حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذَيْفَةَ، قال: ثنا شِبلٌ، عن ابن أَبي نَجِيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ}: القُربةُ إِلى اللَّهِ .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den anlattı: {وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ} “ve O'na vesile arayın”: 'Allah'a yakınlıktır' .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدِ الرزَّاقِ، قال: أَخبرنا مَعْمَرٌ، عن الحسنِ في قوله: {وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ}. قال: القُربةُ .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk anlattı, dedi ki: Bize Ma'mer, Hasan['ın] O'nun: {وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ} “ve O'na vesile arayın” buyruğu hakkında şöyle dediğini haber verdi: 'Yakınlıktır' .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حَجَّاجُ، عن ابن جُرَيجٍ، عن عبدِ اللهِ بن كَثيرٍ قوله: {وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ}. قال: القُربةُ .
Bize el-Kāsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da Abdullah b. Kesîr'den O'nun: {وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ} “ve O'na vesile arayın” buyruğu hakkında şöyle dediğini anlattı: 'Yakınlıktır' .
حدَّثني يونُسُ، قال: أخبرَنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زَيدٍ في قولِه: {وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ}. قال: المحبةُ، تَحبَّبوا إلى اللَّهِ. وقرأ: {أُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ} [الإسراء: ٥٧].
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd O'nun: {وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ} “ve O'na vesile arayın” buyruğu hakkında şöyle dedi: 'Sevgidir, Allah'a kendinizi sevdirin.' Ve: {أُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ} “Onların yalvardıkları bu varlıklar da Rablerine vesile ararlar” [İsrâ: 57] ayetini okudu.
القولُ في تأويلِ قولِه: {وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٣٥)}.
Allah Teâlâ'nın: {وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٣٥)} “Ve O'nun yolunda cihad edin ki kurtuluşa eresiniz.” buyruğunun teviline dair açıklama.
يقولُ جلَّ ثناؤُه للمؤمنين به وبرسولِه: وجاهِدوا أيُّها المؤمنون أعدائِى وأعداءَكم في سبيلى. يَعنِي: في دينِه وشريعتِه التي شَرَعها لعبادِه، وهي الإسلامُ. يقولُ: أَتْعِبوا أَنفسَكم في قتالِهم وحَملِهم على الدخولِ في الحنيفيَّة المسلمة. {لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}. يقولُ: كيما تُنْجِحوا فَتُدرِكوا البقاءَ الدائمَ، والخلودَ في جنانِه.
O'nun övgüsü yüce olan [Allah], Kendisine ve Resûlü'ne iman edenlere şöyle buyurmaktadır: Ey müminler! Benim yolumda Benim düşmanlarımla ve sizin düşmanlarınızla cihad edin. Yani: O'nun kulları için koyduğu dininde ve şeriatında ki o da İslam'dır. Şöyle buyurmaktadır: Onlarla savaşma ve onları dosdoğru dine girmeye sevk etme konusunda nefislerinizi yorun. {لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ} “ki kurtuluşa eresiniz”. Şöyle buyurmaktadır: Tâ ki başarıya ulaşıp ebedî kalıcılığı ve O'nun cennetlerinde sonsuzluğu elde edesiniz.
وقد دَلَّلنا على معنى "الفلاح" فيما مضَى بشواهِده، بما أَغنَى عن إعادتِه في هذا الموضعِ .
"Felâh" (kurtuluş) kelimesinin anlamını daha önce şahitleriyle birlikte bu yerde tekrar edilmesine gerek bırakmayacak şekilde açıklamıştık .
القولُ في تأويلِ قوله: {إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٣٦)}.
Allah Teâlâ'nın: {إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٣٦)} “Şüphesiz inkâr edenler, yeryüzünde olanların tamamı ve bir katı daha kendilerinin olsa da kıyamet gününün azabından [kurtulmak için] onu fidye verseler, onlardan kabul edilmez. Onlar için can yakıcı bir azap vardır” buyruğunun tefsiri.
يقول عزَّ ذكْرُه: إن الذين جحدوا ربوبيةَ ربِّهم، وعبَدوا غيرَه، من بنى إسرائيلَ الذين عَبَدوا العجلَ، ومِن غيرِهم الذين عبَدوا الأوثانَ والأصنامَ، وهَلَكوا على ذلك قبلَ التوبةِ، لو أن لهم مُلْكَ ما في الأرضِ كلِّها وضِعفه معه لِيَفْتَدوا به من عقابِ اللهِ إياهم على [تركِهم أمرَه] ، وعبادتِهم غيرَه يومَ القيامةِ، فافْتَدَوْا بذلك كلِّه - ما تَقَبَّل اللهُ منهم ذلك فداءً وعوضًا مِن عذابِهم وعقابِهم، بل هو مُعَذِّبُهم في حميمِ يومِ القيامةِ عذابًا موجِعًا لهم.
Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Rablerinin rabliğini inkâr edip O'ndan başkasına tapanlar –buzağıya tapan İsrâiloğulları'ndan ve putlara tapan diğer kimselerden tövbe etmeden önce bu hal üzere ölenler–, kıyamet gününde [O'nun emrini terk etmelerinden] ve O'ndan başkasına kulluk etmelerinden ötürü Allah'ın kendilerine vereceği cezadan kurtulmak için fidye vermek üzere bütün yeryüzündekilerin mülkü ve onunla birlikte bir misli daha kendilerinin olsa ve bunların hepsiyle fidye verseler, Allah azap ve cezalarına karşılık bunu onlardan fidye ve bedel olarak asla kabul etmez; bilakis kıyamet gününde onları kaynar suda kendilerine can yakıcı bir azapla azaplandıracaktır.
وإنما هذا إعلامٌ من اللهِ جلَّ ثناؤُه لليهودِ الذين كانوا بينَ ظَهرانَيْ مُهاجَرِ رسولِ اللهِ ﷺ، أنهم وغيرَهم من سائرِ المشركين به سواءٌ عنده فيما لهم مِن العذابِ الأَليمِ، والعقابِ العظيمِ، وذلك أنهم كانوا يَقولون: {لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً} [البقرة: ٨٠]. اغتِرارًا باللهِ وكذبًا عليه. فكَذَّبَهم تعالى ذكرُه بهذه الآيةِ وبالتي بعدَها، وحسَم طَمَعَهم، فقال لهم ولجميعِ الكفرةِ به وبرسولِه: {إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٣٦) يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ}. يقولُ لهم جلَّ ثناؤُه: فلا تَطْمَعوا أَيُّها الكفرةُ في قَبولِ الفِديةِ منكم، ولا في خروجِكم مِن النارِ بوسائلِ آبائِكم عندى بعدَ دخولِكموها، إن أنتم مُتُّم على كفرِكم الذي أنتم عليه، ولكن تُوبوا إلى اللهِ توبةً نَصُوحًا.
Bu, övgüsü yüce olan Allah'tan, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in hicret yurdunda aralarında yaşayan Yahudilere; kendilerine uygulanacak acı azap ve büyük ceza hususunda kendileri ile O'na ortak koşan diğer bütün müşriklerin O'nun katında eşit olduğuna dair bir bildirimdir. Nitekim onlar Allah'a karşı aldanarak ve O'na iftira ederek: {لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً} [el-Bakara: 80] “Ateş bize sayılı birkaç gün dışında asla dokunmayacaktır” diyorlardı. Zikri yüce olan [Allah], bu ayetle ve peşinden gelen ayetle onları yalanlayıp [boş] umutlarını kökünden kesti ve onlara ve O'nu da Resûlü'nü de inkâr eden bütün kâfirlere şöyle buyurdu: {إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٣٦) يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ} “Şüphesiz inkâr edenler, yeryüzünde olanların tamamı ve bir katı daha kendilerinin olsa da kıyamet gününün azabından [kurtulmak için] onu fidye verseler, onlardan kabul edilmez. Onlar için acı bir azap vardır. Ateşten çıkmak isterler ama onlar oradan çıkacak değillerdir. Onlar için kalıcı bir azap vardır”. Övgüsü yüce olan [Allah] onlara şöyle buyurmaktadır: Ey kâfirler! Eğer üzerinde bulunduğunuz bu inkâr üzere ölürseniz, sizden fidye kabul edilmesini de oraya girdikten sonra atalarınızın benim yanımdaki vesilesiyle ateşten çıkarılmayı da ummayın! Fakat Allah'a samimi bir tövbe (nasûh tevbesi) ile tövbe edin.
القولُ في تأويلِ قولِه: {يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ (٣٧)}.
Allah Teâlâ'nın: {يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ (٣٧)} “Ateşten çıkmak isterler ama onlar oradan çıkacak değillerdir. Onlar için kalıcı bir azap vardır” buyruğunun tefsiri.
يَعْنِي جلَّ ثناؤُه بقولِه: {يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ}: يُرِيدُ هؤلاءِ الذين كفروا بربِّهم يومَ القيامةِ أن يَخْرُجوا مِن النارِ بعدَ دُخُولِها، وما هم بخارِجين منها، {وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ}. يقولُ: لهم عذابٌ دائمٌ ثابتٌ لا يَزُولُ عنهم، ولا يَنتَقِلُ أبدًا. كما قال الشاعرُ :
Övgüsü yüce olan [Allah]: {يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ} “Ateşten çıkmak isterler” buyruğu ile şunu kastetmektedir: Rablerini inkâr eden bu kimseler kıyamet gününde oraya girdikten sonra ateşten çıkmak isterler, oysa onlar oradan çıkacak değillerdir. {وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ} “Onlar için kalıcı bir azap vardır”. Şöyle buyurmaktadır: Onlar için üzerlerinden asla zail olmayan ve asla yok olup gitmeyen kalıcı ve sabit bir azap vardır. Nitekim şair şöyle demiştir :
فإنَّ لكمْ بِيَوْمِ الشِّعْبِ مِنِّي … عذابًا دائمًا لَكُمُ مُقِيما
Şüphesiz Şi'b gününde benden sizin için … Sürekli ve kalıcı bir azap vardır.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا يَحيَى بنُ واضِحٍ، قال: ثنا الحسينُ بنُ
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn b.
واقِدٍ، عن يَزِيدَ النَّحوِيِّ، عن عِكرِمةَ، أن نافِعَ بنَ الأَزرَقِ قال لابنِ عباسٍ: يا أَعمى البصرِ أعمَى القلبِ، تَزْعُمُ أن قومًا يَخرُجُون مِن النارِ، وقد قال اللَّهُ جلَّ وعزَّ: {وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا}! فقال ابن عباسٍ: وَيحَك، اقْرَأْ ما فوقَها، هذه للكفارِ .
Vâkıd, Yezîd en-Nahvî'den, o da İkrime'den anlattı; Nâfi' b. el-Ezrak, İbn Abbâs'a: 'Ey gözü kör kalbi kör! Aziz ve Celil olan Allah: {وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا} “Onlar oradan çıkacak değillerdir” buyurmuşken sen bir kavmin ateşten çıkacağını iddia ediyorsun!' dedi. Bunun üzerine İbn Abbâs şöyle dedi: 'Yazık sana! Ondan öncesini oku; bu kâfirler hakkındadır' .
القولُ في تأويلِ قولِه: {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٣٨)}.
Allah Teâlâ'nın: {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٣٨)} “Hırsızlık eden erkek ve hırsızlık eden kadının, yaptıklarına bir karşılık ve Allah'tan bir ibret cezası olarak ellerini kesin. Allah Azizdir, Hakîmdir” buyruğunun tefsiri.
يقولُ جلَّ ثناؤُه: ومَن سرَق مِن رجلٍ أو امرأةٍ فاقْطَعُوا أيُّها الناسُ يدَه. ولذلك رُفِع {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ}؛ لأنهما غيرُ مُوقَّتين ، ولو أُرِيدَ بذلك سارقٌ وسارقةٌ بأعيانِهما، لكان وجهُ الكلامِ النَّصْبَ.
Övgüsü yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Erkek veya kadından kim hırsızlık ederse, ey insanlar, onun elini kesin! İşte bundan dolayı {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ} “Hırsızlık eden erkek ve hırsızlık eden kadın” lafızları merfu kılınmıştır; çünkü bu ikisi belirli değildir . Eğer bununla bizzat belirli bir hırsız erkek ve belirli bir hırsız kadın kastedilmiş olsaydı, sözün yönü mensub olmak olurdu.
وقد رُوِى عن عبدِ اللَّهِ بن مسعودٍ أنه كان يَقرَأُ ذلك: (والسارِقُونَ والسارِقَاتُ .
Abdullah b. Mes'ûd'dan, onun bu [ayeti]: '(والسارِقُونَ والسارِقَاتُ)' şeklinde okuduğu rivayet edilmiştir.
حدَّثَنا ابن وَكِيعٍ، قال: ثَنَا يَزِيدُ بنُ هارُونَ، عن ابن عَوْنٍ، عن إبراهِيمَ، قال: في قراءتِنا - قال: وربما قال: في قراءةِ عبدِ اللَّهِ -: (والسارِقُونَ والسارِقاتُ فاقطَعُوا أيمانَهُما).
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn, İbn Avn’dan, o da İbrâhîm’den anlattı; [İbrâhîm] dedi ki: Bizim kıraatimizde —[râvi] dedi ki: Bazen de "Abdullah’ın kıraatinde" derdi—: '(والسارِقُونَ والسارِقاتُ فاقطَعُوا أيمانَهُما / Hırsızlık eden erkekler ve hırsızlık eden kadınlar; ikisinin de sağ ellerini kesin)' [şeklindedir].
حدَّثنا ابن وَكِيعٍ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، عن ابن عَوْنٍ، عن إبراهيمَ: في قراءتِنا: (والسارِقُون وَالسَّارِقَاتُ فاقْطَعُوا أَيْمَانَهما).
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, İbn Avn'dan, o da İbrâhîm'den anlattı; bizim kıraatimizde: '(والسارِقُون وَالسَّارِقَاتُ فاقْطَعُوا أَيْمَانَهما / Hırsızlık eden erkekler ve hırsızlık eden kadınlar; ikisinin de sağ ellerini kesin)' şeklindedir.
وفى ذلك دليلٌ على صحةِ ما قلنا مِن معناه، وصحةِ الرفعِ فيه، وأن {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ} مرفوعانِ بفعلِهما على ما وصَفتُ؛ للعللِ التي وصَفتُ.
Bunda, [ayetin] anlamına dair söylediğimiz şeyin ve oradaki ref' durumunun doğruluğuna; {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ} “Hırsızlık eden erkek ve hırsızlık eden kadın” lafızlarının, açıkladığım gerekçeler sebebiyle ve vasfettiğim şekilde kendi fiilleriyle merfu olduklarına dair bir delil vardır.
وقال تعالى ذكرُه: {فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا} والمعنى: أيديَهما اليُمنَى.
Zikri yüce olan [Allah]: {فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا} “ellerini kesin” buyurmuştur; anlamı: onların sağ ellerini [kesin], demektir.
كما حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أَسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا}: اليُمنى.
Nitekim bana Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den {فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا} “ellerini kesin” ayeti hakkında: Sağ ellerini, dediğini anlattı.
حدَّثنا ابن وَكِيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سُفيانَ، عن جابرٍ، عن عامرٍ، قال: في قراءةِ عبدِ اللَّهِ: (والسارِقُ والسارِقَةُ فَاقْطَعوا أيمانَهما) .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Câbir'den, o da Âmir'den anlattı; o şöyle demiştir: Abdullah'ın kıraatinde: '(والسارِقُ والسارِقَةُ فَاقْطَعوا أيمانَهما / Hırsızlık eden erkek ve hırsızlık eden kadın; ikisinin de sağ elini kesin)' şeklindedir.
ثم اختَلَفوا في السارقِ الذي عَنَاهِ اللَّهُ؛ فقال بعضُهم: عنَى بذلك سارقَ ثلاثةِ دراهمَ فصاعدًا. وذلك قولُ جماعةٍ مِن أهلِ المدينةِ؛ منهم مالكُ بنُ أنسٍ ومَن قال بقولِه. واحتَجُّوا لقولِهم ذلك بأن رسولَ اللَّهِ ﷺ قطَع في مِجنٍّ قيمتُه ثلاثةُ دراهمَ .
Sonra Allah'ın kasteddiği hırsız hakkında ihtilaf ettiler. Bazıları: Bununla üç dirhem ve daha fazlasını çalan kimse kastedilmiştir, dedi. Bu, Medine ehlinden bir grubun görüşüdür; Mâlik b. Enes ve onun görüşünü benimseyenler bunlardandır. Bu görüşlerine delil olarak Resûlullah'ın ﷺ değeri üç dirhem olan bir kalkan sebebiyle [hırsızın elini] kesmiş olmasını öne sürdüler.
وقال آخَرون: بل عنَى بذلك سارقَ ربعِ دينارٍ أو قيمتِه. وممن قال ذلك الأَوزاعيُّ ومن قال بقولِه. واحتَجُّوا لقولِهم ذلك بالخبرِ الذي رُوِىَ عن عائشةَ أنها قالت: قال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "القَطْعُ في رُبُعِ دينارٍ فصاعدًا".
Başkaları da şöyle dedi: "Aksine bununla çeyrek dinar veya onun değerinde [bir şey] çalan kastedilmiştir." Bunu söyleyenler arasında el-Evzâî ve onun görüşünü benimseyenler yer alır. Bu görüşlerine Âişe'den rivayet edilen şu haberi delil getirdiler; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «[El] kesme [cezası], çeyrek dinar ve daha fazlasında [uygulanır].»
وقال آخَرون: بل عنَى بذلك سارقَ عشَرةِ دراهمَ فصاعدًا. وممن قال ذلك أبو حنيفةَ وأصحابُه. واحتَجُّوا في ذلك بالخبرِ الذي رُوِىَ عن عبدِ اللَّهِ بن عَمْرٍو وابنِ عباسٍ أن النبيَّ ﷺ قطَع في مِجَنٍّ قيمتُه عشَرةُ دراهمَ .
Başkaları da: Aksine bununla on dirhem ve daha fazlasını çalan kimse kastedilmiştir, dedi. Bunu söyleyenler arasında Ebû Hanîfe ve arkadaşları vardır. Bu hususta Abdullah b. Amr ve İbn Abbâs'tan rivayet edilen; Peygamber'in ﷺ değeri on dirhem olan bir kalkan sebebiyle [hırsızın elini] kestiği haberini delil getirdiler.
وقال آخرون: بل عنَى بذلك سارقَ القليلَ والكثيرَ. واحتَجُّوا في ذلك بأن الآيةَ على الظاهرِ، وأن ليس لأحدٍ أن يَخُصَّ منها شيئًا إلا بحجةٍ يَجِبُ التسليمُ لها. وقالوا: لم يَصِحَّ عن رسولِ اللَّهِ ﷺ خَبرٌ بأن ذلك في خاصٍّ مِن السُّرَّاقِ. قالوا: والأخبارُ فيما قطَع فيه رسولُ اللَّهِ ﷺ عنه مضطربةٌ مختلفةٌ، ولم يَروِ عنه أحدٌ أنه أُتِىَ بسارقِ درهمٍ فخلَّى عنه، وإنما رَوَوْا عنه أنه قطَع في مِجَنٍّ قيمتُه ثلاثةُ دراهِمَ. قالوا: وممكنٌ أن يكونَ لو أُتِىَ بسارقِ ما قيمتُه دانِقٌ أن يُقْطَعَ. قالوا: وقد قطَع ابن الزُّبير في درهمٍ. ورُوِىَ عن ابن عباسٍ أنه قال: الآيةُ على العمومِ.
Başkaları ise: Aksine bununla az veya çok çalan [herkes] kastedilmiştir, dedi. Bu hususta ayetin zahirine göre olduğunu ve teslim olunması zorunlu bir delil olmaksızın hiç kimsenin ondan bir şeyi tahsis etme yetkisi bulunmadığını delil getirdiler. Dediler ki: Resûlullah'tan ﷺ bunun hırsızların belirli bir kısmına has olduğuna dair sahih bir haber gelmemiştir. Dediler ki: Resûlullah'ın ﷺ uğrunda el kestiği miktara dair haberler ise muztarip ve ihtilaflıdır. Hiç kimseden, kendisine bir dirhem çalan bir hırsız getirildiğinde onu serbest bıraktığı rivayet edilmemiştir; ondan sadece değeri üç dirhem olan bir kalkan sebebiyle el kestiği rivayet edilmiştir. Dediler ki: Kendisine bir dânek değerinde şey çalan bir hırsız getirilmiş olsaydı da elini kesmesi mümkündür. Dediler ki: İbnü'z-Zübeyr bir dirhem sebebiyle el kesmiştir. İbn Abbâs'tan da ayetin umum (genel) üzere olduğunu söylediği rivayet edilmiştir.
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا يَحيى بنُ واضحٍ، قال: ثنا عبدُ المؤمِنِ، عن نَجْدَةَ الحَنَفِيِّ، قال: سألتُ ابنَ عباسٍ عن قولِه: {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ}. أخاصٌّ أم عامٌّ؟ فقال: بل عامٌّ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh anlattı, dedi ki: Bize Abdülmü'min, Necde el-Hanefî'den anlattı; o şöyle demiştir: İbn Abbâs'a {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ} “Hırsızlık eden erkek ve hırsızlık eden kadın” buyruğunu sordum: 'Özel midir yoksa genel midir?' dedim. O da: 'Aksine geneldir' dedi.
والصوابُ مِن القولِ في ذلك عندَنا قولُ مَن قال: الآيةُ مَعْنيٌّ بها خاصٌّ مِن السُّرَّاقِ، وهم سُرَّاقُ ربعِ دينارٍ فصاعدًا أو قيمتِه؛ لصحةِ الخبرِ عن رسولِ الله ﷺ أنه
Bu hususta bize göre doğru olan görüş; ayet ile hırsızlardan özel bir grubun, yani çeyrek dinar ve daha fazlasını yahut bunun değerindeki [bir malı] çalanların kastedildiğini söyleyen kimsenin görüşüdür. Zira Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem gelen sahih rivayete göre o,
قال: "القَطعُ في رُبُعِ دينارٍ فصاعدًا". وقد استَقْصيتُ ذكرَ أقوالِ المختلفين في ذلك مع عللِهم التي اعتَلُّوا بها لأقوالِهم، والبيانَ عن أَوْلاها بالصوابِ بشواهِدِه في كتابِنا "كتابِ السرقةِ"، فكَرِهنا إطالةَ الكتابِ بإعادةِ ذلك في هذا الموضِعِ.
"El kesme [cezası], çeyrek dinar ve daha fazlasında uygulanır." Bu konudaki farklı görüş sahiplerinin sözlerini, sözlerine dayanak kıldıkları gerekçeleri ve şahitleriyle birlikte gerçeğe en yakın olanın açıklamasını "Kitâbü's-Serika" adlı kitabımızda eksiksiz zikretmiştik; bu sebeple bu yerde onu tekrarlayarak kitabı uzatmak istemedik.
وقولُه: {جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ}. يقولُ: مكافأةً لهما على سرقتِهما وعملِهما في التَّلصُّصِ بمعصيةِ اللَّهِ، {نَكَالًا مِنَ اللَّهِ}. يقولُ: عُقوبةً مِن اللَّهِ على لُصوصيتِهما.
Allah Teâlâ'nın: {جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ} “yaptıklarına bir karşılık ve Allah'tan bir ibret cezası olarak” buyruğuna gelince; [Allah] şöyle buyurmaktadır: Hırsızlıklarına ve Allah'a isyan ederek haydutluk yapmalarına karşılık olarak, {نَكَالًا مِنَ اللَّهِ} “Allah'tan bir ibret cezası olarak”; yani hırsızlıklarından ötürü Allah'tan bir ceza olarak [ellerini kesin].
وكان قَتادةُ يقولُ في ذلك ما حدَّثنا بِشرُ بنُ مُعاذٍ، قال: ثنا يَزِيدُ بنُ زُرَيعٍ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قَتادةَ قولَه: {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}: لا تَرْثُوا لهم أن تُقِيمُوا فيهم الحدودَ، فإنه: واللَّهِ ما أَمَر اللَّهُ بأَمرٍ قَطُّ إلا وهو صلاحٌ، ولا نَهَى عن أَمرٍ قَطُّ إلا وهو فسادٌ. وكان عُمرُ بنُ الخَطَّابِ يقولُ: اشتَدُّوا على السُّرَّاقِ، فاقطَعُوهم يدًا يدًا، ورِجلًا رِجلًا .
Katâde bu konuda, bize Bişr b. Muâz'ın anlattığı, onun: Bize Yezîd b. Zürey' anlattı, dediği, onun da: Bize Saîd, Katâde'den anlattı, dediği rivayette onun {وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ} “Hırsızlık eden erkek ve hırsızlık eden kadının, yaptıklarına bir karşılık ve Allah'tan bir ibret cezası olarak ellerini kesin. Allah Azizdir, Hakîmdir” buyruğu hakkında şöyle dediğini söylerdi: Haklarında hadleri uygularken onlara acımayın; zira vallahi Allah hiçbir şeyi emretmemiştir ki o mutlaka bir maslahat olmasın ve hiçbir şeyi yasaklamamıştır ki o mutlaka bir fesat olmasın. Ömer b. el-Hattâb da şöyle derdi: Hırsızlara karşı sert davranın; onların birer birer ellerini ve birer birer ayaklarını kesin .
وقولُه: {وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: واللهُ عزيزٌ في انتقامِه من هذا السارقِ والسارقةِ وغيرِهما من أهلِ معاصِيه، حكيمٌ في حُكْمِه فيهم وقضائِه عليهم. يقولُ: فلا تُفرِّطُوا أيُّها المؤمنون في إقامةِ حُكمِى على السُّرَّاقِ وغيرِهم من أهلِ الجرائمِ الذين أَوجَبْتُ عليهم حدودًا في الدنيا عقوبةً لهم، فإنى بحُكمِى قَضَيتُ ذلك عليهم، وعِلمى بصلاحِ ذلك لهم ولكم.
Allah Teâlâ'nın: {وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ} “Allah Azizdir, Hakîmdir” buyruğuna gelince; övgüsü yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Allah, bu hırsız erkekten, hırsız kadından ve kendisine isyan eden diğer kimselerden intikam almasında Azizdir; onlar hakkındaki hükmünde ve kazasında Hakîmdir. Şöyle buyurmaktadır: Ey müminler! Dünyada bir ceza olsun diye haklarında hadler farz kıldığım hırsızlara ve diğer suç ehline hükmümü uygulamakta gevşeklik göstermeyin; zira ben bunu onlar üzerine hükmümle ve bunun onlar ile sizin için hayırlı olduğunu bilmemle takdir ettim.
القولُ في تأويلِ قولِه: {فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣٩)}.
[Allah Teâlâ'nın] {فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} “Kim zulmünden sonra tövbe eder ve [kendini] ıslah ederse, şüphesiz Allah onun tövbesini kabul eder. Muhakkak ki Allah Gafûrdur, Rahîmdir” (Mâide: 39) buyruğunun teviline dair görüş.
يقولُ جلَّ ثناؤُه: فمن تاب مِن هؤلاءِ السُّرَّاقِ. يقولُ: مَن رجَع منهم عمَّا يَكرَهُه اللَّهُ مِن معصيتِه إياه إلى ما يَرضَاه مِن طاعتِه، {مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ}. وظلمُه هو اعتداؤُه وعملُه ما نهاه اللَّهُ عنه مِن سَرِقةِ أموالِ الناسِ. يقولُ: {وَأَصْلَحَ} نفسَه بحملِها على مكروهِها في طاعةِ اللَّهِ، والتوبةِ إليه مما كان عليه مِن معصيتِه.
Övgüsü yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Bu hırsızlardan kim tövbe ederse; yani onlardan kim Allah'ın hoşlanmadığı günahından, O'nun razı olduğu itaatine dönerse, {مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ} “zulmünden sonra”. Zulmü ise onun haddi aşması ve Allah'ın kendisine yasakladığı insan mallarını çalma işini yapmasıdır. Şöyle buyurmaktadır: {وَأَصْلَحَ} “ve ıslah olursa”; yani nefsini Allah'a itaatte zoruna giden şeylere yönelterek ve bulunduğu isyandan O'na tövbe ederek nefsini ıslah ederse.
وكان مُجاهِدٌ فيما ذُكِرَ لنا يقولُ: توبتُه في هذا الموضعِ الحدُّ الذي يُقامُ عليه .
Bize zikredildiğine göre Mücâhid şöyle derdi: Bu makamda onun tövbesi, kendisine uygulanan had cezasıdır .
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمِّى، قال: ثنى أَبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ} [فتاب عليه. يقولُ: الحدُّ] .
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan {فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ} “Kim zulmünden sonra tövbe edip ıslah olursa” [ayetine dair şöyle dediğini anlattı: Allah da onun tövbesini kabul eder. Yani: Had cezasıdır] .
حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا موسى بنُ داودَ، قال: ثنا ابن لَهِيعَةَ، عن حُيَىٍّ بن عبدِ اللَّهِ، عن أبي عبدِ الرحمنِ الحُبُلِيِّ، عن عبدِ اللَّهِ بن عَمْرٍو، قال: سَرَقت امرأةٌ حَلْيًا، فجاء الذين سَرَقتْهم فقالوا: يا رسولَ اللَّهِ، سرَقَتنا هذه المرأةُ. فقال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "اقْطَعُوا يدَها اليُمْنَى". فقالت المرأةُ: هل مِن توبةٍ؟ فقال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "أنتِ اليومَ من خطيئتِك كيومِ ولَدَتْكِ أُمُّكِ". قال: فأنزَلَ اللَّهُ جلَّ وعزَّ: {فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ} .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Mûsâ b. Dâvûd anlattı, dedi ki: Bize İbn Lehîa, Huyey b. Abdillâh'tan, o Ebû Abdirrahmân el-Hubulî'den, o da Abdullah b. Amr'dan anlattı; o şöyle demiştir: Bir kadın ziynet eşyası çaldı. Soyulan kimseler gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü! Bu kadın bizi soydu' dediler. Resûlullah ﷺ: "Onun sağ elini kesin" buyurdu. Kadın: 'Tövbe imkânı var mı?' dedi. Resûlullah ﷺ: "Sen bugün günahından, annenin seni doğurduğu günkü gibi [tertemiz]sin" buyurdu. [Ravi] dedi ki: Bunun üzerine Aziz ve Celil olan Allah: {فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ} “Kim zulmünden sonra tövbe edip ıslah olursa, şüphesiz Allah onun tövbesini kabul eder” ayetini indirdi .
وقولُه: {فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ}. يقولُ: فإن اللَّهَ جلَّ وعزَّ يَرجِعُه إلى ما يُحِبُّ ويَرضَى، عما يَكْرَهُ ويَسخَطُ مِن مَعصيتِه.
Allah Teâlâ'nın: {فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ} “Şüphesiz Allah onun tövbesini kabul eder” buyruğuna gelince; [Allah] şöyle buyurmaktadır: Şüphesiz Azîz ve Celîl olan Allah, onu isyanından dolayı hoşlanmadığı ve gazaplandığı [hâlden], sevip razı olduğu şeye döndürür.
وقولُه: {إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}. يقولُ: إن اللَّهَ عَزَّ ذكرُه ساتِرٌ على مَن تاب وأَناب عن معاصيه إلى طاعتِه ذنوبَه، بالعفوِ عن عقوبتِه عليها يومَ القيامةِ، وتركِه فضيحتَه بها على رءوسِ الأشهادِ، رحيمٌ به وبعبادِه التائبين إليه مِن ذنوبِهم.
Allah Teâlâ'nın: {إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} “Muhakkak ki Allah Gafûrdur, Rahîmdir” buyruğuna gelince; [Allah] şöyle buyurmaktadır: Şüphesiz zikri yüce olan Allah, günahlarından tövbe edip O'na itaate yönelen kimsenin günahlarını kıyamet gününde cezalandırmaktan vazgeçerek ve onu şahitlerin huzurunda rezil etmeyerek örter; ona da, günahlarından O'na tövbe eden kullarına da pek merhametlidir.
القولُ في تأويلِ قولِه: {أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٤٠)}.
Allah Teâlâ'nın: {أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٤٠)} “Bilmez misin ki, göklerin ve yerin mülkü muhakkak Allah'ındır? O, dilediğine azap eder, dilediğini de bağışlar. Allah her şeye kadirdir” buyruğunun tefsiri.
يقولُ جلَّ ثناؤُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: أَلم يعلمْ هؤلاءِ القائلون : {لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً} [البقرة: ٨٠]. الزَّاعمون أنهم أبناءُ اللَّهِ وأحباؤُه - أن اللَّهَ مُدَبِّرُ ما في السماواتِ وما في الأرضِ، ومُصَرِّفُه وخالقُه، لا يَمْتَنِعُ شيءٌ مما في واحدةٍ منهما مما أَرادَه؛ لأن كلَّ ذلك مُلكُه، وإليه أمرُه، ولا نَسَبَ بينَه وبينَ شيءٍ مما فيهما، ولا مما في واحدةٍ منهما، فيُحَابِيَه بسببِ قرابتِه منه، فَيُنجِيَه مِن عذابِه وهو به كافرٌ، ولأمرِه ونهيِه مخالفٌ، أو يُدخِلَه النارَ وهو له مُطِيعٌ، لبُعدِ قرابتِه منه، ولكنَّه يُعذِّبُ من يشاءُ من خلقِه في الدنيا على معصيتِه بالقتلِ والخسفِ والمَسْخِ، وغيرِ ذلك مِن صنوفِ عذابِه، ويَغْفِرُ لمن يشاءُ منهم في الدنيا بالتوبةِ عليه مِن كفرِه ومعصيتِه، فيُنْقِذُه مِن الهَلَكةِ، ويُنْجِيه مِن العقوبةِ، {وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِير}. يقولُ: واللَّهُ على تعذيبِ مَن أراد تعذيبَه مِن خلقِه على معصيتِه، وغُفْرانِ ما أراد غفرانَه منهم باستنْقاذِه مِن الهَلَكةِ بالتوبةِ عليه، وغيرِ ذلك مِن الأمورِ كلِّها قادرٌ؛ لأن الخلْقَ خلقه، والمُلكَ ملكُه، والعبادَ عبادُه.
Övgüsü yüce olan [Allah], Peygamberi Muhammed'e ﷺ şöyle buyurmaktadır: {لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً} “Bize ateş sayılı günlerden başka kesinlikle dokunmayacaktır” [el-Bakara: 80] diyen ve Allah'ın oğulları ve sevgilileri olduklarını iddia eden bu kimseler bilmezler mi ki ; göklerde ve yerde olanların yöneticisi, çekip çevireni ve yaratıcısı Allah'tır? O ikisinden birinde bulunan hiçbir şey O'nun dilediği şeyden kaçıp kurtulamaz; zira bunların hepsi O'nun mülküdür ve emir O'na aittir. O'nunla bu ikisinde ve bu ikisinin herhangi birinde bulunan hiçbir şey arasında bir soy bağı yoktur ki, Kendisine olan yakınlığı sebebiyle ona iltimas geçsin de Kendisini inkâr ettiği, emrine ve yasağına karşı geldiği halde onu azabından kurtarsın; yahut Kendisine itaat ettiği halde Kendisine olan yakınlığının uzaklığı sebebiyle onu ateşe soksun! Fakat O, mahlûkatından dilediğine dünyada isyanı sebebiyle öldürülme, yere batırılma, sûretinin değiştirilmesi ve diğer azap çeşitleriyle azap eder; onlardan dilediğini de dünyada küfründen ve isyanından tövbe ettirmek suretiyle bağışlar; böylece onu helakten kurtarır ve cezadan necat verir. {وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِير} “Allah her şeye kadirdir”. Yani: Allah, mahlûkatından isyanı sebebiyle azap etmek istediği kimseye azap etmeye, tövbe nasip ederek helakten kurtarmak suretiyle bağışlamak istediğini bağışlamaya ve bunların dışındaki bütün işlere kadirdir; zira yaratılanlar O'nun mahlûku, mülk O'nun mülkü ve kullar da O'nun kullarıdır.
وخرَج قولُه: {أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ}. خطابًا له ﷺ، والمَعْنِيُّ به مَن ذكَرْتُ مِن فِرَقٍ بنى إسرائيلَ الذين كانوا بمدينةِ
Allah'ın: {أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ} “Bilmez misin ki, göklerin ve yerin mülkü muhakkak Allah'ındır?” buyruğu, [lafzen] Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem bir hitap olarak gelmişse de bununla kastedilenler, [Allah Resûlü'nün] şehrinde
رسولِ اللَّهِ ﷺ وما حوالَيْها.
ve çevresinde bulunan İsrâiloğulları fırkalarından zikrettiğim kimselerdir.
وقد بيَّنَّا استعمالَ العربِ نظيرَ ذلك في كلامِها بشَواهدِه فيما مضَى، بما أغْنَى عن إعادتِه في هذا الموضعِ .
Arapların kelamlarında bunun benzeri kullanımlarını, bu yerde tekrar edilmesine ihtiyaç bırakmayacak delilleriyle daha önce açıklamıştık .
القولُ في تأويلِ قولِه: {يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ}.
Allah Teâlâ'nın: {يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ} “Ey Resûl! Ağızlarıyla 'İman ettik' deyip de kalpleri iman etmemiş olanlardan küfürde yarışanlar seni üzmesin” buyruğunun tefsiri.
اختَلَف أهلُ التأويلِ في مَن عُنِى بهذه الآيةِ؛ فقال بعضُهم: نزَلَت في أبى لُبابةَ بن عبدِ المُنْذِرِ، بقولِه لبنى قُرَيْظةَ حينَ حاصَرَهم النبيُّ ﷺ: إنما هو الذبحُ، فلا تَنْزِلوا على حكمِ سعدٍ.
Tefsir ehli bu ayet ile kimin kastedildiği hususunda ihtilaf etti. Bazıları: Peygamber ﷺ Kurayzaoğullarını muhasara ettiği sırada Ebû Lübâbe b. Abdilmünzir'in onlara: 'Bu ancak boğazlanmaktır, Sa'd'ın hükmüne razı olup teslim olmayın' demesi sebebiyle onun hakkında inmiştir, dedi.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسْباطُ، عن السُّدِّيِّ: {لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ}. قال: نزَلَتْ في رجلٍ مِن الأنصارِ، زعَموا أنه أبو لُبابةَ، أشارَت إليه بنو قُرَيْظةَ يومَ الحِصارِ: ما الأمرُ، وعلامَ نَنْزِلُ؟ فأشار إليهم: إنه الذبحُ .
Bana Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den {لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ} “Ağızlarıyla 'İman ettik' deyip de kalpleri iman etmemiş olanlardan küfürde yarışanlar seni üzmesin” ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı: [Bu ayet] Ensâr'dan bir adam hakkında indi; onun Ebû Lübâbe olduğunu iddia ettiler. Kuşatma gününde Kurayzaoğulları ona: 'Durum nedir ve neye razı olup inelim?' diye işaret ettiler. O da onlara [eliyle boğazını göstererek]: 'O ancak boğazlanmaktır' diye işaret etti .
وقال آخَرون: بل نزَلَت في رجلٍ مِن اليهودِ، سأَل رجلًا مِن المسلمين يَسْأَلُ رسولَ اللَّهِ ﷺ عن حكمِه في قتيلٍ قتَلَه.
Başkaları ise: Aksine bu ayet, öldürdüğü bir maktul hakkında Resûlullah'ın ﷺ hükmünü sorması için Müslümanlardan bir adama başvuran Yahudi bir adam hakkında inmiştir, dedi.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ بشرٍ، عن زكريا، عن عامرٍ: {لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ}. قال: كان رجلٌ مِن اليهودِ قتَله رجلٌ مِن أهلِ دينِه، فقال القاتلُ لحلفائِهم مِن المسلمين: سَلُوا لى محمدًا ﷺ، فإن كان يقضى بالدِّيَةِ اختَصَمنا إليه، وإن كان يَأْمُرُنا بالقتلِ لم نَأْتِه .
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Bişr, Zekeriyyâ'dan, o da Âmir'den {لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ} “Küfürde yarışanlar seni üzmesin” [ayeti hakkında] şöyle dediğini aktardı: Yahudilerden bir adam vardı, onu kendi dininden bir adam öldürdü. Bunun üzerine katil, Müslümanlardan olan müttefiklerine: "Benim için Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem sorun; eğer diyet ile hükmediyorsa davayı ona götürürüz, şayet bize öldürmeyi [kısası] emrederse ona gitmeyiz" dedi.
حدَّثنا المثنى، قال: ثنا عَمْرُو بنُ عونٍ، قال: أخْبرَنا هُشَيْمٌ، عن زكريا، عن عامرٍ نحوَه.
Bize el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym, Zekeriyyâ'dan, o da Âmir'den benzerini haber verdi.
وقال آخَرون: بل نزَلَت في عبدِ اللَّهِ بن صُورِيَا، وذلك أنه ارْتَدَّ بعدَ إسلامِه.
Başkaları ise: Aksine Abdullah b. Sûriyâ hakkında inmiştir; bu da onun İslam'a girdikten sonra irtidat etmesi sebebiyledir, dedi.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا هَنَّادٌ وأبو كُرَيْبٍ، قالا: ثنا يونُسُ بنُ بُكيرٍ، عن ابن إسحاقَ، قال: ثنى الزُّهْريُّ، قال: سمِعْتُ رجلًا مِن مُزَيْنةَ يُحَدِّثُ سعيدَ بنَ المسيَّبِ، أن أبا هريرةَ حدَّثهم، أن أحْبارَ يَهودَ اجتَمَعوا في بيتِ المِدْراسِ حينَ قدِم رسولُ اللَّهِ ﷺ المدينةَ، وقد زنَى رجلٌ منهم بعدَ إحْصانِه بامرأةٍ مِن يهودَ قد أحْصَنَت، فقالوا: انطَلِقوا بهذا الرجلِ وبهذه المرأةِ إلى محمدٍ، فاسْأَلوه كيف الحكمُ فيهما، فوَلُّوه الحكمَ عليهما، فإن عمِل فيهما بعملِكم مِن التَّجْبِيهِ - وهو الجَلْدُ بحبْلٍ مِن لِيفٍ مَطْليٍّ بقارٍ، ثم تُسَوَّدُ وُجوهُهما، ثم يُحْمَلان على حمارين، وتُحَوَّلُ وُجوهُهما مِن قِبَلِ دُبُرِ الحمارِ - فاتَّبِعوه، فإنما هو مَلِكٌ، وإن هو حكَم فيهما بالرجْمِ فاحْذَروه على ما في أيديكم أن يَسْلُبِكموه. فأتَوْه فقالوا: يا محمدُ، هذا الرجلُ قد زنَى بعدَ إحْصانِه
Bize Hennâd ve Ebû Küreyb anlattı, dediler ki: Bize Yûnus b. Bükeyr, İbn İshâk'tan anlattı, dedi ki: Bana ez-Zührî anlattı, dedi ki: Müzeyne [kabilesin]den bir adamın Saîd b. el-Müseyyeb'e şöyle anlattığını duydum: Ebû Hüreyre'nin kendilerine anlattığına göre, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Medine'ye geldiğinde Yahudi din adamları Beytü'l-Midrâs'ta toplandılar. Onlardan evli bir adam, yine Yahudilerden evli bir kadınla zina etmişti. Bunun üzerine şöyle dediler: "Bu adamı ve bu kadını Muhammed'e götürün ve bu ikisi hakkındaki hükmün ne olduğunu ona sorun; onlar hakkındaki hüküm yetkisini ona verin. Şayet haklarında sizin tecbîh –ki bu; ziftle sıvanmış hurma lifinden bir iple kırbaçlanmaları, ardından yüzlerinin siyaha boyanıp iki eşeğe bindirilerek yüzlerinin eşeğin arka tarafına çevrilmesidir– uygulamanız gibi hüküm verirse ona uyun; çünkü o sadece bir hükümdardır. Eğer haklarında recimle hükmederse, elinizdekileri sizden çekip almasından dolayı ona karşı sakının." Bunun üzerine ona gelip dediler ki: "Ey Muhammed! Bu adam evlendikten sonra zina etti...
بامرأةٍ قد أحْصَنَت، فاحْكُمْ فيهما، فقد ولَّيْناك الحكمَ فيهما. فمشَى رسولُ اللَّهِ ﷺ حتى أتَى أحْبارَهم في بيتِ المِدْراسِ، فقال: "يا معشَرَ اليهودِ، أَخْرِجوا إليَّ أَعْلَمَكم". فأخْرَجوا إليه عبدَ اللَّهِ بنَ صُورِيَا الأعْوَرَ - وقد روَى بعضُ بنى قُريظةَ أنهم أخرَجوا إليه يومَئذٍ مع ابن صُورِيَا أبا ياسرِ بنَ أخْطَبَ ووهبَ بنَ يَهوذَا، فقالوا: هؤلاء علماؤُنا. فسَألهم رسولُ اللَّهِ ﷺ حتى حصَّل أمرَهم إلى أن قالوا لابنِ صُورِيَا: هذا أعلمُ مَن بقِى بالتوراةِ - فخلَا به رسولُ اللَّهِ ﷺ، وكان غلامًا شابًّا مِن أحدثِهم سنًّا، فألَظَّ به رسولُ اللَّهِ ﷺ المسألةَ، يقولُ: "يا ابنَ صُورِيَا، أَنْشُدُك اللَّهَ، وأُذَكِّرُك أيادِيَه عندَ بنى إسرائيلَ، هل تَعْلَمُ أن اللَّهَ حكَم في مَن زنَى بعدَ إحصانِه بالرجمِ في التوراةِ؟ ". فقال: اللهمَّ نعم، أمَا واللَّهِ يا أبا القاسمِ إنهم لَيَعْلَمون أنك نبيٌّ مرسَلٌ، ولكنهم يَحْسُدونك. فخرَج رسولُ اللَّهِ ﷺ، فأمَر بهما فرُجِما عندَ بابِ مسجدِه في بنى [غَنْمِ بن مالكِ] بن النجارِ، ثم كفَر بعدَ ذلك ابن صُورِيَا، فأنْزَل اللَّهُ: {يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ} .
evli bir kadınla zina etti. Bu ikisi hakkında hüküm ver, onlar hakkındaki hükmü sana bıraktık' dediler. Resûlullah ﷺ kalkıp yürüdü ve Beytü'l-Midrâs'ta bulunan hahamlarına vardı ve: "Ey Yahudi topluluğu! Bana en bilgili olanınızı çıkarın" buyurdu. Onlar da ona tek gözlü Abdullah b. Sûriyâ'yı çıkardılar –Kurayzaoğullarından bazıları o gün İbn Sûriyâ ile birlikte Ebû Yâsir b. Ahtab ve Vehb b. Yehûdâ'yı da çıkardıklarını ve: 'Bunlar bizim âlimlerimizdir' dediklerini rivayet etmiştir. Resûlullah ﷺ onlara sordu ; nihayet durumları İbn Sûriyâ hakkında: 'Tevrat'ı en iyi bilen geriye kalan kimse budur' demelerine kadar vardı –. Resûlullah ﷺ onunla baş başa kaldı; o yaşça onların en gençlerinden olan bir delikanlıydı. Resûlullah ﷺ ona soruyu ısrarla sordu ; şöyle buyuruyordu: "Ey İbn Sûriyâ! Allah adına sana and veriyorum ve O'nun İsrâiloğulları üzerindeki nimetlerini sana hatırlatıyorum; Tevrat'ta Allah'ın evlendikten sonra zina eden kimse hakkında recm ile hükmettiğini biliyor musun?". O da: 'Allah'ım, evet! Vallahi ey Ebe'l-Kâsım, onlar senin gönderilmiş bir peygamber olduğunu kesinlikle biliyorlar fakat seni kıskanıyorlar' dedi. Bunun üzerine Resûlullah ﷺ çıktı ve o ikisi hakkında [hüküm] verdi; Benî [Ganm b. Mâlik] b. en-Neccâr içindeki mescidinin kapısı önünde recmedildiler. İbn Sûriyâ bundan sonra kâfir oldu ve Allah: {يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ} “Ey Resûl! Ağızlarıyla 'İman ettik' deyip de kalpleri iman etmemiş olanlardan küfürde yarışanlar seni üzmesin” ayetini indirdi .
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا أبى، ح وحدَّثنا هَنَّادٌ، قال: ثنا أبو مُعاويةَ، عن الأعمشِ، ح وحدَّثنا هَنَّادٌ، قال: ثنا عَبِيدةُ بنُ حُمَيْدٍ، عن الأعمشِ، عن
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam anlattı. (H) Bize Hennâd [da] anlattı, dedi ki: Bize Ebû Muâviye, el-A'meş'ten anlattı. (H) Bize Hennâd [yine] anlattı, dedi ki: Bize Abîde b. Humeyd, el-A'meş'ten, o da
عبدِ اللَّهِ بن مُرَّةَ، عن البَرَاءِ بن عازبٍ، قال: مُرَّ على النبيِّ ﷺ بيهوديٍّ مُحَمَّمٍ مَجْلودٍ، فدعا النبيُّ ﷺ رجلًا مِن علمائِهم، فقال: "أهكذا تَجِدون حدَّ الزنَى فيكم؟ ". قال: نعم. قال: "فأَنْشُدُك بالذي أنْزَل التوراةَ على موسى، أهكذا تَجِدون حدَّ الزانى فيكم؟ ". قال: لا، ولولا أنك نشَدْتَنى بهذا لم أُحَدِّثْك، ولكنِ الرجمُ، ولكن كثُر الزنى في أشرافِنا، فكنا إذا أخَذْنا الشريفَ ترَكْناه، وإذا أخَذْنا الضعيفَ أقَمْنا عليه الحدَّ، فقلنا: تَعالَوْا نَجْتَمِعْ، فنَضَعَ شيئًا مكانَ الرَّجْمِ، فيَكونَ على الشريفِ والوَضيعِ. فوضَعْنا التَّحْميمَ والجَلْدَ مكانَ الرجمِ، فقال النبيُّ ﷺ: " [اللهمَّ إنى] أنا أولُ مَن أحْيا أمْرَك إذ أماتُوه". فأمَر به فرُجِم، فأنْزَل اللَّهُ: {لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ} الآية .
Abdullah b. Mürre'den, o da el-Berâ b. Âzib'den anlattı; o şöyle demiştir: Peygamber'in ﷺ yanından yüzü siyaha boyanmış ve kırbaçlanmış bir Yahudi geçirildi. Peygamber ﷺ onların âlimlerinden bir adamı çağırıp: "Aranızda zinanın haddini böyle mi buluyorsunuz?" buyurdu. O: 'Evet' dedi. [Peygamber ﷺ]: "Tevrat'ı Mûsâ'ya indiren [Allah] hakkı için sana and veriyorum, aranızda zâniye uygulanacak haddi böyle mi buluyorsunuz?" buyurdu. O da: 'Hayır; şayet bana bununla and vermemiş olsaydın sana söylemezdim. Fakat [asıl ceza] recmdir. Ancak ileri gelenlerimiz arasında zina çoğaldı; biz de soylu birini yakaladığımızda onu bırakır, zayıf birini yakaladığımızda ise ona haddi uygulardık. Bunun üzerine: 'Gelin toplanalım ve recmin yerine öyle bir şey koyalım ki hem soyluya hem de halk tabakasına uygulansın' dedik ve recmin yerine yüzü siyaha boyamayı ve kırbaçlamayı koyduk' dedi. Bunun üzerine Peygamber ﷺ: "[Allah'ım! Şüphesiz] onlar senin emrini öldürdüklerinde onu ilk ihya eden benim!" buyurdu ve onun hakkında [hüküm] verdi de adam recmedildi. Bunun üzerine Allah: {لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ} “Küfürde yarışanlar seni üzmesin...” ayetini indirdi.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا سُوَيْدُ بنُ نصرٍ، قال: أخْبَرَنا ابن المُبارَكِ، عن مَعْمَرٍ، عن الزُّهْريِّ، قال: كنتُ جالسًا عندَ سعيدِ بن المسيَّبِ، وعندَ سعيدٍ رجلٌ يُوَقِّرُه، فإذا هو رجلٌ مِن مُزَيْنةَ كان أبوه شهِد الحُدَيْبِيَّةَ، وكان مِن أصحابِ أبى هريرةَ، قال: قال أبو هريرةَ: كنتُ جالسًا عندَ رسولِ اللَّهِ ﷺ. ح وحدَّثنى المثنى، قال: ثنا أبو صالحٍ كاتبُ الليثِ، قال: ثنى الليثُ، قال: ثنى عُقَيْلٌ، عن ابن شِهابٍ، قال:
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Süveyd b. Nasr anlattı, dedi ki: Bize İbnü’l-Mübârek, Ma‘mer’den, o ez-Zührî’den bildirdi; o şöyle dedi: Saîd b. el-Müseyyeb’in yanında oturuyordum. Saîd’in yanında, kendisine saygı gösterdiği bir adam vardı. Meğer o, babası Hudeybiye’de bulunmuş ve Ebû Hureyre’nin ashabından olan Müzeyne [kabilesin]den bir adammış. Dedi ki: Ebû Hureyre şöyle dedi: Resûlullah’ın sallallâhu aleyhi ve sellem yanında oturuyordum. (H) Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Leys’in kâtibi Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Leys anlattı, dedi ki: Bana Ukayl, İbn Şihâb’dan anlattı; o şöyle dedi:
أخْبَرَنى رجلٌ مِن مُزَيْنةَ ممَّن يَتَّبِعُ العلمَ ويَعِيه، حدَّث سعيدَ بنَ المسيَّبِ، أن أبا هريرةَ قال: بيْنا نحن مع رسولِ اللَّهِ ﷺ إذ جاءه رجلٌ مِن اليهودِ، وكانوا قد شاوَرُوا في صاحبٍ لهم زنَى بعدَ ما أحْصَن، فقال بعضُهم لبعضٍ: إن هذا النبيَّ قد بُعِث، وقد علِمْتُم أن قد فُرِض عليكم الرجمُ في التوراةِ فكتَمْتُموه، [واصَّلَحْتُم بينَكم] عقوبةً دونَه، فانْطَلِقوا فنَسْأَلَ هذا النبيَّ، فإن أفْتانا بما فُرِض علينا في التوراةِ مِن الرجمِ ترَكْنا ذلك، فقد ترَكْنا ذلك في التوراةِ، فهى أحقُّ أن تُطاعَ وتُصَدَّقَ. فأتَوْا رسولَ اللَّهِ ﷺ، فقالوا: يا أبا القاسمِ، إنه زنَى صاحبٌ لنا قد أحْصَن، فما تَرَى عليه مِن العقوبةِ؟ قال أبو هريرةَ: فلم يَرْجِعْ إليهم رسولُ اللَّهِ ﷺ حتى قام وقمْنا معه، فانْطَلَق يَؤُمُّ مِدْراسَ اليهودِ حتى أتاهم، فوجَدَهم يَتَدارَسون التوراةَ في بيتِ المِدْراسِ، فقال لهم: "يا مَعْشرَ يهودَ، أَنْشُدُكم باللَّهِ الذي أنْزَل التوراةَ على موسى، ماذا تَجِدون في التوراةِ مِن العقوبةِ على مَن زنَى وقد أحْصَن؟ ". قالوا: إنا نَجِدُه يُحَمَّمُ ويُجْلَدُ. وسكَت حبرُهم في جانبِ البيتِ، فلمَّا رأَى رسولُ اللَّهِ ﷺ صمْتَه [ألَظَّ يَنْشُدُه]، فقال حَبْرُهم: اللهمَّ إذ نشَدْتَنا، فإنا نَجِدُ عليهم الرجمَ. فقال له رسولُ اللَّهِ ﷺ: "فماذا كان أولَ ما ترَخَّصْتم به أمرَ اللَّهِ؟ ". قال: زنَى ابن عمِّ مَلِكٍ فلم يَرْجُمْه، ثم زنَى رجلٌ آخرُ في أُسْرَةٍ مِن الناسِ، فأراد ذلك الملكُ رَجْمَه، فقام دونَه قومُه، فقالوا: واللَّهِ لا تَرْجُمُه حتى تَرْجُمَ فلانًا. ابنَ عمِّ الملكِ. [فاصَّلَحوا بينَهم] عقوبةً دونَ الرَّجْمِ، وترَكوا الرَّجْمَ، فقال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "فإنى أَقْضِى بما في التَّوراةِ". فأنْزَل اللَّهُ في ذلك: {يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ}. إلى قولِه: {وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ} .
Müzeyne kabilesinden ilmin peşinde koşan ve onu belleyen bir adam bana Saîd b. el-Müseyyeb'e anlattığını haber verdi; Ebû Hüreyre şöyle demiştir: Biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikteyken Yahudilerden bir adam geldi. Onlar, evlendikten sonra zina eden bir arkadaşları hakkında aralarında istişare etmişler ve birbirlerine şöyle demişlerdi: 'Şu peygamber gönderildi. Muhakkak biliyorsunuz ki Tevrat'ta recim size farz kılındı ama siz onu gizlediniz ve [onun yerine] bundan daha hafif bir ceza üzerinde [kendi aranızda anlaştınız]. Haydi gidelim de bu peygambere soralım; şayet bize Tevrat'ta farz kılınan recim ile fetva verirse onu terk ederiz; zira biz bunu Tevrat'ta da terk etmiştik, oysa ona (Tevrat'a) itaat edilmek ve o tasdik edilmek için daha layıktır.' Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: 'Ey Ebu'l-Kâsım! Evli olan bir arkadaşımız zina etti, ona ne ceza verirsin?' dediler. Ebû Hüreyre dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara cevap vermedi; nihayet kalktı, biz de onunla birlikte kalktık. Yahudilerin Midras'ına (dershanesine) doğru yönelip gitti ve nihayet yanlarına vardı. Onları Beytü'l-Midras'ta Tevrat dersi yaparken buldu. Onlara şöyle buyurdu: «Ey Yahudi topluluğu! Tevrat'ı Mûsâ'ya indiren Allah adına size and veriyorum; evli olduğu halde zina eden kimse hakkında Tevrat'ta ne ceza buluyorsunuz?» Onlar: 'Biz onun [yüzünün] siyaha boyanması ve kırbaçlanması gerektiğini buluyoruz' dediler. Onların hahamı ise evin bir köşesinde sustu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onun sustuğunu görünce [ona ısrarla and verdi]. Bunun üzerine hahamları: 'Allahım! Madem bize and verdin, [söyleyeyim]: Biz onlar hakkında recim [cezası bulunduğunu] buluyoruz' dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: «Peki, Allah'ın emrinde ruhsat arayışına girdiğiniz (gevşeklik gösterdiğiniz) ilk hadise ne idi?» buyurdu. O da: 'Hükümdarın bir amcaoğlu zina etti de onu recmetmedi. Sonra halktan seçkin bir aileden başka bir adam zina etti; hükümdar onu recmetmek isteyince kavmi ona karşı durup: 'Vallahi hükümdarın amcaoğlu filancayı recmetmedikçe onu recmedemezsin' dediler. Bunun üzerine recimden daha hafif bir ceza üzerinde [aralarında anlaştılar] ve recmi terk ettiler' dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Ben de Tevrat'ta olanla hükmediyorum» buyurdu. Allah bu hususta şu ayetleri indirdi: { يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ } “Ey Peygamber! Küfürde yarışanlar seni üzmesin...” ayetinden { وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ } “...Kim Allah'ın indirdiğiyle hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir” sözüne kadar.
وقال آخَرون: بل عُنِى بذلك المنافقون.
Başkaları ise: Aksine bununla münafıklar kastedilmiştir, dedi.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جُرَيْجٍ، عن عبدِ اللَّهِ بن كَثيرٍ في قولِه: {يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ}. قال: هم المُنافِقون.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da Abdullah b. Kesîr'den {يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ} “Ey Resûl! Ağızlarıyla 'İman ettik' deyip de kalpleri iman etmemiş olanlardan küfürde yarışanlar seni üzmesin” buyruğu hakkında şöyle dediğini anlattı: Onlar münafıklardır.
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مُجاهدٍ: {آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ}. قال: يقولُ: المنافقون. [{سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ}. قال: هم سمَّاعون لليهودِ] .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ} “Ağızlarıyla 'İman ettik' [dediler]” ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı: Onlar münafıklardır, demektedir. [{سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ} “başka bir topluluk hesabına kulak kabartanlar” ayeti hakkında ise: Onlar Yahudiler hesabına kulak kabartanlardır, dedi] .
وأولى هذه الأقوالِ في ذلك عندى بالصوابِ أن يُقالَ: عُنِى بذلك: {لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ} قومٌ مِن المنافقين، وجائزٌ أن يكونَ كان ممَّن دخَل في هذه الآيةِ ابن صُورِيَا، وجائزٌ أن يَكونَ أبو لُبابةَ، وجائزٌ أن يَكونَ غيرُهما، غيرَ أنَّ أَثْبَتَ شيءٍ رُوى في ذلك ما ذكَرْناه مِن الروايةِ قبلُ عن أبي هريرةَ والبَرَاءِ بن عازبٍ؛ لأن ذلك عن رجلين من أصحابِ رسولِ اللَّهِ ﷺ. وإذا كان ذلك كذلك، كان الصحيحُ مِن القولِ فيه أن يُقالَ: عُنِى به عبدُ اللَّهِ بنُ صُورِيَا.
Bu husustaki görüşlerin bence doğruya en yakın olanı şöyle denilmesidir: {لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ} “Ağızlarıyla 'İman ettik' deyip de kalpleri iman etmemiş olanlardan küfürde yarışanlar seni üzmesin” buyruğu ile münafıklardan bir topluluk kastedilmiştir. Bu ayetin kapsamına giren kimselerden birinin İbn Sûriyâ olması caiz olduğu gibi, Ebû Lübâbe olması da, bu ikisinden başkası olması da caizdir. Ne var ki bu konuda rivayet edilenlerin en sabiti, daha önce Ebû Hureyre ve el-Berâ b. Âzib'den aktardığımız rivayettir; zira bu rivayet Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından iki zattan gelmiştir. Durum böyle olunca, bu konudaki doğru görüş: 'Bununla Abdullah b. Sûriyâ kastedilmiştir' denilmesidir.
وإذا صحَّ ذلك كان تأويلُ الآيةِ: يا أيُّها الرسولُ لا يَحْزُنْك الذين يُسارِعون في جُحودِ نبوتِك، والتكذيبِ بك أنك لى نبيٌّ، من الذين قالوا: صدَّقْنا بك يا محمدُ أنك للَّهِ رسولٌ مبعوثٌ، وعلِمْنا بذلك يقينًا، بوجودِنا صفتَك في كتابِنا. وذلك أن في حديثِ أبى هريرةَ الذي رواه ابن إسحاقَ، عن الزهريِّ، أن ابنَ صُورِيَا قال لرسولِ اللَّهِ ﷺ: أمَا واللَّهِ يا أبا القاسمِ إنهم لَيَعْلَمون أنك نبيٌّ مُرسَلٌ، ولكنهم يَحْسُدونك. فذلك كان على هذا الخبرِ، كان مِن ابن صُورِيا إيمانًا برسولِ اللَّهِ ﷺ بفِيه، ولم يكنْ مُصَدِّقًا لذلك بقلبِه، فقال اللَّهُ لنبيِّه محمدٍ ﷺ، مُطْلِعَه على ضميرِ ابن صُورِيَا، وأنه لم يُؤْمِنْ بقلبِه، يقولُ: ولم يُصَدِّقْ قلبُه بأنك للَّهِ رسولٌ مُرسَلٌ.
Bu sabit olunca ayetin tevili şöyle olur: Ey Resûl! 'Kitabımızda senin vasfını bulmamız sebebiyle kesin olarak bildik ve ey Muhammed, senin Allah'ın gönderilmiş bir elçisi olduğuna inandık' deyip de senin peygamberliğini inkâr etmekte ve benim peygamberim olduğunu yalanlamakta yarışanlar seni üzmesin. Nitekim İbn İshâk'ın ez-Zührî'den rivayet ettiği Ebû Hureyre hadisinde geçtiğine göre İbn Sûriyâ, Resûlullah'a ﷺ: 'Allah'a yemin olsun ki ey Ebe'l-Kâsım, onlar senin gönderilmiş bir peygamber olduğunu kesinlikle biliyorlar fakat seni kıskanıyorlar' demiştir. Bu habere göre bu durum, İbn Sûriyâ'nın Resûlullah'a ﷺ diliyle iman etmesi olup kalbiyle bunu tasdik etmiş değildi. Bunun üzerine Allah Teâlâ, peygamberi Muhammed'e ﷺ İbn Sûriyâ'nın iç dünyasını bildirerek onun kalben iman etmediğini haber vermiş ve kalbinin senin Allah'ın gönderilmiş bir elçisi olduğunu tasdik etmediğini beyan buyurmuştur.
القولُ في تأويلِ قولِه: {وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ}.
{وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ} “Yahudilerden de yalana kulak veren, sana gelmemiş olan başka bir topluluk hesabına kulak kabartanlar vardır” ayetinin tevili hakkında:
يقولُ جلَّ ثناؤُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: يا أيُّها الرسولُ لا يَحْزُنْك تَسَرُّعُ مَن تسَرَّع مِن هؤلاء المنافقين الذين يُظْهِرون بألسنتِهم تَصْديقَك وهم مُعْتَقِدون تكْذيبَك، إلى الكفرِ بك، ولا تَسَرُّعُ اليهودِ إلى جحودِ نبوتِك. ثم وصَف جلَّ وعزَّ له صفتَهم، ونعَتَهم له بتُعوتِهم الذُّميمةِ، وأفْعالِهم الرديئةِ، وأخْبَرَه مُعَزِّيًا له على ما يَنالُه مِن الحزنِ بتَكْذيبِهم إياه مع علمهم بصدْقِه، أنهم أهلُ استحلالٍ للحرامِ، والمآكلِ
Celle senâuhu, Peygamberi Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmaktadır: Ey Resûl! Dilleriyle seni tasdik ettiklerini açığa vuran, fakat içlerinde seni yalanlayan bu münafıklardan küfre koşanların [hali] ve Yahudilerin senin peygamberliğini inkâra koşmaları seni üzmesin! Sonra [Allah] celle ve azze, Peygamber'e onların vasfını açıklamış, onları kötü nitelikleriyle ve çirkin fiilleriyle nitelemiş; onun doğru söylediğini bildikleri halde kendisini yalanlamaları sebebiyle kapıldığı hüzne karşı onu teselli ederek onların haramı helal sayan ve kötü yiyecekleri...
الرديئةِ، والمطاعمِ الدَّنِيئةِ مِن الرِّشَا والسُّحْتِ، وأنهم أهلُ إفْكِ وكذبٍ على اللَّهِ وتحريفٍ كتابَه. ثم أعْلَمه أنه مُحِلٌّ بهم خِزْيَه في عاجلِ الدنيا، وعقابَه في آجِلِ الآخِرةِ، فقال: هم {سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ}. يعنى هؤلاء المنافقين مِن اليهودِ. يقولُ: هم يَسْمَعون الكذبَ. وسمعُهم الكذبَ سمعُهم قولَ أحْبارِهم أن حكمَ الزانى المُحْصَنِ في التوراةِ التحميمُ والجَلْدُ، {سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ}. يقولُ: يَسْمَعون لأهلِ الزانى الذين أرادوا الاحتكامَ إلى رسولِ اللَّهِ ﷺ، وهم القومُ الآخَرون الذين لم يَكُونوا أتَوْا رسولَ اللَّهِ ﷺ، وكانوا مُصِرِّين على أن يَأْتُوه، كما قال مجاهدٌ.
rüşvet ve haksız kazanç gibi aşağılık kazançları yiyen kimseler olduklarını ve Allah'a karşı iftira ve yalan uyduran, O'nun Kitabını tahrif eden kimseler olduklarını bildirmiştir. Sonra dünyada onları rezil edeceğini, ahirette de cezalandıracağını bildirerek şöyle buyurmuştur: Onlar {سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ} “yalana kulak verirler”. Yani Yahudilerden olan bu münafıklar. Şöyle demektedir: Onlar yalanı dinlerler. Yalanı dinlemeleri ise hahamlarının, Tevrat'ta evli zâniye verilecek cezanın yüzünü karalama ve kırbaçlama olduğuna dair sözlerini dinlemeleridir. {سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ} “Yalana kulak veren, sana gelmemiş olan başka bir topluluk hesabına kulak kabartanlar vardır”. Şöyle demektedir: Resûlullah'ın ﷺ hükmüne başvurmak isteyen zâninin ailesini dinlerler. Bunlar da Mücâhid'in dediği gibi Resûlullah'a ﷺ gelmemiş olup ona gelmeye ısrarlı olan diğer topluluktur.
حدَّثنا القاسمُ، قال ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جُرَيْجٍ، قال: قال مجاهدٌ: {سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ}: [مع مَن] أتَوك.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den anlattı, dedi ki: Mücâhid, {سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ} “sana gelmemiş olan başka bir topluluk hesabına kulak kabartanlar” ayeti hakkında: Sana gelenlerle [birlikte] gelmeyenlerdir, dedi.
واختَلَف أهلُ التأويلِ في السَّمّاعين للكذبِ السمَّاعين لقومٍ آخَرِين؛ فقال بعضُهم: {سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ}: يهودُ فَدَكَ، والقومُ الآخَرون الذين لم يَأْتُوا رسولَ اللَّهِ ﷺ يهودُ المدينةِ .
Tevil ehli, yalana kulak veren ve başka bir topluluk hesabına kulak kabartanlar hakkında ihtilaf etmiştir. Bazıları şöyle demiştir: {سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ} “Başka bir topluluk hesabına kulak kabartanlar” Fedek Yahudileridir; Resûlullah'a ﷺ gelmeyen diğer topluluk ise Medine Yahudileridir .
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثني المثنى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ الزبيرِ، عن ابن عُيَيْنةَ، قال: ثنا زكريا ومُجالِدٌ، عن الشَّعْبيِّ، عن جابرٍ في قولِه: {وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ} قال: يهودُ المدينةِ، {لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ}. قال: يهودُ فَدَكَ يقولون ليهودِ المدينةِ: إن أُوتِيتُم هذا فخُذُوه .
Bana el-Müsenna anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. ez-Zübeyr, İbn Uyeyne'den anlattı, dedi ki: Bize Zekeriyyâ ve Mücâlid, eş-Şa‘bî'den, o da Câbir'den [radıyallâhu anh] [naklen] O'nun: {وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ} “Yahudilerden bir kısmı da durmadan yalana kulak verir ve sana gelmeyen başka bir topluluk hesabına kulak kabartırlar” ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı: [Bunlar] Medine Yahudileridir. {لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ} “[Onlar] sana gelmemişlerdir, kelimeleri konuldukları yerlerden [kaydırıp] tahrif ederler”. Şöyle dedi: [Onlar] Fedek Yahudileridir; Medine Yahudilerine: “Eğer size bu verilirse onu alın” derler.
وقال آخَرون: المعنيُّ بذلك قومٌ مِن اليهودِ، كان أهلُ المرأةِ التي بغَتْ بعَثوا بهم يَسْأَلون رسولَ اللَّهِ ﷺ عن الحكمِ فيها، والباعِثون بهم هم القومُ الآخَرون، وهم أهلُ المرأةِ الفاجرةِ، لم يَكُونوا أتَوْا رسولَ اللَّهِ ﷺ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bununla kastedilen Yahudilerden bir gruptur; zina eden kadının ailesi, kadının hakkındaki hükmü sorsunlar diye onları Resûlullah'a ﷺ göndermişti. Onları gönderen diğer topluluk ise Resûlullah'a ﷺ gelmemiş olan fâcire kadının ailesidir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسْباطُ، عن السُّدِّيِّ قولَه: {وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ}: [فإن بنى] إسرائيلَ أنْزَل اللَّهُ عليهم: إذا زنَى منكم أحدٌ فارْجُمُوه. فلم يَزالوا بذلك حتى زنَى رجلٌ مِن خِيارِهم، فلمَّا اجتَمَعَت بنو إسرائيلَ يَرْجُمونه، قام الخيارُ والأشرافُ فمنَعوه، ثم زنَى رجلٌ مِن الضعفاءِ، فاجتَمَعوا ليَرْجُموه، فاجْتَمَعَت الضُّعفاءُ فقالوا: لا تَرْجُموه حتى تَأْتُوا بصاحبِكم فتَرْجُمونهما جميعًا. فقالت بنو إسرائيلَ: إن هذا الأمرَ قد اشْتَدَّ علينا، فتَعَالَوْا فلْنُصْلِحْه. فترَكوا الرجمَ، وجعَلوا مكانَه أربعين جَلْدةً بحبلٍ مُقَيَّرٍ، ويَحْمِلونه على حمارٍ، ووجْهُه إلى ذَنَبِه، ويُسَوِّدون وجهَه، ويَطُوفون به، فكانوا يَفْعَلون ذلك حتى بُعِث النبيُّ ﷺ وقدِم المدينةَ، فزنَت امرأةٌ مِن أشرافِ اليهودِ، يقالُ لها: بُسْرةُ. فبَعث أبوها ناسًا مِن أصحابِه إلى النبيِّ ﷺ، فقال: سَلُوه عن
Bana Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'nin {وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ} “Yahudilerden öyleleri de vardır ki, sırf yalana kulak verirler ve sana gelmemiş olan diğer bir topluluk hesabına kulak kabartırlar. Onlar kelimeleri tahrif ederler...” ayeti hakkındaki şu sözünü nakletti: [Şüphesiz] İsrailoğullarına Allah: «İçinizden biri zina ettiği zaman onu recmedin» [hükmünü] indirmişti. İçlerinden seçkin/saygın bir adam zina edinceye kadar bu [hüküm] üzere devam ettiler. İsrailoğulları onu recmetmek üzere toplandığında, seçkinler ve ileri gelenler kalkıp buna engel oldular. Daha sonra zayıf [tabakadan] bir adam zina etti; onu recmetmek için toplandıklarında bu kez zayıflar bir araya gelerek: «Kendi arkadaşınızı getirmedikçe ve ikisini birden recmetmedikçe onu recmedemezsiniz» dediler. Bunun üzerine İsrailoğulları: «Bu mesele bize çok ağır geldi, gelin bunu düzeltelim» dediler. Böylece recmi terk ettiler ve onun yerine ziftli urganla kırk celde (kırbaç) vurmayı, yüzü kuyruğuna dönük vaziyette onu bir eşeğe bindirmeyi, yüzünü siyaha boyayıp [bu halde sokaklarda] dolaştırmayı koydular. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem peygamber olarak gönderilip Medine'ye gelinceye kadar bunu yapmaya devam ettiler. Derken Yahudilerin ileri gelenlerinden Büsre adı verilen bir kadın zina etti. Bunun üzerine babası, adamlarından bir grubu Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem gönderip şöyle dedi: Ona...
الزِّنى وما نزَل إليه فيه، فإنا نَخافُ أن يَفْضَحَنا ويُخْبِرَنا بما صنَعْنا، فإن أعْطاكم الجلدَ فخُذُوه، وإن أمَرَكم بالرجْمِ فاحْذَروه. فأتَوْا رسولَ اللَّهِ ﷺ فسأَلوه، فقال: "الرجْمُ". فأنْزَل اللَّهُ ﷿: {وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ}: حينَ حرَّفوا الرجْمَ فجعَلوه جلدًا .
zina ve bu hususta kendisine indirilen hüküm hakkında sorun. Bizi rezil etmesinden ve yaptığımızı haber vermesinden korkuyoruz. Şayet size kırbaçlamayı verirse onu alın, eğer size recmi emrederse sakının' dedi. Onlar Resûlullah'a ﷺ gelip sordular; o da: 'Recimdir' buyurdu. Bunun üzerine Allah ﷿: {وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ} “Yahudilerden de yalana kulak veren, sana gelmemiş olan başka bir topluluk hesabına kulak kabartanlar vardır; kelimeleri yerlerinden kaydırıp tahrif ederler” ayetini indirdi; yani recmi tahrif edip kırbaca çevirdikleri vakit .
وأوْلى الأقوالِ في ذلك عندى بالصوابِ قولُ مَن قال: إن السمَّاعِين للكذبِ هم السمَّاعون لقومٍ آخَرِين، وقد يجوزُ أن يكونَ أولئك كانوا مِن يهودِ المدينةِ، والمسموعُ لهم مِن يهودِ فَدَكَ، ويَجوزُ أن يكونَ كانوا مِن غيرِهم غيرَ أنه أيُّ ذلك كان، فهو مِن صفةِ قومٍ مِن يهودَ سمِعوا الكذبَ على اللَّهِ في حكمِ المرأةِ التي كانت بَغَتْ فيهم وهى مُحْصَنَةٌ، وأن حكمَها في التوراةِ التَّحْميمُ والجلدُ، وسأَلوا رسولَ اللَّهِ ﷺ عن الحكمِ اللازمِ لها، وسمِعوا ما يَقولُ فيها قومُ المرأةِ الفاجرةِ قبلَ أن يَأْتُوا رسولَ اللَّهِ ﷺ مُحْتَكِمين إليه فيها. وإنما سأَلوا رسولَ اللَّهِ ﷺ عن ذلك لهم ليُعْلِموا أهلَ المرأةِ الفاجرةِ ما يكونُ مِن جوابِه لهم، فإن لم يَكُنْ مِن حُكْمِه الرجمُ، رضُوا به حَكَمًا فيهم، وإن كان مِن حكمِه الرجمُ، حَذِروه وترَكوا الرضا به وبحكمِه.
Bu hususta bana göre doğruya en yakın olan görüş: Yalana kulak verenlerin, başka bir topluluk hesabına kulak kabartanlar olduğunu söyleyenin görüşüdür. Bunların Medine Yahudilerinden olması ve kendileri hesabına dinlenilenlerin de Fedek Yahudilerinden olması caiz olduğu gibi, bunların başkalarından olması da caizdir. Ancak hangisi olursa olsun bu, aralarında evli olduğu halde zina eden kadının hükmü hususunda Allah'a karşı uydurulan yalana kulak veren, onun Tevrat'taki hükmünün yüz karalama ve kırbaçlama olduğunu söyleyen, o kadın hakkında gereken hükmü Resûlullah'a ﷺ soran ve onun hakkında fâcire kadının kavminin söylediklerini Resûlullah'a ﷺ hükmüne başvurmak üzere gelmeden önce dinleyen Yahudilerden bir grubun niteliğidir. Onlar fâcire kadının ailesine onun vereceği cevabı bildirmek için bunu Resûlullah'a ﷺ sormuşlardı; eğer onun hükmü recm olmazsa onu aralarında hakem olarak kabul edecekler, şayet hükmü recm olursa ondan sakınacaklar ve onu da hükmünü de kabul etmeyi terk edeceklerdi.
وبنحوِ الذي قلنا كان ابن زيدٍ يقولُ.
Bizim söylediğimize benzer bir görüşü İbn Zeyd de söylemekteydi.
حدَّثني يونسُ، قال: أخْبَرَنا ابن وهبٍ قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ}. قال: لقومٍ آخَرِين لم يَأْتُوك مِن أهلِ الكتابِ، هؤلاء سمَّاعون لأولئك القومِ الآخَرِين الذين لم يَأْتُوه، يقولون لهم
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, {سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ} “Yalana kulak verirler, sana gelmeyen başka bir topluluk hesabına dinlerler” ayeti hakkında şöyle dedi: "Ehl-i kitaptan sana gelmeyen başka bir topluluk içindir. Bunlar, onun yanına gelmeyen o diğer topluluk hesabına kulak kabartırlar ve onlara şöyle derler:"
الكذبَ: محمدٌ كاذبٌ، وليس هذا في التوراةِ فلا تُؤْمِنوا به .
yalan söylerler: 'Muhammed yalancıdır, bu Tevrat'ta yoktur, ona inanmayın' derler .
القولُ في تأويلِ قولِه: {يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا}.
{يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا} “Kelimeleri yerlerinden kaydırıp tahrif ederler; 'Eğer size bu verilirse alın, verilmezse sakının' derler” ayetinin tevili hakkında:
يقولُ تعالى ذكرُه: يُحَرِّفُ هؤلاء السمَّاعون للكذبِ السمَّاعون لقومٍ آخرين منهم ولم يَأْتُوك بعدُ مِن اليهودِ - الكَلِمَ. وكان تحريفُهم ذلك تَغْييرَهم حكمَ اللَّهِ تعالى ذكرُه الذي أنْزَله في التوراةِ في المُحْصَناتِ والمُحْصَنِين مِن الزُّناةِ، بالرجمِ إلى الجلدِ والتَّحميمِ، فقال تعالى ذكرُه: {يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ}. يعنى: هؤلاء اليهودُ. والمعنِيُّ حكمُ الكلمِ. فاكْتُفِى بذكرِ الخبرِ مِن تحريفِ الكلمِ عن ذكرِ الحكمِ؛ لمعرفةِ السامعين لمعناه. وكذلك قولُه: {مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ}. والمعنى: مِن بعدِ وضْعِ اللَّهِ ذلك مَواضِعَه. فاكتُفِى بالخبرِ مِن ذكرِ مواضعِه عن ذكرِ وضْعِ اللهِ ذلك، كما قال تعالى ذكرُه: {وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ} [البقرة: ١٧٧]. والمعنى: ولكنَّ البِرَّ برُّ مَن آمَن باللَّهِ واليومِ الآخِرِ.
Allah -zikri yücedir- şöyle buyurmaktadır: Yalana kulak veren ve Yahudilerden henüz sana gelmemiş olan diğer bir topluluk hesabına kulak kabartan bu kimseler, kelimeleri tahrif ederler. Onların bu tahrifi, Allah Teâlâ'nın Tevrat'ta zina eden evli kadın ve erkekler hakkında indirdiği recm hükmünü kırbaçlama ve yüz karalamaya dönüştürerek değiştirmeleri idi. Allah Teâlâ: {يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ} “Kelimeleri tahrif ederler” buyurmuştur; yani bu Yahudiler. Kastedilen kelimelerin hükmüdür. Dinleyenlerin anlamını bilmesi sebebiyle hükmün zikredilmesi yerine kelimelerin tahrif edildiğinin bildirilmesiyle yetinilmiştir. Aynı şekilde O'nun {مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ} “yerlerinden sonra” buyruğu da böyledir; anlamı: Allah'ın onu kendi yerlerine koymasından sonradır. Allah'ın onu koymasının zikredilmesi yerine yerlerinin zikredilmesinin bildirilmesiyle yetinilmiştir; nitekim Allah -zikri yücedir- şöyle buyurmuştur: {وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ} “Fakat asıl iyilik, Allah'a ve ahiret gününe iman eden kimsenin iyiliğidir” [el-Bakara: 177]. Anlamı: 'Fakat asıl iyilik, Allah'a ve ahiret gününe iman eden kimsenin iyiliğidir' şeklindedir.
وقد يَحْتَمِلُ أن يَكونَ معناه: يُحَرِّفون الكلمَ عن مواضعِه. فتَكونُ "بعد" وُضِعَت موضعَ "عن"، كما يقالُ: جئتُك عن فَراغى مِن الشُّغلِ. يريدُ : بعدَ فَراغى مِن الشُّغلِ.
Bunun anlamının: 'Kelimeleri yerlerinden tahrif ederler' olması da muhtemeldir. Böylece 'ba'de' (sonra), 'an' (yerinden) kelimesinin yerine konulmuş olur; nitekim 'İşimden bittikten sonra sana geldim' derken 'işimi bitirdikten sonra' anlamı kastedilir.
ويعنى بقولِه: {إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا}. يقولُ
[Allah Teâlâ], {إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا} “Size bu verilirse onu alın, şayet o verilmezse sakının!” buyruğuyla şunu kastetmektedir: [Onlar şöyle] demektedirler:
قولُ هؤلاء الباغون السمَّاعون للكذبِ: إن أفْتاكم محمدٌ بالجلدِ والتَّحْميمِ في صاحبِنا، {فَخُذُوهُ}. يقولُ: فاقْبَلوه منه. وإن لم يُفْتِكم بذلك وأفْتاكم بالرَّجْمِ {فَاحْذَرُوا}.
Yalana kulak veren bu bozguncuların sözü şudur: Eğer Muhammed bizim adamımız hakkında kırbaçlama ve yüz karalama ile fetva verirse, {فَخُذُوهُ} “onu alın”, yani onu ondan kabul edin. Şayet size bununla fetva vermeyip recimle fetva verirse, {فَاحْذَرُوا} “sakının”.
وبنحوِ الذي قلنا في تأويلِ ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tevil ehli de bunun tevilinde bizim söylediğimize benzer şeyler söylemişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا يونُسُ بنُ بُكيرٍ، عن ابن إسحاقَ، قال: ثنى الزُّهريُّ، قال: سمِعْتُ رجلًا مِن مُزَيْنةَ يُحَدِّثُ سعيدَ بنَ المسيبِ، أن أبا هريرةَ حدَّثهم في قصةٍ ذكَرَها: {وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ}. قال: بعَثوا وتخَلَّفوا، وأمَروهم بما أمَروهم به مِن تحريفِ الكلمِ عن مواضعِه، فقال: {يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ} للتجْبِيهِ {وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا} أي الرجمَ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Yûnus b. Bükeyr, İbn İshâk'tan anlattı, dedi ki: Bana ez-Zührî anlattı, dedi ki: Müzeyne'den bir adamın Saîd b. el-Müseyyeb'e, Ebû Hureyre'nin anlattığı bir kıssada şöyle rivayet ettiğini işittim: {وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ} “Yahudilerden de yalana kulak veren, sana gelmemiş olan başka bir topluluk hesabına kulak kabartanlar vardır”. Dedi ki: [Elçi] gönderdiler ve kendileri geride kaldılar; onlara kelimeleri yerlerinden tahrif etmelerine dair emrettiklerini emrettiler. Allah Teâlâ da: {يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ} “Kelimeleri yerlerinden kaydırıp tahrif ederler; 'Eğer size bu verilirse alın' derler” buyurdu; yani yüz karalamayı , {وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا} “verilmezse sakının” yani recimden .
حدَّثنا محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مُجاهِدٍ في قولِ اللَّهِ: {إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا}: إن وافَقكم هذا، {فَخُذُوهُ}. يهودُ تَقولُه للمنافِقِين.
Bize Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den Allah'ın: {إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا} “Eğer size bu verilirse” buyruğu hakkında: Bu sizin işinize gelirse {فَخُذُوهُ} “alın” dediğini anlattı. Yahudiler bunu münafıklara söylemektedir.
حدَّثنا المثنى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ، قال: ثنا شِبْلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مُجاهدٍ: {إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ}: إن وافَقَكم هذا فخُذُوه، وإن لم يُوافِقْكم فاحْذَروه. يهودُ تَقولُه للمُنافِقِين.
Bize el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den bildirdi: {إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ} “Eğer size bu verilirse onu alın” [ayetini şöyle açıkladı]: Bu [hüküm] işinize gelirse onu alın, işinize gelmezse sakının. Yahudiler bunu münafıklara söylemektedir.
حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المُفَضَّلِ، قال: ثنا أسْباطُ، عن السديِّ: {يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ}: حينَ حرَّفوا الرجمَ فجعَلوه جلدًا، يقولون: {إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا} .
Bana Muhammed b. el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den: {يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ} “Kelimeleri yerlerinden kaydırıp tahrif ederler” [ayeti hakkında]: Recmi tahrif edip kırbaca çevirdikleri vakit şöyle derler: {إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا} “Eğer size bu verilirse alın, verilmezse sakının” , dediğini anlattı.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ الزبيرِ، عن ابن عُيَيْنَةَ، قال: ثنا زكريا ومُجالِدٌ، عن الشَّعْبيِّ، عن جابرٍ: {يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ}: يهودُ فَدَكَ يقولون ليهودِ المدينةِ: إن أُوتِيتُم هذا الجلدَ فخُذُوه، وإن لم تُؤْتَوْه فاحْذَروا الرجمَ .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. ez-Zübeyr, İbn Uyeyne'den anlattı, dedi ki: Bize Zekeriyyâ ve Mücâlid, eş-Şa'bî'den, o da Câbir'den {يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ} “Kelimeleri yerlerinden kaydırıp tahrif ederler; 'Eğer size bu verilirse alın' derler” ayeti hakkında: Fedek Yahudileri Medine Yahudilerine: 'Eğer size bu kırbaçlama verilirse alın, verilmezse recimden sakının' derler , dediğini anlattı.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليِّ بن أبى طلحةَ، عن ابن عباسٍ قولَه: {إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا}: هم اليهودُ، زنَت منهم امرأةٌ، وكان اللَّهُ قد حكَم في التوراةِ في الزِّنى بالرجمِ، فنفِسوا أن يَرْجُموها، وقالوا: انْطَلِقوا إلى محمدٍ، فعسَى أن يَكونَ عندَه رُخْصةٌ، فإن كانت عندَه رُخْصةٌ فاقْبَلوها. فأتَوْه فقالوا: يا أبا القاسمِ، إن امرأةً منا زنَت، فما تقولُ فيها؟ فقال لهم النبيُّ ﷺ: "كيف حكمُ اللَّهِ في التوراةِ في الزانى؟ ". فقالوا: دَعْنا مِن التوراةِ، ولكن ما عندَك في ذلك؟ فقال: "ائْتُونى بأعْلِمكم بالتوراةِ التي أُنْزِلَت على موسى". فقال لهم: "بالذي نجَّاكم مِن آلِ فرعونَ، وبالذى فلَق البحرَ فأنْجاكم وأغْرَق آلَ فِرْعونَ، إلا أخْبَرْتُمونى ما حُكْمُ اللَّهِ في التَّوراةِ في
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan {إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا} “Eğer size bu verilirse alın, şayet o verilmezse sakının” sözü hakkında [şöyle dediğini] anlattı: Onlar Yahudilerdir. Onlardan bir kadın zina etmişti; hâlbuki Allah Tevrat'ta zina hakkında recim ile hükmetmişti. Kadını recmetmeye kıyamadılar (nefisû) ve: "Muhammed'e gidin, umulur ki onun katında bir ruhsat (kolaylık) bulunur; şayet onun katında bir ruhsat varsa onu kabul edin" dediler. Bunun üzerine ona gelip: "Ey Ebe'l-Kāsım! Bizden bir kadın zina etti, onun hakkında ne dersin?" dediler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onlara: «Tevrat'ta zina eden kimse hakkında Allah'ın hükmü nasıldır?» buyurdu. Onlar: "Tevrat'ı bize bırak; fakat bu hususta senin yanındaki [hüküm] nedir?" dediler. Bunun üzerine [Hz. Peygamber]: «Mûsâ'ya indirilen Tevrat'ı en iyi bilen kişinizi bana getirin» buyurdu. [O gelince] onlara: «Sizi Firavun ailesinden kurtaran, denizi yarıp sizi selamete erdiren ve Firavun ailesini boğan [Allah] hakkı için bana Tevrat'ta Allah'ın hükmünün ne olduğunu haber vermez misiniz...» buyurdu.
الزانى ؟ ". قالوا: حكمُه الرجمُ .
Allah'ın hükmünün ne olduğunu haber vermez misiniz? ' buyurdu. Onlar: 'Hükmü recimdir' dediler .
حدَّثنا بشرُ بنُ مُعاذٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيْعٍ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قَتادةَ قولَه: {لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا}: ذُكِر لنا أن هذا كان في قَتيلٍ مِن بنى قُرَيظةَ قتَلَتْه النَّضِيرُ، فكانت النَّضيرُ إذا قتَلَت مِن بنى قُريظةَ لم يَقِيدوهم، إنما يُعْطُونهم الدِّيَةَ؛ لفضلِهم عليهم، وكانت قُريظةُ إذا قتَلَت مِن النَّضيرِ قتيلًا لم يَرْضَوْا إلا بالقَوَدِ؛ لفضلِهم عليهم في أنفسِهم تعَزُّزًا، فقدِم نبيُّ اللهِ ﷺ المدينةَ على تَفِئَةِ فعلِهم هذا، فأرادوا أن يَرْفَعوا ذلك إلى رسولِ اللَّهِ ﷺ، فقال لهم رجلٌ مِن المنافقين: إن قَتيلَكم هذا قَتيلُ عَمْدٍ، متى ما تَرْفَعوه إلى محمدٍ أَخْشَى عليكم القَوَدَ، فإن قَبِل منكم الديةَ فخُذُوه، وإلا فكونوا منه على حَذَرٍ .
Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا} “Sana gelmemiş olan başka bir topluluk hesabına kulak kabartırlar; kelimeleri yerlerinden kaydırıp tahrif ederler; 'Eğer size bu verilirse alın, verilmezse sakının' derler” buyruğu hakkında şöyle dediğini anlattı: Bize anlatıldığına göre bu, Nadîroğulları'nın öldürdüğü Kurayzaoğulları'ndan bir maktul hakkındaydı. Nadîroğulları, Kurayzaoğulları'ndan birini öldürdüklerinde kendilerini onlardan üstün gördükleri için kısas yapmazlar, sadece diyet verirlerdi. Kurayzaoğulları ise Nadîroğulları'ndan birini öldürdüğünde, [Nadîroğulları] kendilerini üstün görüp büyüklük tasladıklarından ancak kısasa razı olurlardı. Allah'ın Peygamberi ﷺ onların bu fiillerinin hemen akabinde Medine'ye geldi. Bu meseleyi Resûlullah'a ﷺ götürmek istediler. Münafıklardan bir adam onlara: 'Sizin bu maktulünüz kasten öldürülmüştür. Bunu Muhammed'e götürdüğünüzde sizin aleyhinize kısas vermesinden korkarım; eğer sizden diyeti kabul ederse bunu alın, yoksa ondan sakının' dedi .