهُ تَزْوِيجَهنَّ على علمٍ .
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti; [Katâde] dedi ki: Bize anlatıldığına göre Müslümanlardan birtakım kimseler: "Onlar bizim dinimiz üzere değilken biz onların kadınlarıyla -yani ehl-i kitabın kadınlarıyla- nasıl evleniriz?" dediler. Bunun üzerine zikri aziz olan Allah: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ} “Kim imanı inkâr ederse, şüphesiz ameli boşa gitmiştir ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır” [ayetini] indirdi. Böylece Allah, onlarla evlenmeyi bir ilim üzere helal kıldı .
وبنحوِ الذي قُلنا في تأويل الإيمان قال أهلُ التأويل.
Tevil ehli de imanın tevili hususunda bizim söylediğimize benzer bir görüş belirtmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا محمدُ بنُ بَشَّارٍ، قال: ثنا مُؤَمَّلٌ، قال: ثنا سفيانُ، عن ابن جُريجٍ، عن عطاءٍ: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ}. قال: [الله: الإيمانُ] .
Bize Muhammed b. Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Müemmel rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, İbn Cüreyc'den, o da Atâ'dan {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ} “Kim imanı inkâr ederse, şüphesiz ameli boşa gitmiştir” hakkında rivayet etti; [Atâ]: "[Allah: İmandır]" dedi .
حدَّثنا ابن وَكِيعٍ، قال: ثنا يَحيى بنُ يَمانٍ، عن واصلٍ، عن عطاءٍ: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ}. قال: الإيمانُ التوحيدُ.
Bize İbn Vekî‘ rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ b. Yemân, Vâsıl'dan, o da Atâ'dan {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ} “Kim imanı inkâr ederse” hakkında rivayet etti; [Atâ]: "İman, tevhiddir" dedi.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سُفيانَ، عن ابن جُريجٍ، عن مُجاهدٍ: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ}. قال: باللهِ.
Bize İbn Vekî‘ rivayet edip dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'den {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ} “Kim imanı inkâr ederse” hakkında rivayet etti; [Mücâhid]: "Allah'ı [inkâr ederse]" dedi.
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا يَحيى ، عن سفيانَ، عن ابن جُريجٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.
Bize İbn Vekî‘ rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ , Süfyân'dan, o İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'den benzerini rivayet etti.
حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا حَكَّامٌ، عن عَنْبسةَ، عن محمدِ بن عبدِ الرحمنِ، عن القاسمِ بن أبي بَزَّةَ، عن مجاهدٍ في قوله: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ}. قال: مَن يَكفُرْ بالله.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hekkâm, Anbese'den, o Muhammed b. Abdirrahmân'dan, o el-Kâsım b. Ebî Bezze'den, o da Mücâhid'den O'nun: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ} “Kim imanı inkâr ederse” sözü hakkında rivayet etti; [Mücâhid]: "Kim Allah'ı inkâr ederse" dedi.
حدَّثنا محمدٌ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ}. قال: مَن يَكفُرْ بالله.
Bize Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den O'nun: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ} “Kim imanı inkâr ederse” sözü hakkında rivayet etti; [Mücâhid]: "Kim Allah'ı inkâr ederse" dedi.
حدَّثنا محمدٌ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قوله: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ}. قال: الكفرُ باللهِ.
Bize Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den O'nun: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ} “Kim imanı inkâr ederse” sözü hakkında rivayet etti; [Mücâhid]: "Allah'ı inkâr etmektir" dedi.
حدَّثنا المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ، قال: ثنا شِبْلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.
Bize el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet edip dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den benzerini rivayet etti.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ الله، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قوله: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ}. قال: أخبر الله سبحانه أن الإيمان، هو العُروة الوثقَى، وأنه لا يَقْبَلُ عملًا إلا به، ولا يُحرِّمُ الجنة إلا على من تَرَكه.
el-Müsennâ bana rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ} “Kim imanı inkâr ederse, şüphesiz ameli boşa gitmiştir” sözü hakkında rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: "Sübhânehu olan Allah, imanın en sağlam kulp olduğunu, onsuz hiçbir ameli kabul etmeyeceğini ve cenneti ancak onu terk eden kimseye haram kılacağını haber vermiştir."
فإن قال لنا قائلٌ: وما وَجْهُ تأويلِ مَن وَجَّه قولَه: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ}. إلى معنى: ومَن يَكفُرْ بِاللهِ؟
Eğer bize birisi: "O'nun: {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ} “Kim imanı inkâr ederse” sözünü 'kim Allah'ı inkâr ederse' anlamına yönelten kimsenin bu tevîlinin dayanağı nedir?" derse,
قيل: وَجْهُ تأويله ذلك كذلك أن الإيمانَ هو التَّصْدِيقُ بالله وبرسله وما ابتَعَثَهم
Şöyle denilir: [Bu görüş sahibinin] onu bu şekilde tevîl etmesinin gerekçesi şudur: İman; Allah'ı, peygamberlerini ve [Allah'ın] peygamberleri kendisiyle gönderdiği
به مِن دينِه، والكفر جحودُ ذلك. قالوا: فمعنى الكفر بالإيمان: هو جحودُ الله وجحودُ تَوحيدِه. ففَسَّروا معنى الكلمة بما أُريدَ بها، وأَعْرَضوا عن تفسيرِ الكلمةِ على حقيقةٍ ألفاظِها وظاهرها في التلاوة.
dinini tasdik etmektir. Küfür ise bunu inkâr etmektir. [Âlimler] dediler ki: İmanı inkâr etmenin anlamı, Allah'ı ve O'nun birliğini inkâr etmektir. Böylece onlar kelimenin anlamını, kendisiyle kastedilen mânâ ile tefsir etmişler ve kelimeyi tilavetteki lafızlarının hakikati ve zahiri üzere tefsir etmekten sarf-ı nazar etmişlerdir.
فإن قال قائلٌ: فما تأويلُها على ظاهرِها وحقيقةِ ألفاظِها؟
Eğer birisi: "Peki onun zahiri ve lafızlarının hakikati üzere tevili nedir?" derse,
قيل: تأويلُها: ومَن يأبَ الإيمانَ باللهِ، ويَمتنِعْ من توحيدِه والطاعةِ له فيما أمَره به ونَهاه عنه، فقد حَبِط عملُه. وذلك أن الكفرَ هو الجحودُ في كلامِ العربِ، والإيمانَ التصديقُ والإقرارُ، ومَن أبَى التصديقَ بتَوحيدِ اللهِ والإقرار به فهو مِن الكافرين. فذلك تأويلُ الكلامِ على وَجْهِه.
Şöyle denir: Onun tevili: Kim Allah'a inanmaktan kaçınır, O'nun birliğini kabul etmekten ve emrettiği ile nehyettiği hususlarda O'na itaat etmekten geri durursa, şüphesiz ameli boşa gitmiştir. Zira küfür, Arap dilinde inkâr etmek; iman ise tasdik etmek ve ikrar etmektir. Allah'ın birliğini tasdik ve ikrar etmekten kaçınan kimse ise kâfirlerdendir. İşte sözün kendi vechi üzere tevili budur.
القولُ في تأويلِ قولِه عز ذكرُه: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ}.
Zikri aziz olan [Allah]'ın: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ} “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman” sözünün teviline dair açıklama:
يعنى بذلك جلّ ثناؤه: يا أيُّها الذين آمَنوا إذا قُمْتُم إلى الصلاةِ وأنتم على غير طُهْرِ الصلاةِ، فاغسِلوا وجوهَكم بالماء وأيديَكم إلى المرافق.
Övgüsü yüce olan [Allah] bununla şunu kastetmektedir: Ey iman edenler! Namaz için gerekli temizlik üzere olmadığınız halde namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi su ile yıkayın.
ثم اختَلف أهلُ التأويل في قوله: {إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ}. أمرادٌ به كلُّ حالٍ قامَ إليها أو بعضُها؟ وأيُّ أحوال القيام إليها؟ فقال بعضُهم في ذلك بنحوِ ما قُلنا فيه، من أنه معنيٌّ به بعضُ أحوالِ القيام إليها دونَ كلِّ الأحوالِ، وأن الحالَ التي عُنى بها حالُ القيام إليها على غيرِ طُهْرٍ.
Daha sonra tevil ehli, O'nun: {إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ} “Namaza kalktığınız zaman” sözü hakkında; bununla namaza kalkılan her bir durum mu yoksa bazısı mı kastedilmiştir ve namaza kalkmanın hangi durumları kastedilmiştir, [diye] ihtilaf etmiştir. Onlardan bazıları bu konuda, bizim de belirttiğimiz gibi, bununla her durumun değil, namaza kalkışın bazı durumlarının kastedildiğini ve kastedilen durumun da abdestsiz (temiz değilken) namaza kalkma durumu olduğunu söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا يَحيى بنُ واضحٍ، قال: ثنا عُبَيدُ اللهِ، قال: سُئِل عِكْرمةُ عن قولِ اللهِ: {إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ}. فكُلَّ ساعَةٍ يَتَوضَّأُ؟ فقال: قال ابن عباسٍ: لا وضوءَ إلا
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâzıh rivayet edip dedi ki: Bize Ubeydullah rivayet edip dedi ki: İkrime'ye Allah'ın: {إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ} “Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın” sözü hakkında: "Her vakitte mi abdest alınır?" diye soruldu. O da dedi ki: İbn Abbâs: "Abdest ancak
مِن حَدَثٍ .
abdest bozulduğu zaman gerekir" dedi .
حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، قال: سَمِعتُ مسعودَ بنَ عليٍّ الشَّيْبانيَّ، قال: سَمِعتُ عِكْرمةَ، قال: كان سعدُ بنُ أبي وَقَّاصٍ يُصَلِّي الصلواتِ بوضوءٍ واحدٍ .
Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu‘be rivayet edip dedi ki: Mes‘ûd b. Alî eş-Şeybânî'den işittim; o dedi ki: İkrime'den işittim; [İkrime] dedi ki: "Sa‘d b. Ebî Vakkâs bütün namazları tek bir abdestle kılardı" .
حدَّثنا حُمَيدُ بنُ مَسْعدةَ، قال: ثنا سفيانُ بنُ حبيبٍ، عن مسعودِ بن عليٍّ، عن عِكْرمةَ، قال: كان سعدُ بنُ أبي وَقَّاصٍ يقولُ: صَلِّ بِطَهورِك ما لم تُحدِث.
Bize Humeyd b. Mes‘ade rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân b. Habîb, Mes‘ûd b. Alî'den, o da İkrime'den rivayet etti; [İkrime] dedi ki: Sa‘d b. Ebî Vakkâs: "Abdestin bozulmadığı sürece [aynı] temizliğinle namaz kıl" derdi.
حدَّثنا أحمدُ بنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، قال: أخبَرنا سُلَيْمُ بنُ أَخضر، قال: أخبرَنا ابن عَوْنٍ، عن محمدٍ، قال: قلتُ لعَبِيدةَ السلمانيِّ: ما يُوجِبُ الوضوء؟ قال: الحَدَثُ .
Bize Ahmed b. Abde ed-Dabbî rivayet edip dedi ki: Bize Süleym b. Ahdar haber verdi; dedi ki: Bize İbn Avn, Muhammed'den haber verdi; [Muhammed] dedi ki: Abîde es-Selmânî'ye: "Abdesti ne vacip kılar?" dedim. [Abîde]: "Abdestin bozulması (hades)" dedi .
حدَّثنا حُمَيدُ بنُ مَسْعدةَ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قَتادةَ، عن واقع بن سَحْبانَ، عن يزيدَ بن طَريفٍ - أو طَريفِ بن يزيدَ - أنهم كانوا مع أبي موسى على شاطئ دِجْلةَ، فتَوَضَّئوا فَصَلُّوا الظهرَ، فلما نُودِى بالعصرِ، قام رجالٌ يَتَوضَّئون مِن دِجْلةَ، فقال: إنه لا وضوءَ إلا على مَن أحدَث.
Bize Humeyd b. Mes‘ade rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den, o Vâkı‘ b. Sahbân'dan, o da Yezîd b. Tarîf'ten -veya Tarîf b. Yezîd'den- rivayet etti; onlar Ebû Mûsâ ile birlikte Dicle kıyısındaydılar. Abdest alıp öğle namazını kıldılar. İkindi için ezan okununca birtakım adamlar Dicle'den abdest almak için kalktılar. Bunun üzerine [Ebû Mûsâ]: "Şüphesiz abdest, ancak abdesti bozulan kimseye gerekir" dedi.
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا ابن أَبي عَدِيٍّ، عن سعيدٍ، عن قَتادةَ، عن طَريفِ بن زيادٍ - أو زيادِ بن طَريفٍ - عن واقعِ بن سَحْبانَ، أنه شَهِد أبا موسى صلَّى بأصحابِه الظهرَ، ثم جَلَسوا حِلَقًا على شاطئ دِجْلةَ، فنُودِى بالعصرِ، فقامَ رجالٌ يَتَوضَّئون، فقال أبو موسى: لا وضوءَ إلا على مَن أحدَث.
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Adiy, Saîd'den, o Katâde'den, o Tarîf b. Ziyâd'dan -veya Ziyâd b. Tarîf'ten-, o da Vâkı‘ b. Sahbân'dan rivayet etti; o, Ebû Mûsâ'nın arkadaşlarına öğle namazını kıldırdığına, sonra Dicle kıyısında halkalar halinde oturduklarına şahit oldu. İkindi için ezan okununca birtakım adamlar abdest almak için kalktı. Bunun üzerine Ebû Mûsâ: "Abdest ancak abdesti bozulan kimseye gerekir" dedi.
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ وابنُ المُثَنَّى، قالا: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، قال: سَمِعتُ قتادةَ يُحَدِّثُ عن واقعِ بن سَحْبانَ، عن طَريفِ بن يزيدَ - أو يزيدَ بن طريفٍ - قال: كنتُ مع أبي موسى بشاطئ دجْلةَ. فذَكَر نحوَه .
Bize İbn Beşşâr ve İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dediler ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu‘be rivayet edip dedi ki: Katâde'den, Vâkı‘ b. Sahbân'dan, onun da Tarîf b. Yezîd'den -veya Yezîd b. Tarîf'ten- rivayet ettiğini işittim; [Tarîf]: "Ebû Mûsâ ile birlikte Dicle kıyısındaydım" dedi ve benzerini zikretti .
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ وابنُ المُثَنَّى، قالا: ثنا عبدُ الرحمن بنُ مَهْدِيٍّ، قال: ثنا شعبةُ، عن قَتادةَ، عن واقع بن سَحْبانَ، عن طَريفِ بن يزيدَ - أو يزيدَ بن طَريفٍ - عن أبي موسى مثلَه.
Bize İbn Beşşâr ve İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dediler ki: Bize Abdurrahman b. Mehdî rivayet edip dedi ki: Bize Şu‘be, Katâde'den, o Vâkı‘ b. Sahbân'dan, o Tarîf b. Yezîd'den -veya Yezîd b. Tarîf'ten-, o da Ebû Mûsâ'dan benzerini rivayet etti.
حدَّثنا حُمَيدُ بنُ مَسْعَدةَ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيعٍ، قال: ثنا أبو خَلْدَةَ ، قال: تَوضَّأَتُ عند أبي العالية الظهَر أو العصرَ، فقلت: أصَلِّى بوضوئى هذا، فإني لا أرجِعُ إلى أهلى إلى العَتَمةِ؟ قال أبو العالية: لا حَرَجَ. وعَلَّمَنا إِذا تَوَضَّأُ الإِنسانُ، فهو في وضوئِه حتى يُحْدِثَ حَدَثًا .
Bize Humeyd b. Mes‘ade rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey‘ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Halde rivayet edip dedi ki: Ebû'l-Âliye'nin yanında öğle veya ikindi için abdest aldım ve: "Ben yatsıya kadar ailemin yanına dönmeyeceğim, bu abdestimle namaz kılayım mı?" dedim. Ebû'l-Âliye: "Bir sakınca yoktur" dedi ve bize insanın abdest aldığında, abdesti bozulana kadar abdestli sayıldığını öğretti .
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا أبو هلالٍ، عن قَتادةَ، عن
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Hilâl, Katâde'den, o da
سعيد بن المُسيَّبِ، قال: الوضوءُ مِن غيرِ حَدَثٍ اعْتِداءُ .
Saîd b. el-Müseyyeb'den; o şöyle demiştir: "Abdesti bozulmadan abdest almak haddi aşmaktır (i‘tidâ)" .
حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنا أبو داودَ، ثنا أبو هلالٍ، عن قَتادةَ، عن سعيدٍ مثلَه.
Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Dâvûd rivayet etti, [dedi ki:] Bize Ebû Hilâl, Katâde'den, o da Saîd'den benzerini rivayet etti.
حدَّثني أبو السَّائبِ، قال: ثنا أبو معاوية، عن الأعْمشِ، قال: رأيتُ إبراهيمَ صَلَّى بوضوء واحدٍ، الظهرَ والعصرَ والمغربَ .
Bana Ebü's-Sâib rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Muâviye, el-A‘meş'ten rivayet etti; o şöyle demiştir: İbrâhîm'i tek bir abdestle öğle, ikindi ve akşam namazlarını kılarken gördüm .
حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا عَثَّامٌ ، قال: ثنا الأعْمشُ، قال: كنتُ مع يَحيى، فأُصَلِّي الصلواتِ بوضوءٍ واحدٍ. قال: وإبراهيمُ مثلُ ذلك .
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Assâm rivayet edip dedi ki: Bize el-A‘meş rivayet etti; o şöyle demiştir: Yahyâ ile birlikteydim, namazları tek bir abdestle kılardım. O da: "İbrâhîm de böyle yapardı" dedi .
حدَّثنا سَوَّارُ بنُ عبدِ اللهِ، قال: ثنا بِشْرُ بنُ المُفَضَّل، قال: ثنا يزيدُ بنُ إبراهيم، قال: سَمِعتُ الحسنَ سُئِل عن الرجلِ يَتَوَضَّأُ فيُصَلِّي الصلواتِ كلَّها بوضوءٍ واحدٍ، فقال: لا بأسَ به ما لم يُحْدِثُ .
Bize Sevvâr b. Abdillâh rivayet edip dedi ki: Bize Bişr b. el-Mufaddal rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd b. İbrâhîm rivayet etti; o şöyle demiştir: el-Hasan'a, abdest alıp bütün namazları tek bir abdestle kılan adam hakkında sorulduğunu işittim; o: "Abdesti bozulmadığı sürece bunda bir sakınca yoktur" dedi .
حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا يَحيى بنُ واضحٍ، قال: ثنا عُبَيدٌ، عن الضحاكِ، قال: يُصَلِّى الصلواتِ بالوضوءِ الواحدِ ما لم يُحْدِثُ.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâzıh rivayet edip dedi ki: Bize Ubeyd, Dahhâk'tan rivayet etti; o şöyle demiştir: "[Kişi] abdesti bozulmadığı sürece tek bir abdestle namazları kılar."
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا زائدةُ، عن الأعمشِ، عن عمارةَ، قال: كان الأسودُ يُصَلِّي الصلواتِ بوضوءٍ واحدٍ.
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Zâide, el-A‘meş'ten, o Umâre'den rivayet etti; o şöyle demiştir: el-Esved, namazları tek bir abdestle kılardı.
حدَّثنا محمدُ بنُ الحُسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن
Bize Muhammed b. el-Hüseyn rivayet edip dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, ...
السُّدِّيِّ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ}. يقولُ: قُمْتُم وأنتم على غيرِ طُهْرٍ .
Süddî'den {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ} “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman” [ayeti hakkında] rivayet etti; o şöyle demiştir: "Abdestli olmadığınız halde [namaza] kalktığınızda [demektir]" .
حدَّثنا أبو السَّائبِ، قال: ثنا أبو مُعاويةَ، عن الأعمشِ، عن عمارةَ، عن الأسودِ، أنه كان له قَعْبٌ قَدْرَ رِيِّ رجلٍ، فكان يَتَوضَّأُ ثم يُصَلِّي بوضوئِه ذلك الصلوات كلَّها .
Bize Ebü's-Sâib rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Muâviye, el-A‘meş'ten, o Umâre'den, o da el-Esved'den rivayet etti; onun bir adama yetecek miktarda [su alan] bir ahşap kasesi vardı. Abdest alır, sonra bu abdestiyle bütün namazları kılardı .
حدَّثنا محمدُ بنُ عَبَّادِ بن موسى، قال: أخبرَنا زيادُ بنُ عبدِ اللهِ بن الطُّفَيلِ البَكَّائيُّ، قال: ثنا الفَضْلُ بنُ المُبَشِّرِ، قال: رأيتُ جابر بن عبدِ اللهِ يُصَلِّي الصلواتِ بوضوءٍ واحدٍ، فإذا بالَ أو أحدَث، تَوَضَّأَ ومَسَح بفَضْلِ طَهُورِه الخُفَّين. فقلتُ: أبا عبدِ اللهِ، أشيءٌ تَصْنَعُه برأيك؟ قال: بل رأيتُ رسولَ اللهِ ﷺ يَصْنَعُه، فأنا أَصْنَعُه كما رأيتُ رسولَ اللهِ ﷺ يَصْنَعُ .
Bize Muhammed b. Abbâd b. Mûsâ rivayet edip dedi ki: Bize Ziyâd b. Abdillâh b. et-Tufeyl el-Bekkâî haber verip dedi ki: Bize el-Fadl b. el-Mübeşşir rivayet etti; o şöyle demiştir: Câbir b. Abdillâh'ı namazları tek bir abdestle kılarken gördüm; küçük abdest bozduğunda veya abdesti bozulduğunda abdest alır ve abdest suyunun artanıyla mestlerine meshederdi. Ben: "Ey Ebû Abdillâh! Bu kendi görüşünle yaptığın bir şey midir?" dedim. O: "Bilakis Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in böyle yaptığını gördüm; ben de Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yaptığını gördüğüm gibi yapıyorum" dedi .
وقال آخرون: معنى ذلك: يا أَيُّها الذين آمَنوا إذا قُمْتُم مِن نومِكم إلى الصلاة.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bunun anlamı: "Ey iman edenler! Uykunuzdan namaza kalktığınız zaman" [demektir].