حدَّثنا بشرُ بنُ معاذٍ، قال: ثنا جامعُ بنُ حمادٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُريعٍ، عن سعيدٍ، عن قتادة في قوله: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ} الآية: ذُكر لنا أن رجالًا من أصحاب النبيِّ ﷺ رفضوا النساء واللحم، وأرادوا أن يَتَّخِذوا الصوامع، فلما بلغ ذلك رسول الله ﷺ قال: "ليس في دينى تركُ النساءِ واللحمِ، ولا اتخاذُ الصوامع". وخُبِّرنا أن ثلاثة نفرٍ على عهدِ رسولِ اللهِ ﷺ اتَّفَقُوا، فقال أحدُهم: أمَّا أنا فأقومُ الليل لا أنامُ. وقال أحدُهم: أمَّا أنا فأصومُ النهارَ فلا أُفطِرُ. وقال الآخرُ: أمَّا أنا فلا آتى النساءَ. فبعث رسولُ اللَّهِ ﷺ إليهم، فقال: "ألم أُنَبَّأ أنَّكم اتَّفَقْتُم على كذا وكذا؟ ". قالوا: بلى يا رسولَ اللَّهِ، وما أردنا إلا الخير. قال: "لكنى أقومُ وأنامُ، وأصومُ وأُفطِرُ، وأتى النساء، فمن رَغِبَ عن سُنَّتِى فليس منِّى". وكان في بعض القراءةِ: (مَنْ رَغِبَ عَن سُنَّتِكَ فليس مِنْ أُمَّتِكَ وقد ضَلَّ سواءَ السَّبِيلِ) . وذُكِرَ لنا أن نبيَّ الله ﷺ قال لأُناسٍ أصحابه: "إن من قبلكم شدَّدوا على أنفسهم فشدَّد الله عليهم، فهؤلاء إخوانُهم في الدُّورِ والصوامع؛ اعبدوا الله ولا تشركوا به شيئًا، وأقيموا الصلاةَ، وآتوا الزكاةَ، وصوموا رمضانَ، وحُجُوا، واعتمروا، واستقيموا يَسْتَقِم لكم".
Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Câmi‘ b. Hammâd anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey‘, Saîd'den, o da Katâde'den {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz ve güzel şeyleri haram kılmayın...” ayeti hakkında nakletti: Bize anlatıldığına göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bazı adamlar kadınları ve eti terk ettiler ve manastırlara çekilmek istediler. Bu durum Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ulaşınca şöyle buyurdu: “Benim dinimde kadınları ve eti terk etmek de manastırlara çekilmek de yoktur”. Bize haber verildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında üç kişi anlaştı; içlerinden biri: “Bana gelince, ben gece kalkıp ibadet edeceğim, uyumayacağım” dedi. Biri: “Bana gelince, ben gündüz oruç tutacağım, hiç bozmayacağım” dedi. Diğeri de: “Bana gelince, ben kadınlara yaklaşmayacağım” dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara haber gönderip şöyle buyurdu: “Bana sizin şöyle şöyle anlaştığınız bildirilmedi mi?”. Onlar: “Evet ey Allah'ın Resûlü, biz sadece iyilik istedik” dediler. Şöyle buyurdu: “Fakat ben [gece] kalkıp ibadet de ederim, uyurum da; oruç da tutarım, bozarım da; kadınlara da yaklaşırım. Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir”. Bazı kıraatlerde: (مَنْ رَغِبَ عَن سُنَّتِكَ فليس مِنْ أُمَّتِكَ وقد ضَلَّ سواءَ السَّبِيلِ) (Kim senin sünnetinden yüz çevirirse senin ümmetinden değildir ve doğru yoldan sapmıştır) şeklindeydi . Bize bildirildiğine göre Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem ashabından birtakım kimselere şöyle buyurmuştur: “Sizden öncekiler kendilerine zorlaştırdılar, Allah da onlara zorlaştırdı. İşte bunlar onların evlerdeki ve manastırlardaki kardeşleridir. Allah'a ibadet edin ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın; namazı kılın, zekâtı verin, ramazan orucunu tutun, haccedin, umre yapın ve dosdoğru olun ki işleriniz doğrulsun”.
حدَّثني محمدُ بنُ الحسين، قال: ثنا أحمدُ بن مفضلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السديِّ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ}: وذلك أن رسول الله ﷺ جلس يومًا فذكَّر الناس، ثم قام
Bana Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den nakletti: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz ve güzel şeyleri haram kılmayın ve haddi aşmayın. Şüphesiz Allah haddi aşanları sevmez.” [Süddî şöyle dedi:] Bu şundan dolayıdır: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün oturdu ve insanlara [akıbetlerini hatırlatıp] öğüt verdi, ardından kalktı
ولم يَزِدْهم على التخويف، فقال أُناسٌ من أصحاب رسول الله ﷺ كانوا عشرةً، منهم عليُّ بن أبى طالبٍ وعثمانُ بن مظعونٍ: ما خِفْنا إن لم نُحْدِثُ عملًا، فإن النصارى قد حرَّموا على أنفسهم فنحن نُحرِّمُ. فحرَّم بعضُهم أكل اللحم والوَدَكِ، وأن يأكل بالنهار، وحرَّم بعضُهم النوم، وحرَّم بعضُهم النساء، فكان عثمانُ بنُ مظعونٍ ممن حرَّم النساء، وكان لا يَدْنو من أهله، ولا يَدْنون منه، فأتت امرأتُه عائشة - وكان يقالُ لها: الحولاءُ - فقالت لها عائشةُ ومَن عندها من نساءِ النبيِّ ﷺ: ما بالُك يا حولاءُ مُتغيرة اللون لا تَمتَشِطين ولا تطيَّبينَ؟! فقالت: وكيف أتطيَّبُ وأمتَشِطُ وما وقَع عليَّ زوجى، ولا رفع عنى ثوبًا منذ كذا وكذا! فَجَعَلْن يَضْحَكُن من كلامِها، فدخل رسول الله ﷺ وهنَّ يَضْحَكُنَ، فقال: "ما يُضحِكُكن؟ ". قالت: يا رسولَ اللهِ، الحولاء سأَلْتُها عن أمرِها، فقالت: ما رفع عنى زوجى ثوبًا منذ كذا وكذا. فأرسل إليه فدعاه، فقال: "ما بالك يا عثمان؟ ". قال: إنى تركته لله لكى أتَخلَّى للعبادة. وقصَّ عليه أمره، وكان عثمان قد أراد أن يَجُبَّ نفسه، فقال رسولُ الله ﷺ: "أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ إِلَّا رَجَعْتَ فَوَاقَعْتَ أَهْلَكَ". فقال: يا رسول الله، إنى صائمٌ. قال: "أفطِرْ". فأفطر وأتَى أهلَه، فرجعت الحولاءُ إلى عائشة قد اكتحلت وامتشطت وتَطَيَّبت، فضحِكت عائشةُ، فقالت: ما بالُكِ يا حولاءُ! فقالت: إنه أتاها أمس. فقال رسولُ اللهِ ﷺ: "ما بال أقوامٍ حَرَّمُوا النساء والطعام والنوم! ألا إنى أنام وأقومُ، وأُفْطِرُ وأَصُومُ، وأنْكِحُ النِّسَاءَ، فمن رَغِبَ [عَنْ سُنَّتى] فليس منِّى"، فنزلت: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا}. يقولُ لعثمان: "لا تَجُبَّ نفسك، فإن هذا هو الاعتداءُ". وأمَرَهم أن يكفِّروا أيمانهم، فقال: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} [المائدة: ٨٩].
[Peygamber], onları sadece korkutmakla yetinmiş ve [daha fazlasını] yapmamıştı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından, aralarında Ali b. Ebî Tâlib ve Osman b. Maz'ûn'un da bulunduğu on kişilik bir grup şöyle dediler: "Eğer yeni bir amel ortaya koymazsak [Allah'tan] hakkıyla korkmuş sayılmayız. Nitekim Hristiyanlar kendilerine [bazı şeyleri] haram kılmışlardı, biz de [kendimize] haram kılalım." Böylece kimi et ve yağlı yemekleri yemeyi ve gündüzleyin yemek yemeyi haram kıldı; kimi uykuyu haram kıldı; kimi de kadınları haram kıldı. Osman b. Maz'ûn da kadınları haram kılanlardandı. O, hanımına yaklaşmıyor, hanımı da ona yaklaşmıyordu. Bunun üzerine –kendisine Havlâ denilen– hanımı Âişe'ye geldi. Âişe ve yanında bulunan Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımları ona: "Sana ne oldu ey Havlâ? Rengin solmuş, saçını taramıyorsun ve güzel koku sürünmüyorsun?!" dediler. O da: "Nasıl koku sürünüp saçımı tarayayım ki! Kocam bana ne yaklaştı ne de şu kadar zamandan beri üstümden bir örtü kaldırdı!" dedi. Bunun üzerine hanımlar onun bu sözüne gülmeye başladılar. Onlar gülerken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem içeri girdi ve: «Sizi güldüren nedir?» buyurdu. [Âişe]: "Ey Allah'ın Resûlü! Havlâ'ya durumunu sordum; o da 'Kocam şu kadar zamandan beri üstümden bir örtü kaldırmadı' dedi" diye karşılık verdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona haber gönderip huzuruna çağırttı ve: «Sana ne oluyor ey Osman?» buyurdu. [Osman]: "Kendimi ibadete verebilmek için onu Allah rızası için terk ettim" dedi ve durumunu ona anlattı. Osman kendisini hadım etmek de istemişti. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Dönüp hanımınla birlikte olman hususunda sana yemin verdiriyorum» buyurdu. [Osman]: "Ey Allah'ın Resûlü, ben oruçluyum" deyince, «Orucunu boz» buyurdu. O da orucunu bozdu ve hanımına yaklaştı. Sonra Havlâ, gözlerine sürme çekmiş, saçını taramış ve güzel koku sürünmüş halde Âişe'nin yanına döndü. Âişe gülerek: "Ne oldu sana ey Havlâ?!" dedi. O da [Osman'ın] dün kendisine yaklaştığını söyledi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Kadınları, yemeği ve uykuyu kendilerine haram kılan topluluklara ne oluyor! Bilin ki ben hem uyurum hem [gece ibadetine] kalkarım; hem oruçsuz kalırım hem oruç tutarım; kadınlarla da evlenirim. Kim [benim sünnetimden] yüz çevirirse benden değildir.» Bunun üzerine {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz ve güzel şeyleri haram kılmayın ve haddi aşmayın” ayeti indi. [Resûlullah], Osman'a şöyle diyordu: «Kendini hadım etme; zira haddi aşmak işte budur.» Ve onlara yeminlerine kefaret vermelerini emrederek şöyle buyurdu: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} [el-Mâide: 89] “Allah sizi, kasıtsız olarak yaptığınız yeminlerinizden dolayı sorumlu tutmaz; fakat bile bile bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar.”
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبد الله بنُ صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قوله: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ}. قال: هم رهطٌ من أصحاب النبيِّ ﷺ قالوا: نقطعُ مذاكيرنا، ونتركُ شهواتِ الدنيا، ونسيحُ في الأرض، كما يفعلُ الرهبانُ. فبلغ ذلك النبيَّ ﷺ فأرسل إليهم، فذكر ذلك لهم، فقالوا: نعم. فقال رسولُ الله ﷺ: "لكنِّي أصومُ وأُفْطِرُ، وأُصَلِّي وأنامُ، وأَنْكِحُ النِّساء، فمَن أخَذ بسُنَّتى فهو منِّي، ومن لم يأخُذْ بسُنَّتى فليس منِّى" .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz ve güzel şeyleri haram kılmayın” kavli hakkında nakletti; [İbn Abbâs] dedi ki: Onlar, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bir topluluktu; şöyle dediler: “Erkeklik uzuvlarımızı keselim, dünyanın şehvetlerini bırakalım ve rahiplerin yaptığı gibi yeryüzünde seyahat edelim”. Bu durum Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e ulaştı, onlara haber gönderip bunu kendilerine sordu; onlar da: “Evet” dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Fakat ben oruç da tutarım, bozarım da; namaz da kılarım, uyurum da; kadınlarla da evlenirim. Kim benim sünnetimi benimserse bendendir, kim de sünnetimi benimsemezse benden değildir” .
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثني عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قوله: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ}: وذلك أن رجالًا من أصحاب محمدٍ ﷺ، منهم عثمانُ بن مظعونٍ، حرَّموا النِّساء واللحم على أنفسهم، وأخَذوا الشِّفارَ ليقطعوا مذاكيرهم؛ لكى تنْقَطِعَ الشهوةُ، ويتفرَّغوا لعبادة ربِّهم، فأُخبر بذلك النبي ﷺ، فقال: "ما أردتُم؟ ". فقالوا: أردنا أن تنقطع الشهوةُ عنا، ونتفرغ لعبادة ربِّنا، ونَلْهُوَ عن النساء. فقال رسولُ الله ﷺ: "لم أُومَرْ بذلك، ولكنِّى أُمِرْتُ في دينى أن أتزوَّجَ النَّساء". فقالوا: نطيعُ رسول الله ﷺ. فأنزل الله تعالى ذِكرُه: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ}
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz ve güzel şeyleri haram kılmayın” kavli hakkında nakletti: Bu, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından, aralarında Osman b. Maz'ûn'un da bulunduğu bazı kimselerin kadınları ve eti kendilerine haram kılmaları, şehvetin kesilmesi ve kendilerini Rablerinin ibadetine adayabilmeleri için cinsel organlarını kesmek üzere bıçakları ellerine almaları hakkındadır. Bu durum Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e haber verilince: «Ne yapmak istediniz?» buyurdu. Onlar: “Bizden şehvetin kesilmesini, Rabbimizin ibadetine yoğunlaşmayı ve kadınlarla meşgul olmaktan uzak durmayı istedik” dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Bana bu emredilmedi; bilakis bana dinimde kadınlarla evlenmem emredildi» buyurdu. Onlar da: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e itaat ederiz” dediler. Bunun üzerine zikri yüce olan Allah: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz ve güzel şeyleri haram kılmayın ve haddi aşmayın. Şüphesiz Allah haddi aşanları sevmez” [ayetini] indirdi.
إلى قوله: {الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ} .
...kavlinden: {الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ} “...kendisine iman ettiğiniz [Allah'tan korkun]” kavline kadar [olan ayetleri] indirdi.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جُرَيجٍ، عن مجاهدٍ، قال: أراد رجالٌ، عثمانُ بن مظعونٍ وعبد الله بنُ عمرٍو، أن يتبتَّلوا، ويَخْصُوا أنفسهم، ويلبسوا المُسُوح ، فنزلت هذه الآيةُ إلى قوله: {وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ} .
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'den anlattı; o şöyle dedi: Osmân b. Maz‘ûn ve Abdullah b. Amr gibi bazı adamlar dünyadan el etek çekmek, kendilerini hadım etmek ve kaba yün giysiler giymek istediler. Bunun üzerine bu ayet: {وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ} “...ve kendisine iman ettiğiniz Allah'tan korkun” kavline kadar indi .
قال ابن جُريجٍ، عن عكرمة: إن عثمانَ بن مظعونٍ وعليَّ بن أبى طالبٍ وابن مسعودٍ والمقداد بن الأسود وسالمًا مولى أبى حُذيفة، في أصحابٍ تَبَتَّلوا، فجلسوا في البيوت، واعتزلوا النساءَ، ولبسوا المُسوح، وحرَّموا طيبات الطعام واللباس، إلا ما أكل وليس أهلُ السياحة من بنى إسرائيل، وهمُّوا بالإخصاء، وأجمعوا لقيام الليل وصيامِ النهار، فنزلت: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ}. يقولُ: لا تستنُّوا بغير سنةِ المسلمين. يريدُ ما حرَّموا من النساء والطعام واللباس، وما أجمعوا له من صيام النهار وقيام الليل، وما همُّوا له من الإخصاء، فلما نزلت فىهم بعث إليهم رسول الله ﷺ، فقال: "إن لأنفسكم حقًّا، وإنَّ لأعْيُنِكم حقًّا، صُومُوا وأَفْطِرُوا، وَصَلُّوا ونامُوا، فليس منَّا من ترك سُنَّتنا". فقالوا: اللَّهمَّ أَسْلَمْنا واتَّبَعْنا ما أنزَلتَ.
İbn Cüreyc, İkrime'den nakletti ki: Osmân b. Maz‘ûn, Ali b. Ebî Tâlib, İbn Mes‘ûd, Mikdâd b. el-Esved ve Ebû Huzeyfe'nin azatlısı Sâlim, bir grup sahabiyle birlikte dünyadan el etek çekip evlerine kapandılar, kadınlardan uzak durdular, kaba yün giysiler giydiler ve İsrâiloğulları'ndan seyyah [rahip]lerin yiyip giydiği şeyler dışındaki temiz yiyecek ve giyecekleri [kendilerine] haram kıldılar; hadım olmayı düşündüler, geceleri ibadetle geçirip gündüzleri oruç tutmaya karar verdiler. Bunun üzerine: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz ve güzel şeyleri haram kılmayın ve haddi aşmayın. Şüphesiz Allah haddi aşanları sevmez.” [ayeti] indi. [Cenâb-ı Hak]: Müslümanların sünnetinden başka bir yolu âdet edinmeyin, buyurmaktadır. [Ayet], onların kadınlardan, yiyecekten ve giyecekten [kendilerine] haram kıldıkları şeyleri, gündüzleri oruç tutup geceleri ibadetle geçirmeye karar vermelerini ve hadım olmayı tasarlamalarını kastetmektedir. Bu ayet onlar hakkında inince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara [haber] gönderip şöyle buyurdu: «Şüphesiz nefislerinizin sizin üzerinizde bir hakkı vardır, gözlerinizin de sizin üzerinizde bir hakkı vardır. Oruç tutun fakat iftar da edin; namaz kılın fakat uyuyun da. Zira bizim sünnetimizi terk eden bizden değildir.» Bunun üzerine onlar: “Allahım! Teslim olduk ve indirdiğine tabi olduk” dediler.
حدَّثني يونسُ بنُ عبد الأعلى، قال: أخْبرَنا ابن وهبٍ، عن ابن زيدٍ في قوله: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ}. قال: قال أبى: ضاف عبد الله بن رواحة ضيفٌ، فانقلب ابن رواحةً ولم يتعشَّ، فقال لأهله: ما عَشَّيْتِه؟ فقالت: كان الطعام قليلًا، فانتظرتُ أن تأتى. قال: فحبَست ضيفى من أجلى! فطعامك عليَّ حرامٌ إن ذقتُه. فقالت هي: وهو على حرامٌ إن ذقتُه إن لم تذُقه. وقال الضيفُ: هو عليَّ حرامٌ إن ذقتُه إن لم تَذُوقوه. فلما رأى ذلك، قال ابن رواحة: قرِّبى طعامك، كلوا باسمِ الله. وغدا إلى النبيِّ ﷺ فأخبره، فقال رسولُ الله ﷺ: "قد أَحْسَنْتَ". فنزلت هذه الآيةُ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ}، وقرأ حتى بلغ: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ}. إذا قلت: والله لا أذوقُه. فذلك العقد .
Bana Yûnus b. Abdila‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb, İbn Zeyd'den {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz ve güzel şeyleri haram kılmayın” kavli hakkında haber verdi; [İbn Zeyd] dedi ki: Babam şöyle dedi: Abdullah b. Revâha'ya bir misafir geldi. İbn Revâha akşam yemeğini yememiş olarak döndü ve ailesine: “Ona akşam yemeği yedirmedin mi?” dedi. Hanımı: “Yemek azdı, senin gelmeni bekledim” dedi. [İbn Revâha]: “Benim yüzümden misafirimi aç mı bıraktın! Eğer tadarsam senin yemeğin bana haram olsun” dedi. Hanımı da: “Eğer sen tatmazsan ve ben tadarsam o bana da haram olsun” dedi. Misafir de: “Siz ikiniz tatmadıkça ben tadarsam o bana da haram olsun” dedi. İbn Revâha bu durumu görünce: “Yemeğini getir, bismillah diyerek yiyin” dedi. Sabah olunca Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gidip durumu anlattı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “İyi yapmışsın” buyurdu. Bunun üzerine şu ayet indi: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz ve güzel şeyleri haram kılmayın”. Ve şu ayete kadar okudu: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz, fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar”. “Vallahi bunu tatmayacağım” dediğin zaman, işte akit (bağlama) budur .
حدَّثنا عمرُو بنُ عليٍّ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عثمانُ بنُ سعدٍ ، قال: ثنا عكرمةُ، عن ابن عباسٍ، أن رجلًا أتى النبيَّ ﷺ، فقال: يا رسول الله، إنى إذا أصبتُ من اللحم انتشرتُ، وأخذَتْنى شهوتى، فحرَّمتُ اللحمَ. فأنزل الله تعالى ذِكرُه: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ} .
Bize Amr b. Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Osmân b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bize İkrime, İbn Abbâs'tan anlattı ki bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: “Ey Allah'ın Resûlü! Ben et yediğim zaman şehvetim uyanıyor ve beni sarıyor, bu yüzden eti [kendime] haram kıldım” dedi. Bunun üzerine zikri yüce olan Allah: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz ve güzel şeyleri haram kılmayın ve haddi aşmayın. Şüphesiz Allah haddi aşanları sevmez” ayetini indirdi .
حدَّثنا عمرُو بنُ عليٍّ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُريعٍ، قال: ثنا خالدٌ الحذّاءُ، عن
Bize Amr b. Ali anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey‘ anlattı, dedi ki: Bize Hâlid el-Hazzâ‘, [o da]...
عكرمة، قال: همَّ أناسٌ من أصحاب رسول الله ﷺ بترك النساءِ والخصاءِ، فأنزل الله تعالى ذكره: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ} الآية .
İkrime'den anlattı; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından birtakım kimseler kadınları bırakmaya ve hadım olmaya niyetlendiler. Bunun üzerine zikri yüce olan Allah: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz ve güzel şeyleri haram kılmayın...” ayetini indirdi .
واختلفوا في معنى "الاعتداء" الذي قال تعالى ذكرُه: {وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ}، فقال بعضُهم: الاعتداءُ الذي نهى الله عنه في هذا الموضع هو ما كان عثمانُ بنُ مظعونٍ همَّ به من جَبِّ نفسه، فنُهِيَ عن ذلك، وقيل له: "هذا هو الاعتداء". وممن قال ذلك السُّديُّ.
Zikri yüce olan Allah'ın: {وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ} “...ve haddi aşmayın. Şüphesiz Allah haddi aşanları sevmez” kavlindeki “haddi aşmak” (i‘tidâ) ifadesinin anlamı hususunda ihtilaf ettiler. Bazıları şöyle dedi: Allah'ın bu yerde nehyettiği haddi aşmak, Osmân b. Maz‘ûn'un kendini hadım etmeye niyetlenmesidir; bundan nehyedildi ve kendisine: “İşte haddi aşmak budur” denildi. Bunu söyleyenlerden biri de es-Süddî'dir.
حدَّثنا محمدُ بنُ الحسين، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عنه .
Bize Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, ondan anlattı .
وقال آخرون: بل ذلك هو ما كان الجماعةُ من أصحاب رسول الله ﷺ همُّوا به من تحريم النساء والطعام واللباس والنوم، فنُهُوا أن يفعلوا ذلك، وأن يستنُّوا بغير سنة نبيِّهم محمدٍ ﷺ. وممن قال ذلك عكرمةُ.
Başkaları ise şöyle dedi: Aksine bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bir grubun kadınları, yemeği, giyimi ve uykuyu [kendilerine] haram kılmaya niyetlenmeleridir; bunu yapmaktan ve Peygamberleri Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in sünnetinden başka bir yolu benimsemekten nehyedildiler. Bunu söyleyenlerden biri de İkrime'dir.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، عنه .
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da ondan anlattı .
وقال بعضُهم: بل ذلك نهى من الله تعالى ذكرُه أن يتجاوز الحلالُ إلى الحرام.
Bazıları ise şöyle dedi: Bilakis bu, zikri yüce olan Allah'ın helalden harama geçilmesini yasaklamasıdır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا المحاربيُّ، عن عاصمٍ، عن الحسنِ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا}. قال: لا تعتدوا إلى ما حُرِّمَ عليكم.
Bize İbn Vekî‘ rivayet edip dedi ki: Bize el-Muhâribî, Âsım'dan, [o da] el-Hasan'dan [nakletti; o,] {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz şeyleri haram kılmayın ve haddi aşmayın” [ayetini okuyup]: “Size haram kılınanlara [yönelerek] haddi aşmayın” dedi.
وقد بيَّنا أن معنى "الاعتداء" تجاوزُ المرءِ ما له إلى ما ليس له في كلِّ شيءٍ، فيما مضَى بما أغنى عن إعادته .
“Haddi aşmak” (i‘tidâ) kavramının, her şeyde kişinin kendisine ait olan sınırı aşıp ait olmayana geçmesi anlamına geldiğini daha önce tekrar etmeye gerek bırakmayacak şekilde açıklamıştık .
وإذ كان ذلك كذلك، وكان الله تعالى ذكره قد عمَّ بقوله: {وَلَا تَعْتَدُوا}. النهى عن العُدْوانِ كلِّه، كان الواجب أن يكون محكومًا لما عمَّه بالعموم حتى يَخُصَّه ما يجبُ التسليمُ له، وليس لأحدٍ أن يتعدَّى حدَّ الله تعالى ذكرُه في شيءٍ من الأشياء مما أحلَّ أو حرَّم، فمن تعدَّاه فهو داخلٌ في جملة من قال تعالى ذكره: {إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ}.
Durum böyle olunca ve zikri yüce olan Allah: {وَلَا تَعْتَدُوا} “...ve haddi aşmayın” buyruğuyla haddi aşmanın her türlüsünü genel olarak yasaklamışken, teslim olunması gereken bir delil onu tahsis edinceye kadar bu genel ifadenin umumiliği üzere hükmedilmesi gerekirdi. Hiç kimsenin zikri yüce olan Allah'ın helal veya haram kıldığı şeylerden herhangi birinde O'nun sınırını aşmaya hakkı yoktur. Kim bu sınırı aşarsa, zikri yüce olan Allah'ın: {إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ} “Şüphesiz Allah haddi aşanları sevmez” buyurduğu kimseler arasına girer.
وغير مستحيل أن تكونَ الآيةُ نزلت في أمر عثمان بن مظعونٍ والرهط الذين هَمُّوا من أصحاب رسول الله ﷺ بما هَمُّوا به من تحريم بعض ما أحلَّ الله لهم على أنفسهم، ويكون مرادًا بحكمها كلُّ من كان في مثل معناهم، ممن حرَّم على نفسه ما أحلَّ الله له، أو أحلَّ ما حرم الله عليه، أو تجاوز حدًّا حدَّه الله له. وذلك أن الذين هَمُّوا بما هَمُّوا به من تحريم بعض ما أحَلَّ لهم على أنفسهم، إنما عُوتبوا على ما هَمُّوا به من تجاوزهم ما سنَّ لهم وحَدَّ، إلى غيره.
Bu ayetin Osmân b. Maz‘ûn ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından Allah'ın kendilerine helal kıldığı bazı şeyleri kendilerine haram kılmaya niyetlenen o topluluk hakkında inmiş olması, hükmüyle de Allah'ın helal kıldığını kendine haram kılan, haram kıldığını helal sayan veya Allah'ın koyduğu bir sınırı aşan benzer durumdaki herkesin kastedilmiş olması imkânsız değildir. Zira Allah'ın kendilerine helal kıldığı bazı şeyleri kendilerine haram kılmaya niyetlenen o kimseler, kendileri için konulan sünneti ve sınırı aşıp başkasına yönelmeye niyetlendikleri için kınanmışlardır.
القول في تأويل قوله: {وَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلَالًا طَيِّبًا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ (٨٨)}.
Allah Teâlâ'nın: {وَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلَالًا طَيِّبًا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ (٨٨)} “Allah'ın size rızık olarak verdiklerinden helal ve temiz olarak yiyin ve kendisine iman ettiğiniz Allah'tan korkun” kavlinin teviline dair görüş:
يقول تعالى ذكره لهؤلاء المؤمنين الذين نهاهم أن يُحرموا طيبات ما أحلَّ اللَّهُ لهم: كُلوا أيها المؤمنون من رزق الله الذي رزقكم وأحلَّه لكم، حلالًا طيبًا.
Zikri yüce olan Allah, kendilerine helal kıldığı temiz şeyleri haram kılmaktan nehyettiği bu müminlere şöyle buyurmaktadır: Ey müminler! Allah'ın size rızık olarak verdiği ve sizin için helal kıldığı şeylerden helal ve temiz olarak yiyin.
كما حدَّثنا القاسم، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، عن عكرمة: {وَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلَالًا طَيِّبًا}. يعنى: ما أحلَّ الله لهم من الطعام.
Nitekim bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da İkrime'den {وَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلَالًا طَيِّبًا} “Allah'ın size rızık olarak verdiklerinden helal ve temiz olarak yiyin” [ayeti hakkında] anlattı; yani: Allah'ın onlar için helal kıldığı yiyecekleri [kastediyor].
وأما قولُه: {وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ}. فإنه يقولُ: وخافوا أيها المؤمنون أن تعتدوا في حدودِه، فتُحلُّوا ما حرَّم عليكم، أو تُحرِّموا ما حلَّل لكم، واحذروه في ذلك أن تخالفوه، فينزِلَ بكم سَخَطُه، أو تستوجبوا به عقوبته، {الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ}. يقولُ: الذي أنتم بوحدانيته مقرُّون، وبربوبيَّتِه مُصَدِّقون.
{وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ} “...ve kendisine iman ettiğiniz Allah'tan korkun” kavline gelince; [Cenâb-ı Hak] şöyle buyurmaktadır: Ey müminler! O'nun sınırlarını aşıp size haram kıldığını helal kılmaktan veya helal kıldığını haram kılmaktan korkun. Bu hususta O'na muhalefet edip de üzerinize gazabının inmesinden veya azabını hak etmekten sakının. {الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ} “...kendisine iman ettiğiniz” buyruğu: Birliğini ikrar ettiğiniz ve rabliğini tasdik ettiğiniz [Allah'tan korkun] demektir.
القولُ في تأويل قوله: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ}.
Allah Teâlâ'nın: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz, fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar” kavlinin teviline dair görüş:
يقول تعالى ذكرُه للذين كانوا حرَّموا على أنفسهم الطيبات من أصحاب رسول الله ﷺ، وكانوا حرَّموا ذلك بأيمانٍ حلفوا بها، فنهاهم عن تحريمها، وقال لهم: لا يُؤاخذكم ربُّكم باللغو في أيمانكم.
Zikri yüce olan Allah, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından temiz ve güzel şeyleri kendilerine haram kılan ve bunu ettikleri yeminlerle yapan kimselere bunları haram kılmaktan nehyederek şöyle buyurmaktadır: Rabbiniz sizi yeminlerinizdeki lağvden (boş sözlerden) dolayı sorumlu tutmaz.
كما حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ، قال: لما نزلت: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ}. في القومِ الذين كانوا حرَّموا النساء واللحم على أنفسهم، قالوا: يا رسولَ اللهِ، كيف نصنعُ بأيماننا التي حلفنا عليها؟ فأَنزَل اللَّهُ تعالى ذكرُه: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} الآية .
Nitekim bana Muhammed b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan anlattı; o şöyle dedi: Kendilerine kadınları ve eti haram kılan o topluluk hakkında: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz ve güzel şeyleri haram kılmayın” ayeti inince: “Ey Allah'ın Resûlü! Ettiğimiz yeminlerimizi ne yapacağız?” dediler. Bunun üzerine zikri yüce olan Allah: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz...” ayetini indirdi .
فهذا يدلُّ على ما قلنا من أن القومَ كانوا حرَّموا ما حرَّموا على أنفسهم بأيمانٍ حلَفوا بها، فنزلت هذه الآيةُ بسببهم.
Bu [rivayet], o topluluğun kendilerine haram kıldıkları şeyleri ettikleri yeminlerle haram kıldıklarına ve bu ayetin onların sebebiyle indiğine dair söylediğimiz hususa delalet etmektedir.
واختلَفت القرأةُ في قراءةِ ذلك؛ فقرَأته عامةُ قرأةِ الحجازِ وبعضُ البصريين: {وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} بتشديدِ القافِ ، بمعنى: وكَّدتم الأيمانَ وردَّدتموها.
Kurrâ bu lafzın okunuşunda ihtilaf etti; Hicaz kurrâsının geneli ve bazı Basralılar bunu kaf harfinin şeddesiyle: {وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} “fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar” şeklinde , “yeminleri pekiştirdiniz ve tekrarladınız” anlamında okudular.
[وقرَأه عامةُ] الكوفيين: (بِمَا عَقَدْتُمُ الأيمَانَ) بتخفيف القافِ ، بمعنى: أوجَبتموها على أنفسِكم، وعزَمت عليها قلوبُكم.
Kûfelilerin [çoğunluğu ise] kaf harfinin şeddesiz haliyle: (بِمَا عَقَدْتُمُ الأيمَانَ) şeklinde , “onları kendinize vacip kıldınız ve kalpleriniz buna azmetti” anlamında okudu.
وأولى القراءتين بالصواب في ذلك قراءةُ من قرَأ بتخفيفِ القافِ، وذلك أن العربَ لا تكادُ تستعملُ "فعلت" في الكلامِ إلا فيما يكونُ فيه ترَددٌ مرةً بعدَ مرةٍ، مثلَ قولِهم: شدَّدتُ على فلانٍ في كذا. إذا كرَّر عليه الشِّدةَ مرةً بعد أُخرى، فإذا أرادوا الخبرَ عن فعلِ مرةٍ واحدةٍ، قيل: شدَدْتُ عليه. بالتخفيفِ. وقد أجمَع الجميعُ لا خلافَ بينَهم، أن اليمينَ التي تجبُ بالحنْثِ فيها الكفارةُ، تلزمُ بالحِنْثِ في حَلِفِ مرةٍ واحدةٍ وإن لم يكرِّرْها الحالفُ مرّاتٍ، وكان معلومًا بذلك أن الله مؤاخذٌ الحالفَ العاقدَ قلبَه على حَلِفِه، وإن لم يُكرِّرْه ولم يُردِّدُه. وإذا كان ذلك كذلك، لم يكنْ لتشديدِ القافِ من {عَقَّدْتُمُ} وجهٌ مفهومٌ.
Bu hususta iki kıraatten doğruya en yakın olanı, kaf harfini şeddesiz okuyanın kıraatidir. Zira Araplar kelamda 'fa‘‘ale' (فَعَّلَ) kalıbını, ancak defalarca tekrarlanan durumlarda kullanırlar; nitekim bir kimseye baskıyı tekrar tekrar uyguladıklarında: 'Şeddedtü alâ fulânin fî kezâ' (فُلَانٍ فِي كَذَا عَلَى شَدَّدْتُ) derler. Tek bir defalık bir eylemden haber vermek istediklerinde ise şeddesiz olarak: 'Şededtü aleyh' (عَلَيْهِ شَدَدْتُ) denir. Bütün âlimler aralarında hiçbir ihtilaf olmaksızın, bozulmasıyla kefaret gereken yeminin, yemin eden kişi bunu defalarca tekrarlamasa bile bir defa yemin edip bozmakla bağlayıcı olduğu hususunda icma etmişlerdir. Buradan anlaşılmıştır ki Allah, yeminini tekrarlayıp durmasa bile kalbini yemini üzerine bağlayan kimseyi sorumlu tutmaktadır. Durum böyle olunca, {عَقَّدْتُمُ} kelimesindeki kaf harfinin şeddeli okunmasının anlaşılır bir vechi kalmaz.
فتأويلُ الكلامِ إذن: لا يؤاخذُكم اللهُ أيها المؤمنون من أيمانِكم بما لَغَوْتُم فيه، ولكن يُؤاخذكم بما أوجبتُموه على أنفسِكم منها، وعَقَدَت عليه قلوبُكم.
O halde kelamın tevili şöyledir: Ey müminler! Allah yeminlerinizden lağv (boş söz) kabilinden olanlardan dolayı sizi sorumlu tutmaz; fakat onlardan kendi nefsinize vacip kıldığınız ve kalplerinizin üzerine düğümlendiği yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar.
وقد بيَّنَّا اليمينَ التي هي لغوٌ، والتي اللهُ مؤاخذٌ العبدَ بها، والتي فيها الحنْتُ، والتي لا حِنْثَ فيها، فيما مضى من كتابِنا هذا، فكرهنا إعادةَ ذلك في هذا الموضعِ .
Lağv olan yemini, Allah'ın kulu kendisiyle sorumlu tuttuğu yemini, bozulması söz konusu olan yemini ve bozulması söz konusu olmayan yemini bu kitabımızın geçmiş kısımlarında açıklamıştık; bu yüzden bunu burada tekrarlamayı uygun görmedik .
وأما قولُه: {بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} فإن هنّادًا حدَّثنا، قال: ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ}.
Allah Teâlâ'nın: { بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ } “bağladığınız (pekiştirdiğiniz) yeminlerden dolayı” kavline gelince; bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘, Süfyân'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den: { وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ } “Fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar” [ayeti hakkında] nakletti:
قال: بما تَعَمَّدتم .
[Mücâhid]: Kasten [yaptığınız yeminlerden dolayı] , dedi.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه .
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den aynısını nakletti .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، عن الحسنِ: {وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} يقولُ: ما تعمَّدتَ فيه المأثمَ، فعليك فيه الكفارةُ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den, o da el-Hasan'dan {وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} “fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar” [ayeti hakkında] nakletti; şöyle buyurmaktadır: Kasten günaha girdiğin yeminde sana kefaret gerekir .
القولُ في تأويلِ قولِه: {فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ}.
Allah Teâlâ'nın: {فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ} “Onun kefareti on yoksulu doyurmaktır” kavlinin teviline dair görüş:
اختلَف أهلُ التأويلِ في الهاءِ التي في قولِه: {فَكَفَّارَتُهُ} اعلام هي عائدةٌ، ومن ذكرِ ما؟ فقال بعضُهم: هي عائدةٌ على "ما" التي في قولِه: {بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ}.
Tevil ehli {فَكَفَّارَتُهُ} “onun kefareti” kavlindeki zamirin (hâ) nereye döndüğü ve neyin zikri olduğu hususunda ihtilaf ettiler. Bazıları şöyle dedi: O, {بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} “bağladığınız yeminlerden dolayı” kavlindeki 'mâ' (ما) edatına dönmektedir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا ابن أبى عديِّ، عن عوفٍ ، عن الحسنِ في هذه الآيةِ: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ}. قال: هو أن تحلِفَ على الشيءِ وأنت يُخَيَّلُ إليك أنه كما حلفتَ، وليس كذلك، فلا يؤاخذُكم اللهُ، فلا كفارةَ، ولكنَّ المؤاخذةَ والكفارةَ فيما حلَفتَ عليه على علمٍ .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiy, Avf'tan , o da el-Hasan'dan bu ayet: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” hakkında anlattı; [Hasan] dedi ki: Bu, bir şeye öyle olmadığı halde yemin ettiğin gibi olduğunu sanarak yemin etmendir. Allah sizi bundan sorumlu tutmaz ve kefaret gerekmez; fakat sorumluluk ve kefaret, bilerek yemin ettiğin şeydedir .
حدَّثنا ابن حميدٍ وابنُ وكيعٍ، قالا: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن مغيرةَ، عن الشعبيِّ، قال: اللغوُ ليس فيه كفارةٌ، {وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ}.
Bize İbn Humeyd ve İbn Vekî‘ anlattılar, dediler ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o Mugīre'den, o da eş-Şa‘bî'den anlattı; [Şa‘bî] dedi ki: Lağvde (boş yeminde) kefaret yoktur, {وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} “fakat bilerek bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar”.
قال: ما عقَد فيه يمينَه فعليه الكفارةُ .
[Şa‘bî] dedi ki: Yeminini bilerek bağladığı şeyde ona kefaret gerekir .
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرنا حُصينٌ، عن أبي مالكٍ، قال: الأيمانُ ثلاثٌ، يمينٌ تُكَفَّرُ، ويمينٌ لا تُكَفَّرُ، ويمينٌ لا يؤاخذُ بها صاحبُها؛ فأما اليمينُ التي تُكفرُ، فالرجلُ يحلِفُ على الأمرِ لا يفعلُه ثم يفعَلُه، فعليه الكفارةُ، وأما اليمينُ التي لا تُكفَّرُ، فالرجلُ يحلِفُ على الأمرِ يتعمَّدُ فيه الكذبَ، فليس فيه كفارةٌ، وأما اليمينُ التي لا يؤاخَذُ بها صاحبُها، فالرجلُ يَحلِفُ على الأمرِ يرَى أنه كما حلَف عليه، فلا يكونُ كذلك، فليس عليه فيه كفارةٌ، وهو اللغوُ .
Bana Ya‘kûb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Husayn, Ebû Mâlik'ten haber verdi; o şöyle dedi: Yeminler üç çeşittir: Kefaret verilen yemin, kefaret verilmeyen yemin ve sahibinin sorumlu tutulmadığı yemin. Kefaret verilen yemine gelince; kişinin bir şeyi yapmayacağına yemin edip sonra onu yapmasıdır ki ona kefaret gerekir. Kefaret verilmeyen yemine gelince; kişinin kasten yalan yere bir şeye yemin etmesidir ki onda kefaret [ile kurtulmak] yoktur. Sahibinin sorumlu tutulmadığı yemine gelince; kişinin bir şeye yemin ettiği gibi olduğunu sanarak yemin edip de durumun öyle olmamasıdır ki onda kendisine kefaret gerekmez; işte lağv (boş yemin) budur .
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرنا ابن أبي ليلى، عن عطاءٍ، قال: قالت عائشةُ: لغو اليمينِ ما لم يَعقِدُ عليه الحالفُ قلبَه .
Bana Ya‘kûb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Leylâ, Atâ'dan haber verdi; o dedi ki: Âişe şöyle dedi: Lağv yemin, yemin edenin kalbini üzerine bağlamadığı şeydir .
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيةَ، قال: ثنا هشامٌ، قال: ثنا حمادٌ، عن إبراهيمَ، قال: ليس في لغوِ اليمينِ كفارةٌ .
Bana Ya‘kûb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Hammâd, İbrâhîm'den nakletti; o dedi ki: Lağv yeminde kefaret yoktur .
حدَّثني يونسُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: أخبرني يونسُ، عن ابن شهابٍ، أن عروةَ حدَّثه، أن عائشةَ قالت: أيمانُ الكفارةِ؛ كلُّ يمينٍ حلَف فيها الرجلُ على جِدٍّ من الأمورِ في غضبٍ أو غيرِه، ليفعلنَّ، ليترُكنَّ، فذلك عقدُ الأيمانِ التي فرَض اللهُ فيها الكفارةَ، وقال تعالى ذكرُه: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ}.
Bana Yûnus b. Abdila‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Yûnus, İbn Şihâb'dan haber verdi; Urve ona Âişe'nin [radıyallâhu anhâ] şöyle dediğini anlatmış: “Kefaret gerektiren yeminler; kişinin öfke anında veya başka bir durumda, ciddi bir mesele üzerine kesinlikle yapacağına yahut kesinlikle terk edeceğine dair ettiği her yemindir. İşte Allah'ın kendisinde kefareti farz kıldığı yeminlerin bağlanması budur. Nitekim zikri yüce olan Allah şöyle buyurmuştur: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} “Allah sizi, yeminlerinizdeki lağvden (kasıtsız sözlerden) dolayı sorumlu tutmaz; fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar.””
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: أخبرني معاويةُ بنُ صالحٍ، عن يحيى بن سعيد ، وعن عليّ بن أبي طلحةَ، قالا: ليس في لغوِ اليمينِ كفارةٌ .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Yahyâ b. Saîd'den ve Ali b. Ebî Talha'dan haber verdi; ikisi şöyle dediler: Lağv yeminde kefaret yoktur .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا جامعُ بنُ حمادٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، عن الحسنِ: {وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ}. يقولُ: ما تَعمَّدتَ فيه المأثَمَ فعليك فيه الكفارةُ. قال: وقال قتادةُ: أما اللغوُ فلا كفارةَ فيه.
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Câmi‘ b. Hammâd anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den, o da el-Hasan'dan nakletti: {وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} “fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar”. [Hasan] der ki: Kasten günaha girdiğin şeyde sana kefaret gerekir. Dedi ki: Katâde ise şöyle dedi: Lağve gelince onda kefaret yoktur.
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا عبدةُ، عن سعيدٍ، عن قتادةَ، عن الحسنِ، قال: لا كفارةَ في لغوِ اليمينِ.
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Abde, Saîd'den, o Katâde'den, o da el-Hasan'dan anlattı; o şöyle dedi: Lağv yeminde kefaret yoktur.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عمرٌو العَنْقَزيُّ ، عن أسباطَ، عن السديِّ: ليس في لغوِ اليمينِ كفارةٌ .
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Amr el-Ankazî , Esbât'tan, o da es-Süddî'den anlattı: Lağv yeminde kefaret yoktur .
فمعنى الكلامِ على هذا التأويلِ: لا يؤاخذُكم اللهُ باللغوِ في أيمانِكم، ولكن يؤاخذُكم بما عقدتم الأيمانَ، فكفارةُ ما عقدتم منها إطعامُ عشَرةِ مساكينَ.
Bu yoruma göre sözün anlamı şöyledir: Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz, fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sorumlu tutar; bağladığınız o yeminlerin kefareti ise on yoksulu doyurmaktır.
وقال آخرون: الهاءُ في قولِه: {فَكَفَّارَتُهُ} عائدةٌ على "اللغو"، وهي كنايةٌ عنه.
Başkaları ise şöyle dedi: {فَكَفَّارَتُهُ} “onun kefareti” kavlindeki zamir (hâ), “lağv” kelimesine dönmektedir ve ona kinayedir (zamirdir).
قالوا: وإنما معنى الكلامِ: لا يؤاخذُكم اللهُ باللغوِ في أيمانِكم إذا كفَّرْتُموه، ولكن يُؤاخذُكم إذا عقدتم الأيمانَ فأقمتم على المضيِّ عليه بتركِ الحنثِ والكفارةِ فيه، والإقامةُ على المضيِّ عليه غيرُ جائزةٍ لكم، فكفَّارةُ اللغوِ منها إذا حنَثتم فيه إطعامُ
Şöyle dediler: Sözün anlamı ancak şudur: Allah, kefaretini ödediğiniz takdirde yeminlerinizdeki lağvden dolayı sizi sorumlu tutmaz; fakat yeminleri bağlayıp da onda yemini bozmayı ve kefareti terk ederek [yemini] sürdürmekte ısrar ettiğiniz takdirde sizi sorumlu tutar. Oysa onu sürdürmekte ısrar etmeniz sizin için caiz değildir. Dolayısıyla o [yeminler]den lağv olanın kefareti, onda yemini bozduğunuz takdirde...
عشَرةِ مساكينَ.
on yoksulu doyurmaktır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليِّ بن أبي طلحةَ، عن ابن عباسٍ قولِه: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ}. قال: هو الرجلُ يحلِفُ على أمرٍ ضِرارٍ أن يفعلَه فلا يفعلَه، فيرَى الذي هو خيرٌ منه، فأمَره اللهُ أن يُكفِّرَ عن يمينِه ويأتيَ الذي هو خيرٌ. وقال مرةً أُخرى قولَه: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} إلى قولِه: {بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ}. قال: واللغوُ من الأيمانِ هي التي تُكَفَّرُ، لا يؤاخِذُ اللهُ بها، ولكن من أقام على تحريمِ ما أحلَّ اللهُ له ولم يتحوَّلْ عنه ولم يكفِّرْ عن يمينِه، فتلك التي يؤاخَذُ بها .
Bana el-Müsenna anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'ın: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” kavli hakkında şöyle dediğini anlattı: O, kişinin zararlı bir şeyi yapmaya yemin edip sonra onu yapmaması ve ondan daha hayırlı olanı görmesidir; Allah da ona yeminine kefaret vermesini ve daha hayırlı olanı yapmasını emretmiştir. Başka bir seferinde de {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} kavlinden {بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} kavline kadar [olan kısım] hakkında şöyle dedi: Yeminlerden lağv olanlar , kefaret verilen yeminlerdir; Allah onlardan dolayı sorumlu tutmaz. Fakat kim Allah'ın kendisine helal kıldığı şeyi haram kılmakta ısrar eder, ondan dönmez ve yeminine kefaret vermezse, işte sorumlu tutulacağı yemin odur .
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا حفصُ بنُ غياثٍ، عن داودَ بن أبى هندٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ قولَه: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ}. قال: هو الذي يحلِفُ على المعصيةِ فلا يَفِى، فيُكفِّرُ .
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Hafs b. Gıyâs, Dâvûd b. Ebî Hind'den, o da Saîd b. Cübeyr'in: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: O, günah olan bir şeye yemin edip de onu yerine getirmeyen ve kefaret veren kimsedir .
حدَّثنا محمدُ بنُ المثنى، قال: ثنا عبدُ الوهابِ، قال: ثنا داودُ، عن سعيدِ بن جبيرٍ: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ}. قال: هو الرجلُ يحلِفُ على المعصيةِ، فلا يُؤاخذُه اللهُ تعالى ذِكرُه، يُكفِّرُ عن يمينِه، ويأتى الذي هو خيرٌ، {وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ}: الرجلُ يحلِفُ على المعصيةِ، ثم يقيمُ عليها، فكفارتُه إطعامُ عشَرةِ مساكينَ .
Bize Muhammed b. el-Müsenna anlattı, dedi ki: Bize Abdülvehhâb anlattı, dedi ki: Bize Dâvûd, Saîd b. Cübeyr'den anlattı: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz”. Dedi ki: Bu, bir günaha yemin eden kimsedir; yeminine kefaret verir ve daha hayırlı olanı yaparsa Allah Teâlâ onu sorumlu tutmaz. {وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} “fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar” ise: Kişinin bir günaha yemin edip sonra onun üzerinde ısrar etmesidir; onun kefareti de on yoksulu doyurmaktır .
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيةَ، قال: أخبرنا داودُ، عن سعيدِ بن جبيرٍ،
Bana Ya‘kûb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize Dâvûd, Saîd b. Cübeyr'den bildirdi,
قال في لغو اليمينِ: هي اليمينُ في المعصيةِ، فقال: أوَ لا تقرأُ فتفهمَ؟ قال: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ}. قال: فلا يُؤاخذُه بالإلغاءِ، ولكن يؤاخذُه بالتمامِ عليها. قال: وقال: {وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ} [البقرة: ٢٢٤].
[Saîd b. Cübeyr] lağv yemin hakkında şöyle dedi: O, günah işlemeye edilen yemindir. Sonra şöyle dedi: Okuyup anlamıyor musun? {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz; fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar” buyurdu. [Saîd] dedi ki: [Yemini] iptal edip bozmasından dolayı onu sorumlu tutmaz; fakat onu tamamlayıp sürdürmesinden dolayı sorumlu tutar. Dedi ki: [Saîd] bir de {وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ} “Allah'ı yeminlerinize engel kılmayın” [Bakara: 224] ayetini okudu.
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرنا أبو بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ في قولِه: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ}. قال: هو الرجلُ يحلِفُ على المعصيةِ، فلا يُؤاخذُه اللهُ بتركِها إن ترَكها. قلتُ: وكيف يصنعُ؟ قال: يكفِّرُ يمينَه ويتركُ المعصيةَ .
Bana Ya‘kûb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Ebû Bişr, Saîd b. Cübeyr'den onun: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” kavli hakkında haber verdi; [Saîd] dedi ki: O, günah üzerine yemin eden kimsedir; şayet onu terk ederse Allah onu terk etmesinden dolayı sorumlu tutmaz. Ben: Peki ne yapar? dedim. [Saîd]: Yeminine kefaret verir ve günahı terk eder , dedi.
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا أبو الأحوصِ، عن مغيرةَ، عن إبراهيمَ، قال: اللغوُ يمينٌ لا يُؤَاخَذُ بها صاحبُها، وفيها كفارةٌ .
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Ebu'l-Ahvas, Mugîre'den, o da İbrâhîm'den anlattı; o şöyle dedi: Lağv, sahibinin sorumlu tutulmadığı ve içinde kefaret olan bir yemindir .
حدَّثني يحيى بنُ جعفرٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ هارونَ، قال: أخبرنا جويبرٌ، عن الضحاكِ في قولِه: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ}. قال: اليمينُ المُكفَّرةُ .
Bana Yahyâ b. Ca‘fer anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn anlattı, dedi ki: Bize Cüveybir, ed-Dahhâk'tan onun: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” kavli hakkında haber verdi; [Dahhâk] dedi ki: [O], kefaret verilen yemindir .
والذي هو أولى عندى بالصوابِ في ذلك أن تكونَ الهاءُ في قولِه: {فَكَفَّارَتُهُ} عائدةً على "ما" التي في قولِه: {بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ}؛ لما قدَّمْنا فيما مضَى قبلُ، أن من لزِمْته في يمينِه كفارةٌ [وُوخِذ بها، وغيرُ] جائزٍ أن يقالَ لمن قد أُوخِذ: لا يؤاخذُه اللهُ باللغوِ. وفي قولِه تعالى ذكرُه: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ}. دليلٌ واضحٌ أنه لا يكونُ مؤاخذًا بوجهٍ من الوجوهِ، مَن أخبرنا تعالى ذِكرُه أنه غيرُ مؤاخَذٍ.
Bu konuda bana göre doğruya en yakın olan görüş; daha önce belirttiğimiz üzere, yemininde kendisine kefaret gereken kimsenin [bununla sorumlu tutulmuş olması ve] sorumlu tutulmuş olan kimse hakkında 'Allah onu lağvden dolayı sorumlu tutmaz' denilmesinin caiz olmaması sebebiyle, {فَكَفَّارَتُهُ} “Bunun kefareti” kavlindeki zamirin {بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ} “bağladığınız yeminler” kavlindeki 'mâ' lafzına dönmesidir. Zikri yüce olan Allah'ın: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” kavlinde, zikri yüce olan Allah'ın sorumlu tutulmadığını haber verdiği kimsenin hiçbir şekilde sorumlu tutulmayacağına dair açık bir delil vardır.
فإن ظنَّ ظانٌّ أنه إنما عنَى تعالى ذِكرُه بقولِه: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ}، بالعقوبةِ عليها في الآخرةِ إذا حنَثتم وكفَّرتم، لا أنه لا يؤاخذُهم بها في الدنيا بتكفيرٍ، فإن إخبارَ اللهِ تعالى ذِكرُه وأمره ونهيَه في كتابِه على الظاهرِ العامِّ عندنا - بما قد دلَّلنا على صحةِ القولِ به في غيرِ هذا الموضعِ، فأغنَى عن إعادتِه - دونَ الباطنِ العامِّ الذي لا دلالةَ على خصوصِه في عقلٍ ولا خبرٍ، ولا دلالةَ من عقلٍ ولا خبرٍ أنه عنَى تعالى ذِكرُه بقولِه: {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} بعضَ معاني المؤاخذةِ دونَ جميعِها.
Eğer bir kimse, Allah Teâlâ'nın {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” kavliyle, dünyada kefaret yoluyla sorumlu tutulmayacaklarını değil de yemini bozup kefaret verdikleri takdirde ahirette cezalandırılmayacaklarını kastettiğini zannederse; bilsin ki -bu yerin dışında doğruluğunu delillendirdiğimiz ve tekrarına gerek kalmayan açıklamalarımıza binaen- Allah Teâlâ'nın Kitabı'ndaki haberi, emri ve nehyi bize göre akılda veya nakilde tahsisine dair hiçbir delil bulunmayan genel batın anlama değil, genel zahir anlama hamledilir. Akıldan veya nakilden, Allah Teâlâ'nın {لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” kavliyle sorumluluk anlamlarının tamamını değil de sadece bir kısmını kastettiğine dair hiçbir delil yoktur.
وإذ كان ذلك كذلك، وكان مَن لزِمتْه كفارةٌ في يمينٍ حنَث فيها مؤاخَذًا بها بعقوبةٍ في مالِه عاجلةٍ - كان معلومًا أنه غيرُ الذي أخبرنا تعالى ذكرُه أنه لا يؤاخذُه بها.
Durum böyle olunca ve bozduğu bir yeminden dolayı kendisine kefaret gereken kimse malından peşin bir ceza ile sorumlu tutulmuş sayılınca, onun Allah Teâlâ'nın sorumlu tutmayacağını haber verdiği kimse olmadığı kesinlikle anlaşılır.
وإذ كان الصحيحُ من التأويلِ في ذلك ما قلنا بالذي عليه دلَّلنا، فمعنى الكلامِ إذن: لا يؤاخذُكم اللهُ أيها الناسُ بلغوٍ من القولِ والأيمانِ إذا لم تتعمَّدوا بها معصيةَ اللهِ تعالى ذكرُه، ولا خلافَ أمرِه، ولم تَقصِدوا بها إثمًا، ولكن يؤاخذُكم بما تعمَّدتم به الإثمَ، وأوجَبتموه على أنفسِكم، وعزَمت عليه قلوبُكم، ويُكفَّرُ ذلك عنكم، فيُغطِّي على سَيِّئِ ما كان منكم، مِن كَذِبٍ وزُورِ قولٍ، ويمحُوه عنكم فلا يُتْبِعُكم به ربُّكم إطعامَ عشرةِ مساكينَ من أوسطِ ما تُطْعِمون أهليكم.
Bu husustaki doğru tevil delillendirdiğimiz üzere bizim söylediğimiz olduğuna göre, bu durumda sözün anlamı şudur: Ey insanlar! Allah'a isyanı ve O'nun emrine muhalefeti kastetmediğiniz ve bir günahı amaçlamadığınız sürece Allah sizi boş sözlerden ve yeminlerden dolayı sorumlu tutmaz. Fakat kasten günah işlediğiniz, kendi aleyhinize vacip kıldığınız ve kalplerinizin azmettiği şeylerden dolayı sizi sorumlu tutar; bunu sizden kefaretle örtecek, sizden sâdır olan yalan ve asılsız söz gibi kötülüklerin üzerini kapatıp onları silecek ve Rabbiniz ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden on yoksulu doyurmanız sebebiyle bundan ötürü sizi cezalandırmayacaktır.
القولُ في تأويلِ قولِه: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ}.
Allah Teâlâ'nın: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ} “Ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” kavlinin tevili hakkındaki görüş.
يعنى تعالى ذكرُه بقولِه: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ}: من أعدلِه.
Allah Teâlâ: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ} “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” kavliyle, onun en dengeli/en adil olanını kastetmektedir.
كما حدَّثني يونسُ، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: أخبرنا ابن جريجٍ، قال: سمِعتُ عطاءً يقولُ في هذه الآية: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ}. قال عطاءٌ: أوسطُه أعدلُه.
Nitekim bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bize İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Atâ'nın bu ayet: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ} “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden yahut onları giydirmek” hakkında şöyle dediğini işittim: Atâ dedi ki: "Orta hallisi", en dengeli/en adil olanıdır.
واختلَف أهلُ التأويلِ في معنى قولِه: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ}؛ فقال بعضُهم: معناه: من أوسط ما يُطْعِمُ من أجناسِ الطعامِ الذي يقتاتُه أهلُ بلدِ المكفِّرِ - أهاليهم.
Tevil ehli, {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ} “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” kavlinin anlamı hakkında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları şöyle demiştir: Bunun anlamı, kefaret verenin beldesi halkının ailelerine yedirdikleri gıda maddelerinin orta hallisinden [yedirmektir].
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا هنادٌ، قال: أخبرنا شريكٌ، عن عبدِ اللهِ بن حَنَشٍ، عن الأسودِ، قال: سألته عن {أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ}، قال: الخبزُ، والتمرُ، والزيتُ، والسمنُ، وأفضلُه اللحمُ.
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Şerîk, Abdullah b. Haneş'ten, o da el-Esved'den nakletti; [Abdullah] dedi ki: Ona {أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ} “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” ayetini sordum, şöyle dedi: Ekmek, hurma, zeytinyağı ve sadeyağdır; en üstünü ise ettir.
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن عبدِ اللهِ بن حَنَشٍ، قال: سألتُ الأسودَ بنَ يزيدَ عن ذلك، فقال: الخبزُ والتمرُ. زاد هنادٌ في حديثِه: والزيتُ. قال: وأحسبُه: والخلُّ .
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ anlattı; ve bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o da Abdullah b. Haneş'ten anlattı; o dedi ki: el-Esved b. Yezîd'e bunu sordum, şöyle dedi: Ekmek ve hurmadır. Hennâd kendi rivayetinde "ve zeytinyağı" ifadesini ekledi; [Râvi] dedi ki: Sanırım "ve sirke"yi [de söyledi] .
حدَّثنا هنادٌ وابنُ وكيعٍ، قالا: ثنا أبو الأحوصِ، [عن عاصمٍ الأحولِ]، عن ابن سيرينَ، عن ابن عمرَ في قولِه: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ}. قال: من
Bize Hennâd ve İbn Vekî‘ anlattı, dediler ki: Bize Ebu’l-Ahvas, [Âsım el-Ahvel'den], o İbn Sîrîn'den, o da İbn Ömer'den [nakletti; İbn Ömer] O'nun: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ} “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” sözü hakkında şöyle dedi: [Ailesine
أوسطِ ما يُطْعِمُ أهلَه؛ الخبزُ والتمرُ، والخبزُ والسمنُ، والخبزُ والزيتُ، ومن أفضلِ ما يُطعِمُهم الخبزُ واللحمُ .
Ailesine yedirdiğinin orta hallisinden [kasıt]; ekmek ile hurma, ekmek ile sadeyağ ve ekmek ile zeytinyağıdır; onlara yedirdiğinin en üstünü ise ekmek ile ettir .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ فُضَيلٍ، عن ليثٍ، عن ابن سيرينَ، عن ابن عمرَ: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ}: الخبزُ واللحمُ، والخبزُ والسمنُ، والخبزُ والجبنُ، والخبزُ والخلُّ.
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Fudayl, Leys'ten, o İbn Sîrîn'den, o da İbn Ömer'den nakletti: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ} “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden”: Ekmek ile et, ekmek ile sadeyağ, ekmek ile peynir ve ekmek ile sirkedir.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن عبدِ اللهِ بن حَنَشٍ، قال: سألتُ الأسودَ بنَ يزيدَ عن {أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ}. قال: الخبزُ والتمرُ.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Abdullah b. Haneş'ten anlattı; o dedi ki: el-Esved b. Yezîd'e {أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ} “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” ayetini sordum, şöyle dedi: Ekmek ve hurmadır.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا يحيى، قال: ثنا سفيانُ، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ حَنَش، قال: سألتُ الأسودَ بنَ يزيدَ. فذكَر مثلَه.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Süfyân anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Haneş anlattı, dedi ki: el-Esved b. Yezîd'e sordum; diyerek aynısını zikretti.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سعيدُ بنُ عبدِ الرحمنِ، عن محمدِ بن سيرينَ، عن عَبيدةَ السَّلْمانيِّ: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ}. قال: الخبزُ والسمنُ.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Saîd b. Abdirrahmân, Muhammed b. Sîrîn'den, o da Abîde es-Selmânî'den {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ} “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” kavli hakkında nakletti; [Abîde] dedi ki: Ekmek ve sadeyağdır.
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سعيدِ بن عبد الرحمنِ، عن ابن سيرينَ، قال: سألتُ عبيدةَ عن ذلك. فذكَر مثلَه.
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ anlattı; ve bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, Saîd b. Abdirrahmân'dan, o da İbn Sîrîn'den anlattı; [İbn Sîrîn] dedi ki: Bunu Abîde'ye sordum; diyerek aynısını zikretti.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا أزهرُ، قال: أخبرنا ابن عونٍ، عن محمدِ بن سيرينَ، عن عبيدةَ: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ}: الخبزُ والسمنُ.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ezher anlattı, dedi ki: Bize İbn Avn, Muhammed b. Sîrîn'den, o da Abîde'den nakletti: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ} “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden”: Ekmek ve sadeyağdır.
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن يزيدَ بن
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ anlattı; ve bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, Yezîd b.
إبراهيمَ، عن ابن سيرينَ، قال: كانوا يقولون: أفضلُه الخبزُ واللحمُ، وأوسطُه الخبزُ والسمنُ، وأخسُّه الخبزُ والتمرُ .
İbrâhîm'den, o da İbn Sîrîn'den anlattı; o şöyle dedi: Şöyle derlerdi: En üstünü ekmek ile ettir; orta hallisi ekmek ile sadeyağdır; en düşüğü ise ekmek ile hurmadır .
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن الربيعِ، عن الحسنِ، قال: خبزٌ ولحمٌ، أو خبزٌ وسمنٌ، أو خبرُ ولبنٌ .
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ anlattı; ve bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, er-Rebî‘den, o da el-Hasan'dan nakletti; o şöyle dedi: Ekmek ile et veya ekmek ile sadeyağ veya ekmek ile süttür .
حدَّثنا هنادٌ وابنُ وكيعٍ قالا: ثنا عمرُ بنُ هارونَ، عن أبي مُصْلِحٍ، عن الضحاكِ في قولِه: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ}. قال: الخبزُ واللحمُ والمرقةُ.
Bize Hennâd ve İbn Vekî‘ anlattılar, dediler ki: Bize Ömer b. Hârûn, Ebû Muslih'ten, o da ed-Dahhâk'tan {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ} “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” kavli hakkında nakletti; [Dahhâk] dedi ki: Ekmek, et ve et suyudur/çorbadır.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا زائدةُ، عن يحيى بن حيَّانَ الطائيِّ ، قال: كنتُ عندَ شُرَيحٍ، فأتاه رجلٌ فقال: إنى حلَفتُ على يمينٍ فأثِمتُ. قال شُرَيحٌ: ما حمَلك على ذلك؟ قال: قُدِّرَ عليَّ، فما أوسطُ ما أُطْعِمُ أهلى؟ قال له شُريحٌ: الخبزُ والزيتُ، والخلُّ طيِّبٌ. قال: فأعاد عليه، فقال له شُريحٌ ذلك ثلاثَ مرارٍ، لا يزيدُه شُريحٌ على ذلك. فقال له: أرأيتَ إن أطعمتُ الخبزَ واللحمَ؟ قال: ذاك أرفعُ طعامِ أهلِك وطعامِ الناس.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Zâide, Yahyâ b. Hayyân et-Tâî'den anlattı; o dedi ki: Şüreyh'in yanındaydım, ona bir adam gelip: Ben bir yemin ettim ve günaha girdim, dedi. Şüreyh: Seni buna ne sevk etti? dedi. Adam: Bana takdir edilmiş, peki aileme yedirdiğimin orta hallisi nedir? dedi. Şüreyh ona: Ekmek ve zeytinyağıdır, sirke de güzeldir, dedi. [Râvi] dedi ki: Adam soruyu tekrarladı, Şüreyh de ona bunu üç defa söyledi ve bunun üzerine bir şey eklemedi. Bunun üzerine adam ona: Peki ekmek ile et yedirirsem ne dersin? dedi. [Şüreyh]: O, ailene yedirdiğin ve insanların yediği yemeklerin en üstünüdür, dedi.
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا أبو خالدٍ الأحمرُ، عن حجّاجٍ، عن أبي إسحاقَ، عن الحارثِ، عن عليٍّ، قال في كفارةِ اليمينِ: يُغدِّيهم ويُعشِّيهم؛ خبزًا وزيتًا، أو خبزًا وسمنًا، أو خلًّا وزيتًا.
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Ebû Hâlid el-Ahmer, Haccâc'tan, o Ebû İshâk'tan, o el-Hâris'ten, o da Ali'den [naklen] anlattı; [Ali] yemin kefareti hakkında şöyle dedi: Onlara öğle ve akşam yemeği yedirir; ekmek ile zeytinyağı veya ekmek ile sadeyağ yahut sirke ile zeytinyağı [verir].
حدَّثنا هنادٌ وابنُ وكيعٍ، قالا: ثنا أبو أسامةَ ، عن زِبْرِقانَ، [عن أبي رَزينٍ] : {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ}: خبزٌ وزيتٌ وخلٌّ.
Bize Hennâd ve İbn Vekî‘ anlattılar, dediler ki: Bize Ebû Üsâme , Zibrikan'dan, [o da Ebû Rezîn'den] nakletti: {مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ} “ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden”: Ekmek, zeytinyağı ve sirkedir.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، عن هشامٍ، عن محمدٍ، قال: أكلةٌ واحدةٌ؛ خبزٌ ولحمٌ. قال: وهو من أوسطِ ما تطعِمون أهليكم، وإنكم لتأكُلون الخَبِيصَ والفاكهةَ.
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Abdüla‘lâ, Hişâm'dan, o da Muhammed'den nakletti; [Muhammed] dedi ki: Bir öğün yemektir; ekmek ve ettir. Dedi ki: Bu, ailenize yedirdiğinizin orta hallisindendir; sizler habîs tatlısı ve meyve de yiyorsunuz.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، وحدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا أبو أسامةَ، عن هشامٍ، عن الحسنِ، قال في كفارةِ اليمينِ: يُجْزِئُك أن تُطْعِمَ عشرةَ مساكينَ أكلةً واحدةً؛ خبزًا ولحمًا، فإن لم تَجِدْ فخبزًا وسمنًا ولبنًا، فإن لم تجدْ فخبزًا وخلًّا وزيتًا. حتى يَشْبَعوا .
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Abdüla‘lâ anlattı; ve bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Hişâm'dan, o da el-Hasan'dan anlattı; o yemin kefareti hakkında şöyle dedi: On yoksula bir öğün doyunca kadar yemek; ekmek ve et yedirmen sana yeterlidir. Şayet bulamazsan ekmek, sadeyağ ve süt; onu da bulamazsan ekmek, sirke ve zeytinyağı [yedirirsin].
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن نُمَيرٍ، عن زِبْرِقانَ، قال: سألتُ أبا رزَينٍ عن كفارةِ اليمينِ ما يُطْعِمُ؟ قال: خبرًا وخلًّا وزيتًا، من أوسطِ ما تُطْعِمون أهليكم، وذلك قدرُ قُوتِهم يومًا واحدًا.
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize İbn Nümeyr, Zibrikan'dan anlattı; o dedi ki: Ebû Rezîn'e yemin kefaretinde ne yedirileceğini sordum; o: Ekmek, sirke ve zeytinyağıdır; ailenize yedirdiğinizin orta hallisindendir ve bu da onların bir günlük azığı miktarıdır, dedi.
ثم اختلَف قائلو ذلك في مَبْلَغه؛ فقال بعضهُم: مبلغُ ذلك نصفُ صاعٍ من حِنْطَةٍ، أو صاعٌ من سائرِ الحبوبِ غيرِها.
Sonra bunu söyleyenler, [yedirilecek yemeğin] miktarı hususunda ihtilaf ettiler. Onlardan bazıları şöyle dedi: Bunun miktarı buğdaydan yarım sâ‘ veya onun dışındaki diğer hububattan bir sâ‘dır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن عبدِ اللهِ بن عمرِو بن مرةَ، عن أبيه، عن إبراهيمَ، عن عمرَ ، قال: إنى أحلفُ على اليمينِ ثم يبدو لي، فإذا رأيتَني قد فعلتُ ذلك، فأطعِمْ عشَرةَ مساكينَ؛ لكلِّ مسكينٍ مُدّانِ من حِنْطةٍ.
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ anlattı; ve bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, Abdullah b. Amr b. Mürre'den, o babasından, o İbrâhim'den, o da Ömer'den nakletti; o şöyle dedi: Ben bir şeye yemin ederim, sonra [yeminimi bozmak] bana daha uygun görünür. Benim böyle yaptığımı gördüğün zaman on yoksulu doyur; her bir yoksula buğdaydan ikişer müdd [ver].
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا أبو معاويةَ ويعلى، عن الأعمشِ، عن شقيقٍ، عن يسارِ بن نُميرٍ، قال: قال عمرُ: إنى أحْلِفُ أَلَّا أُعطِيَ أقوامًا، ثم يبدو لى أن أُعطيَهم، فإذا رأيتَني فعلتُ ذلك، فأَطْعِمْ عني عشَرةَ مساكينَ، بينَ كلِّ مسكينين صاعًا من برٍّ، أو صاعًا من تمرٍ .
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Ebû Muâviye ve Ya‘lâ, el-A‘meş'ten, o Şakîk'ten, o da Yesâr b. Nümeyr'den nakletti; o şöyle dedi: Ömer dedi ki: Ben bazı topluluklara [bir şey] vermeyeceğime dair yemin ederim, sonra onlara vermem bana daha uygun görünür. Benim böyle yaptığımı gördüğün zaman benim adıma on yoksulu doyur; her iki yoksula buğdaydan bir sâ‘ veya hurmadan bir sâ‘ [ver] .
حدَّثنا هنادٌ ومحمدُ بنُ العلاءِ، قالا: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن ابن أبي ليلى، عن عمرِو بن مُرَّةَ، عن عبدِ اللهِ بن سَلِمةَ، عن عليٍّ، قال: كفارةُ اليمينِ إطعامُ عشرةِ مساكينَ، لكلِّ مسكينٍ نصفُ صاعٍ من حنطةٍ.
Bize Hennâd ve Muhammed b. el-Alâ anlattı, dediler ki: Bize Vekî‘ anlattı; ve bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, İbn Ebî Leylâ'dan, o Amr b. Mürre'den, o Abdullah b. Selime'den, o da Ali'den nakletti; o şöyle dedi: Yeminin kefareti on yoksulu doyurmaktır; her bir yoksula buğdaydan yarım sâ‘ [verilir].