أبي إسحاقَ، عن الحارثِ، عن عليٍّ، قال: اغسِلوا الأقدامَ إلى الكعبين.
Ebû İshâk'tan, o el-Hâris'ten, o da Ali'den anlattı: "Ayakları topuklara kadar yıkayınız" dedi.
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، عن خالدٍ، عن أبي قِلابةَ، أن عمرَ بنَ الخطابِ رأى رجلًا قد ترَك على ظهرِ قدمِه مثلَ الظُّفْرِ، فأمَره أن يُعيدَ وضوءَه وصلاتَه .
Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Hâlid'den, o da Ebû Kılâbe'den anlattı: Ömer b. el-Hattâb, ayağının üzerinde tırnak kadar bir yeri [kuru] bırakmış bir adam gördü de abdestini ve namazını yeniden kılmasını emretti .
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُليةَ، عن محمدِ بن إسحاقَ، عن شَيْبَةَ بن نِصاحٍ، قال: صحِبتُ القاسمَ بنَ محمدٍ إلى مكةَ، فرأيتُه إذا توضَّأ للصلاةِ يُدْخِلُ أصابعَ رجليه يَصُبُّ عليها الماءَ. قلتُ: يا أبا محمدٍ: لمَ تصنَعُ هذا؟ قال: رأيتُ ابنَ عمرَ يصنَعُه .
Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Muhammed b. İshâk'tan, o da Şeybe b. Nisâh'tan anlattı, dedi ki: el-Kâsım b. Muhammed ile Mekke'ye kadar arkadaşlık ettim. Namaz için abdest aldığında üzerine su dökerken ayak parmaklarını birbirine geçirdiğini gördüm. "Ey Ebû Muhammed! Bunu niçin yapıyorsun?" dedim. Şöyle dedi: "İbn Ömer'in böyle yaptığını gördüm ."
حدَّثنا أبو كُريبٍ وابنُ وكيعٍ، قالا: ثنا ابن إدريسَ، قال: سمِعتُ أبي، عن حمَّادٍ، عن إبراهيمَ في قولِه: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ}. قال: عاد الأمرُ إلى الغَسْل .
Bize Ebû Küreyb ve İbn Vekî' anlattılar, dediler ki: Bize İbn İdrîs anlattı, dedi ki: Babamı Hammâd'dan, o da İbrâhîm'den: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} “...yüzlerinizi, dirseklere kadar ellerinizi yıkayın, başlarınızı meshedin ve topuklara kadar ayaklarınızı [yıkayın]...” ayeti hakkında şöyle derken işittim: "Emir tekrar yıkamaya döndü ."
حدَّثني الحسينُ بنُ عليٍّ الصُّدَائيُّ، قال: ثنا أبي، عن حفصٍ الغاضريِّ، عن عامرِ بن كُلَيبٍ، عن أبي عبدِ الرحمنِ، قال: قرَأ عليَّ الحسنُ والحسينُ رِضوانُ اللَّهِ عليهما، فقرأا: (وأَرْجُلِكم إلى الكَعْبَيْنِ) فسمِع عليٌّ ﵁ ذلك، وكان يقضى بينَ الناسِ، فقال: {وَأَرْجُلَكُمْ}. هذا مِن المقدَّمِ والمؤخَّرِ مِن الكلامِ.
Bana el-Huseyn b. Alî es-Sudâî anlattı, dedi ki: Bize babam, Hafs el-Gâdırî'den, o Âmir b. Küleyb'den, o da Ebû Abdirrahmân'dan anlattı, dedi ki: Hasan ve Hüseyin -rıdvânullâhi aleyhimâ- bana [Kur'an] okudular ve [ilgili kısmı]: (وأَرْجُلِكم إلى الكَعْبَيْنِ) [kesra ile] okudular. İnsanlar arasında hüküm vermekte olan Alî radıyallâhu anh bunu işitti ve şöyle dedi: “{وَأَرْجُلَكُمْ} “...ve ayaklarınızı...” [şeklindedir]. Bu, sözün takdim ve tehir edilmiş (öne alınmış ve ertelenmiş) kabilindendir.”
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عبدُ الوهابِ و ابن عبدِ الأعلى، عن خالدٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ أنه قرَأها: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ} بالنصبِ، وقال: عاد الأمرُ إلى الغَسْلِ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Abdülvehhâb ve İbn Abdil'a'lâ, Hâlid'den, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan anlattı; o ayeti nasb ile: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ} “...ve başlarınızı meshedip ayaklarınızı da [yıkayın]...” şeklinde okumuş ve: "Emir tekrar yıkamaya döndü" demiştir .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عَبْدةُ وأبو معاويةَ، عن هشامِ بن عروةَ، عن أبيه، أنه قرَأها: {وَأَرْجُلَكُمْ}. وقال: عاد الأمرُ إلى الغَسْلِ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Abde ve Ebû Muâviye, Hişâm b. Urve'den, o da babasından anlattı; o ayeti: {وَأَرْجُلَكُمْ} “...ve ayaklarınızı [yıkayın]...” şeklinde okumuş ve: "Emir tekrar yıkamaya döndü" demiştir .
حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا ابن المباركِ، عن قيسٍ، عن عاصمٍ، عن زِرٍّ، عن عبدِ اللَّهِ أنه كان يقرأُ: {وَأَرْجُلَكُمْ}. بالنصبِ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbnü'l-Mubârek, Kays'tan, o Âsım'dan, o Zirr'den, o da Abdullah'tan anlattı; o ayeti nasb ile: {وَأَرْجُلَكُمْ} “...ve ayaklarınızı [yıkayın]...” şeklinde okurdu .
حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مفضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّديِّ قوله: {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ}: أما {وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ}. فيقولُ: اغْسِلوا وجوهَكم، واغْسِلوا أرجلَكم، وامْسحوا برءوسِكم، فهذا من التقديمِ والتأخيرِ.
Bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den nakletti; o, {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} “...yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın, başlarınızı meshedin ve topuklara kadar ayaklarınızı [yıkayın]...” kavli hakkında şöyle demiştir: {وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} “...ve topuklara kadar ayaklarınızı [yıkayın]...” kısmına gelince; [Cenâb-ı Hak şöyle] buyurmaktadır: Yüzlerinizi yıkayın, ayaklarınızı yıkayın ve başlarınızı meshedin. Dolayısıyla bu, takdim ve tehir (söz diziminde öne alma ve sonraya bırakma) kabilindendir.
[حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا حسينُ بنُ عليٍّ، عن شيبانَ، قال: أُثْبِت لي عن عليٍّ أنه قرَأ: {وَأَرْجُلَكُمْ}] .
[Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Hüseyin b. Ali, Şeybân'dan anlattı, dedi ki: Bana Ali'den onun: {وَأَرْجُلَكُمْ} “...ve ayaklarınızı [yıkayın]...” şeklinde okuduğu sabit oldu] .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سفيانَ، عن هشامِ بن عروةَ، عن أبيه: {وَأَرْجُلَكُمْ}. رجَع الأمرُ إِلى الغَسْلِ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Hişâm b. Urve'den, o da babasından nakletti: {وَأَرْجُلَكُمْ} “...ve ayaklarınızı [yıkayın]...” ayeti hakkında; emir tekrar yıkamaya döndü, dedi .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن خالدٍ، عن عكرمةَ مثلَه.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Hâlid'den, o da İkrime'den benzerini anlattı.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا الحِمَّانيُّ، قال: ثنا شريكٌ، عن الأعمشِ، قال: كان أصحابُ عبدِ اللَّهِ يقرءُونها: {وَأَرْجُلَكُمْ}. فيغسِلون.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize el-Himmânî anlattı, dedi ki: Bize Şerîk, el-A'meş'ten anlattı, dedi ki: Abdullah'ın arkadaşları bu ayeti: {وَأَرْجُلَكُمْ} “...ve ayaklarınızı [yıkayın]...” şeklinde okurlar ve [ayaklarını] yıkarlardı.
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن أبي إسحاقَ، عن الحارثِ، عن عليٍّ، قال: اغْسِلِ القدمَيْن إلى الكعبَيْن .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Ebû İshâk'tan, o el-Hâris'ten, o da Ali'den anlattı, şöyle dedi: "İki ayağı topuklara kadar yıka" .
حدَّثني عبدُ اللَّهِ بنُ محمدٍ الزهري، قال: ثنا سفيانُ بنُ عُيينةَ، عن أبي السَّوداءِ، عن ابن عبدِ خيرٍ، عن أبيه، قال: رأيْتُ عليًّا توَضَّأ، فغسَل ظاهرَ قدميه، وقال: لولا أنى رأيْتُ رسولَ اللَّهِ ﷺ فعَل ذلك، ظنَنْتُ أن بَطْنَ القدمِ أحقُّ مِن ظاهرِها.
Bana Abdullah b. Muhammed ez-Zührî anlattı, dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne, Ebü's-Sevdâ'dan, o İbn Abdi Hayr'dan, o da babasından anlattı, şöyle dedi: Ali'yi abdest alırken gördüm; ayaklarının üstünü yıkadı ve şöyle dedi: «Eğer Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in böyle yaptığını görmüş olmasaydım, ayağın altının [yıkanmaya] üstünden daha lâyık olduğunu düşünürdüm.»
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا ابن يَمانٍ، قال: ثنا عبدُ الملكِ، عن عطاءٍ، قال: لم أَرَ أحدًا يَمْسَحُ على القدمين .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân anlattı, dedi ki: Bize Abdülmelik, Atâ'dan anlattı, şöyle dedi: "Hiç kimseyi ayaklar üzerine meshederken görmedim" .
حدَّثني المثنى، قال: ثنى الحجاجُ بنُ المِنْهالِ، قال: ثنا حمادٌ، عن قيسِ بن سعدٍ، عن مُجاهدٍ أنه قرَأ: {وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} فنصَبها، وقال: رجَع إلى الغَسلِ .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize el-Haccâc b. el-Minhâl anlattı, dedi ki: Bize Hammâd, Kays b. Sa'd'dan, o da Mücâhid'den anlattı; o: {وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} “...ve topuklara kadar ayaklarınızı [yıkayın]...” ayetini nasb ile okumuş ve: "Emir yıkamaya döndü" demiştir .
حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا جابرُ بنُ نوحٍ، قال: سمِعْتُ الأعمشَ يَقْرَأُ: {وَأَرْجُلَكُمْ} بالنصبِ.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Câbir b. Nûh anlattı, dedi ki: el-A'meş'i nasb ile: {وَأَرْجُلَكُمْ} “...ve ayaklarınızı [yıkayın]...” şeklinde okurken işittim.
حدَّثني يونُسُ، قال: أخْبرَنا أشْهَبُ، قال: سُئِل مالكٌ عن قولِ اللَّهِ: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ}: أهى {وَأَرْجُلَكُمْ} أو (أرجلِكم)؟ فقال: إنما هو الغسلُ، وليس بالمسحِ، لا تُمْسَحُ الأرجلُ، إنما تُغْسَلُ. قيل له: أفرأيْتَ مَن مسَح أيُجْزِئُه ذلك؟ قال: لا .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize Eşheb haber verdi, dedi ki: Mâlik'e Allah'ın: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} “...ve başlarınızı meshedip topuklara kadar da ayaklarınızı [yıkayın]...” sözü hakkında soruldu: "Bu kelime {وَأَرْجُلَكُمْ} (ve ercüle-küm) şeklinde [mansub] mudur, yoksa (ercüli-küm) şeklinde [mecrur] mudur?" Mâlik şöyle dedi: "[Farz olan] sadece yıkamaktır, mesh değildir; ayaklar meshedilmez, sadece yıkanır." Ona: "Peki, mesheden kimsenin bu yaptığı yeterli olur mu?" denildi. O da: "Hayır" dedi .
حدَّثنا أحمدُ بنُ حازمٍ، قال: ثنا أبو نُعَيْمٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن الضحاكِ: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ}. قال: اغْسِلوها غَسْلًا.
Bize Ahmed b. Hâzım anlattı, dedi ki: Bize Ebû Nuaym anlattı, dedi ki: Bize Seleme ed-Dahhâk'tan nakletti: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ} “...ve başlarınızı meshedip ayaklarınızı da [yıkayın]...” ayeti hakkında şöyle dedi: "Onları yıkayarak yıkayınız."
وقرَأ ذلك آخرون مِن قرَأةِ الحجازِ والعراقِ: (وامسَحوا برُءُوسِكم وأرْجُلِكم). بخفضِ "الأرجلِ". وتأوَّل قارِئو ذلك كذلك أن اللَّهَ إنما أمَر عبادَه بمسحِ الأرجلِ فى الوضوءِ دونَ غسلِها، وجعَلوا "الأرجلَ" عطفًا على "الرأسِ"، فخفَضوها لذلك.
Hicaz ve Irak kurrâsından başkaları ise bunu: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ} “...başlarınızı ve ayaklarınızı meshedin...” [şeklinde], “el-Ercül” kelimesini cer (kesre) ile okudular. Bunu bu şekilde okuyanlar, Allah'ın abdestte kullarına ayakları yıkamayı değil, onları meshetmeyi emrettiği şeklinde tevil ettiler ve “el-Ercül” kelimesini “er-Re's” kelimesine matuf kılarak bundan dolayı cer ile okudular.
ذكرُ مَن قال ذلك مِن أهلِ التأويلِ
Tevil ehlinden bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ قيسٍ الخُراسانيُّ، عن ابن جُرَيجٍ، عن عمرِو بن دينارٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ، قال: الوضوءُ غَسْلتان ومَسْحتان .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Kays el-Horasânî, İbn Cüreyc'den, o Amr b. Dînâr'dan, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan anlattı, şöyle dedi: "Abdest iki yıkama ve iki meshten ibarettir" .
حدَّثنا حميدُ بنُ مَسْعدةَ، قال: ثنا بشرُ بنُ المفضَّلِ، عن حميدٍ، ح وحدَّثنا يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا ابن عُليَّةَ، [قال: ثنا حميدٌ، قال: قال موسى بنُ أنسٍ لأنسٍ ونحن عندَه: يا أبا حمزةَ، إن الحجاجَ خطَبَنا بالأَهْوازِ ونحن معه، فذكَر الطَّهورَ، فقال: اغْسِلوا وجوهَكم وأيديَكم، وامْسَحوا برءوسِكم وأرجلَكم، وإنه ليس شيءٌ مِن ابن آدمَ أقربَ إلى خَبَثِه مِن قدميه، فاغْسِلُوا بُطونَهما وظُهورَهما وعَراقِيبَهما. فقال أنسٌ: صدَق اللَّهُ وكذَب الحجاجُ، قال اللَّهُ: (وامْسَحوا برُءوسِكُم وأَرْجُلِكم). قال: وكان أنسٌ إذا مسَح قدميه بلَّهما .
Bize Humeyd b. Mes'ade anlattı, dedi ki: Bize Bişr b. el-Mufaddal Humeyd'den anlattı (H). Ve bize Ya'kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye [anlattı, dedi ki: Bize Humeyd anlattı, dedi ki]: Biz Enes'in yanındayken Mûsâ b. Enes ona şöyle dedi: "Ey Ebû Hamza! Biz Ahvaz'da onunla beraberken Haccâc bize bir hutbe verdi ve temizlikten bahsederek şöyle dedi: 'Yüzlerinizi ve ellerinizi yıkayın; başlarınızı ve ayaklarınızı meshedin. Doğrusu Âdemoğlunun hiçbir azası pis şeylere ayakları kadar yakın değildir; bu yüzden onların altlarını, üstlerini ve ökçelerini yıkayın.' Bunun üzerine Enes şöyle dedi: 'Allah doğru söylemiştir, Haccâc ise yalan söylemiştir! Allah: (وامْسَحوا برُءوسِكُم وأَرْجُلِكم) '...başlarınızı ve ayaklarınızı meshedin...' buyurmuştur.' [Râvi] dedi ki: Enes ayaklarını meshettiği zaman onları ıslatırdı .
حدَّثنا ابن سهلٍ، قال: ثنا مُؤَمَّلٌ، قال: ثنا حمادٌ، قال: ثنا عاصمٌ الأحْوَلُ، عن أنسٍ، قال: نزَل القرآنُ بالمسحِ، والسنةُ الغَسْلُ .
Bize İbn Sehl anlattı, dedi ki: Bize Müemmel anlattı, dedi ki: Bize Hammâd anlattı, dedi ki: Bize Âsım el-Ahvel Enes'ten anlattı, şöyle dedi: "Kur'an mesh ile indi, sünnet ise yıkamayı getirdi" .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا ابن أبي عَدِيٍّ، عن حميدٍ، عن موسى بن أنسٍ، قال: خطَب الحجاجُ، فقال: اغْسِلوا وجوهَكم وأيديَكم وأرجلَكم، ظُهُورَهما وبطونَهما وعَراقِيبَهما، فإن ذلك أدنى إلى خَبَثِكم. قال أنسٌ: صدَق اللَّهُ وكذَب الحجاجُ، قال اللَّهُ: (وامْسَحوا برُءُوسِكم وأَرْجُلِكم إلى الكعبين)].
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy, Humeyd'den, o da Mûsâ b. Enes'ten anlattı; o şöyle dedi: Haccâc bir hutbe irad edip şöyle dedi: "Yüzlerinizi, ellerinizi ve ayaklarınızı; [ayaklarınızın] üstlerini, altlarını ve aşil tendonlarını/ökçelerini yıkayın; zira bu pisliğinize en yakın olandır." Enes ise şöyle dedi: "Allah doğru söylemiştir, Haccâc yalan söylemiştir. Allah Teâlâ: { وامْسَحوا برُءُوسِكم وأَرْجُلِكم إلى الكعبين } “Başlarınızı ve topuklara kadar ayaklarınızı meshedin” buyurmuştur."]
[حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عليةَ، قال: ثنا عبيدُ اللَّهِ العَتَكيُّ، عن عكرمةَ، قال: ليس على الرِّجْلين غسلٌ، إنما نزَل فيهما المسحُ .
[Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullâh el-Atekî İkrime'den anlattı; o şöyle demiştir: "İki ayak üzerine yıkamak farz değildir, onlar hakkında ancak mesh nazil olmuştur" .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عَنْبَسةَ، عن جابرٍ، عن أبي جعفرٍ، قال: امْسَحُ على رأسِك وقدمَيْك.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn, Anbese'den, o Câbir'den, o da Ebû Ca'fer'den nakletti; o şöyle demiştir: "Başını ve iki ayağını meshet."
حدَّثني أبو السائبِ، قال: ثنا ابن إدريسَ، عن داودَ بن أبي هندٍ، عن الشعبيِّ، قال: نزَل جبريلُ بالمسحِ. قال: ثم قال الشعبيُّ: ألا تَرَى أن التيممَ أن يَمْسَحَ ما كان غسلًا، ويُلْغِىَ ما كان مسحًا؟
Bana Ebü's-Sâib anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs, Dâvûd b. Ebî Hind'den, o da eş-Şa'bî'den anlattı, dedi ki: "Cibrîl mesh ile indi." [Râvi] dedi ki: Sonra eş-Şa'bî şöyle dedi: "Görmez misin ki teyemmüm, [abdestte] yıkanması gereken yerlerin meshedilmesi ve meshedilmesi gereken yerlerin ise düşürülmesinden ibarettir?"
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا جَرِيرٌ، عن مُغيرةَ، عن الشعبيِّ، قال: أُمِر بالتيممِ فيما أُمِر به بالغَسلِ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre'den, o da eş-Şa'bî'den anlattı, şöyle dedi: "[Abdestte] yıkanması emredilen azalar için teyemmüm emredilmiştir" .
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُليَّةَ، عن داودَ، عن الشعبيِّ أنه قال: إنما هو المسحُ على الرجلين، ألا تَرَى أنه ما كان عليه الغسلُ جُعِل عليه المسحُ، وما كان عليه المسحُ أُهْمِل ؟
Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Dâvûd'dan, o da eş-Şa'bî'den anlattı; o şöyle demiştir: "Doğrusu [hüküm] iki ayağı meshetmektir. Görmez misin ki [teyemmümde], yıkanması gereken azanın üzerine mesh konulmuş, meshedilmesi gereken aza ise büsbütün bırakılmıştır?"
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا عبدُ الوهَّابِ، قال] : ثنا داودُ، عن عامرٍ أنه قال: أُمِر أن يُمْسَحَ في التيممِ ما أُمِر أن يُغْسَلَ في الوضوءِ، وأُبْطِل ما أُمِر أَن يُمْسَحَ في الوضوءِ؛ الرأسُ والرجلان (٣) .
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdülvehhâb anlattı, dedi ki] : Bize Dâvûd Âmir'den anlattı; o şöyle demiştir: "Teyemmümde, abdestte yıkanması emredilen azaların meshedilmesi emredilmiş; abdestte meshedilmesi emredilen baş ve iki ayak ise [teyemmümden] kaldırılmıştır" (٣).
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا ابن أبي عَدِيٍّ، عن داودَ، عن الشعبيِّ، قال: أُمِر أن يُمْسَحَ بالصَّعِيدِ في التيممِ ما أُمِر أَن يُغْسَلَ بالماءِ، وأُهْمِل ما أُمِر أَن يُمْسَحَ بالماءِ .
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adî, Dâvûd'dan, o da eş-Şa'bî'den anlattı; o şöyle demiştir: "Teyemmümde, [abdestte] su ile yıkanması emredilen azaların temiz toprakla meshedilmesi emredilmiş; su ile meshedilmesi emredilen azalar ise büsbütün bırakılmıştır".
حدَّثنا ابن أبي زيادٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا إسماعيلُ، قال: قلتُ لعامرٍ: إن ناسًا يقولون: إن جبريلَ ﵇ نزَل بغسلِ الرِّجْليْن. فقال: نزَل جبريلُ بالمسحِ .
Bize İbn Ebî Ziyâd anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize İsmâîl anlattı, dedi ki: Âmir'e: "Bazı insanlar, Cibrîl aleyhisselâm'ın ayakları yıkama emriyle indiğini söylüyorlar" dedim. O da: "Cibrîl mesh ile indi" dedi .
حدَّثنا أبو بشرٍ الواسطيُّ إسحاقُ بنُ شاهينٍ، قال: ثنا خالدُ بنُ عبدِ اللهِ، عن يونُسَ، قال: حدثني مَن صحِب عكرمةَ إلى واسطٍ، قال: فما رأيْتُه غسَل رجليه، إنما يَمْسَحُ عليهما حتى خرَج منها.
Bize Vâsıtlı Ebû Bişr İshâk b. Şâhîn anlattı, dedi ki: Bize Hâlid b. Abdillâh, Yûnus'tan anlattı, dedi ki: İkrime'ye Vâsıt'a kadar yol arkadaşlığı yapan kişi bana şöyle anlattı: "Oradan çıkıncaya kadar onun ayaklarını yıkadığını hiç görmedim; yalnızca onların üzerine meshederdi."
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: (يا أيها الذين آمَنوا إذا قُمْتم إلى الصلاةِ فَاغْسِلُوا وُجوهَكم وأيديَكم إلى المرافِقِ وامْسحُوا برءُوسكم وأرجلِكم إلى الكَعْبين): افْتَرَض اللهُ غَسْلتيْن ومَسْحَتين .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti: (يا أيها الذين آمَنوا إذا قُمْتم إلى الصلاةِ فَاغْسِلُوا وُجوهَكم وأيديَكم إلى المرافِقِ وامْسحُوا برءُوسكم وأرجلِكم إلى الكَعْبين) “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın; başlarınızı ve topuklara kadar ayaklarınızı meshedin...” sözü hakkında şöyle dedi: "Allah iki yıkama ve iki mesh farz kılmıştır" .
حدَّثنا ابن حميدٍ وابنُ وكيعٍ قالا: ثنا جَريرٌ، عن الأعمشِ، عن يحيى بن وَثَّابٍ، عن علقمةَ أنه قرَأ: (وأَرْجُلِكم) مخفوضةَ اللامِ .
Bize İbn Humeyd ve İbn Vekî' anlattılar, dediler ki: Bize Cerîr, el-A'meş'ten, o Yahyâ b. Vessâb'dan, o da Alkame'den nakletti; o [kelimeyi] lâm harfinin cerriyle: (وأَرْجُلِكم) şeklinde okumuştur .
حدَّثنا ابن حُميدٍ وابنُ وَكيعٍ، قالا: ثنا جَرِيرٌ، عن الأعمشِ مثلَه.
Bize İbn Humeyd ve İbn Vekî' anlattılar, dediler ki: Bize Cerîr el-A'meş'ten benzerini anlattı.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبو الحسينِ العُكْليُّ، عن عبدِ الوارثِ، عن حُميدٍ، عن مجاهدٍ أَنه كان يَقْرَأُ: (وأرجُلِكم) .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Ebu'l-Hüseyn el-Uklî, Abdülvâris'ten, o Humeyd'den, o da Mücâhid'den nakletti; o [kelimeyi]: (وأرجُلِكم) şeklinde okurdu .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا جابرُ بنُ نوحٍ، قال: ثنا إسماعيلُ بنُ أبي خالدٍ،
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Câbir b. Nûh anlattı, dedi ki: Bize İsmâîl b. Ebî Hâlid anlattı,
قال: كان الشعبيُّ يَقْرَأُ: (وأرجلِكم) بالخفضِ .
dedi ki: Eş-Şa'bî [kelimeyi] cer ile: (وأرجلِكم) şeklinde okurdu .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن الحسنِ بن صالحٍ، عن غالبٍ، عن أبي جعفرٍ أنه قرَأ: (وأرجلِكم) بالخفضِ.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, el-Hasen b. Sâlih'ten, o Gâlib'den, o da Ebû Ca'fer'den nakletti; o [kelimeyi] cer ile: (وأرجلِكم) şeklinde okumuştur.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سلمةَ، عن الضحاكِ أنه قرَأ: (وأرجلِكم) بالكسر.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Seleme'den, o da ed-Dahhâk'tan nakletti; o [kelimeyi] kesre ile: (وأرجلِكم) şeklinde okumuştur.
والصوابُ مِن القولِ عندَنا في ذلك أن الله عزَّ ذكرُه أمرَ بعمومِ مسحِ الرِّجليْن بالماءِ في الوضوءِ، كما أمَر بعمومِ مسحِ الوجهِ بالترابِ في التيممِ، وإذا فعَل ذلك بهما المتوضئُ كان مُسْتَحِقًّا اسمَ "ماسحٍ غاسلٍ"؛ لأن غسلَهما إمْرارُ الماءِ عليْهما أو إصابتُهما بالماءِ، ومسحَهما إمرارُ اليدِ أو ما قام مَقامَ اليد عليهما، فإذا فعَل ذلك بهما فاعلٌ فهو غاسلٌ ماسحٌ.
Bu hususta bize göre doğru olan görüş şudur: Şanı yüce olan Allah, teyemmümde yüzün tamamının toprakla meshedilmesini emrettiği gibi, abdestte de iki ayağın tamamının su ile meshedilmesini emretmiştir. Abdest alan kimse her iki ayağa bunu uyguladığında hem "mesheden" hem de "yıkayan" ismini hak etmiş olur. Zira ayakları yıkamak, suyu onların üzerinden akıtmak veya suyun onlara temas etmesidir; ayakları meshetmek ise elin veya el yerine geçen bir şeyin onların üzerinden geçirilmesidir. Bir kimse her iki ayağa bunu uyguladığı zaman o kimse hem yıkayan hem de meshedendir.
ولذلك مِن احتمالِ "المسحِ" المعْنَيَيْن اللذين وصَفْتُ مِن العمومِ والخصوصِ، اللذيْن أحدُهما مسحٌ ببعضٍ، والآخرُ مسحٌ بالجميعِ - اخْتَلَفت قراءةُ القرَأةِ في قولِه: {وَأَرْجُلَكُمْ} فنصَبها بعضُهم توجيهًا منه ذلك إلى أن الفرضَ فيهما الغسلُ، وإنكارًا منه المسحَ عليهما، مع تَظاهُرِ الأخْبارِ عن رسولِ اللهِ ﷺ بعمومِ مسحِهما بالماءِ، وخفَضها بعضُهم توجيهًا منه ذلك إلى أن الفرضَ فيهما المسحُ.
İşte "mesh" kelimesinin, zikrettiğim bu iki manayı —yani biri bir kısmın meshedilmesi, diğeri ise tamamının meshedilmesi olan umumi ve hususi manaları— taşıma ihtimalinden dolayıdır ki kıraat âlimleri O'nun: {وَأَرْجُلَكُمْ} “ve ayaklarınızı” sözündeki okuyuşta ihtilaf etmişlerdir. Bazıları, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den ayakların tamamının su ile meshedildiğine dair haberlerin birbirini desteklemesine rağmen, ayaklardaki farzın yıkamak olduğunu belirtmek ve onların meshedilmesini reddetmek üzere nasb ile okumuştur; bazıları ise ayaklardaki farzın mesh olduğunu belirtmek üzere cer ile okumuştur.
ولمَّا قلنا في تأويلِ ذلك: إنه معنيٌّ به عمومُ مسحِ الرِّجْلين بالماءِ. كرِه مَن كرِه للمُتوضِّيءُ الاجتزاءَ بإدخالِ رجليْه في الماءِ دون مسحِهما بيدِه، أو بما قام مَقامَ اليدِ، توجيهًا منه قولَه: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} إلى مسحِ
Bunun tevilinde, kastedilenin iki ayağın tamamının su ile meshedilmesi olduğunu söylediğimizde; abdest alan kimsenin, ayaklarını eliyle veya el yerine geçen bir şeyle meshetmeksizin sadece suya sokmakla yetinmesini mekruh görenler, O'nun: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} “Başlarınızı ve topuklara kadar ayaklarınızı meshedin...” sözünü [ayakların] meshedilmesine
جميعِهما عامًّا باليدِ، أو بما قامَ مَقامَ اليدِ دونَ بعضِهما مع غسلِهما بالماءِ.
“Başlarınızı ve topuklara kadar ayaklarınızı meshedin...” sözünü, su ile yıkanmalarının yanı sıra, bir kısmının değil tamamının el veya el yerine geçen bir şey ile umumi olarak meshedilmesine yormuşlardır.
كما حدَّثنا ابن بَشار، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، قال: [ثنا ابن جُريجٍ، قال] : ثنا نافعٌ، عن ابن عمرَ، وعن الأحولِ، عن طاوسٍ، أنه سُئِل عن الرجلِ يَتَوَضَّأُ و يُدْخِلُ رجليه في الماءِ، قال: ما أَعُدُّ ذلك طائلًا .
Nitekim bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân anlattı, dedi ki: [Bize İbn Cüreyc anlattı, dedi ki] : Bize Nâfi', İbn Ömer'den; ve el-Ahvel, Tâvûs'tan anlattı ki, abdest alıp iki ayağını suya sokan adam hakkında ona sorulduğunda: "Bunu geçerli [bir amel] saymam" demiştir .
وأجاز ذلك مَن أجاز توجيهًا منه إلى أنه معنيٌّ به الغَسْلُ.
Buna cevaz verenler ise, âyetten kastedilenin yıkamak olduğuna yorarak cevaz vermişlerdir.
كما حدَّثني أبو السائبِ، قال: ثنا ابن إدريسَ، قال: سمِعْتُ هشامًا يَذْكُرُ عن الحسنِ في الرجلِ يَتَوَضَّأُ في السفينةِ، قال: لا بأسَ أن يَغْمِسَ رجليه غَمْسًا.
Nitekim bana Ebu's-Sâib anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs anlattı, dedi ki: Hişâm'ın el-Hasen'den, gemide abdest alan adam hakkında şöyle naklettiğini işittim: "Ayaklarını daldırarak batırmasında bir beis yoktur."
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، قال: أَخْبَرَنى أبو حرَّةَ ، عن الحسنِ في الرجلِ إذا توَضَّأ على حرفِ السفينةِ، قال: يُخَضْخِضُ قدميْه في الماءِ .
Bana Ya'kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bana Ebû Hurre , el-Hasen'den geminin kenarında abdest alan adam hakkında haber verdi; o: "İki ayağını suda çalkalar " demiştir .
فإذا كان في المسح المعنيان اللذان وصَفْنا مِن عمومِ الرِّجْلين بالماءِ، وخصوصِ بعضِهما به، وكان صحيحًا بالأدلةِ الدالَّة التي سنَذْكُرُها بعدُ، أن مرادَ اللهِ مِن مسحِهما العمومُ، وكان لعمومهما بذلك معنى الغسلِ والمسحِ، فبيِّنٌ صوابُ
Mesh [kavramında], nitelediğimiz üzere hem suyun iki ayağın tamamını kaplaması hem de bir kısmına tahsis edilmesi şeklinde iki anlam bulunduğuna, ileride zikredeceğimiz deliller doğrultusunda Allah'ın ayakların meshedilmesinden muradının [ayakların] tamamının [suyla] kaplanması olduğu sabit olduğuna ve bununla ayakların tamamının kaplanmasında hem yıkama (gasl) hem de mesh manası bulunduğuna göre,
القراءتين جميعًا، أعْنى النصبَ في "الأرجلِ" والخفضَ؛ لأن في عمومِ الرِّجْلين بمَسحِهما بالماءِ غسلَهما، وفى إمرارِ اليدِ وما قام مَقامَ اليد عليهما مسَحهما.
her iki kıraatin de —yani "el-ercül" kelimesindeki nasb ve cer okuyuşlarının— doğruluğu açıktır. Çünkü ayakların su ile meshedilerek tamamının kaplanmasında yıkama, elin veya el yerine geçen bir şeyin onların üzerinden geçirilmesinde ise mesh manası vardır.
فوجهُ صوابِ قراءةِ مَن قرَأ ذلك نصبًا؛ لما في ذلك مِن معنى عمومِهما بإمرارِ الماءِ عليهما.
Bu kelimeyi nasb ile okuyanın kıraatinin doğruluk yönü; bunda suyun ayakların üzerinden geçirilmesi suretiyle tamamının kaplanması manası bulunmasındandır.
ووجهُ صوابِ قراءةِ مَن قرَأه خفضًا؛ لما في ذلك مِن إمرارِ اليدِ عليهما، أو ما قام مَقامَ اليدِ مسحًا بهما، غيرَ أن ذلك وإن كان كذلك، وكانت القراءتان كِلْتَاهما حسنًا صوابًا، فأعْجَبُ القراءتَيْن إليَّ أن أَقْرَأَها قراءةُ مَن قرَأ ذلك خفضًا؛ لما وصَفْتُ مِن جمعِ المسحِ المعنَيَيْن اللذين وصَفْتُ، ولأنه بعدَ قولِه: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ}. فالعطفُ به على "الرءوسِ" مع قربِه منه أولى مِن العطفِ به على "الأيدى"، وقد حيلَ بينَه وبينَها بقوله: {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ}.
Cer ile okuyanın kıraatinin doğruluk yönü ise; bunda elin veya el yerine geçen bir şeyin meshetmek suretiyle ayakların üzerinden geçirilmesi manası bulunmasındandır. Bununla birlikte, her ne kadar durum böyle olup her iki kıraat de güzel ve doğru olsa da, benim en çok tercih ettiğim okuyuş, bunu cer ile okuyanın kıraatidir; çünkü açıkladığım üzere mesh kelimesi zikrettiğim iki manayı birden kendisinde toplamaktadır ve ayrıca bu kelime {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ} “başlarınızı meshedin” sözünden sonra gelmektedir. Dolayısıyla, ona yakınlığı sebebiyle "ruûs" (başlar) kelimesine atfedilmesi, aralarına {وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ} “başlarınızı meshedin” sözü girdiği halde "eydî" (eller) kelimesine atfedilmesinden daha uygundur.
فإن قال قائلٌ: وما الدليلُ على أن المرادَ بالمسحِ في الرِّجْلَين العمومُ دون أن يكونَ خصوصًا، نظيرَ قولِك في المسحِ بالرأسِ؟
Eğer birisi: "Başın meshedilmesinde söylediğin görüşün aksine, ayaklarda mesh ile kastedilenin bir kısmı değil de tamamı olduğuna delil nedir?" derse,
قيل: الدليلُ على ذلك تظاهرُ الأخبارِ عن رسولِ اللهِ ﷺ أنه قال: "ويلٌ للأعْقابِ وبُطونِ الأقْدامِ مِن النارِ". ولو كان مسحُ بعضِ القدمِ مُجْزِئًا مِن عمومِها بذلك، لمَا كان لها الويلُ بتركِ ما تُرك مسحُه منها بالماءِ، بعدَ أن يُمسَحَ بعضُها؛ لأن مَن أدَّى فرضَ اللَّهِ عليه فيما لزِمه غسلُه منها لم يَسْتَحِقَّ الويلَ، بل يَجِبُ أن يَكونَ له الثوابُ الجزِيلُ، [وفى وُجوبِ] الويلِ لعَقِبِ تاركِ غسلِ عَقِبِه في وضوئه، أوضحُ الدليلِ على وجوبِ فرضِ العمومِ بمسحِ جميعِ القدمِ بالماءِ، وصحةِ ما قلنا في ذلك وفسادِ ما خالَفَه.
Şöyle denilir: Buna delil, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den: «ويلٌ للأعْقابِ وبُطونِ الأقْدامِ مِن النارِ» «Ateşte [yanacak] ökçelerin ve ayak tabanlarının vay hâline!» buyurduğuna dair rivayetlerin birbirini destekler nitelikte [mütevatir derecesinde] olmasıdır. Şayet ayağın bir kısmını meshetmek bununla tamamının yerine geçerli olsaydı, bir kısmı meshedildikten sonra su ile meshedilmeyip bırakılan kısımdan ötürü o ayak için helâk tehdidi söz konusu olmazdı. Çünkü ayağından yıkaması gereken kısımda Allah'ın farzını yerine getiren kimse helâki hak etmez; bilakis onun bol mükâfata nail olması gerekir. Abdestinde ökçesini yıkamayı terk eden kimsenin ökçesine helâk tehdidinin tahakkuk etmesi [ve gerekliliği], ayağın tamamının su ile meshedilmesinin farziyetine, bu hususta söylediğimizin doğruluğuna ve buna muhalif olan görüşün geçersizliğine en açık delildir.
ذكرُ بعضِ الأخبارِ المَرْويةِ عن رسولِ اللهِ ﷺ بما ذكَرْنا
Zikrettiğimiz hususta Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edilen bazı haberlerin zikri
حدَّثنا حميدُ بنُ مَسْعدةَ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيْعٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن محمدِ بن زيادٍ، قال: كان أبو هريرةَ يَمُرُّ ونحن نَتَوَضَّأُ مِن المِطْهَرةِ، فيقولُ: أَسْبِغوا الوضوءَ، أَسْبِغوا الوضوءَ، قال أبو القاسمِ: "ويلٌ للعَراقيبِ مِن النارِ" .
Bize Humeyd b. Mes'ade anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Muhammed b. Ziyâd'dan anlattı, dedi ki: Biz abdest kabından abdest alırken Ebû Hureyre yanımıza uğrar ve şöyle derdi: "Abdesti tastamam alın, abdesti tastamam alın; Ebu'l-Kāsım: 'Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!' buyurdu" .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن شعبةَ، عن محمدِ بن زيادٍ، عن أبي هريرةَ، عن النبيِّ ﷺ، نحوَه، إلا أنه قال: "ويلٌ للأعْقابِ مِن النارِ" .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî', Şu'be'den, o Muhammed b. Ziyâd'dan, o Ebû Hureyre'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den benzerini nakletti; şu kadar var ki o: "Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!" demiştir .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا ابن أَبي عَدِيٍّ، عن شعبةَ، عن محمدِ بن زيادٍ، قال: كان أبو هريرةَ يَمُرُّ بأناسٍ يَتَوَضَّئُون يُسوُون الطَّهور، فيقولُ: أسْبِغوا الوضوءَ، فإني سمِعْتُ أبا القاسمِ ﷺ يقولُ: "ويلٌ للعَقِبِ مِن النارِ".
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiy, Şu'be'den, o da Muhammed b. Ziyâd'dan anlattı, dedi ki: Ebû Hureyre, abdest suyunu [azalarına] yetiştirmeye çalışan ve abdest alan bir topluluğun yanına uğrardı da şöyle derdi: "Abdesti tastamam alın; zira ben Ebu'l-Kāsım sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: 'Ateşten [yanacak] ökçenin vay haline!'"
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا أبو أسامةَ، عن شعبةَ، عن محمدِ بن زيادٍ، عن أبي هريرةَ، عن النبيِّ ﷺ بنحوِه.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Şu'be'den, o Muhammed b. Ziyâd'dan, o Ebû Hureyre'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den benzerini anlattı.
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن حمادِ بن سلمةَ، عن محمدِ بن زيادٍ، عن أبي هريرةَ، قال: قال النبيُّ ﷺ بنحوِه .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî', Hammâd b. Seleme'den, o Muhammed b. Ziyâd'dan, o da Ebû Hureyre'den nakletti, dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem benzerini buyurdu .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن حمادِ بن سلمةَ، عن محمدِ بن زيادٍ،
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî', Hammâd b. Seleme'den, o da Muhammed b. Ziyâd'dan nakletti,
عن أبي هريرةَ، قال: قال النبيُّ ﷺ: "ويلٌ للأعْقابِ مِن النارِ".
o da Ebû Hureyre'den nakletti, dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!" buyurdu.
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا خالدُ بنُ مَخْلَدٍ، قال: ثني سليمانُ بنُ بلالٍ، قال: ثنى سُهَيْلٌ، عن أبيه، عن أبي هريرةَ، قال: قال رسولُ اللهِ ﷺ: "ويلٌ للأعْقابِ مِن النارِ يومَ القيامةِ" .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Hâlid b. Mahled anlattı, dedi ki: Bana Süleymân b. Bilâl anlattı, dedi ki: Bana Süheyl, babasından, o da Ebû Hureyre'den anlattı; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kıyamet gününde ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!" buyurdu .
حدَّثني إسحاقُ بنُ شاهينٍ وإسماعيلُ بنُ موسى، قالا: ثنا خالدُ بنُ عبدِ اللَّهِ، عن سُهَيْل بن أبي صالحٍ، عن أبيه، عن أبي هريرةَ، قال: قال رسولُ اللهِ ﷺ: "ويلٌ للأعقابِ مِن النارِ". وقال إسماعيلُ في حديثِه: "ويلٌ للعَراقيبِ مِن النارِ".
Bana İshâk b. Şâhîn ve İsmâîl b. Mûsâ anlattılar, dediler ki: Bize Hâlid b. Abdillâh, Süheyl b. Ebî Sâlih'ten, o babasından, o da Ebû Hureyre'den nakletti; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!" buyurdu. İsmâîl kendi hadisinde: "Ateşten [yanacak] aşil tendonlarının vay haline!" demiştir.
حدَّثنا حميدُ بنُ مَسْعدةَ، قال: ثنا يَزِيدُ بنُ زُرَيْعٍ، قال: ثنا حسينٌ المُعَلِّمُ، عن يحيى بن أبي كثيرٍ، عن سالمٍ الدَّوْسيِّ، قال: دخَلْتُ مع عبدِ الرحمنِ بن أبي بكرٍ على عائشةَ، فدعا بوَضوءٍ، فقالت عائشةُ: يا عبدَ الرحمنِ، أسْبِغِ الوُضوءَ، فإنى سمِعْتُ رسولَ اللهِ ﷺ ما يقولُ: "ويلٌ للأعْقابِ مِن النارِ" .
Bize Humeyd b. Mes'ade anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' anlattı, dedi ki: Bize Hüseyn el-Muallim, Yahyâ b. Ebî Kesîr'den, o da Sâlim ed-Devsî'den anlattı; o şöyle dedi: Abdurrahman b. Ebî Bekr ile birlikte Âişe'nin yanına girdim. [Abdurrahman] abdest suyu istedi; bunun üzerine Âişe: "Ey Abdurrahman! Abdesti tastamam al; zira ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in: 'Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!' buyurduğunu işittim" dedi .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا عمرُ بنُ يُونُسَ الحَنَفيُّ، قال: ثنا عكرمةُ بنُ عمارٍ، قال: ثنا يحيى بن أبي كثيرٍ، قال: ثنى أبو سلمةَ بنُ عبدِ الرحمنِ، قال: ثني أبو سالمٍ مولى المَهْرِيِّ - هكذا قال عمرُ بنُ يُونُسَ - قال: خرَجْتُ أنا وعبدُ الرحمن بنُ أبي بكرٍ في جِنازةِ سعدِ بن أبي وقاصٍ. قال: فمررْتُ أنا وعبدُ الرحمنِ على حُجرةِ
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ömer b. Yûnus el-Hanefî anlattı, dedi ki: Bize İkrime b. Ammâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Ebî Kesîr anlattı, dedi ki: Bana Ebû Seleme b. Abdirrahmân anlattı, dedi ki: Bana el-Mehrî'nin azatlısı Ebû Sâlim -Ömer b. Yûnus böyle demiştir- anlattı; o şöyle dedi: Ben ve Abdurrahman b. Ebî Bekr, Sa'd b. Ebî Vakkâs'ın cenazesine çıktık. Dedi ki: Ben ve Abdurrahman [şunun] odasının yanından geçtik:
عائشةَ أختِ عبدِ الرحمنِ، فدعا عبدُ الرحمنِ بوَضوء، فسمِعْتُ عائشةَ تُنادِيه: يا عبدَ الرحمنِ، أَسْبِغِ الوُضوءَ، فإنى سمِعْتُ رسولَ اللهِ ﷺ يقولُ: "ويلٌ للأعْقابِ مِن النارِ" .
Abdurrahman'ın kız kardeşi Âişe'nin odasının yanından geçtik. Abdurrahman abdest suyu istedi. Bunun üzerine Âişe'nin ona: "Ey Abdurrahman! Abdesti tastamam al; zira ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i: 'Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!' buyururken işittim" diye seslendiğini duydum .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا أبو عامرٍ، قال: ثنا عليُّ بنُ المباركِ، عن يحيى بن أبى كثيرٍ، عن سالمٍ مولى دَوْسٍ، قال: سمعْتُ عائشةَ تقول لأخيها عبدِ الرحمنِ: يا عبدَ الرحمنِ، أَسْبِغِ الوُضوءَ، فإنى سَمِعْتُ رسولَ اللهِ ﷺ يقولُ: "ويلٌ للأعْقابِ مِن النارِ" .
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âmir anlattı, dedi ki: Bize Ali b. el-Mubârek, Yahyâ b. Ebî Kesîr'den, o Devs'in azatlısı Sâlim'den nakletti; o şöyle dedi: Âişe'nin kardeşi Abdurrahman'a şöyle dediğini işittim: "Ey Abdurrahman! Abdesti tastamam al; zira ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i: 'Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!' buyururken işittim" .
حدَّثني يعقوبُ وسَوَّارُ بنُ عبدِ اللَّهِ، قالا: ثنا يحيى القَطَّانُ، عن ابن عَجْلانَ، عن سعيدِ بن أبي سعيدٍ، عن أبي سلمةَ، أن عائشةَ رأَت عبدَ الرحمنِ يَتَوَضَّأُ، فقالت: أَسْبِغِ الوُضوءَ، فإنى سمِعْتُ رسولَ ﷺ يقولُ: "ويلٌ للأعْقابِ من النارِ".
Bana Ya'kūb ve Sevvâr b. Abdillâh anlattılar, dediler ki: Bize Yahyâ el-Kattân, İbn Aclân'dan, o Saîd b. Ebî Saîd'den, o da Ebû Seleme'den nakletti ki Âişe, Abdurrahman'ı abdest alırken görmüş ve: "Abdesti tastamam al; zira ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i: 'Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!' buyururken işittim" demiştir.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابْنُ عُيينةَ ويحيى بنُ سعيدٍ القطَّانُ، عن ابن عَجْلانَ، عن سعيدِ بن أبي سعيدٍ، عن أبي سلمةَ، قال: رأَت عائشةُ عبدَ الرحمنِ يَتَوَضَّأُ، فقالت: أَسْبِغِ الوُضوءَ؛ فإنى سمِعْتُ رسولَ اللهِ ﷺ يقولُ: "ويلٌ للعَراقِيبِ مِن النارِ".
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İbn Uyeyne ve Yahyâ b. Saîd el-Kattân, İbn Aclân'dan, o Saîd b. Ebî Saîd'den, o Ebû Seleme'den nakletti; o şöyle dedi: Âişe, Abdurrahman'ı abdest alırken gördü ve şöyle dedi: "Abdesti tastamam al; zira ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i: «Ateşten [yanacak] aşil tendonlarının vay haline!» buyururken işittim."
حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللهِ بن عبدِ الحكَمِ، قال: أخْبرَنا [أبو زرعةَ وهَبُ اللَّهِ بنُ راشدٍ، قال] : أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بنُ شُرَيْحٍ، قال: أخْبرَنا أبو الأسودِ، أخْبَرنا أبو عبدِ اللهِ مولي شَدَّادِ بن الهادِ، حدَّثه أنه دخَل على عائشةَ زوجِ النبيِّ ﷺ وعندَها عبدُ الرحمنِ، فتوَضَّأ عبدُ الرحمنِ، ثم قام فأدْبَر، فنادَتْه عائشةُ فقالت: يا عبدَ الرحمنِ. فأقْبَل عليها، فقالت له: إنى سمِعْتُ رسولَ اللهِ ﷺ يقولُ: "ويلٌ للأعْقابِ مِن النارِ" .
Bana Muhammed b. Abdillâh b. Abdilhakem anlattı, dedi ki: Bize [Ebû Zür'a Vehbullâh b. Râşid haber verdi, dedi ki] : Bize Hayve b. Şüreyh haber verdi, dedi ki: Bize Ebu'l-Esved haber verdi; bize Şeddâd b. el-Hâd'ın azatlısı Ebû Abdillâh haber verip anlattı ki kendisi Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in eşi Âişe'nin yanına girmiş, yanında Abdurrahman da varmış. Abdurrahman abdest almış, sonra kalkıp arkasını dönmüş. Bunun üzerine Âişe ona seslenip: "Ey Abdurrahman!" demiş. O da ona yönelmiş, Âişe de ona: "Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i: 'Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!' buyururken işittim" demiştir .
حدَّثني محمدُ بنُ المثنى، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ، عن شعبةَ، قال: ثني أبو إسحاقَ، عن [سعيدٍ، أو شُعَيْبٍ] أو سعيدِ بن أبى كَرِبٍ ، قال: سمِعْتُ جابرَ بنَ عبدَ اللهِ يقولُ: قال رسولُ اللهِ ﷺ: "ويلٌ للعَراقيبِ مِن النارِ" .
Bana Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Şu'be'den anlattı, dedi ki: Bana Ebû İshâk, [Saîd veya Şuayb'dan] yahut Saîd b. Ebî Kerib'den anlattı; o şöyle dedi: Câbir b. Abdillâh'ı şöyle derken işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ateşten [yanacak] aşil tendonlarının vay haline!" buyurdu .
حدَّثنا خَلَّادُ بنُ أَسْلَمَ، قال: ثنا النَّضْرُ، قال: أخبرنا شعبةُ، عن أبي إسحاقَ، قال: سمِعْتُ ابنَ أبى كَرِبٍ، قال: سمِعْتُ جابرَ بنَ عبدِ اللهِ، قال: سمِعْتُ رسولَ اللهِ ﷺ يقولُ: "ويلٌ للعَقِبَ، أو العَراقِيبِ، مِن النارِ".
Bize Hallâd b. Eslem anlattı, dedi ki: Bize en-Nadr anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû İshâk'tan haber verdi, dedi ki: İbn Ebî Kerib'i işittim, o şöyle dedi: Câbir b. Abdillâh'ı işittim, o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: « ويلٌ للعَقِبَ، أو العَراقِيبِ، مِن النارِ » «Ateşten [yanacak] topuğun yahut aşil tendonlarının vay haline!»
حدَّثني إسماعيلُ بنُ [مسعودٍ الجَحْدريُّ] ، قال: ثنا خالدُ بنُ الحارث، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي إسحاقَ، قال: سمعْتُ سعيدًا يقولُ: سَمِعْتُ جابرًا يقولُ: سَمِعْتُ رسولَ اللهِ ﷺ يقولُ: "ويلٌ للأعْقابِ مِن النارِ".
Bana İsmâîl b. [Mes'ûd el-Cahderî] anlattı, dedi ki: Bize Hâlid b. el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû İshâk'tan anlattı, dedi ki: Saîd'i: "Câbir'i işittim, o da: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i: "Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!" buyururken işittim' diyordu" derken işittim.
حدَّثنا ابن بشارٍ وابنُ المثنى، قالا: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن أبي إسحاقَ، عن سعيدِ بن أبي كَرِبٍ ، عن جابرِ بن عبدِ اللَّهِ، قال: قال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "ويلٌ للعراقِيبِ مِن النارِ" .
Bize İbn Beşşâr ve İbnü'l-Müsennâ anlattılar, dediler ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Ebû İshâk'tan, o Saîd b. Ebî Kerib'den , o da Câbir b. Abdillâh'tan nakletti; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ateşten [yanacak] aşil tendonlarının vay haline!" buyurdu .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا الصَّبَّاحُ بنُ مُحارِبٍ، عن محمدِ بن أبانٍ، عن أبي إسحاقَ، عن سعيدِ بن أبي كَرِبٍ (٢)، عن جابرِ بن عبدِ اللهِ، قال: سمِع أُذُنى مِن النبيِّ ﷺ: "ويلٌ للعَراقِيبِ مِن النارِ".
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize es-Sabbâh b. Muhârib, Muhammed b. Ebân'dan, o Ebû İshâk'tan, o Saîd b. Ebî Kerib'den (٢), o da Câbir b. Abdillâh'tan nakletti; o şöyle dedi: Kulağım Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den: "Ateşten [yanacak] aşil tendonlarının vay haline!" buyurduğunu işitti.
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا الصَّبَّاحُ بنُ مُحارِبٍ، عن محمدِ بن أبانٍ، عن أبى إسحاقَ، عن سعيدِ بن أبى كَرِبٍ، عن جابرِ بن عبدِ اللَّهِ، قال: سمع أُذُنى مِن النبيِّ ﷺ: "ويلٌ للعراقِيبِ مِن النارِ، أَسْبِغوا الوُضوءَ"
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize es-Sabbâh b. Muhârib, Muhammed b. Ebân'dan, o Ebû İshâk'tan, o Saîd b. Ebî Kerib'den, o da Câbir b. Abdillâh'tan nakletti; o şöyle dedi: Kulağım Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den: "Ateşten [yanacak] aşil tendonlarının vay haline! Abdesti tastamam alın" buyurduğunu işitti.
حدَّثني الحسينُ بنُ عليٍّ الصُّدَائيُّ، قال: ثنا الوليدُ بنُ القاسمِ، عن الأعمشِ عن أبي سفيانَ، عن جابرِ بن عبدِ اللهِ، قال: أبْصَر النبيُّ ﷺ رجلًا يَتَوَضَّأُ وبقِي مِن عَقِبِه شيءٌ، فقال: "ويلٌ للعَراقِيبِ مِن النارِ".
Bana el-Hüseyn b. Alî es-Sudâî anlattı, dedi ki: Bize el-Velîd b. el-Kâsım, el-A'meş'ten, o Ebû Süfyân'dan, o da Câbir b. Abdillâh'tan nakletti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem abdest alan ve topuğunda [kuru] bir yer kalan bir adam gördü de şöyle buyurdu: «Ateşten [yanacak] aşil tendonlarının vay haline!»
حدَّثني عليُّ بنُ مسلمٍ، قال ثنا عبدُ الصمدِ بنُ عبدِ الوارثِ، قال: ثنا حفصٌ، عن الأعمشِ، عن أبي سفيانَ، عن جابرٍ، أنَّ رسولَ اللَّهِ ﷺ رأَى قومًا يتَوَضَّئُون، لم يُصِبْ أعقابَهم الماءُ، فقال: "ويلٌ للعَراقيبِ مِن النارِ".
Bana Ali b. Müslim anlattı, dedi ki: Bize Abdussamed b. Abdilvâris anlattı, dedi ki: Bize Hafs, el-A'meş'ten, o Ebû Süfyân'dan, o da Câbir'den nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem abdest alan ve ökçelerine su değmemiş olan bir topluluk gördü de: "Ateşten [yanacak] aşil tendonlarının vay haline!" buyurdu.
حدَّثنا أبو سفيانَ الغَنَويُّ يزيدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا خلفُ بنُ الوليدِ، قال: ثنى أيوبُ بنُ عُتْبَةَ، عن يحيى بن أبي كثيرٍ، عن أبي سلمةَ، عن مُعَيْقِيبٍ، قال: قال رسولُ اللهِ ﷺ: "ويلٌ للعَراقِيبِ مِن النارِ" .
Bize Ebû Süfyân el-Ganevî Yezîd b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Halef b. el-Velîd anlattı, dedi ki: Bana Eyyûb b. Utbe, Yahyâ b. Ebî Kesîr'den, o Ebû Seleme'den, o da Muaykīb'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ateşten [yanacak] aşil tendonlarının vay haline!" buyurdu .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن هلالِ بن يِسَافٍ، عن أبي يحيى، عن عبدِ اللهِ بن عمرٍو، قال: رأَى رسولُ اللهِ ﷺ قومًا يَتَوَضَّئُون، فرأَى أعقابَهم تَلوحُ، فقال: "ويلٌ للأعْقابِ مِن النارِ، أسْبِغوا الوُضوءَ" .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o Hilâl b. Yesâf'tan, o Ebû Yahyâ'dan, o da Abdullâh b. Amr'dan nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem abdest alan bir topluluk gördü ve ökçelerinin parıldadığını [kuru kaldığını] görünce: "Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline! Abdesti tastamam alın" buyurdu .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمد بن جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن منصورٍ، عن هلالِ بن يِسَافٍ، عن أبي يحيى الأعْرجِ، عن عبدِ اللَّهِ بن عمرٍو، قال: أبْصَر رسولُ اللهِ ﷺ قومًا يَتَوَضَّئون لم يُتِمُّوا الوُضوءَ، فقال: "أَسْبِغوا الوُضوءَ، ويلٌ للعَراقيبِ، أو الأعْقابِ، مِن النارِ" .
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Mansûr'dan, o Hilâl b. Yesâf'tan, o Ebû Yahyâ el-A'rec'den, o da Abdullâh b. Amr'dan nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem abdesti tam almayan bir topluluk gördü de: "Abdesti tastamam alın; ateşten [yanacak] aşil tendonlarının —veya ökçelerin— vay haline!" buyurdu .
[حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي بشرٍ]،
[Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Bişr'den nakletti],
[عن رجلٍ مِن أهلِ مكةَ، عن عبدِ اللهِ بن عمرو، أن النبيَّ ﷺ رأَى قومًا يَتَوَضَّئون، فلم يُتِمُّوا الوضوءَ، فقال: "ويلٌ للأعْقابِ مِن النارِ" .
[Mekke ehlinden bir adamdan, o da Abdullâh b. Amr'dan nakletti ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem abdest alan ve abdesti tam almayan bir topluluk gördü de: "Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!" buyurdu .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن سفيان، عن منصورٍ، عن هلالِ بن يِسَافٍ، عن أبي يحيى، عن عبدِ الله بن عمرٍو، أن رسول الله ﷺ رَأَى قومًا يَتَوَضَّئون وأعقابُهم تَلوحُ، فقال: "ويلٌ للأعْقابِ مِن النارِ، أَسْبِغوا الوُضوءَ" .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî', Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o Hilâl b. Yesâf'tan, o Ebû Yahyâ'dan, o da Abdullâh b. Amr'dan nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem abdest alan ve ökçeleri parıldayan [kuru kalan] bir topluluk gördü de: "Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline! Abdesti tastamam alın" buyurdu .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا عبيدُ اللَّهِ، عن إسرائيل، عن منصورٍ، عن هلالٍ، عن أبي يحيى مولى عبدِ اللهِ بن عمرٍو] ، [عن عبدِ اللهِ بن عمرٍو] ، قال: كنَّا مع رسولِ اللهِ ﷺ بينَ مكةَ والمدينةِ، فسبَقَنا ناسٌ فتَوَضَّئوا، فجاء رسولُ اللهِ ﷺ، فرأَى أقدامَهم بيضًا مِن أثرِ الوُضوءِ، فقال: "ويلٌ للعَراقيبِ مِن النارِ، أَسْبِغوا الوُضوءَ".
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullâh, İsrâîl'den, o Mansûr'dan, o Hilâl'den, o Abdullâh b. Amr'ın azatlısı Ebû Yahyâ'dan] , [o da Abdullâh b. Amr'dan] nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte Mekke ile Medine arasındaydık. Bir grup insan bizi geçip abdest aldılar. Derken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem geldi ve abdestin izinden dolayı ayaklarını bembeyaz [kuru kalmış halde] görünce: "Ateşten [yanacak] aşil tendonlarının vay haline! Abdesti tastamam alın" buyurdu.
حدَّثني عليُّ بنُ عبدِ الأعلى المحاربيُّ، قال: ثنا المُحاربيُّ، عن مُطَّرِح بن يَزِيدَ، عن عُبيدِ اللَّهِ بن زَحْرٍ، عن عليٍّ بن يزيدَ، عن القاسمِ، عن أبي أُمامةَ، قال: قال رسولُ اللهِ ﷺ: "ويلٌ للأعْقابِ مِن النارِ". قال: فما بقى في المسجدِ شَريفٌ ولا وَضيعٌ
Bana Ali b. Abdi'l-A'lâ el-Muhâribî anlattı, dedi ki: Bize el-Muhâribî, Mutarrıh b. Yezîd'den, o Ubeydullâh b. Zahr'dan, o Ali b. Yezîd'den, o el-Kâsım'dan, o da Ebû Ümâme'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!» buyurdu. [Râvi] dedi ki: Artık mescitte ne soylu ne de sıradan hiç kimse kalmadı ki
إلا نظَرْتُ إليه يُقَلِّبُ عُرْقُوبَيْه يَنْظُرُ إليهما .
mutlaka onu aşil tendonlarını çevirip onlara bakarken görmüş olmayayım .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا حسينٌ، عن زائدةَ، عن ليثٍ، قال: ثنى عبدُ الرحمنِ بنُ سابِطٍ، عن أبي أُمامةَ، أو أخى أبي أُمامةَ، أن رسولَ اللهِ ﷺ أبْصَر أقوامًا يَتَوَضَّئون، وفى عَقِبِ أحدِهم - أو كعبِ أحدِهم - مثلُ موضعِ الدرهمَ - أو موضعِ الظُّفُرِ - لم يَمَسَّه الماءُ، فقال: "ويلٌ للأعْقابِ مِن النارِ". قال: فجعَل الرجلُ إذا رأَى في عقبِه شيئًا لم يُصِبْه الماء أعاد وُضوءَهُ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Hüseyin, Zâide'den, o Leys'ten nakletti, dedi ki: Bana Abdurrahman b. Sâbit, Ebû Ümâme'den veya Ebû Ümâme'nin kardeşinden nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem abdest alan birtakım insanlar gördü; içlerinden birinin ökçesinde —veya topuğunda— dirhem yeri kadar —veya tırnak yeri kadar— su değmemiş bir yer vardı. Bunun üzerine: "Ateşten [yanacak] ökçelerin vay haline!" buyurdu. [Râvi] dedi ki: Artık kişi ökçesinde su değmemiş bir şey görünce abdestini baştan alır oldu .
فإن قال قائلٌ: فما أنتَ قائلٌ فيما حدَّثكم به محمدُ بنُ المثنى، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ، عن شعبةَ، عن يَعْلَى بن عَطاءٍ، عن أبيه، عن أَوْسِ بن أبى أَوْسٍ، قال: رأَيْتُ رسولَ اللهِ ﷺ توَضَّأ ومسَح على نعْلَيْه، ثم قام فصلَّى .
Eğer birisi: "Muhammed b. el-Müsennâ'nın size anlattığı şu rivayet hakkında ne dersin? Dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Şu'be'den, o Ya'lâ b. Atâ'dan, o babasından, o da Evs b. Ebî Evs'ten nakletti; o şöyle dedi: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in abdest alıp nalınları üzerine meshettiğini, sonra da kalkıp namaz kıldığını gördüm' .
وما حدَّثك به عبيدُ اللهِ بنُ الحجاجِ بن المِنْهالِ، قال: ثنى أبي، قال: ثنا جَريرُ بنُ حازمٍ، قال: سَمِعْتُ الأعْمشَ، عن أبي وائلٍ، عن حُذيفةَ، قال: أتَى رسولُ اللهِ ﷺ سُبَاطةَ ، قومٍ، فبال عليها قائمًا، ثم دعا بماءٍ فتوَضَّأ ومسَح على نعليه .
Yine Ubeydullâh b. el-Haccâc b. el-Minhâl'in sana anlattığı şu rivayet hakkında ne dersin? Dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bize Cerîr b. Hâzim anlattı, dedi ki: el-A'meş'ten işittim, o Ebû Vâil'den, o da Huzeyfe'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir topluluğun çöplüğüne vardı ve orada ayakta bevl etti. Sonra su istedi, abdest aldı ve nalınları üzerine meshetti .
وما حدَّثك به الحارثُ، قال: ثنا القاسمُ بنُ سَلَّامٍ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، قال: ثنا يَعْلَى بنُ عَطاءٍ، عن أبيه، عن أوْسِ بن أبى أوْسٍ، قال: رأَيْتُ رسولَ اللهِ ﷺ أَتى
Yine el-Hâris'in sana anlattığı şu rivayet [hakkında ne dersin]? Dedi ki: Bize el-Kâsım b. Sellâm anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Ya'lâ b. Atâ babasından, o da Evs b. Ebî Evs'ten anlattı; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ... vardığını gördüm:
سُبَاطةَ قومٍ، فتوَضَّأ ومسَح على قدميه .
bir topluluğun çöplüğüne vardı, abdest aldı ve ayakları üzerine meshetti .
وما أشْبَهَ ذلك مِن الأخبارِ الدالةِ على أن المسحَ ببعضِ الرجلين في الوُضوءِ مُجْزِئٌ؟
[Ve] abdestte iki ayağın bir kısmını meshetmenin yeterli olduğuna delalet eden buna benzer haberler [hakkında ne dersin?]" derse,
قيل له: أما حديثُ أوسِ بن أبى أوسٍ فإنه لا دَلالة فيه على صحةِ ذلك، إذ لم يَكُن في الخبرِ الذي رُوِى عنه ذكر أنه رأَى النبيَّ ﷺ يتوَضَّأ بعد حدَثٍ يُوجِبُ عليه الوُضوءَ لصلاتِه، فمسَح على نعْلَيْه أو على قدميِه، وجائزٌ أن يَكونَ مَسْحُه على قدميه الذي ذكَره أوسٌ كان في وضوءٍ توَضَّأه مِن غيرِ حدثٍ كان منه وجَب عليه مِن أجلِه تَجْديدُ وُضوئه؛ لأن الروايةَ عنه ﷺ أنه كان إذا توَضَّأ لغيرِ حَدَثٍ كذلك يَفْعَلُ.
Ona şöyle denir: Evs b. Ebî Evs'in hadisine gelince, onda bunun sahih olduğuna dair bir delil yoktur. Zira ondan rivayet edilen haberde, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i namazı için abdest almasını gerektiren bir hadesten sonra abdest alırken görüp de nalınları veya ayakları üzerine meshettiğine dair bir zikir bulunmamaktadır. Evs'in zikrettiği, [Resûlullah'ın] ayakları üzerine meshetmesinin, abdestini yenilemesini gerektiren bir hades olmaksızın aldığı bir abdestte olması caizdir; çünkü kendisinden sallallâhu aleyhi ve sellem gelen rivayet, bir hades olmaksızın abdest aldığında böyle yaptığı yönündedir.
يَدُلُّ على ذلك ما حدَّثني محمدُ بنُ عُبيد المُحاربيُّ، قال: ثنا أبو مالكٍ الجَنْبيُّ، عن مسلمٍ، عن حَبَّةَ العُرَنيِّ، قال: رأيْتُ عليَّ بنَ أبي طالبٍ ﵁ شرِب في الرَّحَبةِ قائمًا، ثم توَضَّأ ومسَح على نعْلَيه، وقال: هذا وضوءُ مَن لم يُحْدِثُ، هكذا رأَيْتُ رسولَ اللهِ ﷺ صنَع .
Buna, bana Muhammed b. Ubeyd el-Mühâribî'nin anlattığı şu rivayet delalet eder; dedi ki: Bize Ebû Mâlik el-Cenbî, Müslim'den, o da Habbe el-Urenî'den nakletti; o şöyle dedi: Ali b. Ebî Tâlib'i radıyallâhu anh Rahbe'de ayakta su içerken gördüm, sonra abdest aldı ve nalınları üzerine meshetti de şöyle dedi: "Bu, abdesti bozulmamış olan kimsenin abdestidir; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in böyle yaptığını gördüm" .
فقد أنْبَأ هذا الخبرُ عن صحةِ ما قلْنا في معنى حديثِ أَوْسٍ.
Bu haber, Evs'in hadisinin anlamı hakkında söylediğimiz şeyin doğruluğunu haber vermiştir.