حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن مسلمٍ، قال: رأيْتُ ابنَ أبي ليلى توَضَّأَ، فغسَل لحيتَه، وقال: مِن اسْتَطاع منكم أن يُبْلِغَ الماءَ أصولَ الشعرِ فلْيَفْعَلْ .
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Müslim'den nakletti; o dedi ki: İbn Ebî Leylâ'yı abdest alırken gördüm; sakalını yıkadı ve şöyle dedi: Sizden kim suyu kıl diplerine ulaştırmaya güç yetirirse bunu yapsın .
حدَّثنا حُميدُ بنُ مَسْعَدةَ، قال: ثنا سفيانُ بنُ حَبيبٍ، عن ابن جُرَيْجٍ، عن عطاءٍ، قال: حقٌّ عليه أن يَبُلَّ أصولَ الشعرِ .
Bize Humeyd b. Mes'ade rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân b. Habîb, İbn Cüreyc'den, o da Atâ'dan nakletti; o şöyle demiştir: Kıl diplerini ıslatması onun üzerine bir haktır [görevdir] .
حدَّثنا ابن أبي الشَّواربِ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيْعٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن الحكمِ، قال: كان مُجاهدٌ يُخَلِّلُ لحيتَه .
Bize İbn Ebi'ş-Şevârib rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, el-Hakem'den nakletti; o dedi ki: Mücâhid sakalını hilalliyordu .
حدَّثنا حميدٌ، قال: ثنا سفيانُ، عن شعبةَ، عن الحكمِ، عن مُجاهدٍ أنه كان
Bize Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Şu'be'den, o el-Hakem'den, o da Mücâhid'den nakletti; o şöyle idi:
يُخَلِّلُ لحيتَه إذا توَضَّأ.
abdest aldığı zaman sakalını hilalliyordu.
حدَّثنا محمدُ بنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن الحكمِ، عن مُجاهِدٍ مثلَه.
Bize Muhammed b. el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, el-Hakem'den, o da Mücâhid'den benzerini nakletti.
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا ابن أبي عَدِيٍّ، عن شعبةَ، عن الحكمِ، عن مُجاهدٍ مثلَه.
Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Adî, Şu'be'den, o el-Hakem'den, o da Mücâhid'den benzerini nakletti.
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا أبو داودَ الحَفَريُّ، عن سفيانَ، عن ابن شُبْرُمةَ، عن سعيدِ بن جُبيرٍ، قال: ما بالُ اللحيةِ تُغْسَلُ قبلَ أن تَنْبُتَ، فإذا نبَتَت لم تُغْسَلْ ؟
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Dâvûd el-Haferî, Süfyân'dan, o İbn Şübrüme'den, o da Saîd b. Cübeyr'den nakletti; o şöyle demiştir: Sakala ne oluyor ki bitmeden önce yıkanıyor da bitince yıkanmıyor ?
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا عبدُ الوهَّابِ، قال: ثنا عُبيدُ اللَّهِ، عن نافعٍ، عن ابن عمرَ أنه كان يُخَلِّلُ لحيتَه إذا توَضَّأ .
Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdülvehhâb rivayet edip dedi ki: Bize Ubeydullâh, Nâfi'den, o da İbn Ömer'den nakletti ki: O, abdest aldığı zaman sakalını hilalliyordu .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عَنْبَسةَ، عن ليثٍ، عن طاوسٍ، أنه كان يُخَلِّلُ لحيتَه.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hârûn, Anbese'den, o Leys'ten, o da Tâvûs'tan nakletti ki: O, sakalını hilalliyordu.
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن إسماعيلَ، عن ابن سِيرينَ، أنه كان يُخلِّلُ لحيتَه .
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hârûn, İsmâil'den, o da İbn Sîrîn'den nakletti ki: O, sakalını hilalliyordu .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا ابن المباركِ، عن هشامٍ، عن ابن سِيرينَ مثلَه.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Hişâm'dan, o da İbn Sîrîn'den benzerini nakletti.
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عليةَ، قال: سأَلْتُ شعبةَ عن تَخْليلِ اللحيةِ في
Bana Ya'kūb rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye rivayet edip dedi ki: Şu'be'ye ...de sakalı hilallemeyi sordum
الوضوءِ، فذكَر عن الحكمِ بن عُتَيْبةَ، أن مجاهدًا كان يُخَلِّلُ لحيتَه.
sordum; o da Hakem b. Uteybe'den Mücâhid'in sakalını hilallediğini zikretti.
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عمرٍو، عن معروفٍ، قال: رأيْتُ ابنَ سِيرينَ توَضَّأ فخلَّل لحيتَه.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hârûn, Amr'dan, o da Ma'rûf'tan nakletti; o dedi ki: İbn Sîrîn'i abdest alıp sakalını hilallerken gördüm.
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا ابن إدْريسَ، قال: ثنا هشامٌ، عن ابن سِيرينَ مثلَه .
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn İdrîs rivayet edip dedi ki: Bize Hişâm, İbn Sîrîn'den benzerini nakletti .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا ابن يَمانٍ، عن سفيانَ، عن الزبيرِ بن عَدِيٍّ، عن الضحاكِ قال: رأيْتُه يُخَلِّلُ لحيتَه .
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn Yemân, Süfyân'dan, o Zübeyr b. Adî'den, o da ed-Dahhâk'tan nakletti; dedi ki: Onu sakalını hilallerken gördüm .
حدَّثنا تَميمُ بنُ المُنْتَصِرِ، قال: أخْبرَنا محمدُ بنُ يَزيدَ، عن أبي الأشْهَبِ، عن موسى بن أبى عائشةَ، عن زيدٍ الجزريِّ ، عن يَزيدَ الرَّقاشيِّ، عن أنسٍ بن مالكٍ، قال: رأيْتُ النبيَّ ﷺ، توَضَّأ، فخلَّل لحيتَه، فقلتُ: لِمَ تَفْعَلُ هذا يا نبيَّ اللَّهِ؟ قال: "أَمَرَني بذلك ربي" .
Bize Temîm b. el-Muntasır rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Yezîd, Ebü'l-Eşheb'den, o Mûsâ b. Ebî Âişe'den, o Zeyd el-Cezerî'den , o Yezîd er-Rakkâşî'den, o da Enes b. Mâlik'ten haber verdi; o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i abdest alıp sakalını hilallerken gördüm ve: 'Bunu niçin yapıyorsun ey Allah'ın Nebisi?' dedim. 'Bunu bana Rabbim emretti' buyurdu .
حدَّثنا تَميمٌ، قال: أخْبَرَنا محمدُ بنُ يزيدَ، عن سَلَّامِ بن سَلْمٍ، عن زيدٍ العَمِّيِّ، عن معاويةَ بن قُرَّةَ، أو يزيدَ الرَّقاشيِّ، عن أنسٍ، قال: وضَّأْتُ النبيَّ ﷺ، فأدْخَل أصابعَه مِن تحتِ حَنَكِه، فخلَّل لحيتَه، وقال: "بهذا أَمَرَني ربي جلَّ وعزَّ".
Bize Temîm rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Yezîd, Sellâm b. Selm'den, o Zeyd el-Ammî'den, o Muâviye b. Kurre veya Yezîd er-Rakkâşî'den, o da Enes'ten haber verdi; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e abdest aldırdım; parmaklarını çenesinin altından sokup sakalını hilalledi ve: «Azîz ve Celîl olan Rabbim bana bunu emretti» buyurdu.
حدَّثنا محمدُ بنُ إسماعيلَ الأَحْمَسيُّ، قال: ثنا المُحارِبيُّ، عن سَلَّامِ بن سَلْمٍ المَدِينيِّ، قال: ثنا زيدٌ العَمِّيُّ، عن مُعاويةَ بن قُرَّةَ، عن أنسِ بن مالكٍ، عن النبيِّ ﷺ نحوَه .
Bize Muhammed b. İsmâil el-Ahmesî rivayet edip dedi ki: Bize el-Muhâribî, Sellâm b. Selm el-Medînî'den rivayet edip dedi ki: Bize Zeyd el-Ammî, Muâviye b. Kurre'den, o Enes b. Mâlik'ten, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den benzerini rivayet etti .
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا أبو عُبيدةَ الحدَّادُ، قال: ثنا موسى بنُ ثَرْوانَ ، عن يزيدَ الرَّقاشيِّ، عن أنسٍ، قال: قال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "هكذا أمَرَني ربي". وأدْخَل أصابعَه في لحيتِه، فخلَّلها .
Bana Ya'kûb b. İbrâhîm rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ubeyde el-Haddâd rivayet edip dedi ki: Bize Mûsâ b. Servân , Yezîd er-Rakkâşî'den, o da Enes'ten nakletti; o dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Rabbim bana böyle emretti' buyurdu ve parmaklarını sakalına sokup onu hilalledi .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا معاويةُ بنُ هشامٍ وعُبَيدُ اللَّهِ بنُ موسى، عن خالدِ بن إلْياسَ، عن عبدِ اللَّهِ بن رافعٍ، عن أمِّ سلمةَ، أن رسولَ اللَّهِ ﷺ توَضَّأ فخلَّل لحيتَه .
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Muâviye b. Hişâm ve Ubeydullâh b. Mûsâ, Hâlid b. İlyâs'tan, o Abdullâh b. Râfi'den, o da Ümmü Seleme'den nakletti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem abdest aldı ve sakalını hilalledi .
حدَّثنا عليُّ بنُ الحسينِ بن الحُرِّ، قال: ثنا محمدُ بنُ ربيعةَ، عن واصلِ بن السائبِ، عن أبي سَوْرةَ، عن أبي أيوبَ، قال: رأَيْنا النبيَّ ﷺ توَضَّأ وخلَّل لحيتَه .
Bize Ali b. el-Hüseyn b. el-Hurr rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Rebîa, Vâsıl b. es-Sâib'den, o Ebû Sevra'dan, o da Ebû Eyyûb'dan nakletti; o dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i abdest alırken ve sakalını hilallerken gördük .
حدَّثنا أبو هشامٍ الرِّفاعيُّ، قال: ثنا زيدُ بنُ حُبابٍ، قال: ثنا عمرُ بنُ
Bize Ebû Hişâm er-Rifâî rivayet edip dedi ki: Bize Zeyd b. Hubâb rivayet edip dedi ki: Bize Ömer b.
سليمٍ ، عن أبي غالبٍ، عن أبي أُمامةَ، أن النبيَّ ﷺ خلَّل لحيتَه .
Süleym , Ebû Gâlib'den, o da Ebû Ümâme'den rivayet etti ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem sakalını hilalledi .
حدَّثنا محمدُ بنُ عيسى الدَّامَغَانيُّ، قال: ثنا سفيانُ، عن عبدِ الكريمِ أبي أُميةَ، أن حسانَ بنَ بلالٍ المُزَنيَّ رأَى عمارَ بنَ ياسرٍ توَضَّأ وخلَّل لحيتَه، فقيل له: أتَفْعَلُ هذا؟ فقال: إنى رأَيْتُ رسولَ اللَّهِ ﷺ يَفْعَلُه .
Bize Muhammed b. Îsâ ed-Dâmeğânî rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Abdülkerîm Ebû Ümeyye'den nakletti ki: Hassân b. Bilâl el-Müzenî, Ammâr b. Yâsir'i abdest alıp sakalını hilallerken gördü; ona: 'Bunu yapıyor musun?' denilince o: 'Şüphesiz ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i bunu yaparken gördüm' dedi .
حدَّثنا أبو الوليدِ، قال: ثنا الوليدُ، قال: ثنا أبو عمرٍو، قال: أخبرَني عبدُ الواحدِ بنُ قيسٍ، عن يزيدَ الرَّقاشيِّ وقتادةَ، أن رسولَ اللَّهِ ﷺ كان إذا توَضَّأ عرَك عارِضَيْه، وشبَّك لحيتَه بأصابعِه .
Bize Ebü'l-Velîd rivayet edip dedi ki: Bize el-Velîd rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Amr rivayet etti; dedi ki: Bana Abdülvâhid b. Kays, Yezîd er-Rakkâşî ve Katâde'den haber verdi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem abdest aldığı zaman yanaklarını ovar ve sakalını parmaklarıyla tarardı [hilallerdi] .
حدَّثنا أبو الوليدِ، قال: ثنا الوليدُ، قال: أخْبرَني أبو مَهْديٍّ سعيدُ بنُ سِنانٍ، عن أبى الزاهريةِ، عن جُبَيرِ بن نُفيرٍ، عن النبيِّ ﷺ نحوَه .
Bize Ebü'l-Velîd rivayet edip dedi ki: Bize el-Velîd rivayet edip dedi ki: Bana Ebû Mehdî Saîd b. Sinân, Ebü'z-Zâhiriyye'den, o Cübeyr b. Nüfeyr'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den benzerini haber verdi .
حدَّثنا محمدُ بنُ إسماعيلَ الأَحْمَسيُّ، قال: ثنا محمدُ بنُ عُبيدٍ الطَّنَافِسيُّ أبو عبدِ اللَّهِ، قال: ثنى واصلٌ الرَّقاشيُّ، عن أبي سَوْدَةَ - هكذا قال الأَحْمَسيُّ - عن أبي أيوبَ، قال: كان رسولُ اللَّهِ ﷺ إذا توَضَّأ تَمَضْمَض ومسَح لحيتَه مِن تحتِها
Bize Muhammed b. İsmâîl el-Ahmesî rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Abdillâh Muhammed b. Ubeyd et-Tanâfisî rivayet edip dedi ki: Bize Vâsıl er-Rakkâşî, Ebû Sevde'den -el-Ahmesî böyle demiştir-, o da Ebû Eyyûb'dan rivayet etti; dedi ki: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem abdest aldığı zaman ağzını çalkalar ve sakalını alt tarafından...»
بالماءِ .
su ile meshederdi .
ذكرُ مَن قال ما حكَيْنا عنه مِن أهلِ هذه المَقالةِ في غسلِ ما بطَن مِن الأنفِ والفمِ
Burun ve ağzın iç kısmının yıkanması konusunda bu görüş sahiplerinden aktardığımız sözü söyleyenlerin zikri
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن ابن أبي نَجيحٍ، قال: سمِعْتُ مُجاهِدًا يقولُ: الاسْتِنْشاقُ شَطْرُ الوُضوءِ .
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, İbn Ebî Necîh'ten nakletti; o dedi ki: Mücâhid'i şöyle derken işittim: Burna su çekmek abdestin yarısıdır .
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا ابن عُليةَ، عن شعبةَ، قال: سأَلْتُ حمادًا عن رجلٍ ذكَر وهو في الصلاةِ أنه لم يَتَمَضْمَضُ ولم يَسْتَنْشِقُ، قال حمادٌ: يَنْصَرِفُ فيَتَمَضْمَضُ وَيَسْتَنْشِقُ .
Bana Ya'kûb b. İbrâhîm rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye, Şu'be'den nakletti; o dedi ki: Hammâd'a, namazdayken ağzına ve burnuna su vermediğini hatırlayan bir adam hakkında sordum; Hammâd: '[Namazdan] ayrılır, ağzına ve burnuna su verir' dedi .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا الصَّبَّاحُ، عن أبي سِنانٍ، قال: قدِمْتُ الكوفةَ، فأتَيْتُ حمادًا فسأَلْتُه عن ذلك، يعنى عمَّن ترَك المضمضةَ والاسْتنشاقَ وصلَّى، فقال: أَرَى عليه إعادةَ الصلاةِ.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize es-Sabbâh, Ebû Sinân'dan nakletti; o dedi ki: Kûfe'ye geldim ve Hammâd'a gidip bundan, yani ağza ve burna su vermeyi terk edip namaz kılan kimseden sordum; o şöyle dedi: Namazı iade etmesi gerektiği görüşündeyim.
حدَّثنا حميدُ بنُ مَسْعَدَةَ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيْعٍ، قال: ثنا شعبةُ، قال: كان قتادةُ يقولُ: إذا ترَك المضمضةَ أو الاستنشاقَ أو أذنَه أو طائفةً مِن رجلِه حتى يَدْخُلَ في صلاتِه، فإنه يَنْفَتِلُ ويَتَوَضَّأُ، ويُعِيدُ صلاتَه.
Bize Humeyd b. Mes'ade rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be rivayet edip dedi ki: Katâde şöyle derdi: 'Bir kimse namaza duruncaya kadar ağza veya burna su vermeyi yahut kulağını ya da ayağından bir kısmı [yıkamayı] terk etmiş olursa, [namazdan] ayrılır, abdest alır ve namazını iade eder.'
ذِكْرُ مَن قال ما حكَيْنا عنه مِن أهلِ هذه المَقالةِ مِن أن ما أقْبَل مِن الأذنَيْن فمِن الوجهِ، وما أدْبَر فمِن الرأسِ
Bu görüş sahiplerinden aktardığımız, kulakların yüze bakan ön kısmının yüzden, arka kısmının ise baştan olduğunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا أبو السائبِ، قال: ثنا حفصُ بنُ غِياثٍ، قال: ثنا أشْعَثُ، عن الشعبيِّ، قال: ما أقْبَل مِن الأذنَيْن فمِن الوجهِ، وما أدْبَر فمِن الرأسِ .
Bize Ebü's-Sâib rivayet edip dedi ki: Bize Hafs b. Gıyâs rivayet edip dedi ki: Bize Eş'as, eş-Şa'bî'den nakletti; o şöyle demiştir: Kulakların ön kısmı yüzden, arka kısmı ise baştandır .
حدَّثنا حميدُ بنُ مَسْعدةَ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيْعٍ، قال: ثنى شعبةُ، عن الحكمِ وحمادٍ، عن الشعبيِّ في الأذنين: باطنُهما مِن الوجهِ، وظاهرُهما مِن الرأسِ.
Bize Humeyd b. Mes'ade rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' rivayet edip dedi ki: Bana Şu'be, el-Hakem ve Hammâd'dan, onlar da eş-Şa'bî'den kulaklar hakkında nakletti: İç kısımları yüzden, dış kısımları ise baştandır.
حدَّثنا محمدُ بنُ المُثَنَّى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن الحَكَمِ، عن الشعبيِّ، قال: مُقَدَّمُ الأُذُنَين مِن الوجهِ، ومُؤخَّرُهما مِن الرأسِ .
Bize Muhammed b. el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, el-Hakem'den, o da eş-Şa'bî'den nakletti; o şöyle demiştir: Kulakların ön kısmı yüzden, arka kısmı ise baştandır .
حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنا ابن أَبِي عَدِيٍّ، عن شُعبةَ، عن الحَكَمِ وحَمَّادٍ، عن الشَّعْبيِّ بمثلِه، إلا أنه قال: باطِنُ الأُذُنَينِ.
Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Adî, Şu'be'den, o da el-Hakem ve Hammâd'dan, onlar da eş-Şa'bî'den benzerini nakletti; ancak o: 'Kulakların iç kısmı' dedi.
حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شُعبةُ، عن حَمَّادٍ، عن الشعبيِّ بمثلِه .
Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, Hammâd'dan, o da eş-Şa'bî'den benzerini nakletti .
حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا جَرِيرٌ، عن مُغِيرةَ، عن الشعبيِّ، قال: باطنُ الأُذُنَينِ مِن الوجهِ، وظاهِرُهما مِن الرأسِ.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre'den, o da eş-Şa'bî'den nakletti; o şöyle demiştir: Kulakların iç kısmı yüzden, dış kısmı ise baştandır.
حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا أبو تُمَيْلةَ، ح وحدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Tümeyle rivayet etti. [H] Bana Ya'kûb b. İbrâhîm de rivayet edip dedi ki: Bize
ابن عُلَيَّةَ، قالا جميعًا: ثنا محمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنى محمدُ بنُ طَلْحَةَ بن يَزِيدَ بن رُكانةً، عن عُبَيدِ اللَّهِ الخَولانيِّ، عن ابن عباسٍ، قال: قال عليُّ بنُ أبي طالبٍ: ألَا أَتَوَضَّأُ لكم وضوءَ رسولِ اللَّهِ ﷺ؟ قال: قُلنا: نعم. فتَوَضَّأَ، فلمَّا غَسَل وجهَه، ألْقَمَ إبهامَيْه ما أقبَل مِن أُذُنَيْه. قال: ثم لمَّا مَسَح برأسِه، مَسَح أُذُنَيه مِن ظُهورِهما .
İbn Uleyye rivayet etti; her ikisi birden dediler ki: Bize Muhammed b. İshâk rivayet edip dedi ki: Bana Muhammed b. Talha b. Yezîd b. Rukâne, Ubeydullâh el-Havlânî'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; o dedi ki: Ali b. Ebî Tâlib: 'Size Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in abdesti gibi abdest alayım mı?' dedi. [İbn Abbâs] dedi ki: 'Evet' dedik. Bunun üzerine abdest aldı; yüzünü yıkadığında iki başparmağını kulaklarının ön kısmına soktu. Dedi ki: Sonra başını meshettiğinde kulaklarının dış kısımlarını meshetti .
وأَوْلى الأقوالِ بالصوابِ في ذلك عندَنا قولُ مَن قال: الوجهُ الذي أمَر اللَّهُ جل ذكرُه بغَسْلِه القائمَ إلى صلاتِه، كلُّ ما انحدَر عن مَنابتِ شَعَرِ الرأسِ إِلى مُنْقطَعِ الذَّقَنِ طُولًا، وما بينَ الأُذُنَينِ عَرْضًا، مما هو ظاهرٌ لعينِ الناظرِ، دونَ ما بَطَن مِن الفَمِ والأنفِ والعينِ، ودونَ ما غَطَّاه شَعَرُ اللِّحْيةِ والعارِضَين والشَّارِبَين، فسَتَره عن أبصارِ الناظِرين، ودونَ الأُذُنَين.
Bu konuda bize göre doğruya en yakın olan görüş, şöyle diyenin görüşüdür: Allah Teâlâ'nın namaza kalkan kimseye yıkanmasını emrettiği yüz; ağzın, burnun ve gözün iç kısmı hariç, sakal, yanak kılları ve bıyıkların örterek bakanların gözünden gizlediği yerler hariç ve kulaklar hariç olmak üzere, bakan kimsenin gözüne açıkça görünen kısımlardan uzunlamasına baş saçının bittiği yerden çenenin bitimine kadar, enlemesine ise iki kulak arası inen yerlerin tamamıdır.
وإنما قُلنا: ذلك أَولى بالصوابِ - وإن كان ما تحتَ شَعَرِ اللحيةِ والشَّارِبَين قد كان وَجْهًا يَجِبُ غَسْلُه قبلَ نباتِ الشَّعَرِ الساترِ عن أَعْيُنِ الناظِرِين، على القائمِ إلى صلاتِه - الإجماعِ جميعِهم على أن العينَين مِن الوجهِ، ثم هُمْ مع إجماعِهم على ذلك - مُجْمِعون على أن غَسْلَ ما عَلَاهما مِن أجفانِهما دونَ إيصالِ الماءِ إلى ما تحتَ الأجفانِ منهما، مُجْزِئٌ.
Bunun doğruya en yakın olduğunu söylememizin sebebi şudur: Sakal ve bıyık kıllarının altı, bakanların gözünden örten kıl çıkmadan önce namaza kalkan kimse için yıkanması farz olan bir yüz idiyse de; onların tamamının iki gözün yüzden olduğuna icmâ etmeleri, ardından bu icmâlarıyla birlikte, göz kapaklarının altına suyu ulaştırmaksızın sadece onların üstünü kaplayan göz kapaklarını yıkamanın yeterli olduğu konusunda icmâ etmiş olmalarıdır.
فإذا كان ذلك منهم إجماعًا بتَوقِيفِ الرسولِ ﷺ أمتَه على ذلك، فنظيرُ ذلك كلُّ ما عَلاه شيءٌ مِن مواضعِ الوضوءِ مِن جسدِ ابن آدمَ مِن نفسِ خلقِه ساتِرُه، لا يَصِلُ الماءُ إليه إلا بكُلْفةٍ ومَئونةٍ وعلاجٍ، قياسًا لِما ذكَرنا مِن حُكْمِ العَيْنَين في ذلك.
Onların bu husustaki [icmâı], Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ümmetine bunu bildirmesiyle oluşan bir icmâ olduğuna göre; âdemoğlunun bedenindeki abdest azalarından, yaratılışı gereği üzerini örten bir şeyle kaplanan ve suyun kendisine ancak bir külfet, meşakkat ve özel bir çaba sarf edilerek ulaşabildiği her yer, bu konuda gözlerin hükmüne dair zikrettiğimiz şeye kıyasla bunun benzeridir.
فإذا كان ذلك كذلك، فلا شكَّ أن مثلَ العينَين في مؤنةِ إيصالِ الماءِ إليهما عندَ الوضوءِ، ما بَطَن مِن الأنفِ والفَمِ وشَعَرِ اللحيةِ والصُّدْغَيْن والشارِبَين؛ لأن كلَّ ذلك لا يَصِلُ الماءُ إليه إلا بعلاجٍ لإيصالِ الماءِ إليه، نحوَ كلفةِ علاج الحَدَقَتين لإيصالِ الماءِ إليهما أو أشدَّ.
Durum böyle olunca, abdest sırasında suyu ulaştırma meşakkati bakımından iki gözün benzerinin, burnun ve ağzın içi ile sakal, şakaklar ve bıyık kılları olduğunda şüphe yoktur; zira bütün bunlara su, ancak suyu ulaştırmak için bir çaba sarf edilmesiyle ulaşır ki bu da gözbebeklerine su ulaştırma çabasının külfeti gibi veya ondan daha şiddetlidir.
وإذا كان ذلك كذلك، كان بيِّنًا أن غَسْلَ مَن غسَل مِن الصحابةِ والتابعينَ ما تحتَ مَنابِتِ شعرِ اللحيةِ والعارِضَيْن والشارِبَيْن، وما بَطَن مِن الأنفِ والفمِ، إنما كان إيثارًا منه لأشقِّ الأمرَيْن عليه، مِن غسلِ ذلك، وتركِ غسلِه، كما أثَر ابن عمرَ غسْلَ ما تحتَ أجْفانِ العينَيْن بالماءِ، بصبِّه الماءَ في ذلك، لا على أن ذلك كان عليه عندَه فرضًا واجبًا.
Durum böyle olunca, sahâbe ve tâbiînden sakal, yanak ve bıyık kıllarının diplerinin altını ve burun ile ağzın içini yıkayanların bu yıkaması, İbn Ömer'in göz kapaklarının altına su dökerek yıkamayı tercih ettiği gibi, bunu kendisi için farz ve vacip gördüğünden değil, sadece yıkamak ile yıkamayı terk etmek arasındaki iki durumdan daha meşakkatli olanını tercih etmesinden ibaret olduğu açıkça anlaşılır.
فأما مِن ظنَّ أن ذلك مِن فعلِهم كان على وجهِ الإيجابِ والفرضِ، فإنه خالَف في ذلك بقولِه مِنهاجَهم، وأغْفَل سبيلَ القياسِ؛ لأن القياسَ هو ما وصَفْنا مِن تمثيلِ المُخْتَلَفِ فيه مِن ذلك بالأصلِ المُجْمَع عليه مِن حكمِ العينَيْن، وألا خبرَ عن واحدٍ مِن أصحابِ رسولِ اللَّهِ ﷺ أوْجَب على تاركِ إيصالِ الماءِ في وُضوئِه إلى أصولِ شعرِ لحيتِه وعارِضيْه، وتاركِ المضمضةِ والاستنشاقِ، إعادةَ صلاتِه إذا صلَّى بطُهْرِه ذلك، ففى ذلك أوضحُ الدليلِ على صحةِ ما قلْنا مِن أن فعلَهم ما فعَلوا مِن ذلك كان إيثارًا منهم لأفضلِ الفعلين مِن التركِ والغسلِ.
Onların bu fiilinin bir gereklilik ve farz kabilinden olduğunu zanneden kimseye gelince, o kimse bu sözüyle onların metoduna muhalefet etmiş ve kıyas yolunu göz ardı etmiştir. Çünkü kıyas, hakkında ihtilaf edilen bu hususların, iki gözün hükmü konusundaki üzerinde icmâ edilmiş asılla örneklendirilerek nitelendirdiğimiz gibidir. Ayrıca Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından hiçbir kimseden, abdestinde sakalının ve yanaklarının kıl diplerine su ulaştırmayı terk eden, ağza ve burna su vermeyi bırakan kimseye bu temizliğiyle namaz kıldığında namazını iade etmeyi vacip kılan bir rivayet bulunmamaktadır. İşte bunda, onların bu yaptıklarını terk etmek ile yıkamak arasındaki iki fiilden daha faziletli olanını tercih etmelerinden ibaret olduğu yönündeki sözümüzün doğruluğuna en açık delil vardır.
فإِن ظَنَّ ظانٌّ أن في الأخبارِ التي رُوِيَت عن رسولِ اللَّهِ ﷺ أنه قال: "إِذا تَوَضَّأَ أحَدُكم فَلْيَسْتَنْثِرُ". دليلًا على وجوبِ الاستنثارِ، فإن في إجماعِ الحجةِ على أن ذلك غيرُ فَرْضٍ واجبٍ يَجِبُ على مَن تَرَكه إعادةُ الصلاةِ التي صلَّاها قبلَ غَسْلِه، ما يُغْنِى عن إكثارِ القولِ فيه.
Eğer bir zanda bulunan kimse, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edilen: «إِذا تَوَضَّأَ أحَدُكم فَلْيَسْتَنْثِرُ» «Biriniz abdest aldığında burnuna su çekip sümkürsün» şeklindeki rivayetlerde istinsârın (burna su çekip sümkürmenin) vacip olduğuna dair bir delil bulunduğunu zannederse; hüccet ehlinin (icmâ ehlinin), bunun terk eden kimsenin [burnunu] yıkamadan önce kıldığı namazı yeniden kılmasını gerektiren farz ve vacip bir husus olmadığına dair icmâı, bu konuda sözü çoğaltmaya ihtiyaç bırakmaz.
وأما الأُذُنان، فإن في إجماعِ جميعِهم على أن ترْكَ غسلِهما، أو غسلِ ما أقْبَل منهما مع الوجهِ، غيرُ مُفْسِدٍ صلاةَ مَن صلَّى بطهرِه الذي ترَك فيه غسلَهما، مع إجماعِهم جميعًا على أنه لو ترَك غسلَ شيءٍ مما يَجِبُ عليه غسلُه مِن وجهِه في وُضوئِه، أن صلاتَه لا تُجْزِئُه بطُهورِه ذلك - ما يُنْبِئُ عن أن القولَ في ذلك ما قاله أصحابُ رسولِ اللَّهِ ﷺ ما الذي ذكَرْنا قولَهم: إنهما ليسا مِن الوجهِ. دونَ ما قاله الشعبيُّ.
Kulaklara gelince; abdestinde yüzünden yıkanması farz olan bir yeri terk etmesi durumunda o abdestiyle kılacağı namazın geçerli olmayacağı hususunda hepsi birden icmâ etmişken, kulakları veya kulakların yüze bakan kısmını yüzle birlikte yıkamayı terk etmenin, onları yıkamayı terk ettiği abdestiyle namaz kılan kimsenin namazını bozmayacağına dair hepsinin icmâ etmiş olması; bu konudaki sözün, eş-Şa'bî'nin söylediği değil, sözlerini aktardığımız Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabının 'Onlar yüzden değildir' şeklindeki sözü olduğunu gösterir.
القولُ في تأويلِ قولِه عزّ ذكرُه: {وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ}.
Allah Azze ve Celle'nin: {وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ} “...ve dirseklere kadar ellerinizi [yıkayın]” sözünün tevili hakkında görüş.
اختَلَف أهلُ التأويلِ في "المرَافقِ"، هل هي مِن اليَدِ الواجبِ غسلُها أم لا؟ بعدَ إجماعِ جميعِهم على أن غسلَ اليدِ إليها واجبٌ. فقال مالكُ بنُ أنسٍ، وسُئِل عن قولِ اللَّهِ: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ}: أتَرَى أَن يُخْلِفَ المرفقين في الوضوءِ؟ قال: الذي أُمِر به أن يَبْلُغَ المرفقين، قال ﵎: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ}. يذْهَبُ هذا يَغْسِلُ خلفَه! فقيل له: فإنما يَغْسِلُ إلى المرفقين والكعبين لا يُجاوِزُهما؟ فقال: لا أدْرِى ما "لا يُجاوِزُهما"، أما الذي أُمِر به أن يَبْلُغَ به فهذا؛ إلى المرفقين والكعبين.
Tevil ehli, ellerin dirseklere kadar yıkanmasının farz olduğu konusundaki icmâlarından sonra, 'dirseklerin' yıkanması farz olan ele dahil olup olmadığı hususunda ihtilaf etmişlerdir. Mâlik b. Enes'e Allah'ın: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ} “...yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın...” sözü sorulup: 'Abdestte dirseklerin arkasına geçilmesi gerektiği görüşünde misin?' denilince şöyle dedi: 'Emrolunan şey dirseklere ulaşmaktır. [Allah] Teâlâ: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ} “Yüzlerinizi yıkayın” buyurmuştur. [Bunu diyen kimse] gidip arkasını da mı yıkayacak!' Kendisine: 'O ancak dirseklere ve topuklara kadar yıkar, onları aşmaz mı?' denildi. O da: ''Onları aşmaz' ne demek bilmiyorum; ancak ulaşması emredilen şey işte budur; dirseklere ve topuklara kadardır' dedi.
حدَّثنا يونسُ، عن أشْهَبَ عنه .
Bize Yûnus, Eşheb'den, o da Mâlik'ten rivayet etti .
وقال الشافعيُّ: لم أَعْلَمْ مُخالفًا في أن المرافقَ فيما يُغْسَلُ. كأنه يَذْهَبُ إلى أن معناها: فاغسلُوا وجوهَكم وأيديَكم إلى أن تُغْسَلَ المرافقُ.
eş-Şâfiî şöyle demiştir: "Dirseklerin yıkanacak yerlere dahil olduğu hususunda hiçbir muhalif bilmiyorum." Sanki o, [ayetin] manasının: "Yüzlerinizi ve dirsekler yıkanıncaya kadar ellerinizi yıkayın" şeklinde olduğu görüşündedir.
حدَّثنا بذلك عنه الربيعُ .
Bunu bize ondan er-Rebî' rivayet etti .
وقال آخَرون: إنما أوْجَب اللَّهُ بقولِه: {وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ}. غسلَ اليدين إلى المرفقين، فالمرفقان غايةٌ لِما أَوْجَب اللَّهُ غسلَه مِن آخرِ اليدِ، والغايةُ غيرُ داخلةٍ في الحدِّ، كما غيرُ داخلٍ الليلُ فيما أوْجَب اللَّهُ تعالى على عبادِه مِن الصومِ بقولِه: {ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ} [البقرة: ١٨٧]. لأن الليلَ غايةٌ لصومِ الصائمِ، إذا بلَغه فقد قضَى ما عليه. قالوا: فكذلك المرافقُ في قولِه: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ}. غايةٌ لِما أَوْجَب اللَّهُ غسلَه مِن اليدِ. وهذا قولُ زُفَرَ بن الهُذَيْلِ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Allah: {وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ} “...ve dirseklere kadar ellerinizi...” sözüyle sadece ellerin dirseklere kadar yıkanmasını farz kılmıştır. Dirsekler, Allah'ın elin sonundan yıkanmasını farz kıldığı kısmın gayesidir (sınırıdır); gaye ise sınıra dahil değildir. Nitekim Allah Teâlâ'nın: {ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ} “Sonra geceye kadar orucu tamamlayın” sözüyle kullarına farz kıldığı oruca gece dahil değildir. Çünkü gece, oruç tutanın orucunun gayesidir; ona ulaştığında üzerindeki borcu ödemiş olur. Dediler ki: Aynı şekilde: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ} “Yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın” sözündeki dirsekler de Allah'ın elden yıkanmasını farz kıldığı kısmın gayesidir. Bu, Züfer b. el-Hüzeyl'in görüşüdür.
والصوابُ مِن القولِ في ذلك عندَنا أن غسلَ اليدين إلى المرفقين مِن الفرضِ، الذي إن ترَكه أو شيئًا منه تاركٌ، لم تُجْزِئْه الصلاةُ مع تركِه غسلَه. فأما المرفقان وما وراءَهما، فإن غَسْلَ ذلك مِن الندبِ الذي ندَب إليه ﷺ أمتَه بقولِه: "أُمَّتي الغُرُّ المُحَجَّلون مِن آثارِ الوضوءِ، فمَن اسْتَطاع منكم أن يُطِيلَ غُرَّتَه فَلْيَفْعَلْ". فلا تَفْسُدُ صلاةُ تاركِ غسلِهما وغسلِ ما وراءَهما؛ لما قد بيَّنا قبلُ فيما مضَى، مِن أن كلَّ غايةٍ حُدَّتْ بـ "إلى" فقد تَحْتَمِلُ في كلامِ العربِ دخولَ الغايةِ في الحدِّ وخروجَها منه. وإذا احْتَمل الكلامُ ذلك لم يَجُزْ لأحدٍ القَضاءُ بأنها داخلةٌ فيه، إلا لَمن لا يَجوزُ خلافُه فيما بَيَّن وحكَم، ولا حُكمَ بأن المرافقَ داخلةٌ فيما يَجِبُ غسلُه عندَنا ممَّن يَجِبُ التسليمُ بحكمِه.
Bu hususta bize göre doğru olan görüş şudur: Ellerin dirseklere kadar yıkanması farzdandır; öyle ki bir kimse bunu veya bundan bir kısmı terk ederse, onu yıkamayı terk ettiği müddetçe namazı geçerli olmaz. Dirseklere ve onların ötesine gelince; bunları yıkamak, sallallâhu aleyhi ve sellem'in ümmetini teşvik ettiği şu sözündeki menduptandır: «Ümmetim abdest izlerinden dolayı yüzleri ak, el ve ayakları parlak olanlardır; artık sizden kim parlaklığını uzatmaya güç yetirebilirse bunu yapsın.» Dolayısıyla dirsekleri ve onların ötesini yıkamayı terk edenin namazı bozulmaz. Çünkü daha önce geçen kısımlarda açıkladığımız üzere, Arap kelamında "ilâ" (إلى / -e kadar) ile sınırlandırılan her gaye (nihai sınır), gayenin sınıra dahil olmasını da hariç kalmasını da muhtemeldir. Söz bu ihtimali taşıdığında, açıkladığı ve hükmettiği hususlarda muhalefet edilmesi caiz olmayan kimse müstesna, hiç kimsenin onun sınıra dahil olduğuna hükmetmesi caiz olmaz. Hükmüne teslim olunması vacip olan kimseden de bize göre dirseklerin yıkanması vacip olan kısma dahil olduğuna dair bir hüküm [sabit] değildir.
القولُ في تأويلِ قولِه: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ}.
Allah Teâlâ'nın: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ} “...ve başlarınızı meshedin...” sözünün tevili hakkında görüş.
اخْتَلَف أهلُ التأويلِ في صفةِ المسحِ الذي أمَر اللَّهُ به بقولِه: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ}؛ فقال بعضُهم: وامْسَحوا بما بدا لكم أن تَمْسَحوا به مِن رءوسِكم بالماءِ إذا قمْتُم إلى الصلاةِ.
Tevil ehli, Allah'ın: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ} “...ve başlarınızı meshedin...” sözüyle emrettiği meshin keyfiyeti hususunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: 'Namaza kalktığınız zaman başınızdan meshetmeyi uygun gördüğünüz bir kısmı su ile meshedin' demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا نصرُ بنُ عليٍّ الجَهْضميُّ، قال: ثنا حمادُ بنُ مَسْعدةَ، عن عيسى بن حفصٍ، قال: ذُكِر عندَ القاسمِ بن محمدٍ مسحُ الرأسِ، فقال: يا نافعُ، كيف كان ابن عمرَ يَمْسَحُ؟ فقال: مَسْحةً واحدةً. ووصَف أنه مسَح مُقَدَّمَ رأسِه إلى وجهِه، فقال القاسمُ: ابن عمرَ أفقهُنا وأعلَمُنا .
Bize Nasr b. Alî el-Cehdamî rivayet edip dedi ki: Bize Hammâd b. Mes'ade, Îsâ b. Hafs'tan nakletti; o dedi ki: el-Kâsım b. Muhammed'in yanında başın meshedilmesi anıldı, bunun üzerine [el-Kâsım]: 'Ey Nâfi', İbn Ömer nasıl meshederdi?' dedi. [Nâfi']: 'Bir defa meshederdi' dedi ve onun başının ön kısmını yüzüne doğru meshettiğini anlattı. Bunun üzerine el-Kâsım: 'İbn Ömer bizim en fakihimiz ve en bilgilimizdir' dedi .
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الوهَّابِ، قال: سمِعْتُ يحيى بنَ سعيدٍ يقولُ: أخْبرَني نافعٌ، أن ابنَ عمرَ كان إذا توَضَّأ ردَّ كفيه إلى الماءِ، ووضَعَهما فيه، ثم مَسَح بيديه مُقَدَّمَ رأسِه.
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdülvehhâb rivayet edip dedi ki: Yahyâ b. Saîd'i şöyle derken işittim: Bana Nâfi' bildirdi ki, İbn Ömer abdest aldığı zaman iki avucunu suya daldırır, onları suyun içine koyar, sonra iki eliyle başının ön kısmını meshederdi.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ بُكَيْرٍ، قال: أخبرَنا ابن جُرَيجٍ، قال: أخْبرَني نافعٌ، أن ابنَ عمرَ كان يَضَعُ بطْنَ كفَّيه على الماءِ، ثم لا يَنْفُضُهما، ثم يَمْسَحُ بهما ما بينَ قَرْنيه إلى الجبينِ واحدةً، ثم لا يَزِيدُ عليها، في كلِّ ذلك مَسْحةٌ واحدةٌ، مُقْبِلةً مِن الجبينِ إلى القرنِ .
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Bükeyr rivayet edip dedi ki: Bize İbn Cüreyc bildirdi; dedi ki: Bana Nâfi' bildirdi ki, İbn Ömer avuçlarının içini suya koyar, sonra onları silkelemez, ardından ikisiyle başının iki yanı arasından alnına kadar bir defa mesheder, sonra buna bir şey eklemezdi; bütün bunlarda alından başın iki yanına doğru tek bir meshti .
حدَّثنا تَميمُ بنُ المنتصرِ، قال: ثنا إسحاقُ، قال: أخبرَنا شَريكٌ، عن يحيى بن
Bize Temîm b. el-Muntasır rivayet edip dedi ki: Bize İshâk rivayet edip dedi ki: Bize Şerîk, Yahyâ b.
سعيدٍ الأنْصاريِّ، عن نافعٍ، عن ابن عمرَ، أنه كان إذا توضَّأ مسح مُقَدَّمَ رأسِه .
Saîd el-Ensârî'den, o da Nâfi'den, o da İbn Ömer'den nakletti ki, o abdest aldığı zaman başının ön kısmını meshederdi .
حدَّثنا تَميمُ بنُ المنتصرِ، قال: أخْبرَنا إسحاقُ، قال: أخْبرَنا شَريكٌ، عن عبدِ الأعلى الثَّعْلبيِّ، عن عبدِ الرحمنِ بن أبي ليلى، قال: يُجْزِئُكَ أَن تَمْسَحَ مُقَدَّمَ رأسِك إذا كنتَ مُعْتَمِرًا ، وكذلك تَفْعَلُ المرأةُ .
Bize Temîm b. el-Muntasır rivayet edip dedi ki: Bize İshâk bildirdi; dedi ki: Bize Şerîk, Abdüla'lâ es-Sa'lebî'den, o da Abdurrahmân b. Ebî Leylâ'dan bildirdi; o şöyle demiştir: Sarıklı olduğun zaman başının ön kısmını meshetmen sana yeterlidir , kadın da aynı şekilde yapar .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا عبيدُ اللَّهِ الأَشْجعيُّ، عن سفيانَ، عن ابن عَجْلانَ، عن نافعٍ، قال: رأيتُ ابنَ عمرَ مَسَح بيَأْفوخِه مسحةً. وقال سفيانُ: إن مسَح شعَرةً أجْزَأه. يعنى واحدةً.
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Ubeydullâh el-Eşca'î, Süfyân'dan, o İbn Aclân'dan, o da Nâfi'den nakletti; o dedi ki: İbn Ömer'i bıngıldağını bir defa meshederken gördüm. Süfyân dedi ki: 'Bir tek saç kılını meshetse bile ona yeterlidir.'
حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا عبدُ السلامِ بنُ حربٍ، قال: أخْبرَنا مغيرةُ، عن إبراهيمَ، قال: أيَّ جَوانب رأسِك أَمْسَسْتَ الماءَ أجْزَاك .
Bize Ebû Hişâm rivayet edip dedi ki: Bize Abdüsselâm b. Harb rivayet edip dedi ki: Bize Mugîre, İbrâhîm'den bildirdi; o şöyle demiştir: Başının hangi tarafına suyu dokundursan sana yeterlidir .
حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا عليُّ بنُ ظَبْيان، قال: ثنا إسماعيلُ بنُ أبي خالدٍ، عن الشعبيِّ: [أيَّ جوانبِ رأسِك أمْسَسْتَ الماءَ أجزأك] .
Bize Ebû Hişâm rivayet edip dedi ki: Bize Ali b. Zabyân rivayet edip dedi ki: Bize İsmâil b. Ebî Hâlid, eş-Şa'bî'den nakletti: [Başının hangi tarafına suyu dokundursan sana yeterlidir] .
حدَّثنا الرِّفاعيُّ، قال: ثنا وَكِيعٌ، عن إسماعيلَ الأزرقِ، عن الشَّعْبيِّ مثلَه.
Bize er-Rifâî rivayet edip dedi ki: Bize Vekî', İsmâil el-Ezrak'tan, o da eş-Şa'bî'den benzerini rivayet etti.
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُليةَ، قال: أخْبرَنا أيوبُ، عن نافعٍ، قال: كان ابن عمرَ يَمْسَحُ رأسَه هكذا. فوضَع أيوبُ كفَّه وسطَ رأسِه، ثم أمَرَّها على مُقَدَّمِ رأسِه.
Bana Ya'kûb rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye rivayet edip dedi ki: Bize Eyyûb, Nâfi'den haber verdi; o dedi ki: İbn Ömer [radıyallâhu anhümâ] başını şu şekilde meshederdi. [Bunun üzerine] Eyyûb avucunu başının ortasına koydu, sonra onu başının ön tarafına doğru gezdirdi.
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا زيدُ بنُ الحُبابِ، عن سُفيانَ، قال: إِن مَسَح رأسَه بإصبَعٍ واحدةٍ أجْزَأَه.
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Zeyd b. el-Hubâb, Süfyân'dan nakletti; [Süfyân] dedi ki: Başını bir tek parmağıyla meshetse bile ona yeterlidir.
حدَّثنا أبو الوليدِ الدِّمشقيُّ، قال: ثنا الوليدُ بنُ مسلمٍ، قال: قلتُ لأبي عمرٍو: ما يُجْزِئُ مِن مسحِ الرأسِ؟ قال: أن تَمْسَحَ مُقَدَّمَ رأسِك إِلى القَفَا أحبُّ إليَّ .
Bize Ebü'l-Velîd ed-Dımaşkî rivayet edip dedi ki: Bize el-Velîd b. Müslim rivayet edip dedi ki: Ebû Amr'a: 'Başı meshetmekten ne kadarı yeterlidir?' dedim. O: 'Başının ön kısmından ensene kadar meshetmen bana daha sevimlidir' dedi .
حدثني العباسُ بنُ الوليدِ، عن أبيه، عنه نحوَه.
Bana el-Abbâs b. el-Velîd, babasından, o da ondan benzerini rivayet etti.
وقال آخَرون: معنى ذلك: فامْسَحوا بجميعِ رءوسِكم. قالوا: إن لم يَمْسَحْ بجميعِ رأسِه بالماءِ، لم تُجْزِئْه الصلاةُ بوضوئِه ذلك.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bunun anlamı: 'Başlarınızın tamamını meshedin' demektir. Onlar dediler ki: Eğer başının tamamını su ile meshetmezse, o abdestiyle kılacağı namaz geçerli olmaz.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثني يونسُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا أشْهَبُ، قال: قال مالكٌ: مَن مسَح بعضَ رأسِه ولم يَعُمَّ أعاد الصلاةَ، بمنزلةِ مِن غسَل بعضَ وجهِه أو بعضَ ذراعِه.
Bana Yûnus b. Abdila'lâ rivayet edip dedi ki: Bize Eşheb rivayet edip dedi ki: Mâlik şöyle dedi: Kim başının bir kısmını meshedip tamamını kapsamazsa, tıpkı yüzünün veya kolunun bir kısmını yıkayan kimse gibi namazını iade eder.
قال: وسُئِل مالكٌ عن مسحِ الرأسِ، قال: يَبْدَأُ مِن مُقَدَّمِ وجهِه، فيُدِيرُ يديه إلى قَفاه، ثم يَرُدُّهما إلى حيثُ بدَأ منه .
Dedi ki: Mâlik'e başın meshedilmesi sorulduğunda şöyle dedi: Yüzünün ön tarafından başlar, iki elini ensesine doğru götürür, sonra başladığı yere geri getirir .
وقال آخَرون: لا يُجْزِئُ مسحُ الرأسِ بأقلَّ مِن ثلاثِ أصابعَ. وهذا قولُ أبي حنيفةَ وأبي يوسُفَ ومحمدٍ.
Başkaları da şöyle demiştir: Başın meshi üç parmaktan daha azıyla geçerli olmaz. Bu, Ebû Hanîfe, Ebû Yûsuf ve Muhammed'in görüşüdür.
والصوابُ مِن القولِ في ذلك عندَنا أن اللَّهَ جلَّ ثناؤُه أمَر بالمسحِ برأْسِه القائمَ إلى صلاتِه مع سائرِ ما أمَره بغَسْلِه معه أو مَسْحِه، ولم يَحُدَّ ذلك بحدٍّ لا يَجوزُ التَّقْصيرُ منه ولا يُجاوِزُه. وإذ كان ذلك كذلك، فما مسَح به المتوضئُ مِن رأسِه فاسْتَحَقَّ
Bu konuda bize göre doğru olan görüş şudur: Şânı yüce olan Allah, namaza kalkan kimseye, onunla birlikte yıkanmasını veya meshedilmesini emrettiği diğer [uzuvlar] ile birlikte başını da meshetmesini emretmiş; bunun için altına inilmesi caiz olmayan ve ötesine geçilmeyen bir sınır belirlememiştir. Durum böyle olunca, abdest alan kimsenin başından meshettiği ve...
بمسحِه ذلك أن يُقالَ: مسَح برأسِه. فقد أدَّى ما فرَض اللَّهُ عليه مِن مسحِ ذلك، لدخولِه فيما لزِمه اسمُ "مَاسحٍ برأسِه" إذا قام إلى صلاتِه.
namaza kalktığı zaman kendisine gereken 'başını mesheden' isminin kapsamına girmesi sebebiyle, 'başını meshetti' denilmesini hak ettiği her mesh, Allah'ın o kısımdan meshetmesini farz kıldığı şeyi yerine getirmiş olur.
فإن قال لنا قائلٌ: فإن اللَّهَ قد قال في التيممِ: {فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ} [النساء: ٤٣، المائدة: ٦]. أفيُجْزِئُ المسحُ ببعضِ الوجهِ واليدين في التيممِ؟
Eğer birisi bize: 'Allah teyemmüm hakkında: {فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ} “...yüzlerinizi ve ellerinizi meshedin...” [en-Nisâ: 43; el-Mâide: 6] buyurmuştur. Teyemmümde yüzün ve ellerin bir kısmını meshetmek yeterli olur mu?' derse,
قيل له: كلُّ ما مُسِحَ مِن ذلك بالترابِ فيما تنازَعَت فيه العلماءُ - فقال بعضُهم: يُجْزِئُه ذلك مِن التيممِ. وقال بعضُهم: لا يُجْزِئُه - فهو مُجْزِئُه؛ لدخولِه في اسمِ "الماسحين به".
Ona şöyle denilir: Âlimlerin hakkında ihtilaf ettiği -bazılarının: 'Bu kadarı teyemmüm için yeterlidir', bazılarının da: 'Yeterli değildir' dediği- topraktan meshedilen her kısım, 'onunla meshedenler' ismi altına girmesi sebebiyle yeterlidir.
وما كان مِن ذلك مُجْمَعًا على أنه غيرُ مُجْزئِه، فمُسَلَّمٌ لما جاءَت به الحجةُ نقلًا عن نبيِّها ﷺ، ولا حجةَ لأحدٍ علينا في ذلك، إذ كان مِن قولِنا: إن ما جاء في آيِ الكتاب عامًّا في معنًى، فالواجبُ الحكمُ به على عمومِه حتى يَخُصَّه ما يَجِبُ التسليمُ له، فإذا خُصَّ منه شيءٌ، كان ما خُصَّ منه خارجًا مِن ظاهرِه، وحكمُ سائرِه على العمومِ. وقد بيَّنا العلةَ الموجبةَ صحةَ القولِ بذلك في غيرِ هذا الموضعِ، بما أَغْنى عن إعادتِه في هذا الموضعِ .
Yeterli olmadığı hususunda icmâ edilen kısım ise, hüccet ehlinin Peygamberleri sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklen getirdiği delil sebebiyle teslim olunan kısımdır. Bu hususta hiç kimsenin bize karşı bir delili olamaz; zira bizim benimsediğimiz görüş şudur: Kitab'ın ayetlerinde genel bir anlamda gelen her hüküm, kendisine teslim olunması vacip olan bir delil onu tahsis edinceye kadar genelliği üzere hükme bağlanmalıdır. Ondan bir şey tahsis edildiğinde, tahsis edilen kısım lafzın zahirinden çıkmış olur; geriye kalan kısmın hükmü ise genelliği üzere kalır. Bu görüşün doğruluğunu gerektiren illeti bu yerin dışında, burada tekrar etmekten müstağni kılacak şekilde açıklamış bulunmaktayız .
والرأسُ الذي أمَر اللَّهُ جلَّ وعزَّ بالمسحِ به بقولِه: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ}. هو منابتُ شعَرِ الرأسِ دونَ ما جاوز ذلك إلى القفا مما اسْتُدبِر، ودونَ ما انْحَدر عن ذلك مما اسْتُقْبِل مِن قِبَل وجهِه إلى الجبهةِ.
Allah Azze ve Celle'nin: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} “...ve başlarınızı meshedip topuklara kadar da ayaklarınızı [yıkayın]...” sözüyle meshedilmesini emrettiği baş; arkaya doğru enseden öteye geçen yerler ile öne doğru yüz tarafından alına inen yerler hariç olmak üzere, baş saçının bittiği yerlerdir.
القولُ في تأويلِ قولِه عزَّ ذكرُه: {وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ}.
Allah Azze ve Celle'nin: {وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} “...ve topuklara kadar ayaklarınızı [yıkayın]” sözünün tevili hakkında görüş.
اختلَفتِ القرَأةُ في قراءةِ ذلك؛ فقرأه جماعةٌ مِن قرأَةِ الحجازِ والعراقِ
Kıraat imamları (kurrâ) bunun okunuşunda ihtilaf etmişlerdir; Hicaz ve Irak kurrâsından bir topluluk onu [şöyle] okumuştur:
{وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} نصبًا . فتأويلُه: إذا قمتم إلى الصلاةِ فاغسِلوا وجوهَكم وأيديَكم إلى المرافقِ وأرجلَكم إلى الكعبين، وامسَحوا برءوسِكم. وإذا قُرِئ كذلك كان من المؤخَّرِ الذي معناه التقديمُ، وتكونُ "الأرجلُ" منصوبةً عطفًا على "الأيدي". وتأوَّل قارئو ذلك كذلك، أن اللَّهَ جلَّ ثناؤُه إنما أمَر عبادَه بغسلِ الأرجلِ دونَ المسحِ بها.
Nasb ile : {وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} “...ve topuklara kadar ayaklarınızı [yıkayın]...”. Bunun tevili şöyledir: Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi, dirseklere kadar ellerinizi ve topuklara kadar ayaklarınızı yıkayın, başlarınızı da meshedin. Ayet bu şekilde okunduğunda, anlamı önde olup [lafzen] sona bırakılan [ifadelerden] olur ve "الأرجلُ" (ayaklar) kelimesi "الأيدي" (eller) kelimesine atfedilerek mansub olur. Bu kıraati okuyanlar, Allah Teâlâ'nın kullarına ayakları meshetmeyi değil, yıkamayı emrettiği şeklinde tevil etmişlerdir.
ذكر مِن قال: عنى اللَّهُ بقولِه: {وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ}. الغسلَ
Allah'ın: {وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} “...ve topuklara kadar ayaklarınızı [yıkayın]...” sözüyle yıkamayı kastettiğini söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا حُميدُ بنُ مَسْعدةَ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيعٍ، قال: ثنا خالدٌ الحذَّاءُ، عن أبي قِلابةَ، أن رجلًا صلَّى وعلى ظهرِ قدمِه موضعُ ظُفْرٍ، فلما قضَى صلاتَه، قال له عمرُ: أعِدْ وضوءَك وصلاتَك .
Bize Humeyd b. Mes'ade anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' anlattı, dedi ki: Bize Hâlid el-Hazzâ' Ebû Kılâbe'den anlattı; bir adam ayağının üzerinde tırnak kadar bir yer [kuru] kalarak namaz kılmıştı. Namazını bitirince Ömer ona: "Abdestini ve namazını yeniden kıl" dedi .
حدَّثنا حُميدٌ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُريعٍ، قال: ثنا إسرائيلُ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ حسنٍ، قال: ثنا هُزَيلُ بنُ شُرَحْبيلٍ، عن ابن مسعودٍ، قال: خلِّلوا الأصابعَ بالماءِ لا تَخلّلَها النارُ .
Bize Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' anlattı, dedi ki: Bize İsrâîl anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Hasan anlattı, dedi ki: Bize Hüzeyl b. Şurahbîl İbn Mes'ûd'dan anlattı, o şöyle demiştir: "[Ateş] parmaklarınızın arasına girmesin diye parmaklarınızın arasını suyla hilalleyiniz ."
حدَّثنا عبدُ اللَّهِ بنُ الصبَّاحِ العطَّارُ، قال: ثنا حفصُ بنُ عمرَ الحَوْضِيُّ، قال: ثنا مُرَجَّى، يعني ابنَ رجاءٍ اليَشْكُريَّ، قال: ثنا أبو رَوْحٍ عُمارَةُ بنُ أبي حَفْصَةَ، عن المغيرةِ بن حُنينٍ، أن النبيَّ ﷺ رأى رجلًا يتوضَّأُ وهو يغسِلُ رجليه، فقال: "بهذا
Bize Abdullah b. es-Sabbâh el-Attâr anlattı, dedi ki: Bize Hafs b. Ömer el-Havdî anlattı, dedi ki: Bize Müreccâ -yani İbn Recâ el-Yeşkurî- anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ravh Umâre b. Ebî Hafsa, Mugīre b. Huneyn'den anlattı; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem abdest alıp ayaklarını yıkayan bir adam gördü de şöyle buyurdu: "Bununla
أُمِرتُ".
emrolundum."
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن واقدٍ مولى زيدِ بن خُلَيدةَ، قال: سمِعتُ مُصعبَ بنَ سعدٍ ، يقولُ: رأى عمرُ بنُ الخطابِ قومًا يتوضَّئون، فقال: خلِّلوا .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Zeyd b. Huleyde'nin azatlısı Vâkıd'dan anlattı, dedi ki: Mus'ab b. Sa'd'ı şöyle derken işittim: Ömer b. el-Hattâb abdest alan bir topluluk gördü de: "Hilalleyiniz" dedi .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الوهابِ، قال: سمِعتُ يحيى، قال: سمِعتُ القاسمَ، قال: كان ابن عمرَ يخلَعُ خُفَّيه، ثم يتوضَّأُ فيغسِلُ رجليه، ثم يخلِّلُ أصابعَه .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdülvehhâb anlattı, dedi ki: Yahyâ'yı işittim, dedi ki: el-Kâsım'ı işittim, şöyle dedi: İbn Ömer mestlerini çıkarır, sonra abdest alır ve ayaklarını yıkar, sonra da parmaklarının arasını hilallerdi .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن الزُّبيرِ بن عَدِيٍّ، عن إبراهيمَ، قال: قلتُ للأسودِ: رأيتَ عمرَ يغسِلُ قدميه غَسْلًا؟ قال: نَعَمْ .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Zübeyr b. Adiy'den, o da İbrâhîm'den anlattı: el-Esved'e: "Ömer'i ayaklarını yıkarken gördün mü?" dedim. O da: "Evet" dedi .
حدَّثني محمدُ بنُ خَلَفٍ، قال: ثنا إسحاقُ بنُ منصورٍ، قال: ثنا محمدُ بن مسلمٍ، عن إبراهيمَ بن مَيْسرةَ، عن عمرَ بن عبدِ العزيزِ، أنه قال لابنِ أبى سُويدٍ: بلَغَنا عن ثلاثةٍ كلُّهم رأَوُا النبيَّ ﷺ يغسِلُ قدميه غَسْلًا، أَدْنَاهم ابن عمِّك المغيرةُ .
Bana Muhammed b. Halef anlattı, dedi ki: Bize İshâk b. Mansûr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Müslim, İbrâhîm b. Meysere'den, o da Ömer b. Abdülazîz'den anlattı; o, İbn Ebî Süveyd'e şöyle demiştir: "Hepsi de Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ayaklarını yıkadığını gören üç kişiden bize haber ulaştı, bunların [nesepçe] sana en yakını amcanın oğlu Mugîre'dir ."
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا الصبَّاحُ، عن محمدٍ، وهو ابن أَبانٍ، عن
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize es-Sabbâh, Muhammed'den -ki o İbn Ebân'dır-, o da