حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثَنَا رَوْحٌ، قال: ثنا هِشَامُ بنُ أَبي عبدِ اللَّهِ، عَن قَتَادَةَ، عن أنسٍ بن مالكٍ، عن النبيِّ ﷺ بمثلِ هذه القِصةِ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Ravh anlattı, dedi ki: Bize Hişâm b. Ebî Abdillâh, Katâde'den, o da Enes b. Mâlik'ten, Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem bu kıssanın benzerini anlattı .
حدَّثنا محمدُ بنُ عَليِّ بن الحسنِ بن شَقِيقٍ، قال: سمِعتُ أبي يقولُ: أَخبَرنا أبو حَمْزَةَ، عن عبد الكريمِ، وسُئِلَ عن أبوالِ الإبلِ، فقال: حدَّثني سعيدُ بنُ جُبَيرٍ عن المُحاربين، فقال: كان ناسٌ أَتَوُا النبيَّ ﷺ فقالوا: نُبَايِعُك على الإسلام. فبايَعوه، وهم كَذَبَةٌ، وليسَ الإسلامَ يُريدون. ثم قالوا: إنا نَجتَوِى المدينة. فقال النبيُّ ﷺ: "هَذِهِ اللِّقاحُ تَغْدُو عليكم وتَرُوحُ، فاشْرَبُوا مِن أبْوالِهَا وأَلْبانِها". قال: فبَيْنا وهم كذلك إذ جَاء الصَّرِيخُ، فصرَخ إلى رسولِ اللهِ ﷺ، فقال: قتَلوا الرَّاعِيَ،
Bize Muhammed b. Alî b. el-Hasan b. Şakîk anlattı, dedi ki: Babamı şöyle derken işittim: Bize Ebû Hamza, Abdülkerîm'den bildirdi; kendisine deve idrarları sorulunca şöyle dedi: Bana Saîd b. Cübeyr muharipler (yol kesenler) hakkında anlattı ve dedi ki: Bir topluluk Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem gelip: "Sana İslâm üzere biat ediyoruz" dediler. Ona biat ettiler; ancak onlar yalancıydılar ve İslâm'ı istemiyorlardı. Sonra: "Biz Medine'nin havasına uyum sağlayamadık (hastalandık)" dediler. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: «İşte şu sağılan develer sabah akşam size gelir gider; onların idrarlarından ve sütlerinden için» buyurdu. [Saîd] dedi ki: Onlar bu haldeyken birden feryat edip yardım isteyen kimse geldi; Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem feryat ederek: "Çobanı öldürdüler..." dedi.
وسَاقوا النَّعَمَ. فأمر نبيُّ اللَّهِ فَنُودِيَ في الناسِ، أن: يا خيلَ اللَّهِ ارْكَبي . قال: فركِبوا لا يَنتَظِرُ فارسٌ فارسًا. قال: فركِب رسولُ اللهِ ﷺ على أَثَرِهم، فلم يَزالُوا يَطلُبُونهم حتى أدخَلوهم مَأْمَنَهم، فرجَع صحابةُ رسول الله ﷺ وقد أسَرُوا منهم، فأتوا بهم النبيَّ ﷺ، فأنزَل الله: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} الآية. قال: فكان نَفْيُهم أن نَفَوْهم حتى أدخَلوهم مَأمَنَهم وأرضَهم، ونَفَوْهم من أرضِ المسلمين، وقتَل نبيُّ الله منهم، وصلَب، وقطَّع، وسمَل الأعينَ. قال: فما مثَّل رسولُ الله ﷺ قبلُ ولا بعدُ. قال: ونهَى عن المُثلَة، وقال: "لا تُمثِّلوا بشَيْءٍ". قال: فكان أنسُ بنُ مالكٍ يقولُ ذلك، غيرَ أنه قال: أَحْرَقَهم بالنارِ بعدَما قَتَلَهم. قال: و بَعْضُهم يقولُ: هم ناسٌ مِن بنِي سُلَيمٍ، ومنهم مِن عُرَيْنَةَ ناسٌ مِن بَجيلَةَ .
develeri de sürüp götürdüler" dedi. Bunun üzerine Allah'ın Peygamberi emretti ve insanlara: "Ey Allah'ın süvarileri, binin!" diye seslenildi . Dedi ki: Hiçbir süvari diğerini beklemeksizin hemen bindiler. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de onların peşinden bindi. Onları sığınaklarına sokuncaya kadar kovalamaya devam ettiler. Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem ashabı onlardan bazılarını esir almış olarak geri döndü ve onları Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem getirdiler. Bunun üzerine Allah: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak” ayetini indirdi. Dedi ki: Onların sürgün edilmesi (nefy), onları kendi sığınaklarına ve topraklarına sokuncaya kadar kovalamaları ve onları Müslümanların topraklarından sürmeleri şeklinde oldu. Allah'ın Peygamberi onlardan kimini öldürdü, kimini astı, [ellerini ayaklarını] kesti ve gözlerini kör etti. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ne bundan önce ne de bundan sonra asla müsle (işkenceyle uzuv kesme) yapmadı. Dedi ki: O, müsleyi yasakladı ve: "Hiçbir şeye müsle yapmayın" buyurdu. Dedi ki: Enes b. Mâlik de bunu söylerdi; şu kadar var ki o: "Onları öldürdükten sonra ateşte yaktı" demiştir. Dedi ki: Bazıları da onların Benî Süleym'den bir topluluk olduğunu, içlerinden bazılarının Ureyne'den , Becîle'den kimseler olduğunu söylemektedir .
حدَّثني محمدُ بنُ خَلَفٍ، قال: ثنا الحسنُ بنُ حَمَّادٍ، عن عمرِو بن هاشمٍ، عن موسَى بن عُبَيدةَ، عن محمدٍ بن إبراهيمَ، عن جَرِيرٍ، قال: قدم على النبيِّ ﷺ قومٌ مِن عُرَيْنَةَ حُفاةً مَضْرُورِينَ، فأمَر بهم رسول الله ﷺ،
Bana Muhammed b. Halef anlattı, dedi ki: Bize el-Hasen b. Hammâd, Amr b. Hâşim'den, o Mûsâ b. Ubeyde'den, o Muhammed b. İbrâhîm'den, o da Cerîr'den rivayet etti; [Cerîr] şöyle dedi: Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem Ureyne kabilesinden yalın ayak, perişan hâlde bir topluluk geldi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlar hakkında emir buyurdu,
فلمَّا صَحُوا واشْتَدُّوا، قتَلوا رِعاءَ اللِّقاحِ، ثم خرَجوا باللِّقاحِ عَامِدِين بها إلى أرضِ قومِهم. قال جريرٌ: فبَعَثَنى رسول الله ﷺ في نفرٍ مِن المسلمين حتى أدْرَكْناهم بعدَما أشرَفوا على بلادِ قومِهم، فقَدِمْنا بهم على رسول الله ﷺ، فقطَّع أيديَهم وأرْجُلَهُم مِن خِلافٍ، وسمَل أعينَهم، وجعَلوا يقولون: الماءَ. ورسولُ الله ﷺ يقولُ: "النارَ". حتى هَلَكوا قال: وكَرِهِ اللَّهُ سَمْلَ الأَعْيُنِ، فأنزَل الله هذه الآيةَ: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}. إلى آخرِ الآية .
iyileşip güçlendiklerinde sağımlık develerin çobanlarını öldürdüler, sonra develeri alıp doğruca kavimlerinin topraklarına doğru yola çıktılar. Cerîr dedi ki: Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem beni Müslümanlardan bir grup ile gönderdi; kavimlerinin diyarına yaklaşmışken onlara yetiştik. Onları Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem getirdik. O da onların ellerini ve ayaklarını çaprazlama kesti, gözlerini kör etti. Onlar: "Su!" dedikçe Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ateş!" diyordu; nihayet helak oldular. Dedi ki: Allah gözlerin kör edilmesini hoş görmedi ve Allah bu ayeti indirdi: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak...” ayetin sonuna kadar .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: أخبَرني ابن لهِيعَةَ، عن أبي الأسودِ محمدِ بن عبدِ الرَّحمنِ، عن عروةَ بن الزُّبيرِ، وحدَّثني يُونُسُ، قال: أخبَرنا ابن وَهْبٍ، قال: أخبَرني يحيى بنُ عبدِ اللهِ بن سالمٍ وسعيدُ بنُ عبدِ الرَّحمنِ وابنُ سَمْعانَ، عن هشامِ بن عروةَ، عن أبيه، قال: أَغارَ نَاسٌ مِن عُرَيْنَةَ على لِقاح رسولِ الله ﷺ فاستاقُوها، وقتَلوا غُلامًا له فيها، فبعَث في آثارِهم فأُخِذوا، فقطَّعَ أيديَهم وأرْجُلَهم، وسمَل أعينَهم.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana İbn Lehîa, Ebu'l-Esved Muhammed b. Abdirrahmân'dan, o Urve b. ez-Zübeyr'den haber verdi. Bana Yûnus [yine] anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Yahyâ b. Abdillâh b. Sâlim, Saîd b. Abdirrahmân ve İbn Sem'ân, Hişâm b. Urve'den, o babasından haber verdi; dedi ki: Ureyne'den birtakım kimseler Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem sağımlık develerine baskın yapıp onları sürüp götürdüler ve develerin başındaki kölesini (hizmetçisini) öldürdüler. [Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] peşlerinden [müfreze] gönderdi ve yakalandılar; o da onların ellerini ve ayaklarını kesti, gözlerini mil ile oydu.
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: أخبَرني عمرُو بنُ الحَارِثِ، عن سعيدِ بن أبي هلالٍ، عن أبي الزِّنادِ، عن عبدِ اللَّهِ بن عبيد الله، عن عبدِ اللَّهِ بن عمرَ، أو عمرٍو - شكَّ يونسُ - عن رسول الله ﷺ بذلك، ونَزَلَتْ فيهم آيةُ المُحارَبة .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Amr b. el-Hâris, Saîd b. Ebî Hilâl'den, o Ebu'z-Zinâd'dan, o Abdullah b. Ubeydillâh'tan , o Abdullah b. Ömer yahut [Abdullah b.] Amr'dan -Yûnus şüphe etti-, Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem bunun benzerini haber verdi ve onlar hakkında muharebe (yol kesme/savaş açma) ayeti indi .
حدَّثنا عليُّ بنُ سهلٍ، قال: ثنا الوليدُ بنُ مسلمٍ، قال: ثنا الأوزاعيُّ، عن يحيى بن أبي كَثِيرٍ، عن أبي قلابةَ، عن أنسٍ، قال: قَدِم ثمانيةُ نَفَرٍ مِن عُكْلٍ على رسولِ اللَّهِ ﷺ فأَسلَموا، ثم اجْتَوَوا المدينةَ، فأمَرهم رسولُ اللهِ ﷺ أَن يَأْتُوا إِبلَ الصَّدقة فيشرَبوا من أبوالِها وألبانِها، ففعَلوا، فقتَلوا رُعاتَها، واسْتاقوا الإبلَ، فأرسل رسولُ الله ﷺ في أثَرهم قافةً، فأتِىَ بهم، فقطَّعَ أيديَهم وأرْجُلَهم، وترَكهم فلم يَحْسِمُهم
Bize Ali b. Sehl anlattı, dedi ki: Bize el-Velîd b. Müslim anlattı, dedi ki: Bize el-Evzâî, Yahyâ b. Ebî Kesîr'den, o Ebû Kılâbe'den, o da Enes'ten anlattı, dedi ki: Ukl [kabilesin]den sekiz kişilik bir grup Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem gelip Müslüman oldular. Sonra Medine'nin havası onlara yaramadı (hastalandılar). Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara zekât develerinin yanına gidip onların idrarlarından ve sütlerinden içmelerini emretti. Onlar da [bunu] yaptılar. [Fakat daha sonra] develerin çobanlarını öldürdüler ve develeri sürüp götürdüler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem arkalarından iz sürücüler gönderdi. Neticede yakalanıp getirildiler; o da ellerini ve ayaklarını kesti ve onları [öylece] bıraktı, [kanları dursun diye yaralarını] dağlatmadı
حتى ماتوا .
nihayet öldüler .
حدَّثنا عليٌّ، قال: ثنا الوَلِيدُ، قال: ثني سعيدٌ، عن قتادة، عن أنسٍ، قال: كانوا أربعةً نَفَرٍ مِن عُرَيْنَةَ، وثلاثةٌ مِن عُكْلٍ، فلمَّا أُتى بهم قطَّع أيديهم وأرجلهم، وسمَل أعينهم، ولم يَحْسِمُهم، وتركهم يَتَلَقَّمون الحجارة بالحَرَّةِ، فأنزل الله جلَّ وعزَّ في ذلك: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} الآية .
Bize Ali anlattı, dedi ki: Bize el-Velîd anlattı, dedi ki: Bana Saîd, Katâde'den, o da Enes'ten anlattı, dedi ki: Ureyne'den dört kişi, Ukl'den de üç kişiydiler. Getirildiklerinde ellerini ve ayaklarını kesti, gözlerini kör etti, [yaralarını] dağlatmadı ve onları Harre'de taşları ağızlarına alıp kemirir halde bıraktı. Bunun üzerine Allah celle ve azze bu hususta: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak...” ayetini indirdi .
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا الوليد، عن ابن لهيعة، عن يزيد بن أبي حبيبٍ، أن عبد الملك بن مروان كتب إلى أنس يَسْأَله عن هذه الآية، فكتب إليه أنسٌ يُخبره أن هذه الآية نزلت في أولئك النفر العُرْنيِّين، وهم من بَحِيلَةَ. قال أَنَسٌ: فارْتَدُّوا عن الإسلام، وقتلوا الراعي، واشتاقوا الإبل، وأخافوا السَّبيل، وأصابوا الفرج الحرام .
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize el-Velîd, İbn Lehîa'dan, o Yezîd b. Ebî Habîb'den anlattı: Abdülmelik b. Mervân, Enes'e mektup yazıp ona bu ayeti sordu. Enes de ona mektup yazarak bu ayetin Becîle'den olan o Ureyneli kimseler hakkında indiğini haber verdi. Enes dedi ki: İslâm'dan irtidat ettiler, çobanı öldürdüler, develeri sürüp götürdüler, yol emniyetini bozdular ve haram olan tenasül uzvuna el uzattılar (zina/tecavüz ettiler) .
حدَّثني موسى بن هارون، قال: ثنا عمرُو بنُ حَمَّادٍ، قال: ثنا أَسْباط، عن السُّدِّيِّ: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا}. قال: أُنزِلَتْ في سُودَانِ عُرَيْنَةً. قال: أَتُوا رسول الله ﷺ وبهم الماء الأصفرُ، فشكوا ذلك إليه، فأمَرهم فخرجوا إلى إبلِ رسولِ الله ﷺ من الصدقة، فقال: "اشْرَبُوا مِن ألْبانِها وأبوالها". فشرِبوا من ألبانها وأبوالها، حتى إذا صَحُّوا وبَرَءُوا،
Bana Mûsâ b. Hârûn anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Hammâd anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den anlattı: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaş açanların ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya çalışanların cezası ancak...” [es-Süddî] dedi ki: [Bu ayet] Ureyne'nin siyahi kimseleri hakkında indirildi. Dedi ki: Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem geldiler; karınlarında sarı su (istiska) hastalığı vardı. Bu durumu ona şikâyet ettiler. [Resûlullah da] onlara emretti ve Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem zekât develerinin yanına çıktılar. [Allah Resûlü]: «اشْرَبُوا مِن ألْبانِها وأبوالها» «Onların sütlerinden ve idrarlarından için» buyurdu. Onlar da develerin sütlerinden ve idrarlarından içtiler; nihayet sıhhat bulup iyileştiklerinde...
قتلوا الرُّعاةَ واسْتاقوا الإبلَ .
çobanları öldürdüler ve develeri sürüp götürdüler .
وأولى الأقوال في ذلك عِندِى أن يُقالَ: أَنزَلَ اللهُ هذه الآيةَ على نبيِّه ﷺ [مُعَرِّفَهُ حُكْمَه على من حارب الله ورسوله، وسعى في الأرض فسادًا، [بعد الذي] كان من فِعْلِ رسول الله ﷺ] بالعُرَنيِّين ما فَعَل.
Bana göre bu hususta söylenecek sözlerin en doğrusu şudur: Allah bu ayeti, Peygamberi'ne sallallâhu aleyhi ve sellem [Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem Ureynelilere yaptığı o muameleden sonra] , Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaş açıp yeryüzünde bozgunculuk çıkaran kimse hakkındaki hükmünü [ona bildirmek üzere] indirmiştir.
وإنما قلنا: ذلك أولى الأقوال بالصواب في ذلك؛ لأن القصص التي قصَّها الله جلَّ وعزَّ قبل هذه الآية وبعدها، من قصص بني إسرائيل وأنبائهم، فأنْ يكونَ ذلك مُتَوَسطًا مِنْ تَعَرُّفِ الحكم فيهم وفي نُظَرائهم، أَوْلَى وأحقُّ.
Bu hususta bunun doğruya en yakın görüş olduğunu söylememizin sebebi şudur: Çünkü Allah celle ve azze'nin bu ayetten önce ve sonra anlattığı kıssalar İsrâiloğullarının kıssalarından ve haberlerindendir; dolayısıyla bu ayetin, onlar ve benzerleri hakkındaki hükmün bildirilmesi olarak arada yer alması daha uygun ve daha yerindedir.
وقلنا: كان نُزُولُ ذلك بعد الذي كان من فعل رسول الله ﷺ بالعُرنيِّين ما فعل؛ لتظاهرِ الأخبار عن أصحاب رسول الله ﷺ بذلك. وإذ كان ذلك أَوْلَى بالآية لِمَا وَصَفْنا، فتأويلُها: من أجل ذلك كَتَبْنا على بني إسرائيل أنه من قتل نفسًا بغيرِ نفسٍ، أو سعَى بفسادٍ في الأرضِ، فكأنما قتل الناس جميعًا، ومن أحياها فكأنما أحيا الناس جميعًا {وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ بَعْدَ ذَلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ}. يقولُ: لساعون في الأرض بالفساد، وقاتلُو النفوس بغير نفسٍ وغيرِ سَعْيٍ في الأرضِ بالفسادِ، حربًا للهِ ولرسوله. فمَن فعَلَ ذلك منهم يا مُحمَّدُ، فإنما جزاؤه أن يُقتَّلوا، أو يُصَلَّبوا، أو تُقَطَّعَ أيديهم وأرجلُهم من خِلافٍ، أَو يُنْفَوْا مِن الأَرضِ.
Bunun inişinin, Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem Ureynelilere yaptığı o muameleden sonra olduğunu söylememizin sebebi ise Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem ashabından gelen haberlerin bu doğrultuda birbirini desteklemesidir. Nitelediğimiz gerekçeler sebebiyle ayete en uygun izah bu olduğuna göre, tevili şöyledir: Bundan dolayı İsrâiloğullarına yazdık (hükmettik) ki, kim bir nefsi, bir nefis karşılığı olmaksızın veya yeryüzünde fesat çıkarmaya çalışmaksızın öldürürse, bütün insanları öldürmüş gibi olur; kim de onu diriltirse (yaşatırsa), bütün insanları diriltmiş gibi olur. {وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ بَعْدَ ذَلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ} “Andolsun ki elçilerimiz onlara apaçık delillerle gelmişti. Sonra şüphesiz ki onlardan birçoğu bundan sonra yeryüzünde aşırı gidenler oldular.” Şöyle buyurmaktadır: Allah'a ve Resûlü'ne savaş açarak yeryüzünde fesat çıkarmaya çalışanlar, bir nefis karşılığı olmaksızın ve yeryüzünde bir bozgunculuk hareketi bulunmaksızın canlara kıyanlar oldular. Ey Muhammed! Onlardan kim bunu yaparsa, onun cezası ancak öldürülmeleri veya asılmaları yahut ellerinin ve ayaklarının çaprazlama kesilmesi ya da bulundukları yerden sürgün edilmeleridir.
فإن قال لنا قائلٌ: وكيف يجوزُ أن تكونَ الآيةُ نَزَلَتْ في الحال التي ذكرتَ مِن حالِ نَقْضِ كافرٍ من بنى إسرائيل عهده، ومن قولك: إن حكم هذه الآية حكمٌ
Eğer bize birisi: "Ayetin senin zikrettiğin o durumda, yani İsrâiloğullarından bir kâfirin ahdini bozması durumunda inmiş olması ve senin 'Bu ayetin hükmü, bir hükümdür' sözün ile...
من الله في أهل الإسلام دونَ أهل الحرب من المشركين؟
müşriklerden harp ehli (muharip kâfirler) hakkında değil de İslâm ehli hakkında Allah'tan gelen bir hüküm olduğunu söylemenden hareketle [bu şekilde] inmiş olması nasıl caiz olabilir?
قيل: جاز أن يكون ذلك كذلك؛ لأن حُكم من حارب الله ورسولَه، وسعى في الأرض فسادًا من أهل ذمَّتِنا وملَّتِنا، واحدٌ، والذين عُنُوا بالآية كانوا أهلَ عَهْدِ وذمَّةٍ، وإن كان داخلًا في حكمها كلُّ ذمِّيٍّ وملِّيٍّ، وليسَ يَبْطُلُ بدُخُول من دخل في حكم الآية من الناس أن يكون صحيحًا نُزُولُها فِي مَن نَزَلَتْ فيه.
Şöyle cevap verilir: Bunun böyle olması caizdir; çünkü zimmîlerimizden ve dinimiz ehlinden olup da Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşan ve yeryüzünde fesat çıkaran kimsenin hükmü birdir. Ayette kastedilenler ahit ve zimmet ehli idiler; her ne kadar hükmünün kapsamına her bir zimmî ve Müslüman girse de... İnsanlardan ayetin hükmüne girenlerin bulunması, ayetin hakkında indiği kimseler hakkında inmiş olmasının doğruluğunu asla geçersiz kılmaz.
وقد اخْتَلَف أهل العلم في نَسْخِ حكم النبيِّ ﷺ في العُرَنيِّين؛ فقال بعضُهم: ذلك حكمٌ منسوخٌ، نَسَخَه نَهْيُه عن المثلة بهذه الآية. أعنى بقوله: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا} الآية. وقالوا: أُنزِلَتْ هذه الآية عتابًا لرسول الله ﷺ فيما فعل بالعُرَنيِّين.
İlim ehli, Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem Ureyneliler hakkındaki hükmünün nesh edilip edilmediği hususunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: Bu nesh edilmiş bir hükümdür; onun müsleyi (organ keserek işkence etmeyi) yasaklaması bu ayetle o hükmü nesh etmiştir -yani O'nun: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya çalışanların cezası ancak...” ayeti sözünü kastediyorum- dediler. Ve şöyle dediler: Bu ayet, Ureynelilere yaptığı muameleden ötürü Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem bir sitem (itap) olarak indirildi.
وقال بعضُهم: بل فِعْلُ النبيِّ ﷺ بالعُرنيِّين حُكمٌ ثابتٌ في نُظَرائهم أبدًا، لم يُنْسَخُ ولم يُبَدَّلْ. وقوله: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} الآية. حُكمٌ من الله في من حارب وسعَى في الأرض فسادًا بالحرابة. قالوا: والعُرنيُّون ارتَدُّوا وقتلوا وسرقوا، وحاربوا الله ورسولَه، فحكمُهم غيرُ حكم المحارب الساعي في الأرضِ بالفسادِ مِن أهل الإسلام أو الذمَّةِ.
Bazıları ise şöyle dedi: Bilakis Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem Ureynelilere yaptığı muamele, onların benzerleri hakkında ebediyen sabit bir hükümdür; ne nesh edilmiş ne de değiştirilmiştir. O'nun: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak...” ayeti ise, yol kesip savaş açmak (hırâbe) suretiyle savaşan ve yeryüzünde fesat çıkaran kimse hakkında Allah'tan gelen bir hükümdür. Dediler ki: Ureyneliler irtidat ettiler, adam öldürdüler, hırsızlık yaptılar ve Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaştılar; bu yüzden onların hükmü, İslâm veya zimmet ehlinden olup da yeryüzünde fesat çıkaran muharibin (yol kesenin) hükmünden farklıdır.
وقال آخرون: لم يَسْمُلِ النبيُّ ﷺ أَعْيُنَ العُرَنيِّين، ولكنَّه كان أراد أن يَسْمُلَ، فأنزل الله جلَّ وعزَّ هذه الآية على نبيِّه يُعرِّفه الحكم فيهم، ونهاه عن سَمْلِ أعينِهم.
Başkaları ise şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Ureynelilerin gözlerini kör etmedi; fakat kör etmek istemişti de Allah celle ve azze bu ayeti onlar hakkındaki hükmü bildirmek üzere Peygamberi'ne indirdi ve onu onların gözlerini kör etmekten nehyetti.
ذِكْرُ القائلين ما وَصَفْنا
Nitelediğimiz bu görüşleri söyleyenlerin zikri
حدَّثني عليُّ بن سهلٍ، قال: ثنا الوليد بن مسلمٍ، قال: ذاكَرْتُ الليث بن سعدٍ
Bana Ali b. Sehl anlattı, dedi ki: Bize el-Velîd b. Müslim anlattı, dedi ki: Leys b. Sa‘d ile müzakere ettim...
ما كان مِن سَمْل رسول الله ﷺ أعينهم، وتركه حَسْمَهم حتى ماتوا، فقال: سَمِعتُ محمد بن عجلان يقولُ: أُنزِلَتْ هذه الآيةُ على رسولِ اللهِ ﷺ مُعاتَبَةً في ذلك، وعلَّمه عقوبة مثلهم من القطعِ والقتل والنَّفْي، ولم يَسْمُل بعدهم غيرَهم. قال: وكان هذا القولُ ذُكِرَ لأبي عمرٍو، فأنكر أن تكون نَزَلتُ مُعاتَبَةً، وقال: بلى، كانت عقوبة أولئك النفر بأعيانهم، ثم نزلت هذه الآية في عقوبة غيرهم ممن حارب بعدهم، فرُفِعَ عنهم السَّمْلُ .
...Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem onların gözlerini mil çekerek kör etmesini ve ölene kadar kanlarını dağlamayıp bırakmasını [konuştum]. Bunun üzerine o şöyle dedi: Muhammed b. Aclân'ın şöyle dediğini işittim: 'Bu ayet, bu hususta bir itap (sitem) olarak Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem indirildi; Allah ona el-ayak kesme, öldürme ve sürgün etme gibi onlar gibilerin cezasını bildirdi ve o, onlardan sonra başkalarının gözlerini mil çekip kör etmedi.' [el-Velîd] dedi ki: Bu görüş Ebû Amr'a zikredildi de o, [ayetin] bir sitem olarak inmiş olduğunu inkâr etti ve şöyle dedi: 'Aksine, o ceza bizzat o topluluğun cezasıydı; sonra bu ayet, onlardan sonra savaş açan başkalarının cezası hakkında indi ve böylece gözleri kör etme cezası onlardan kaldırıldı.'
حدَّثني محمد بن الحسين، قال: ثنى أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّي، قال: فبعث رسول اللهِ ﷺ، فأُتِى بهم - يعنى العُرنيِّين - فأرَادَ أن يَسْمُلَ أعينهم، فنَهاه الله عن ذلك، وأمره أن يُقِيمَ فيهم الحُدُودَ كما أَنْزَلَها اللهُ عليه .
Bana Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den naklen anlattı; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [arkalarından adam] gönderdi, onlar -yani Ureyneliler- getirildi. Resûlullah onların gözlerini kör etmek istedi; fakat Allah onu bundan nehyetti ve kendilerine, Allah'ın kendisine indirdiği şekilde hadleri uygulamasını emretti.
واختلف أهل العلم في المُستحِقِّ اسم المحارب لله ورسوله، الذي يلزمُه حكمُ هذه؛ فقال بعضُهم: هو اللصُّ الذي يقطعُ الطَّرِيقَ.
İlim ehli, Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşan (muharib) ismini hak eden ve bu [ayetin] hükmü kendisine gereken kimse hakkında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: 'O, yol kesen hırsızdır (yol kesicidir).' dedi.
ذِكْرُ مَنْ قَالَ ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا الحسن بن يحيى، قال: أخبرنا عبدُ الرَّزاقِ، قال: أخبرنا معمرٌ، عن قتادةَ و عطاءٍ الخراسانيِّ في قوله: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا} الآية. قالا: هذا اللصُّ الذي يقطعُ الطريق، فهو
Bize el-Hasan b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verip dedi ki: Bize Ma‘mer, Katâde ve Atâ el-Horasânî'den [naklen] O'nun: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların ve yeryüzünde fesat çıkarmaya çalışanların cezası ancak...” ayeti hakkında haber verdi. İkisi şöyle dediler: 'Bu, yol kesen hırsızdır; o
مُحاربٌ .
muharibtir (savaş açandır).'
وقال آخرون: هو اللصُّ المجاهِرُ بلُصُوصِيَّتِه، المُكابرُ في المِصر وغيره. وممن قال ذلك الأَوْزَاعِيُّ.
Başkaları ise şöyle dedi: 'O; hırsızlığını alenen yapan, şehirde ve başka yerde zorbalık eden hırsızdır.' Bunu söyleyenlerden biri de el-Evzâî'dir.
حدَّثنا بذلك العباسُ، عن أبيه ، عنه .
Bunu bize el-Abbâs, babasından , o da ondan naklen anlattı.
و عن مالكٍ، والليث بن سعدٍ، وابن لهيعَةَ:
Mâlik'ten, Leys b. Sa'd'dan ve İbn Lehîa'dan [da şöyle rivayet edilmiştir]:
حدَّثني عليُّ بن سهلٍ، قال: ثنا الوليد بن مسلمٍ، قال: قلتُ لمالك بن أنسٍ: تكونُ مُحارَبةٌ في المِصْرِ؟ قال: نعم، والمحاربُ عندنا من حمل السلاح على المسلمين في مصرٍ أو خَلاءٍ، فكان ذلك منه على غير نائرةٍ كانت بينَهم، ولا ذَحْلٍ ولا عداوةٍ، قاطعًا للسبيل والطريق والديار، مخيفًا لهم بسلاحه، فقَتَل أحدًا منهم، قَتَلَه الإمامُ كقِتْلَةِ المحارب، ليس لوليِّ المقتول فيه عفوٌ ولا قَوَدٌ .
Bana Ali b. Sehl anlattı, dedi ki: Bize el-Velîd b. Müslim anlattı, dedi ki: Mâlik b. Enes'e: 'Şehir içinde muharebe (yol kesme/terör) olur mu?' diye sordum. O şöyle dedi: 'Evet; bizim nezdimizde muharib (yol kesip savaş açan), şehirde yahut ıssız yerde aralarında herhangi bir fitne/kavga , kan davası veya husumet olmaksızın Müslümanlara silah çeken, yolları ve yerleşim yerlerini kesen, silahıyla onları korkutan kimsedir. Onlardan birini öldürürse, devlet başkanı onu muharib öldürüşü gibi öldürür; maktulün velisi için bu hususta ne af hakkı ne de kısas talebi vardır.'
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا الوليدُ، قال: وسألتُ عن ذلك الليث بن سعدٍ وابن لهيعة، قلتُ: تكونُ المحاربة في دُور المِصْرِ والمدائنِ والقُرى؟ فقال: نعم، إذا هم
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize el-Velîd anlattı, dedi ki: Bunu Leys b. Sa'd'a ve İbn Lehîa'ya [da] sordum ve: 'Büyük şehirlerin evlerinde, kasabalarda ve köylerde [de] muharebe (yol kesme/terör suçu) olur mu?' dedim. [Bunun üzerine biri] dedi ki: 'Evet, şayet onlar
دخلوا عليهم بالسيوف علانِيَةً، أو ليلًا بالنيران. قلتُ : فقتلوا أو أخذوا المال ولم يَقتُلُوا؟ فقال: نعم: نعم، هم المحارِبُون، فإن قتلوا قُتِلوا، وإن لم يقْتُلُوا وأخَذوا المالَ قُطِعوا من خلافٍ إذا هم خرَجوا به من الدارِ، و ليس من حارب المسلمين في الخلاء والسبيل بأعظم محاربة ممّن حارَبهم في حريمِهم ودُورهم .
...onların üzerlerine gündüz alenen kılıçlarla veya geceleyin ateşlerle girdikleri zaman [olur]. Dedim ki : 'Peki, öldürürlerse yahut öldürmeyip mal alırlarsa?' Dedi ki: 'Evet, evet, onlar muhariblerdir. Eğer öldürürlerse öldürülürler; öldürmeyip malı alırlarsa, onu evden çıkardıkları takdirde [el ve ayakları] çaprazlama kesilir. Müslümanlarla ıssız yerde ve yolda savaşan kimse, onlarla mahremlerinde ve evlerinde savaşan kimseden daha büyük bir savaş açmış değildir.'
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا الوليد، قال: قال أبو عمرٍو: وتكون المحاربة في المصْرِ، شهر على أهلِه بسلاحِه ليلًا أو نهارًا. قال عليٌّ: قال الوليد: وأخبرني مالكٌ أن قتلَ الغِيلَةِ عندَه بمنزلة المحاربة. قلتُ: وما قتل الغيلة؟ قال: هو الرجلُ يَخْدَعُ الرجلَ والصَّبِيَّ، فيُدخِلُه بيتًا أو يخلو به، فيقتلُه ويأخذُ ماله، فالإمامُ وليُّ قتل هذا، وليس لوليِّ الدمِ والجرح قودٌ ولا قصاصٌ .
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize el-Velîd anlattı, dedi ki: Ebû Amr şöyle dedi: 'Şehirde muharebe olur; gece yahut gündüz şehir halkına karşı silahını çekmesidir.' Ali dedi ki: el-Velîd dedi ki: Mâlik bana, gıyleten öldürmenin (suikast/tuzakla öldürmenin) kendi nezdinde muharebe (yol kesme) mesabesinde olduğunu haber verdi. Dedim ki: 'Gıyleten öldürme nedir?' Dedi ki: 'Bir adamın yetişkini veya çocuğu kandırıp bir eve sokması yahut onunla tenha bir yerde baş başa kalıp onu öldürmesi ve malını almasıdır. İşte bunun öldürülmesinde yetkili devlet başkanıdır; kan ve yara velisinin [affetme], kısas veya bedel alma hakkı yoktur.'
وهو قولُ الشافعيِّ، حدَّثنا بذلك عنه الربيع .
Bu, eş-Şâfiî'nin de görüşüdür; bunu bize ondan er-Rebî' anlattı.
وقال آخرون: المحارِبُ: هو قاطعُ الطريقِ؛ فأما المكابر في الأمصار فليس بالمحارب الذي له حكمُ المحاربين. وممن قال ذلك أبو حنيفة وأصحابُه .
Başkaları ise şöyle dedi: 'Muharib, yol kesendir. Şehirlerde zorbalık edene gelince, o muhariblerin hükmüne tabi olan muharib değildir.' Bunu söyleyenlerden biri de Ebû Hanîfe ve ashabıdır.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا بشرُ بنُ المُفَضَّل، عن داودَ بن أبي هندٍ، قال: تَذاكَرْنا المحارب ونحن عندَ ابن هُبَيرَةَ في أُناسٍ من أهل البصرةِ، فاجْتَمَع رأيُهم أن المحارب ما كان خارجًا من المصرِ.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Bişr b. el-Mufaddal, Dâvûd b. Ebî Hind'den anlattı; o şöyle dedi: Biz İbn Hübeyre'nin yanındayken Basra halkından birtakım kimselerle birlikte muharib konusunu müzakere ettik. Onların görüşü, muharibin ancak şehir dışında olan kimse olduğu hususunda birleşti.
وقال مجاهدٌ بما حدَّثنى القاسم، قال: ثنا الحسين، قال: ثنا حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، عن مجاهدٍ في قوله: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا}. قال: الزِّنى، والسرقة، وقتل الناس، وإهلاكُ الحرثِ والنسل .
Mücâhid, bana el-Kâsım'ın anlattığı rivayette şöyle dedi: Dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'den naklen O'nun: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya çalışanların cezası ancak...” ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı: '[Fesat;] zina, hırsızlık, insan öldürmek, ekini ve nesli helak etmektir.'
حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا حَكَّامٌ، عن عَنْبَسَةَ، عن محمدِ بن عبدِ الرحمنِ، عن القاسم بن أبي بَزَّةَ، عن مجاهدٍ: {وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا} قال: الفسادُ: القتلُ والزِّنى والسرقة.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hekkâm, Anbese'den, o Muhammed b. Abdirrahmân'dan, o el-Kâsım b. Ebî Bezze'den, o da Mücâhid'den {وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا} “...ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya çalışanların...” ayeti hakkında şöyle rivayet etti: 'Fesat; öldürmek, zina ve hırsızlıktır.'
وأولى هذه الأقوالِ عِندِى بالصواب قولُ مَن قال: المحاربُ للهِ ورسولِه مَن حارب في سابلَةِ المسلمين وذمَّتِهم، والمغيرُ عليهم في أمصارهم وقُراهم حرابةً.
Bu görüşler arasında bana göre doğruya en yakın olanı: 'Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşan (muharib); Müslümanların ve onların zimmîlerinin yollarında savaş açan ve şehirlerinde ve köylerinde eşkıyalık/yağmacılık (hırâbe) yoluyla onların üzerine baskın yapandır.' diyenin görüşüdür.
وإنما قلنا: ذلك أولى الأقوال بالصواب؛ لأنه لا خلافَ بينَ الحُجَّةِ أَن مَن نصب حربًا للمسلمين على الظلم منه لهم، أنه لهم محاربٌ. ولا خلاف فيه. فالذى وصفنا صفته، لا شكَّ فيه أنه لهم مُناصِبٌ حربًا ظُلمًا. وإذ كان ذلك كذلك، فسواءٌ كان نَصْبُه الحرب لهم في مِصْرِهم وقُراهم، أو في سُبُلِهم وطُرُقِهم - في أنه لله ولرسوله محاربٌ، بحربِه من نهاه اللهُ ورسولُه عن حربه.
Bizim 'Bu, görüşlerin doğruya en yakın olanıdır' dememizin sebebi şudur: Çünkü hüccet ehli (alimler) arasında, Müslümanlara onlara zulmederek savaş açan kimsenin onlara karşı bir muharib olduğu konusunda hiçbir ihtilaf yoktur; bu hususta ihtilaf bulunmamaktadır. Nitelediğimiz kimsenin de şüphesiz ki onlara zulmen savaş açtığı ortadadır. Durum böyle olunca, Allah'ın ve Resûlü'nün kendisiyle savaşmayı nehyettiği kimselerle savaşması sebebiyle onun Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşan (muharib) olması hususunda, onlara karşı savaşı şehirlerinde ve köylerinde açması ile yollarında ve güzergâhlarında açması eşittir.
وأمَّا قولُه: {وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا}. فإنه يعنى: ويعملون في أرضِ الله بالمعاصى؛ من إخافة سُبُل عباده المؤمنين به، أو سبلِ ذِمَّتِهم وقطع طُرُقِهم، وأخذ أموالهم ظلمًا وعدوانًا، والتَّوَثُّب على حُرمهم فجورًا وفسوقًا.
O'nun: {وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا} “...ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya çalışanların...” sözüne gelince; bunun anlamı şudur: Allah'a iman eden kullarının yollarını veya zimmîlerinin yollarını korkutarak, onların yollarını keserek, mallarını zulüm ve düşmanlıkla alarak, mahremlerine fücur ve fısk ile saldırarak Allah'ın arzında günahlarla amel ederler.
القول في تأويل قوله: {أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ}.
O'nun: {أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ} “...öldürülmeleri veya asılmaları yahut el ve ayaklarının çaprazlama kesilmesi ya da bulundukları yerden sürgün edilmeleridir.” sözünün teviline dair görüş:
يقول تعالى ذكرُه: ما للذي حارب الله ورسولَه، وسعَى في الأرض فسادًا،
Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Allah ve Resûlüne karşı savaşan ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya çalışan kimse için,
من أهل ملةِ الإسلامِ أو ذمَّتِهم، إلا بعضُ هذه الخلال التي ذكرها جلَّ ثناؤُه.
İslâm milleti ehlinden veya onların zimmîlerinden olan kimse için, O'nun celle senâuh zikrettiği bu durumlardan başkası yoktur.
ثم اخْتَلَف أهلُ التأويل في هذه الخلال؛ أَتَلْزَمُ المحارب باستحقاقِه اسم المحاربة؟ أم يَلْزَمُه ما لزمه من ذلك على قدرِ جُرْمِه، مختلفًا باختلاف إجرامه؟
Sonra tevil ehli bu durumlar hakkında ihtilaf etmişlerdir: Bunlar muharibe muharib ismini hak etmesi sebebiyle [mutlak olarak] mı gerekir, yoksa bunlardan gereken şey cürmünün derecesine göre, cürmünün farklılığına bağlı olarak değişiklik mi gösterir?
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثني محمد بن سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قوله: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}. إلى قوله: {أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ}. قال: إذا حارب فقتل، فعليه القتل إذا ظُهِر عليه قبلَ توبته، وإذا حارب وأخَذ المالَ وقتل، فعليه الصَّلْبُ إن ظُهر عليه قبل توبته، وإذا حارب وأخذ ولم يَقْتُلْ، فعليه قطعُ اليد والرِّجل من خلافٍ إن ظُهر عليه قبل توبته، وإذا حارب وأخاف السبيلَ، فإنما عليه النَّفْىُ .
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak...” ayetinden {أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ} “...ya da bulundukları yerden sürgün edilmeleridir.” sözüne kadar olan kısmı hakkında şöyle dediğini anlattı: 'Eğer savaş açıp öldürürse, tövbesinden önce yakalandığı takdirde ona öldürülme [cezası] gerekir. Eğer savaş açar, mal alır ve öldürürse, tövbesinden önce yakalandığı takdirde ona asılma [cezası] gerekir. Eğer savaş açar, [mal] alır ve öldürmezse, tövbesinden önce yakalandığı takdirde ona el ve ayağının çaprazlama kesilmesi [cezası] gerekir. Eğer savaş açar ve [yalnızca] yolu korkutursa, ona ancak sürgün gerekir.'
حدَّثنا ابن وكيعٍ وأبو السَّائب، قالا: ثنا ابن إدريس، عن أبيه، عن حمادٍ، عن إبراهيمَ: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}. قال: إذا خرج فأخاف السبيل وأخذ المالَ، قُطِعَتْ يدُه ورجلُه مِن خِلافٍ، وإذا أخاف السبيلَ ولم يَأْخُذِ المالَ [نُفِى، وإذا قتَل قُتِل، وإذا أخاف السبيل وأخذ المالَ] وقتل صُلِب .
Bize İbn Vekî' ve Ebü's-Sâib anlattılar, dediler ki: Bize İbn İdrîs, babasından, o Hammâd'dan, o da İbrâhîm'den {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak...” ayeti hakkında şöyle rivayet etti: 'Eğer [yol kesmek için] çıkıp yolu korkutur ve mal alırsa, eli ve ayağı çaprazlama kesilir. Yolu korkutur fakat mal almazsa [sürgün edilir. Öldürürse öldürülür. Yolu korkutur, mal alır] ve öldürürse asılır.'
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن مغيرةَ، عن حمادٍ، عن إبراهيم، فيما
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre'den, o Hammâd'dan, o da İbrâhîm'den, [şöyle]
أَرَى، في الرَّجُلِ يَخْرُجُ محاربًا، قال: إن قطع الطريق وأخذ المالَ قُطِعَتْ يدُه ورجلُه، وإن أخذ المالَ، وقُتل، قُتِل، وإن أخذ المالَ وقتل ومَثَّل صُلِب.
...-zannedersem- muharib (yol kesici) olarak çıkan adam hakkında şöyle dediğini anlattı: 'Eğer yol keser ve mal alırsa eli ve ayağı kesilir; mal alır ve öldürürse öldürülür; mal alır, öldürür ve müsle yaparsa (organlarını keserek işkence ederse) asılır.'
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن عِمران بن حُدَيْرٍ، عن أبي مِجْلَزٍ: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} الآية. قال: إذا قتَل وأخذ المال وأخاف السبيل صُلِب، وإذا قتَل لم يَعْدُ ذلك، قُتِل، وإذا أخذ المال لم يعدُ ذلك، قُطع، وإذا كان يُفْسِدُ نُفِى .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, İmrân b. Hudeyr'den, o Ebû Miclez'den {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak...” ayeti hakkında şöyle rivayet etti: 'Öldürür, mal alır ve yolu korkutursa asılır; öldürür ve bunu aşmazsa öldürülür; mal alır ve bunu aşmazsa [uzvu] kesilir; fesat çıkarıyorsa sürgün edilir.'
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا الحمانيُّ، قال: ثنا شَريكٌ، عن سماكٍ، عن الحسن: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}. إلى قوله: {أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ}. قال: إذا أخاف الطريق ولم يَقْتُلْ ولم يَأْخُذِ المالَ، نُفِى .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize el-Himmânî anlattı, dedi ki: Bize Şerîk, Simâk'tan, o el-Hasen'den O'nun: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak...” ayetinden {أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ} “...ya da bulundukları yerden sürgün edilmeleridir.” sözüne kadar olan kısmı hakkında şöyle rivayet etti: 'Yolu korkutur fakat öldürmez ve mal almazsa sürgün edilir.'
حدَّثنا المُثنَّى، قال: ثنا عمرُو بنُ عَوْنٍ، قال: أخبرنا هشيمٌ، عن حصينٍ، قال: كان يقالُ: مَن حارب فأخافَ السبيل وأخَذَ المالَ ولم يَقْتُلْ، قُطِعَتْ يدُه ورجلُه من خلافٍ، وإذا أخذ المالَ وقتل صُلب.
Bize el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Husayn'dan haber verdi; o şöyle dedi: Şöyle denilirdi: 'Kim savaş açar, yolu korkutur, mal alır ve öldürmezse eli ve ayağı çaprazlama kesilir; mal alır ve öldürürse asılır.'
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيدٌ، عن قَتادةَ أنه كان يقول في قوله: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}. إلى قوله: {أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ}: حدودٌ أربعةٌ أنزلها الله؛ فأما من أصاب الدَّمَ والمال جميعًا، صُلب، وأما من أصاب الدمَ وكَفَّ عن المالِ، قُتِل، ومَن أصابَ المال وكفَّ عن الدَّم، قُطع، ومَن لم يُصِبْ شيئًا مِن هذا، نُفِى.
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den naklen anlattı; o, {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak...” [ayetinden] {أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ} “...ya da bulundukları yerden sürgün edilmeleridir.” sözüne kadar olan kısım hakkında şöyle derdi: “Bunlar Allah'ın indirdiği dört haddir (cezadır): Hem cana kıyıp hem mal alan kimse asılır; cana kıyıp maldan el çeken kimse öldürülür; malı alıp cana kıymaktan el çeken kimsenin [eli ve ayağı] kesilir; bunlardan hiçbirini yapmayan kimse ise sürgün edilir.”
حدَّثنا محمد بن الحسين، قال: ثنا أحمد بن مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ، قال: [فنَهَى اللهُ عن ذلك] نبيَّه ﵊، عن أن يَسْمُلَ أَعِينَ العُرَنيِّين الذين أغاروا على لقاحِه، وأمره أن يُقِيمَ فيهم الحدودَ كما أنْزَلها اللهُ عليه، فنَظَر إلى مَن أَخَذ المالَ ولم يَقْتُلْ، فقطع يده ورجلَه مِن خِلافٍ؛ يده اليُمنى ورجله اليُسرى، ونظر إلى مَن قتَل ولم يَأْخُذْ مالًا فقتله، ونظر إلى مَن أخَذ المالَ وقتَل، فصَلَبه. وكذلك يَنْبَغِى لكلِّ مَن أخاف طريق المسلمين وقطع أن يُصنَعَ به؛ إن أُخِذ وقد أخذ مالًا، قُطِعَتْ يدُه بِأَخْذِه المالَ، ورجلُه بإخافةِ الطريق، وإن قتل ولم يَأخُذ مالًا، قُتِل، وإن قتل وأَخَذ المالَ، صُلب .
Bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den naklen anlattı; o şöyle dedi: [Allah bundan nehyetti] , Peygamberi'ni aleyhisselâm sağmal develerine baskın yapan Ureynelilerin gözlerini kör etmekten nehyetti ve kendisine, Allah'ın indirdiği şekilde onlara hadleri uygulamasını emretti. O da mal alıp öldürmeyen kimseye baktı ve elini ve ayağını çaprazlama kesti: sağ elini ve sol ayağını; öldürüp mal almayan kimseye baktı ve onu öldürdü; mal alıp öldüren kimseye baktı ve onu astı. Müslümanların yolunu korkutan ve yol kesen herkese de böyle yapılması gerekir: Eğer mal almış olarak yakalanırsa, mal almasından ötürü eli, yolu korkutmasından ötürü de ayağı kesilir; öldürür ve mal almazsa öldürülür; öldürür ve mal alırsa asılır.
حدَّثني الحارث، قال: ثنا عبد العزيزِ، قال: ثنا فُضَيلُ بن مرزوقٍ، قال: سَمِعْتُ السُّدِّيِّ يسألُ عطية العَوْفِيَّ عن رجلٍ محاربٍ خرج، فأُخذ ولم يُصِبْ مالًا ولم يُهرق دمًا. قال: النَّفْىُ بالسيف، وإن أخذ مالًا، فيدُه بالمال ورجلُه بما أخاف المسلمين، وإن هو قتَل ولم يَأخُذ مالًا، قُتِل، وإن هو قتَل وأخذ المالَ، صُلب. وأكبرُ ظَنِّى أنه قال: تُقطَعُ يدُه ورجلُه .
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Fudayl b. Merzûk anlattı, dedi ki: es-Süddî'nin Atıyye el-Avfî'ye [yol kesici olarak] çıkıp yakalanan, fakat ne mal alan ne de kan döken muharib bir adamı sorduğunu işittim. O şöyle dedi: 'Kılıçla sürgün edilir. Mal almışsa, mal sebebiyle eli, Müslümanları korkuttuğu için de ayağı [kesilir]; öldürür ve mal almazsa öldürülür; öldürür ve mal alırsa asılır.' Ve zannımca o: 'Eli ve ayağı kesilir.' dedi.
حدَّثنا الحسن بن يحيى، قال: أخبرنا عبدُ الرَّزاقِ، قال: أخبرنا مَعْمَرٌ، عن عطاءٍ الخُراسانيِّ وقتادة في قوله: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} الآية. قال: هذا اللِّصُّ الذي يَقْطَعُ الطريق، فهو محاربٌ، فإن قتل وأَخَذ مالًا، صُلِب، وإن قتَل ولم يَأْخُذ مالًا، [قُتِل، وإن أخذ مالًا] ولم يَقْتُلْ، قُطِعَتْ يدُه ورجلُه، وإن أُخِذ قبل أن يفعل شيئًا من ذلك، نُفِى.
Bize el-Hasan b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Atâ el-Horasânî ve Katâde'den naklen O'nun: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak...” ayeti hakkında şöyle rivayet etti: 'Bu, yol kesen hırsızdır; o muharibtir. Şayet öldürür ve mal alırsa asılır; öldürür fakat mal almazsa [öldürülür; mal alır] fakat öldürmezse eli ve ayağı kesilir; bunlardan herhangi birini yapmadan önce yakalanırsa sürgün edilir.'
حدَّثني المثنَّى، قال: ثنا أبو حُذيفة، قال: ثنا شبلٌ، عن قيس بن سعدٍ، عن سعيد بن جُبَيرٍ، قال: مَن خرج في الإسلام محاربًا للهِ ورسولِه، فقتل وأصاب مالًا، فإنه يُقْتَلُ ويُصلَبُ، ومَن قتل ولم يُصِبْ مالًا، فإنه يُقْتَلُ كما قتل، ومَن أصاب مالًا ولم يَقْتُلْ، فإنه يُقْطَعُ مِن خِلافٍ، وإن أخاف سبيلَ المسلمين نُفِيَ مِن بلده إلى غيره؛ لقولِ اللهِ جَلَّ وعَزَّ: {أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ} .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, Kays b. Sa'd'dan, o da Saîd b. Cübeyr'den anlattı; o şöyle dedi: 'İslâm içinde Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaş açarak çıkan kimse öldürür ve mal elde ederse öldürülür ve asılır; öldürür ve mal elde etmezse öldürdüğü gibi öldürülür; mal elde eder ve öldürmezse [el ve ayağı] çaprazlama kesilir; Müslümanların yolunu korkutursa, Allah celle ve azze'nin: {أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ} “...ya da bulundukları yerden sürgün edilmeleridir.” sözü gereğince kendi memleketinden başka bir yere sürgün edilir.'
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاق، قال: ثنا عبد الله بن أبي جعفر، عن أبيه، عن الربيع في قوله: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}. قال: كان ناسٌ يَسْعَون في الأرض فسادًا وقتلوا وقطعوا السبيلَ، فَصُلِبَ أولئك، وكان آخرون حارَبوا واسْتَحَلُّوا المالَ ولم يَعْدُوا ذلك، فقُطِعَتْ أيديهم وأرجلُهم، وآخرُون حاربوا واعْتَزلوا ولم يَعْدُوا ذلك، فأولئك أُخرجوا من الأرض.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Ebî Ca'fer, babasından, o da er-Rebî'den O'nun: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak...” ayeti hakkında şöyle rivayet etti: 'Birtakım insanlar yeryüzünde fesat çıkarmaya çalışıyor, adam öldürüyor ve yol kesiyorlardı; işte onlar asıldılar. Başkaları savaştılar ve [yalnızca] malı helal sayıp aldılar, bunu aşmadılar; onların da elleri ve ayakları kesildi. Diğerleri ise savaştılar ve [bir kenara] çekildiler, bunu aşmadılar; işte onlar da memleketten çıkarıldılar.'
حدَّثنا هَنَّادٌ، قال: ثنا أبو أسامة، عن أبي هلالٍ، قال: ثنا قتادةُ، عن مُوَرِّقٍ العِجْليِّ في المحارب، قال: إن كان خرَج فقتل وأخذ المالَ، صُلب، وإن كان قتَل ولم يَأْخُذِ المال، قُتِل، وإن كان أخذ المالَ ولم يَقْتُلْ، قُطِع، وإن كان خرج مُشاقًّا للمسلمين، نُفِى .
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Ebû Hilâl'den anlattı, dedi ki: Bize Katâde, Muvərrik el-İclî'den muharib hakkında nakletti; o şöyle dedi: 'Eğer [yol kesmek için] çıkmış, öldürmüş ve mal almışsa asılır; öldürmüş fakat mal almamışsa öldürülür; mal almış fakat öldürmemişse [uzvu] kesilir; Müslümanlara muhalefet edip ayrılık çıkarmak için çıkmışsa sürgün edilir.'
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا أبو معاوية، عن حَجَّاجٍ، عن عطيةَ العَوْفيِّ، عن ابن عباسٍ، قال: إذا خرج المحاربُ وأخاف الطريق وأخذ المال، قُطِعَتْ يدُه ورجلُه من خلافٍ، فإن هو خرج فقتَل وأخذ المالَ، قُطِعَتْ يدُه ورجلُه مِن خِلافٍ ثم صُلِب،
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Ebû Muâviye, Haccâc'dan, o Atiyye el-Avfî'den, o da İbn Abbâs'tan [şöyle] dediğini nakletti: "Muharib (yol kesici) [eşkıyalığa] çıkıp yolu güvensiz hâle getirir ve mal alırsa, eli ve ayağı çaprazlama kesilir. Şayet çıkıp hem öldürür hem de mal alırsa, eli ve ayağı çaprazlama kesilir, sonra da asılır;
وإن خرَج فقتَل ولم يَأْخُذ المالَ، قُتِل، وإن أخاف السبيلَ ولم يَقْتُلْ ولم يأْخُذِ المالَ، نُفِى .
...eğer çıkar, öldürür ve mal almazsa öldürülür; yolu korkutur fakat öldürmez ve mal almazsa sürgün edilir.'
حدَّثنا ابن البَرْقِيِّ، قال: ثنا ابن أبي مريمَ، قال: أخبرنا نافعُ بنُ يزيدَ، قال: ثنى أبو صَخْرٍ، عن محمدِ بن كعبٍ القُرَظِيِّ، وعن أبِى معاويةَ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ في هذه الآية: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا}. قالا: إن أخاف المسلمين فاقْتَطَع المال ولم يَسْفِكُ، قُطِع، وإذا سفك دمًا، قُتِل وصُلِب، وإن جَمَعَهما فاقْتَطَع مالًا وسفَك دمًا، قُطِع ثم قُتِل ثم صُلِب، كأَنَّ الصَّلْبَ مُثلَةٌ، وكأنَّ القَطعَ : {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا} [المائدة: ٣٨]. وكأنَّ القَتْلَ: {النَّفْسَ بِالنَّفْسِ} [المائدة: ٤٥]. وإن امْتَنَع، فإن مِن الحقِّ على الإمامِ وعلى المسلمين أن يَطْلُبوه حتى يَأخُذوه فيُقِيموا عليه حُكمَ كتابِ اللَّهِ: {أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ}؛ مِن أرضِ الإسلامِ إلى أرضِ الكفرِ.
Bize İbnü'l-Barkî anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Meryem anlattı, dedi ki: Bize Nâfi' b. Yezîd haber verdi, dedi ki: Bana Ebû Sahr, Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den ve Ebû Muâviye'den, o da Saîd b. Cübeyr'den bu ayet: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya çalışanların cezası ancak...” hakkında şöyle anlattı: İkisi dediler ki: 'Müslümanları korkutur, malı gasp eder ve kan dökmezse [uzvu] kesilir. Kan dökerse öldürülür ve asılır. Her ikisini birden yapar da hem mal gasp eder hem de kan dökerse [uzvu] kesilir, sonra öldürülür, sonra asılır. Sanki asılmak bir ibret cezası (müsle) gibidir; kesilmek : {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا} “Hırsızlık eden erkek ve hırsızlık eden kadının ellerini kesin” [el-Mâide: 38] gibidir; öldürülmek de: {النَّفْسَ بِالنَّفْسِ} “Cana can...” [el-Mâide: 45] gibidir. Şayet [teslim olmaktan] kaçınırsa, devlet başkanına ve Müslümanlara düşen hak, onu yakalayana kadar peşine düşmeleri ve hakkında Allah'ın Kitabı'nın hükmünü: {أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ} “...ya da bulundukları yerden sürgün edilmeleridir”; yani İslâm diyarından küfür diyarına [sürgün edilmesini] uygulamalarıdır.'
واعتَلَّ قائِلو هذه المقالةِ لقولِهم هذا بأن قالوا: إن الله أوْجَب على القاتلِ القَوَدَ، وعلى السارقِ القطعَ.
Bu görüşü savunanlar, bu sözlerine gerekçe olarak şöyle dediler: 'Allah katile kısası, hırsıza ise [elinin] kesilmesini farz kılmıştır.'
وقالوا: قال النبيُّ ﷺ: "لا يَحِلُّ دَمُ امْرِئُ مُسْلِمٍ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلاثِ خِلالٍ، رَجُلٌ قَتَل فقُتِل، ورجلٌ زَنَى بَعْدَ إحْصَان فرُجِم، ورجلٌ كَفَر بعدَ إسلامه".
Ve [şöyle] dediler: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: « لا يَحِلُّ دَمُ امْرِئُ مُسْلِمٍ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلاثِ خِلالٍ، رَجُلٌ قَتَل فقُتِل، ورجلٌ زَنَى بَعْدَ إحْصَان فرُجِم، ورجلٌ كَفَر بعدَ إسلامه » «Müslüman bir kimsenin kanı ancak üç durumdan biriyle helal olur: Bir cana kıyıp da [kısasen] öldürülen kimse, evlendikten sonra zina edip de recmedilen kimse ve İslam'ından sonra küfre sapan (dinden dönen) kimse.»
قالوا: فحَظَر النبيُّ ﷺ قتلَ رجلٍ مسلمٍ إلا بإحدَى هذه الخِلالِ الثلاثِ، فأما أن يُقْتَلَ مِن أجلِ إخافتِه السبيلَ مِن غيرِ أن يَقْتُلَ أو يَأخُذ مالًا، فذلك تَقَدُّمٌ على اللهِ ورسولِه بالخلافِ عليهما في الحكمِ.
Dediler ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Müslüman bir kimsenin öldürülmesini bu üç durumdan biri müstesna yasaklamıştır. Öldürmeksizin veya mal almaksızın yalnızca yolu korkutmasından ötürü öldürülmesine gelince; bu, hükümde onlara muhalefet ederek Allah'ın ve Resûlü'nün önüne geçmektir.
قالوا: ومعنى قولِ مَن قال: الإمامُ فيه بالخِيارِ إذا قَتَل، وأخافُ السبيلَ، وأخَذَ المال. فهنالك خِيارُ الإمامِ في قولِهم بينَ القتلِ، أو القتلِ والصَّلْبِ، أو قطعِ اليدِ والرِّجلِ مِن خِلافٍ. وأما صلبُه باسمِ المحاربةِ مِن غيرِ أن يفعلَ شيئًا من قتلٍ أو أخذِ مالٍ، فذلك ما لم يَقُلْه عالمٌ.
Dediler ki: 'Öldürdüğü, yolu korkuttuğu ve mal aldığı zaman devlet başkanı bu hususta muhayyerdir' diyen kimsenin sözünün anlamı şudur: Onların görüşüne göre devlet başkanının muhayyerliği işte orada; öldürmek veya öldürüp asmak yahut el ve ayağı çaprazlama kesmek arasındadır. Öldürme veya mal alma gibi bir şey yapmaksızın sadece muharebe adı altında onun asılmasına gelince; bu, hiçbir alimin söylemediği bir şeydir.
وقال آخرون: الإمامُ فيه بالخيارِ أن يفعلَ أيَّ هذه الأشياءِ التي ذَكَرَها اللَّهُ في كتابِه.
Başkaları ise şöyle dedi: 'Devlet başkanı, Allah'ın Kitabı'nda zikrettiği bu cezalardan dilediğini uygulamakta muhayyerdir.'
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هُشيمٌ، قال: أخبرنا جُوَيبرٌ، عن عطاءٍ، وعن القاسمِ بنُ أبى بَزَّةَ، عن مجاهدٍ في المحاربِ، أن الإمامَ مُخَيَّرٌ فيه؛ أَيَّ ذلك شاء فعل .
Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Cüveybir, Atâ'dan ve Kāsım b. Ebî Bezze'den, o da Mücâhid'den muharip (yol kesen) hakkında şunu haber verdi: Devlet başkanı onun hakkında muhayyerdir; bunlardan dilediğini uygular .
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هشيمٌ، عن عُبيدةَ، عن إبراهيم: الإمامُ
Bana Ya'kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Ubeyde'den, o da İbrâhîm'den anlattı: Devlet başkanı
مُخيَّرٌ في المحاربِ، أيَّ ذلك شاء فعل؛ إن شاء قتلَ، وإن شاء قَطع، وإن شاء نَفَى، وإن شاء صلَب .
muharip hakkında muhayyerdir; bunlardan dilediğini uygular; dilerse öldürür, dilerse keser, dilerse sürgün eder, dilerse asar .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن عاصِمٍ، عن الحسنِ في قوله: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}. إلى قولِه: {أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ}. قال: يَأْخُذُ الإمام بأيِّها أَحَبَّ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Âsım'dan, o da el-Hasan'dan Allah'ın şu sözü hakkında anlattı: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak...” âyetinden: {أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ} “...yahut bulundukları yerden sürgün edilmeleridir” sözüne kadar [olan kısım hakkında] şöyle dedi: Devlet başkanı bunlardan dilediğini uygular .
حدَّثنا سفيانُ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن عاصِمٍ، عن الحسنِ: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}. قال: الإمامُ مُخيَّرٌ فيها .
Bize Süfyân anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Âsım'dan, o da el-Hasan'dan [şu âyet hakkında] anlattı: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların cezası ancak...”. [Hasan] dedi ki: Devlet başkanı bunlar arasında muhayyerdir .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبِي، عن سفيانَ، عن ابن جُريجٍ، عن عطاءٍ مِثلَه .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o İbn Cüreyc'den, o da Atâ'dan bunun bir benzerini anlattı .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن قيسِ بن سعدٍ، قال: قال عطاءٌ: يَصْنَعُ الإمامُ في ذلك ما شاء؛ إن شاء قتَل أو قطَع أو نَفَى؛ لقولِ اللَّهِ: {أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ} فذلك إلى الإمامِ الحاكمِ يَصْنَعُ فيه ما شَاء.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, Kays b. Sa'd'dan anlattı, dedi ki: Atâ şöyle dedi: Devlet başkanı bu hususta dilediğini yapar; Allah'ın: {أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ} “...öldürülmeleri veya asılmaları yahut el ve ayaklarının çaprazlama kesilmesi ya da bulundukları yerden sürgün edilmeleridir” sözünden ötürü dilerse öldürür, dilerse keser, dilerse sürgün eder. Dolayısıyla bu, hüküm veren devlet başkanına kalmıştır; onun hakkında dilediğini yapar.
حدَّثني المُثنى، قال: ثنا عبدُ اللهِ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} الآية. قال: مَن شَهَر السلاحَ
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan [naklen] onun şu sözünü anlattı: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlüne karşı savaşanların cezası ancak...” [meâlindeki] ayet hakkında şöyle dedi: Kim silah çekerse
في قُبَّةِ الإسلامِ، وأخاف السبيلَ، ثم ظُفِر به وقدِر عليه، فإمامُ المسلمين فيه بالخيارِ؛ إن شاء قتَله، وإن شاءَ صلَبه، وإن شاء قطَع يدَه ورِجلَه .
İslâm kubbesi altında [silah çeker], yolu korkutur, sonra da ele geçirilip kendisine güç yetirilirse, Müslümanların devlet başkanı onun hakkında muhayyerdir; dilerse onu öldürür, dilerse asar, dilerse elini ve ayağını keser .
حدَّثنا هَنَّادٌ، قال: ثنا أبو أسامةَ، قال: أخبرنا أبو هلالٍ، قال: أخبرنا قتادةُ، عن سعيد بنُ المُسَيَّبِ أنه قال في المحارب: ذلك إلى الإمامِ، إذا أَخَذه يَصْنَعُ به ما شاء .
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Ebû Üsâme anlattı, dedi ki: Bize Ebû Hilâl haber verdi, dedi ki: Bize Katâde, Saîd b. el-Müseyyeb'den onun muharip hakkında şöyle dediğini haber verdi: Bu, devlet başkanına kalmıştır; onu yakaladığı zaman hakkında dilediğini yapar .
حدَّثنا هَنَّادٌ، قال: ثنا أبو أسامةَ، عن أبي هلالٍ، قال: ثنا هارونُ، عن الحسنِ في المحاربِ، قال: ذاك إلى الإمامِ يصنعُ به ما شاء.
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Ebû Hilâl'den anlattı, dedi ki: Bize Hârûn, el-Hasan'dan muharip hakkında anlattı, dedi ki: Bu, devlet başkanına kalmıştır; hakkında dilediğini yapar.
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا حفصُ بنُ غياثٍ، عن عاصمٍ، عن الحسنِ: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}. قال: ذلك إلى الإمامِ .
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Hafs b. Gıyâs, Âsım'dan, o da el-Hasan'dan [şu âyet hakkında] anlattı: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak...”. [Hasan] dedi ki: Bu, devlet başkanına kalmıştır .
واعْتَلَّ قائِلو هذه المقالةِ بأن قالوا: وَجَدْنا العُطُوفَ التي بـ "أَوْ" في القرآنِ بمعنى التَّخْيِيرِ في كلِّ ما أَوْجَب اللهُ به فرضًا منها، وذلك كقولِه في كفارةِ اليمينِ: {فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ} [المائدة: ٨٩]. وكقولِه: {فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ} [البقرة: ١٩٦]. وكقولِه: {فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا} [المائدة: ٩٥]. قالوا: فإذا كانت العُطوفُ التي بـ "أَوْ" في
Bu görüşü savunanlar gerekçe olarak şöyle demişlerdir: Biz Kur'an'da "veya" (ev / أَوْ) edatıyla yapılan atıfların, Allah'ın bunlarla bir farz yüklediği her yerde muhayyerlik (seçme serbestliği) anlamında olduğunu gördük. Nitekim yemin kefareti hakkındaki şu buyruğu böyledir: {فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ} [el-Mâide: 89] “Onun kefareti, ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden on yoksulu doyurmak veya onları giydirmek yahut bir köle azat etmektir.” Yine şu buyruğu da böyledir: {فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ} [el-Bakara: 196] “İçinizden her kim hasta olur veya başında bir eziyet (rahatsızlık) bulunursa fidye olarak oruç tutması, sadaka vermesi yahut kurban kesmesi gerekir.” Ve yine şu buyruğu da böyledir: {فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا} [el-Mâide: 95] “...cezası, Kâbe'ye ulaşacak bir kurbanlık olmak üzere, öldürdüğü o hayvana denk bir evcil hayvandır ki buna içinizden adalet sahibi iki kişi hükmeder; yahut yoksulları doyurmak şeklinde bir kefaret veya buna denk oruç tutmaktır.” [Bu görüş sahipleri] dediler ki: Eğer "veya" (ev) ile yapılan atıflar...
القرآنِ، في كلِّ ما أَوجَبَ اللهُ به فرضًا منها في سائرِ القرآنِ بمعنى التخييرِ، فكذلك ذلك في آيةِ المحاربين، الإمامُ مُخيَّرٌ فيما رَأَى الحكمَ به على المحاربِ إذا قدَر عليه قبلَ التوبةِ.
Kur'an'ın diğer yerlerinde Allah'ın farz kıldığı her hususta muhayyerlik anlamındadır; muharipler âyetinde de aynı şekilde tövbe etmeden önce kendisine güç yetirildiğinde muharip hakkında vereceği hüküm konusunda devlet başkanı muhayyerdir.
وأوْلَى التأويلَيْنِ بالصوابِ في ذلك عندَنا تأويلُ مَنْ أَوْجَب على المحاربِ مِن العقوبةِ على قَدْرِ استحقاقِه، وجعَل الحكمَ على المحاربين مختلفًا باختلافِ أفعالِهم؛ فأَوْجَب على مُخِيفِ السبيلِ منهم إذا قُدِر عليه قبلَ التوبةِ وقبلَ أَخْذِ مالٍ أو قَتْلَ النَّفْيَ مِن الأرضِ، وإذا قُدرِ عليه بعدَ أخذِ المالِ وقتلِ النفسِ المحرَّمِ قتلُها الصَّلبَ؛ لِمَا ذَكَرْتُ مِن العِلةِ قبلُ لقائِلى هذه المقالةِ.
Bize göre bu husustaki iki yorumdan doğruya en yakın olanı; muharibe hak ettiği ölçüde ceza takdir eden ve muharipler hakkındaki hükmü eylemlerinin farklılığına göre farklı kılanların yorumudur. Nitekim bunlar, tövbeden önce, mal almadan veya adam öldürmeden önce yakalandığında yolu korkutana sürgün cezasını; mal aldıktan ve öldürülmesi haram olan canı öldürdükten sonra yakalandığında ise asılma cezasını gerekli görmüşlerdir. Zira bu görüşü savunanlar için daha önce gerekçesini zikretmiştim.
فأما ما اعْتَلَّ به القائلون: إن الإمامَ فيه بالخِيارِ. مِن أن "أو" في العطفِ تَأْتِى بمعنى التخييرِ في الفرضِ. فقولٌ لا معنى له؛ لأن "أو" في كلامِ العربِ قد تأتى بضُرُوبٍ من المعاني، لولا كَرَاهةُ إطالةِ الكتابِ بذكرِها لذَكَرْتُها، وقد بَيَّنتُ كثيرًا من معانيها فيما مَضَى، وسنأتى على باقِيها فيما يُسْتَقْبَلُ في أماكنِها إن شاءَ اللهُ.
'Devlet başkanı bu hususta muhayyerdir' diyenlerin, atıf edatı olan "ev / veya" (أَوْ) kelimesinin farzlarda muhayyerlik anlamına geldiği yönündeki gerekçelerine gelince; bu, tutarsız bir sözdür . Çünkü "ev" (أَوْ) kelimesi Arap kelamında çeşitli anlamlara gelebilmektedir. Kitabı uzatma endişesi olmasaydı bunları zikrederdim. Nitekim geçmiş kısımlarda onun pek çok anlamını açıkladım; geri kalanlarını da inşallah ileride kendi yerlerinde ele alacağız.
فأما في هذا الموضعِ، فإن معناها التعقيبُ، وذلك نظيرُ قولِ القائلِ: إن جزاءَ المؤمنين عِندَ الله يومَ القيامةِ أن يُدْخِلَهم الجنةَ، أو يَرْفَعَ منازلَهم في عِلِّيَّينَ، أو يُسْكِنَهم معَ الأنبياءِ والصَّدَّيقِينَ. فمعلومٌ أن قائلَ ذلك غيرُ قاصدٍ بقيلِه إلى أن جزاءَ كلِّ مؤمنٍ آمنَ باللهِ ورسولِه فهو في مرتبةٍ واحدةٍ من هذه المراتبِ، ومنزلةٍ واحدةٍ من هذه المنازلِ بإيمانِه، بل المعقولُ عنه أن معناه أن جزاءَ المؤمنِ لن يَخْلُوَ عِندَ اللَّهِ مِن بعضِ هذه المنازلِ، فالمُقْتَصِدُ منزلتُه دونَ منزلةِ السابقِ بالخيراتِ، والسابقُ بالخيراتِ أعلى منه منزلةً، والظالمُ لنفسهِ دونَهما، وكلٌّ في الجنةِ، كما قال جلَّ ثناؤُه:
Bu yerdeki [kullanımına] gelince; şüphesiz onun anlamı ta'kîbdir (sıralama/derecelendirmedir). Bu, bir kimsenin şu sözü gibidir: 'Şüphesiz kıyamet gününde Allah katında müminlerin mükâfatı; onları cennete koyması veya derecelerini İlliyyîn'de yükseltmesi yahut onları peygamberler ve sıddîklarla beraber iskân etmesidir.' Bilinmektedir ki bunu söyleyen kimse, bu sözüyle Allah'a ve Resûlü'ne iman eden her müminin imanı sebebiyle bu mertebelerden yalnızca tek bir mertebede ve bu konumlardan yalnızca tek bir konumda bulunacağını kastetmemektedir. Bilakis onun [sözünden] anlaşılan mana şudur: Müminin mükâfatı, Allah katında bu makamların bazısından [biri olmaktan] asla geri kalmayacaktır. Nitekim muktesid (orta yolu tutan) kimsenin makamı, hayırlarda öne geçen (sâbik bi'l-hayrât) kimsenin makamından daha aşağıdadır; hayırlarda öne geçen ise makam bakımından ondan daha üstündür; nefsine zulmeden kimse de her ikisinden daha aşağıdadır; [bununla birlikte] hepsi cennettedir. Nitekim şânı yüce olan [Allah] şöyle buyurmuştur:
{جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا} [فاطر: ٣٣]. فكذلك معنى المعطوفِ بـ "أو" في قولِه: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} الآية. إنما هو التعقيبُ. فتأويلُه: إن الذي يحاربُ الله ورسولَه، ويسعى في الأرضِ فسادًا، لن يَخْلُوَ مِن أَن يَستَحِقَّ الجزاءَ بإحدى هذه الخلالِ الأربعِ التي ذكَرها الله عزّ ذكرُه. لا أن الإمام محكَّمٌ ومخيَّرٌ في أمرِه، كائنةً ما كانت حالته ، عَظُمَتْ جَرِيرَتُه أو خَفَّتْ؛ لأن ذلك لو كان كذلك، لكان للإمامِ قتلُ مَن شَهَر السلاحَ مخيفًا السبيلَ وصَلْبُه وإن لم يَأْخُذْ مالًا ولا قتَل أحدًا، وكان له نَفْى مَن قتَل وأَخَذ المالَ وأخاف السبيلَ. وذلك قولٌ إن قالَه قائلٌ، خِلافُ ما صَحَّتْ به الآثارُ عن رسولِ اللَّهِ ﷺ مِن قولِه: "لا يحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مسلمٍ إلا بإحْدَى ثلاث؛ رَجُلٍ قَتَل رَجُلًا فقُتِل، أَوْ زَنى بعدَ إحصان فرُجِم، أو ارْتَدَّ عن دينِه" . وخِلافُ قوله: "القَطْعُ في رُبْعِ دينارٍ فصاعِدًا" . وغيرُ المعروفِ من أحكامِه.
{جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا} [فاطر: ٣٣] “Adn cennetleridir; oraya girerler”. İşte O'nun: {إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ} “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların... cezası ancak...” âyetinde "ev" (أَوْ) ile atfedilenin anlamı da böyledir; o ancak takiptir (tertib/sıralamadır). Bunun tefsiri şöyledir: Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşan ve yeryüzünde bozgunculuğa çalışan kimse, zikri aziz olan Allah'ın zikrettiği bu dört cezadan birini hak etmekten hâli kalmaz. Yoksa suçu ister büyük ister hafif olsun durumu ne olursa olsun devlet başkanı onun hakkında tam yetkili ve muhayyer kılınmış değildir. Çünkü şayet öyle olsaydı; devlet başkanı mal almasa ve kimseyi öldürmese bile yolu korkutarak silah çeken kimseyi öldürüp asabilirdi ve adam öldüren, mal alan ve yolu korkutan kimseyi de sadece sürgün edebilirdi. Bir kimse bunu söylerse bu söz; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den: “Müslüman bir kimsenin kanı ancak üç durumdan biri ile helal olur: Bir adamı öldürüp kısasen öldürülen adam veya evlendikten sonra zina edip recmedilen yahut dininden dönen kimse” şeklindeki sahih rivayetlere ve: “[Hırsızlıkta el] kesme dörtte bir dinar ve üzerindedir” şeklindeki hadisine aykırı düşer ve onun bilinen hükümlerine uymaz.
فإن قال قائلٌ: فإن هذه الأحكامَ التي ذكَرتَ كانتْ عن رسولِ اللهِ ﷺ في غيرِ المحاربِ، وللمحاربِ حكمٌ غيرُ ذلك مُنفَردٌ به؟
Şayet birisi: 'Zikrettiğin bu hükümler Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den muharip dışındakiler hakkında varit olmuştur; muharibin ise bundan ayrı müstakil bir hükmü vardır' derse;
قِيل له: فما الحكمُ الذي انفَرَد به المحاربُ في سننِه؟ فإن ادَّعَى عنه ﷺ حكمًا خلافَ الذي ذَكَرْنا، أكْذَبَه جميعُ أهلِ العلمِ؛ لأن ذلك غيرُ موجودٍ بنقل واحدٍ ولا جماعةٍ، وإن زَعَم أن ذلك الحكم هو ما في ظاهرِ الكتابِ، قيل له: فإن أَحْسَنَ حالاتِك - إن سُلِّم لك - أن ظاهرَ الآية قد يَحْتَمِلُ ما قلتَ وما قاله مَن خالَفَك، فما برهانُك على أن تأويلَك أولَى بتأويلِ الآية مِن تأويلِه؟
Ona şöyle denir: O halde onun sünnetinde muharibe has kılınan hüküm nedir? Şayet o, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den bizim zikrettiğimizin aksine bir hüküm [nakledildiğini] iddia ederse, ilim ehlinin tamamı onu yalanlar; zira böyle bir şey ne tek bir kişinin ne de bir topluluğun naklinde mevcuttur. Şayet bu hükmün Kitâb'ın zahirindeki olduğunu ileri sürerse, ona şöyle denir: Senin en iyi durumun -sana kabul edilse dahi- âyetin zahirinin hem senin söylediğin hem de sana muhalif olan kimsenin söylediği manayı muhtemel kılmasıdır; o hâlde senin tevilinin âyetin teviline onun tevilinden daha evlâ olduğuna delilin nedir?
وبعدُ، فإذ كان الإمامُ مخيَّرًا في الحكمِ على المحاربِ، من أجل أنَّ "أو" بمعنى التخييرِ في هذا الموضعِ عندَك، أفله أن يَصْلِبَه حيًّا ويَترُكَه على الخشبةِ مصلوبًا حتى يموتَ مِن غيرِ قتلِه؟ فإن قال: ذلك له. خالَفَ في ذلك الأمَّةَ. وإن زعَم أن ذلك ليسَ له، وإنما له قتلُه ثم صلبُه، أو صلبُه ثم قتلُه، ترَك عِلَّتَه مِن أن الإمامَ إنما كان له الخيارُ في الحكمِ على المحاربِ مِن أجلِ أن "أو" تأتى بمعنى التخييرِ.
Dahası, sana göre bu yerde "ev" (أَوْ) muhayyerlik anlamında olduğu için devlet başkanı muharip hakkındaki hükümde muhayyer ise, onu diri diri asıp öldürmeksizin ölene kadar darağacında asılı bırakabilir mi? Şayet: 'Buna yetkisi vardır' derse, bu hususta ümmete muhalefet etmiş olur. Şayet: 'Buna yetkisi yoktur; sadece onu öldürüp sonra asabilir veya asıp sonra öldürebilir' iddiasında bulunursa, "ev" (أَوْ) kelimesinin muhayyerlik bildirmesi sebebiyle devlet başkanının muharip hakkında muhayyer olduğu yönündeki gerekçesini terk etmiş olur.
وقيل له: فكيف كان له الخيارُ في القتلِ أو النفْى أو القطعِ، ولم يكنْ له الخيارُ في الصلبِ وحدَه، حتى تُجمَعَ إليه عقوبةٌ أُخرَى؟ وقيل له: هل بينَك وبينَ من جعَل الخيارَ حيثُ أَبَيْتَ، وأبَى ذلك حيثُ جَعَلْتَه له، فَرقٌ مِن أصلٌ أو قياسٍ؟ فلن يقولَ في أحدهما قولًا إلا أُلْزِم في الآخرِ مثلَه.
Ona şöyle denir: Nasıl oluyor da öldürme, sürgün veya kesme cezalarında muhayyer olabiliyor da yanına başka bir ceza eklenmedikçe tek başına asma cezasında muhayyer olamıyor? Yine ona şöyle denir: Senin kabul etmediğin yerde muhayyerlik tanıyan, senin muhayyerlik tanıdığın yerde ise bunu kabul etmeyen kimse ile aranda bir asıl veya kıyas bakımından bir fark var mıdır? Birinde söyleyeceği her söz, diğerinde de benzer şekilde aleyhine delil olarak getirilir.
وقد رُوى عن رسولِ اللهِ ﷺ بتصحيحِ ما قلنا في ذلك خبرٌ في إسنادِه نَظَرٌ، وذلك ما حدَّثنا به عليُّ بنُ سهلٍ، قال: ثنا الوليد بنُ مسلمٍ، عن ابن لَهيعةَ، عن يزيدَ بن أبي حَبيبٍ، أن عبدَ الملكِ بنَ مَرْوانَ كتَب إلى أنس بن مالكٍ يسألُه عن هذه الآيةِ، فكتَب إليه أنسٌ يُخبرُه أن هذه الآية نَزَلتْ في أولئك النَّفَر العُرَنِيِّين، وهم من بَجِيلَةَ. قال أنسٌ: فارْتدُّوا عن الإسلامِ، وقتَلوا الراعِيَ، وساقوا الإبلَ، وأَخافوا السبيلَ، وأصابوا الفَرْجَ الحرامَ. قال أنسٌ: فسأل رسولُ اللهِ ﷺ جبريلَ ﵇ عن القضاءِ في مَن حارب، فقال: مَن سرَق وأخاف السبيلَ، فاقْطَعْ يدَه بسرقتِه، ورِجْلَه بإخافتِه، ومن قتَل فاقْتُلْه، ومَن قتَل وأخاف السبيلَ واسْتَحَلَّ الفَرْجَ الحرامَ، فاصْلِبْه .
Bu hususta söylediğimiz şeyi doğrulayan, senedinde tenkit bulunan bir haber Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edilmiştir. Şöyle ki: Bize Ali b. Sehl anlattı, dedi ki: Bize el-Velîd b. Müslim, İbn Lehîa'dan, o Yezîd b. Ebî Habîb'den anlattı: Abdülmelik b. Mervân, Enes b. Mâlik'e mektup yazıp bu âyeti sordu. Enes ona yazdığı cevapta bu âyetin Ureyneliler hakkında indiğini -onlar Becîle kabilesindendir- haber verdi. Enes dedi ki: İslâm'dan döndüler, çobanı öldürdüler, develeri sürüp götürdüler, yolu korkuttular ve haram olan ferc irtikâp ettiler (ırza geçtiler). Enes dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem muharebede bulunan kimse hakkındaki hükmü Cibrîl aleyhisselâm'a sordu; o da şöyle dedi: 'Kim hırsızlık eder ve yolu korkutursa hırsızlığı sebebiyle elini, yolu korkutması sebebiyle de ayağını kes. Kim öldürürse onu öldür. Kim de hem öldürür, hem yolu korkutur, hem de haram olan ferci helal sayarsa (ırza geçerse) onu as' .
وأما قولُه: {أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ}. فإنه يعنى به
[Allah Teâlâ'nın]: { أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ } “Yahut ellerinin ve ayaklarının çaprazlama kesilmesi” kavline gelince; O bununla şunu kastetmektedir:
جلَّ ثناؤُه أنه تُقْطَعُ أيديهم مُخالفًا في قَطْعِها قطعُ أَرْجُلِهم، وذلك أن تُقطَعَ أَيْمُنُ أيدِيهم وأَشْمُلُ أرجلِهم، فذلك الخِلافُ بينَهما في القطعِ، ولو كان مَكان "مِنْ" في هذا الموضعِ "على" أو "الباءِ"، فقيل: أو تقطَّعَ أيديهم وأرجلُهم على خلافٍ، أو بخلافٍ. لأَدَيَّا عما أَدَّت عنه "مِن" من المعنى.
senası yüce olan [Allah], ellerinin kesilmesinin ayaklarının kesilmesine çaprazlama olmasını kastetmektedir. Bu da sağ ellerinin ve sol ayaklarının kesilmesidir; kesmede aralarındaki çaprazlık (hilaf) budur. Bu yerde "min" (مِنْ) yerine "alâ" (عَلَى) veya "bâ" (بـِ) harf-i cerri getirilip de "alâ hilâf" yahut "bi-hilâf" denilseydi, "min" edatının ifade ettiği anlamı verirlerdi.
واختلفَ أهلُ التأويلِ في معنى النفى الذي ذَكَرَه اللهُ في هذا الموضعِ؛ فقال بعضُهم: هو أن يُطلَبَ حتى يُقدَرَ عليه أو يهرُبَ مِن دارِ الإسلامِ.
Tefsir ehli, Allah'ın bu yerde zikrettiği nefyin (sürgünün) anlamı hususunda ihtilaf ettiler. Bazıları şöyle dedi: O, yakalanıncaya veya İslâm diyarından kaçıncaya kadar peşine düşülmesidir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri