حدَّثنا هنادٌ وابنُ وكيعٍ قالا: ثنا ابن فُضَيلٍ ، عن مُغِيرةَ، عن إبراهيمَ في قولِه: {أَوْ كِسْوَتُهُمْ}. قال: ثوبٌ جامعٌ. قال: وقال مُغِيرةُ: والثوبُ الجامعُ المِلْحفةُ أو الكِساءُ أو نحوُه، ولا نَرَى الدِّرْعَ والقميصَ والخِمارَ ونحوَه جامعًا.
Bize Hennâd ve İbn Vekî‘ anlattı, dediler ki: Bize İbn Fudayl , Mugīre’den, o da İbrâhîm’den nakletti; {أَوْ كِسْوَتُهُمْ} “yahut onları giydirmektir” sözü hakkında şöyle dedi: Toparlayıcı (bütün vücudu örten) bir elbisedir. Dedi ki: Mugīre de şöyle dedi: Toparlayıcı elbise; çarşaf, abâ veya benzeridir; dir‘ (kadın gömleği), kamîs (gömlek), hımâr (başörtüsü) ve benzerini ise toparlayıcı saymayız.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن مُغِيرةَ، عن إبراهيمَ، قال:
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân’dan, o Mugīre’den, o da İbrâhîm’den nakletti; o şöyle dedi:
ثوبٌ جامعٌ .
Toparlayıcı (bütün vücudu örten) bir elbisedir .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن إدريسَ، عن أبيه، عن مُغِيرةَ، عن إبراهيمَ، قال: ثوبٌ جامعٌ.
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs, babasından, o Mugīre’den, o da İbrâhîm’den nakletti; o şöyle dedi: Toparlayıcı (bütün vücudu örten) bir elbisedir.
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا هُشَيمٌ، عن مُغِيرةَ، عن إبراهيمَ: {أَوْ كِسْوَتُهُمْ}. قال: ثوبٌ جامعٌ لكلِّ مسكينٍ.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Mugīre’den, o da İbrâhîm’den nakletti; {أَوْ كِسْوَتُهُمْ} “yahut onları giydirmektir” [hakkında]: Her bir yoksul için toparlayıcı (bütün vücudu örten) bir elbisedir, dedi.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ وشعبةُ، عن المغيرةِ، عن إبراهيمَ في قولِه: {أَوْ كِسْوَتُهُمْ}. قال: ثوبٌ جامعٌ .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân ve Şu‘be, el-Mugīre’den, o da İbrâhîm’den nakletti; {أَوْ كِسْوَتُهُمْ} “yahut onları giydirmektir” sözü hakkında şöyle dedi: Toparlayıcı (bütün vücudu örten) bir elbisedir .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا ابن أبى عديٍّ، عن شعبةَ، عن المغيرةِ مثلَه.
Bize İbnü’l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy, Şu‘be’den, o da el-Mugīre’den aynısını nakletti.
وقال آخَرون: عنَى بذلك كِسوةَ إزارٍ ورداءٍ أو قميصٍ.
Başkaları da şöyle dedi: Bununla bir izâr ve rıdâ ya da bir gömlek giydirmeyi kastetmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عبد الأعلى، عن بُرْدٍ ، عن نافعٍ ، عن ابن عمرَ، قال في الكسوةِ في الكفَّارة: إزارٌ، ورداءٌ، وقميصٌ .
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Abdüla‘lâ, Burd’dan , o Nâfi‘den , o da İbn Ömer’den nakletti; kefaretteki giysi hakkında: “İzâr, rıdâ ve gömlektir” dedi .
وقال آخرون: كلُّ ما كَسَا فيُجْزِئُ، والآيةُ على عمومِها.
Başkaları da şöyle dedi: Giydirdiği her şey yeterli olur; ayet genel anlamı üzeredir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا عبدُ السلامِ بنُ حربٍ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ، قال:
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Abdüsselâm b. Harb, Leys’ten, o da Mücâhid’den anlattı; o şöyle dedi:
يُجْزِئُ في كفَّارةِ اليمينِ كلُّ شيءٍ إلا التُّبَّانَ .
Yemin kefaretinde tübbân (kısa şort/don) hariç her şey yeterlidir .
حدَّثنا هنادٌ وأبو كريبٍ، قالا: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سفيانَ، عن أشعثَ، عن الحسنِ، قال: يُجزِئُ عِمامةٌ في كفَّارةِ اليمينِ.
Bize Hennâd ve Ebû Küreyb anlattı, dediler ki: Bize Vekî‘ anlattı; bize İbn Vekî‘ de anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân’dan, o Eş‘as’tan, o da el-Hasan’dan nakletti; o şöyle dedi: Yemin kefaretinde bir sarık yeterli olur.
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن أُوَيْسٍ الصَّيْرَفيِّ، عن أبي الهيثمِ، قال: قال سلمانُ: نِعْمَ الثوبُ التُّبَّانُ.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ anlattı; bize İbn Vekî‘ de anlattı, dedi ki: Bize babam, Üveys es-Sayrafî’den, o Ebü’l-Heysem’den nakletti; o dedi ki: Selmân: “Tübbân (şort/don) ne güzel giysidir!” dedi.
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا سفيانُ، عن الشَّيْبانيِّ، عن الحَكَمِ، قال: عمامةٌ يَلُفُّ بها رأسَه.
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, eş-Şeybânî’den, o da el-Hakem’den nakletti; o şöyle dedi: Başını saracağı bir sarıktır.
وأولى الأقوالِ في ذلك عندَنا بالصحةِ وأشبهُها بتأويلِ القرآنِ قولُ من قال: عنى بقولِه: {أَوْ كِسْوَتُهُمْ}: ما وقَع عليه اسمُ كِسوةٍ، مما يَكُونُ ثوبًا فصاعدًا؛ لأن ما دونَ الثوبِ لا خلافَ بينَ جميعِ الحُجَّةِ أنه ليس مما دخَل في حكمِ الآيةِ، فكان ما دونَ قدرِ ذلك خارجًا مِن أن يَكُونَ اللهُ تعالى ذكرُه عناه بالنقل المُسْتفِيضِ، والثوبُ وما فوقَه داخلٌ في حكمِ الآيةِ، إذ لم يَأْتِ مِن اللهِ تعالى وحيٌ، ولا مِن رسولِه ﷺ خبرٌ، ولم يَكُنْ مِن الأمةِ إجماعٌ بأنه غيرُ داخلٍ في حكمِها، وغيرُ جائزٍ إخراجُ ما كان ظاهرُ الآيةِ مُحْتَمِلَه من حكمِ الآيةِ، إلا بحجةٍ يجبُ التسليمُ لها، ولا حجةَ بذلكَ.
Bu konuda bize göre doğruluğa en uygun ve Kur’an’ın teviline en çok benzeyen görüş: {أَوْ كِسْوَتُهُمْ} “yahut onları giydirmektir” sözüyle, bir elbise ve yukarısı olmak üzere üzerine giysi ismi düşen şeylerin kastedildiğini söyleyen kimsenin görüşüdür. Çünkü bir elbiseden daha azının ayetin hükmüne giren şeylerden olmadığı hususunda bütün hüccet (âlimler) arasında görüş ayrılığı yoktur. Dolayısıyla bundan daha azı, yaygın nakille (müstefîz haberle) Yüce Allah’ın kastettiği şey olmaktan çıkmıştır; bir elbise ve yukarısı ise ayetin hükmüne dâhildir. Zira Yüce Allah’tan bir vahiy, Resûlü’nden sallallâhu aleyhi ve sellem bir haber gelmemiş ve ümmetten de onun ayetin hükmüne dâhil olmadığına dair bir icmâ gerçekleşmemiştir. Teslim olunması zorunlu olan kesin bir delil olmaksızın ayetin zahirinin ihtimal taşıdığı bir şeyi ayetin hükmünden çıkarmak caiz değildir; bu hususta ise [bunu çıkaracak] bir delil yoktur.
القولُ في تأويلِ قولِه: {أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ}.
{أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ} “yahut bir köle azat etmektir” sözünün tevili hakkında [bilgi]:
يعنى تعالى ذكرُه بذلك: أو فكُّ عبدٍ مِن أسْرِ العُبُودةِ وذُلِّها.
Yüce Allah bununla şunu kastetmektedir: Yahut bir köleyi köleliğin esaretinden ve zilletinden kurtarmaktır.
وأصلُ التحريرِ الفكُّ من الأسْرِ، ومنه قولُ الفرزدقِ بن غالبٍ :
Tahrîr (azat etme) kelimesinin aslı esaretten kurtarmaktır; el-Ferazdak b. Gālib’in şu sözü de bundandır :
أبَنِي غُدَانَةَ إِنَّنِي حَرَّرْتُكُم … فَوَهَبْتُكُمْ لعَطِيَّةَ بن جِعَالِ
Ey Ğudāneoğulları! Şüphesiz ben sizi azat ettim de Atiyye b. Ci‘âl’e bağışladım.
يعنى بقوله: حرَّرتُكم: فَكَكْتُ رِقابَكم مِن ذلِّ الهِجاءِ ولُزُومِ العارِ.
“Sizi azat ettim” sözüyle: “Boyunlarınızı hicvin zilletinden ve arın yapışmasından kurtardım” demek istemektedir.
وقيل: {تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ}. والمحرَّرُ ذو الرقبةِ؛ لأن العربَ كان مِن شأنِها إذا أسَرَت أسيرًا أن تَجْمَعَ يَدَيه إلى عنقِه بقِدٍّ أو حبلٍ أو غيرِ ذلك، وإذا أطْلَقَتْه مِن الأسرِ أطْلَقَت يَدَيْه وحلَّتهما مما كانتا به مشدودَتَين إلى الرقبةِ. فجرَى الكلامُ عندَ إطلاقِهم الأسيرَ، بالخبرِ عن فكِّ يديه من رقبتِه، وهم يُريدون الخبرَ عن إطلاقِه من أسرِه، كما يُقالُ: قبَض فلانٌ يدَه عن فلانٍ. إذا أمسَك يدَه عن نَوالِه، و: بسَط فيه لسانَه. إذا قال فيه سوءًا. فيُضافُ الفعلُ إلى الجارحةِ التي يَكُونُ بها ذلك الفعلُ دونَ فاعلِه؛ لاستعمالِ الناسِ ذلك بينَهم، وعلمِهم بمعنى ذلك.
{تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ} “bir köle (boyun) azat etmek” denmiştir; azat edilen kişi ise boyun sahibidir. Çünkü Arapların âdeti, bir esir aldıklarında deriden bir bağla , bir iple veya başka bir şeyle onun iki elini boynuna bağlamaktı; onu esaretten serbest bıraktıklarında ise ellerini çözer ve boynuna bağlı oldukları bağdan kurtarırlardı. Böylece esiri serbest bıraktıklarında, onun esaretten salıverildiğini haber vermek istedikleri hâlde söz, ellerinin boynundan çözüldüğünün haber verilmesi şeklinde cereyan etmiştir. Nitekim bir kimse ihsanını kestiğinde: “Falan kimse elini filandan çekti” denilmesi ve kötülük söylediğinde: “Ona dilini uzattı” denilmesi gibidir. İnsanların bunu kendi aralarında kullanmaları ve bunun anlamını bilmeleri sebebiyle fiil, faili yerine o fiilin gerçekleştiği uzva nispet edilir.
فكذلك ذلك في قولِ اللهِ تعالى ذكرُه: {أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ}. أُضيف التحريرُ إلى الرقبةِ وإن لم يَكُنْ هنالك غُلٌّ في رقبتِه، ولا شَدُّ يَدٍ إليها، وكان المرادُ بالتحريرِ نفسَ العبدِ، بما وصَفنا من جَرَّا استعمالِ الناسِ ذلك بينهم، لمعرفتِهم بمعناه.
Yüce Allah’ın {أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ} “yahut bir köle azat etmektir” sözünde de durum böyledir. Boynunda bir bukağı ve ellerinin ona bağlanması söz konusu olmasa bile azat etme eylemi boyna nispet edilmiş ve azat etmekle kölenin bizzat kendisi kastedilmiştir; nitekim vasfettiğimiz üzere bu, anlamını bildikleri için insanların bunu aralarında kullanmalarından dolayıdır .
فإن قال قائلٌ: أفكلُّ الرقابِ معنيٌّ بذلك أو بعضُها؟
Eğer birisi: “Bununla kölelerin tamamı mı yoksa bir kısmı mı kastedilmiştir?” derse,
قيل: بل معنيٌّ بذلك كلُّ رقبةٍ كانت سليمةَ من الإقعادِ والعَمَى والخَرَسِ، وقطعِ اليدين أو شَلَلِهما، والجنونِ المطبِقِ، ونظائرِ ذلك، فإن مَن كان به ذلك أو شيءٌ منه من الرقابِ، فلا خلافَ بينَ الجميعِ مِن الحجةِ أنه لا يُجْزِئُ في كفَّارِةِ اليمينِ، فكان معلومًا بذلك أن الله تعالى ذكرُه لم يَعْنِه بالتحريرِ في هذه الآيةِ. فأما الصغيرُ والكبيرُ والمسلمُ والكافرُ، فإنهم مَعْنِيُّون به.
Şöyle denilir: Aksine bununla kötürümlük, körlük, dilsizlik, iki elin kesik veya felçli olması, sürekli delilik ve benzeri kusurlardan salim olan her köle kastedilmiştir. Zira kölelerden kendisinde bu [kusurlar] veya bunlardan biri bulunan kimsenin yemin kefaretinde yeterli olmayacağı hususunda bütün hüccet (âlimler) arasında hiçbir görüş ayrılığı yoktur. Dolayısıyla Yüce Allah’ın bu ayetteki azat etme ile onu kastetmediği bununla anlaşılmıştır. Küçük, büyük, Müslüman ve kâfire gelince, onlar bununla kastedilmişlerdir.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال جماعةٌ مِن أهلِ العلمِ.
Bu hususta bizim söylediğimizin benzerini ilim ehlinden bir topluluk da söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا هنادٌ، قال: [ثنا هشيمٌ، عن] مغيرةَ، عن إبراهيمَ أنه كان يقولُ: مَن كانت عليه رقبةٌ واجبةٌ، فاشْتَرَى نَسَمةً، قال: إذا أنقَذها مِن عملٍ أجزَأَته، ولا يَجوزُ عتقُ مَن لا يَعْمَلُ، فأما الذي يَعْمَلُ؛ كالأعورِ ونحوِه، وأما الذي لا يَعْمَلُ فَلا يُجْزِئُ؛ كالأعمى والمُقْعَدِ .
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: [Bize Huşeym, nakletti; o] Mugīre’den, o da İbrâhîm’den nakletti; o şöyle derdi: Üzerine köle [azadı] vacip olan kimse bir can (köle) satın aldığında; eğer onu [kurtaracağı] bir işten kurtarmışsa bu onun için yeterli olur. İş yapamayan birini azat etmek caiz değildir. Tek gözlü ve benzeri gibi iş yapan kimse yeterlidir; ama âmâ ve kötürüm gibi iş yapamayan kimse yeterli olmaz .
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، عن يونُسَ، عن الحسنِ، قال: كان يُكْرَهُ عتقُ المُخَبَّلِ في شيءٍ مِن الكفاراتِ .
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Yûnus’tan, o da el-Hasan’dan nakletti; o şöyle dedi: Kefaretlerin hiçbirinde aklı kıt (deli) kimsenin azat edilmesi hoş görülmezdi .
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، عن مُغيرةَ، عن إبراهيمَ أنه كان لا يَرَى عتقَ المغلوبِ على عقلِه يُجْزِئُ في شيءٍ مِن الكفاراتِ.
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Mugīre’den, o da İbrâhîm’den nakletti; o, aklına galip gelinmiş (akıl hastası) kimsenin azadını kefaretlerin hiçbirinde yeterli görmezdi.
وقال بعضُهم: لا يُجْزِئُ في الكفَّارةِ مِن الرقابِ إلا صحيحٌ، ويُجْزِئُ الصغيرُ فيها.
Bazıları da şöyle dedi: Kefarette kölelerden ancak sağlam olanı yeterli olur; küçük [köle] de onda yeterlidir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا وَكيعٌ، عن سفيانَ، عن ابن جُريج، عن عطاءٍ، قال: لا يُجْزِئُ في الرقبةِ إلا صحيحٌ .
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘, Süfyân’dan, o İbn Cüreyc’den, o da Atâ’dan nakletti; o şöyle dedi: Köle konusunda ancak sağlam olanı yeterli olur .
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن ابن جريجٍ، عن عطاءٍ، قال: يُجْزِئُ المولودُ في الإسلامِ مِن رقبةٍ.
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘, Süfyân’dan, o İbn Cüreyc’den, o da Atâ’dan nakletti; o şöyle dedi: İslâm’da doğmuş olan [küçük], köle [azadı] olarak yeterli olur.
حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن الأعمشِ، عن إبراهيمَ، قال: ما كان
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘, el-A‘meş’ten, o da İbrâhîm’den nakletti; o şöyle dedi: [Her] ne ki
في القرآنِ من "رقبةٍ مؤمنةٍ"، فلا يُجْزِئُ إلا ما صام وصلَّى، وما كان ليس بمؤمنةٍ فالصبيُّ يُجْزِئُ.
Kur’an’da “mümin bir köle” şeklinde geçenlerde sadece oruç tutup namaz kılan kimse yeterli olur; mümin [kaydı] bulunmayanlarda ise çocuk da yeterlidir.
وقال بعضُهم: لا يُقالُ للمولودِ: رقبةٌ. إلا بعد مدةٍ تَأْتِى عليه.
Bazıları da şöyle dedi: Yeni doğana, ancak üzerinden bir süre geçtikten sonra “rakabe (köle)” denir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثني محمدُ بنُ يزيدَ الرِّفاعيُّ، قال: ثنا يحيى بنُ زكريا بن أبى زائدةَ، عن محمدِ بن شُعَيْبِ بن شَابُورَ، عن النعمانِ بن المنذرِ، عن سليمانَ، قال: إذا وُلِد الصىيُّ فهو نَسَمةٌ، وإذا انْقَلَب ظهرًا لبطنٍ فهو رقبةٌ، وإذا صلَّى فهو مؤمنةٌ.
Bana Muhammed b. Yezîd er-Rifâî anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Zekeriyyâ b. Ebî Zâide, Muhammed b. Şuayb b. Şâbûr’dan, o en-Nu‘mân b. el-Münzir’den, o da Süleymân’dan nakletti; o şöyle dedi: Çocuk doğduğunda o bir nesemedir (candır); sırtüstünden yüzüstü döndüğünde o bir rakabedir (köledir); namaz kıldığında ise mümindir.
والصوابُ مِن القولِ في ذلك عندَنا أن يُقالَ: إن الله تعالى عمَّ بذكرِ الرقبةِ كلَّ رقبةٍ، فأيَّ رقبةٍ حرَّرها المكفِّرُ يمينَه في كفارتِه، فقد أدَّى ما كُلِّف، إلا ما ذكَرْنا أن الحجةَ مُجْمِعةٌ على أن الله تعالى لم يَعْنِه بالتحريرِ، فذلك خارجٌ مِن حكمِ الآيةِ، وما عدا ذلك فجائزٌ تحريرُه في الكفارةِ بظاهرِ التنزيلِ.
Bu konuda bize göre doğru olan söz şudur: Yüce Allah köle zikriyle her köleyi umumi kılmıştır; dolayısıyla yeminine kefaret veren kimse kefaretinde hangi köleyi azat ederse, mükellef kılındığı şeyi yerine getirmiş olur; ancak hüccetin (âlimlerin), Yüce Allah’ın azat etmeyle onu kastetmediği üzerinde icmâ ettiğini belirttiğimiz [kusurlu köleler] müstesnadır, zira onlar ayetin hükmünden çıkmıştır. Bunun dışındakilerin kefarette azat edilmesi ise Kur’an’ın zahirine göre caizdir.
والمكفَّرُ مُخيَّرٌ في تكفيرِ يمينهِ التي حنِث فيها، بإحدى هذه الحالاتِ الثلاثِ التي سمَّاها اللهُ في كتابِه؛ وذلك إطعامُ عشَرةِ مَساكينَ مِن أوسطِ ما يُطْعِمُ أهلَه، أو كسوتُهم، أو تحريرُ رقبةٍ، بإجماعٍ مِن الجميعِ، لا خلافَ بينَهم في ذلك.
Yeminini bozan kimse; ailesine yedirdiğinin orta hallisinden on yoksulu doyurmak veya onları giydirmek yahut bir köle azat etmek şeklinde Allah’ın kitabında isimlendirdiği bu üç durumdan biriyle yeminine kefaret vermekte, herkesin icmâıyla muhayyerdir (serbesttir); aralarında bu konuda hiçbir görüş ayrılığı yoktur.
فإن ظنَّ ظانٌّ أن ما قلنا مِن أن ذلك إجماعٌ مِن الجميع ليس كما قلنا؛ لِمَا حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الملك بن أبى الشَّوارب، قال: ثنا عبد الواحد بن زيادٍ، قال: ثنا سليمانُ الشَّيْبانيُّ، قال: ثنا أبو الضُّحَى، عن مسروقٍ، قال: جاء مَعْقِلُ بنُ مُقَرِّنٍ إلى عبدِ اللهِ، فقال: إنى آلَيْتُ مِن النساءِ والفِراشِ. فقرَأ عبدُ اللهِ هذه الآيةَ: {لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ} [المائدة: ٨٧]. قال:
Eğer bir kimse, bunun herkesin icmâı olduğuna dair söylediğimiz şeyin söylediğimiz gibi olmadığını; bize Muhammed b. Abdilmelik b. Ebi’ş-Şevârib’in rivayet edip şöyle dediğini: Bize Abdülvâhid b. Ziyâd rivayet etti, dedi ki: Bize Süleymân eş-Şeybânî rivayet etti, dedi ki: Bize Ebu’d-Duhâ, Mesrûk’tan rivayet etti, o şöyle dedi: Ma‘kıl b. Mukarrin, Abdullah’a gelip: “Ben kadınlardan ve yataktan [uzak durmaya] yemin ettim” dedi. Bunun üzerine Abdullah şu ayeti okudu: {لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ} “Allah’ın size helal kıldığı temiz şeyleri haram kılmayın ve haddi aşmayın; şüphesiz Allah haddi aşanları sevmez.” [el-Mâide: 87]. [Ravi] dedi ki:
فقال مَعْقِلٌ : إنما سألْتك أن أَتَيْتُ على هذه الآيةِ الليلةَ؟ فقال عبدُ اللَّهِ: ائْتِ النساءَ ونَمْ، وأَعْتِقْ رقبةً، فإنك مُوسِرٌ .
Ma‘kıl şöyle dedi : “Ben sana ancak bu gece bu ayete rastladığım için sordum.” Abdullah da şöyle dedi: “Kadınlarına git, [yatağında] uyu ve bir köle azat et; çünkü sen varlıklısın” .
حدَّثني يونُسُ، قال: أَخْبَرَنا ابن وهبٍ، قال: ثني جَريرُ بنُ حازمٍ، أن سليمانَ الأعمشَ حدَّثه عن إبراهيمَ بن يزيدَ النَّخَعيِّ، عن همامِ بن الحارثِ [عن عمرِو بن شرحبيلَ، أن مَعْقِلَ] بنَ مُقَرِّنٍ سأَل عبدَ اللَّهِ بنَ مسعودٍ، فقال: إني حلَفْتُ أَلَّا أنامَ على فِراشي سنةً؟ فقال ابن مسعودٍ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ}. كفِّرْ عن يمينِك، ونَمْ على فراشِك. قال: بم أُكَفِّرُ عن يميني؟ قال: أَعْتِقْ رقبةً فإنك مُوسِرٌ .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Cerîr b. Hâzim, Süleymân el-A‘meş’in kendisine İbrâhîm b. Yezîd en-Nehaî’den, onun Hemmâm b. el-Hâris’ten [onun da Amr b. Şurahbîl’den naklettiğine göre Ma‘kıl] b. Mukarrin’in Abdullah b. Mes‘ûd’a sorup: “Ben bir yıl boyunca yatağımda uyumamaya yemin ettim?” dediğini anlattı. Bunun üzerine İbn Mes‘ûd: “{يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ} ‘Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz şeyleri haram kılmayın.’ Yeminin için kefaret ver ve yatağında uyu” dedi. [Ma‘kıl]: “Yeminim için ne ile kefaret vereyim?” dedi. [İbn Mes‘ûd]: “Bir köle azat et, çünkü sen varlıklısın” dedi .
ونحوُ هذا مِن الأخبارِ التي رُوِيَت عن ابن مسعودٍ وابنِ عمرَ وغيرِهما، فإن ذلك منهم كان على وجهِ الاسْتِحبابِ لمن أمَروه بالتكفيرِ بما أمَروه به بالتكفيرِ مِن الرقابِ، لا على أنه كان لا يُجْزِئُ عندَهم التكفيرُ للمُوسِرِ إلا بالرقبةِ؛ لأنه لم يَنْقُلْ أحدٌ عن أحدٍ منهم أنه قال: لا يُجْزِئُ المُوسِرَ التكفيرُ إلا بالرقبةِ.
İbn Mes‘ûd, İbn Ömer ve başkalarından rivayet edilen buna benzer haberlere gelince; onların köle azadıyla kefaret vermesini emrettikleri kimseye bu emirleri, varlıklı kimse için onlara göre köleden başkasıyla kefaretin yeterli olmadığı anlamına değil, müstehaplık (tavsiye) yoluyladır. Zira onlardan hiç kimseden, “Varlıklı kimseye köleden başkasıyla kefaret yeterli olmaz” dediği nakledilmemiştir.
والجميعُ من علماءِ الأمصارِ قديمِهم وحديثِهم مُجْمِعون على أن التكفيَر بغيرِ الرقابِ جائزٌ للمُوسِر، ففى ذلك مُكْتَفًى عن الاسْتِشهادِ على صحةِ ما قلنا في ذلك بغيرِه.
Bütün beldelerin geçmiş ve şimdiki âlimleri, varlıklı kimsenin köle azadı dışındaki yollarla kefaret vermesinin caiz olduğu hususunda icmâ etmişlerdir. Bu konuda söylediğimiz şeyin doğruluğuna başka bir delil getirmeye gerek kalmaksızın bu [icmâ] kâfidir.
القولُ في تأويلِ قولِه: {فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ}.
Allah Teâlâ’nın: {فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ} “Kim de [bunları] bulamazsa, üç gün oruç tutmalıdır” sözünün teviline dair açıklama.
يقولُ تعالى ذكرُه: فمن لم يَجِدْ لكفارةِ يمينِه التي لزِمه تكفيُرها مِن الطعامِ والكِسوِة والرقابِ ما يُكَفِّرُها به، على ما فرَضْنا عليه، وأَوْجَبْناه في كتابِنا، وعلى لسانِ رسولِنا محمدٍ ﷺ، {فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ}. يقولُ: فعليه صيامُ ثلاثةِ أيامٍ.
Allah -zikri yücedir- şöyle buyurmaktadır: Yeminini bozduğu için kefaret vermesi gereken kimse, Kitabımızda ve Peygamberimiz Muhammed (sallallâhu aleyhi ve sellem)’in diliyle farz kılıp vacip kıldığımız üzere yemek yedirme, giydirme ve köle azadından kefaretini yerine getirecek bir şey bulamazsa, {فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ} “üç gün oruç tutmalıdır.” Yani, onun üzerine üç gün oruç tutmak gerekir.
ثم اخْتَلَف أهلُ العلمِ في معنى قولِه: {فَمَنْ لَمْ يَجِدْ}. ومتى يَسْتَحِقُّ الحانثُ في يمينِه الذي قد لزِمَته الكفارةُ اسمَ غيرِ واجدٍ، حتى يَكونَ ممَّن له الصيامُ في ذلك؟ فقال بعضُهم: إذا لم يَكُنْ للحانثِ في وقتِ تكفيرِه عن يمينِه إلا قدرُ قوتِه وقوتِ عِيالِه يومَه وليلتَه، فإنَّ له أن يُكَفِّرَ، بالصيامِ، فإن كان عندَه في ذلك الوقتِ قوتُه وقوتُ عيالِه يومَه وليلتَه، ومِن الفضلِ ما يُطْعِمُ عشَرةَ مَساكينَ أو ما يَكْسُوهم، لزِمه التكفيرُ بالإطعامِ أو الكسوةِ، ولم يُجْزِه الصيامُ حينَئذٍ. ومَّمن قال ذلك الشافعيُّ، حدَّثنا بذلك عنه الربيعُ.
Daha sonra ilim ehli, {فَمَنْ لَمْ يَجِدْ} “Kim de bulamazsa” ifadesinin anlamı ve kefaret vacip olan yeminini bozan kişinin ne zaman “bulamayan” ismini hak edip bu durumda oruç tutabilecek kimselerden olacağı hususunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları şöyle demiştir: Yeminini bozan kimsenin, yeminine kefaret vereceği vakitte bir gün ve bir gecelik kendi ve ailesinin nafakasından başka bir şeyi yoksa, oruçla kefaret verebilir. Şayet o vakitte bir gün ve bir gecelik kendi ve ailesinin nafakası yanında on yoksulu doyuracak veya giydirecek kadar bir fazlalığı varsa, doyurmak ya da giydirmek suretiyle kefaret vermesi gerekir ve o vakitte oruç ona kâfi gelmez. Bunu söyleyenlerden biri de eş-Şâfiî’dir; bize bunu ondan er-Rebî‘ nakletmiştir.
وهذا القولُ قصَد إن شاء اللَّهُ مَن أَوْجَب الطعامَ على مَن كان عندَه درهمان، ومَن أوْجَبه على مَن عندَه ثلاثةُ دَراهمَ.
İnşallah, yanında iki dirhemi bulunan kimseye [yoksulları] doyurmayı vacip kılan kimse ile yanında üç dirhemi bulunan kimseye bunu vacip kılan kimse bu sözü kastetmiştir.
وبنحوِ ذلك حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا ابن المباركِ، عن حمادِ بن سلمةَ، عن عبدِ الكريمِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: إذا لم يَكُنْ له إلا ثلاثةُ دراهمَ أطْعَم. قال: يعني في الكفارةِ.
Buna benzer bir rivayeti bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize İbnü’l-Mubârek, Hammâd b. Seleme’den, o Abdülkerîm’den, o da Saîd b. Cübeyr’den nakletti; o şöyle demiştir: “Yanında sadece üç dirhem varsa [yoksulları] doyurur.” Dedi ki: Yani kefarette.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى مُعْتَمِرُ بنُ سليمانَ، قال: قلت لمعمرِ بن راشدٍ: الرجلُ يَحْلِفُ، ولا يَكونُ عندَه مِن الطعامٍ إلا بقدرِ ما يُكَفِّرُ.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Mu‘temir b. Süleymân anlattı, dedi ki: Ma‘mer b. Râşid’e: “Kişi yemin eder de yanında yalnızca kefaretini karşılayacak kadar yiyecek bulunursa [ne yapar]?” diye sordum.
قال: كان قتادةُ يقولُ: يَصومُ ثلاثةَ أيامٍ.
Dedi ki: Katâde: “Üç gün oruç tutar” derdi.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا المعتمرُ بنُ سليمانَ، قال: ثنا يونُسُ بن عُبيدٍ، عن الحسنِ، قال: إذا كان عندَه درهمان.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize el-Mu‘temir b. Süleymân anlattı, dedi ki: Bize Yûnus b. Ubeyd, el-Hasan’dan anlattı; o şöyle demiştir: “Yanında iki dirhem olduğu zaman.”
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا مُعْتَمرُ، عن حمادٍ، عن عبدِ الكريمِ بن أبى أميةَ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: ثلاثةُ دراهمَ.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Mu‘temir, Hammâd’dan, o Abdülkerîm b. Ebî Ümeyye’den, o da Saîd b. Cübeyr’den anlattı; o şöyle demiştir: “Üç dirhem.”
وقال آخَرون: جائزٌ لمن لم يَكُنْ عندَه مِائَتا درهمٍ أن يصومَ، وهو ممَّن لا يَجِدُ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Yanında iki yüz dirhemi olmayan kimsenin oruç tutması caizdir ve o, [kefareti] bulamayan kimselerdendir.
وقال آخَرون: جائزٌ لمن لم يَكُنْ عندَه فضلٌ عن رأسِ مالِه يَتَصَرَّفُ به لمَعاشِه ما يُكَفِّرُ به بالإطعام، أن يَصومَ، إلا أن يَكونَ له كِفايةٌ مِن المالِ ما يَتَصَرُّفُ به لمَعاشِه، ومِن الفضلِ عن ذلك ما يُكَفِّرُ به عن يمينِه. وهذا قولٌ كان يقولُه بعضُ مُتأَخِّرى المتفقِّهةِ.
Başkaları da şöyle demiştir: Geçimi için çalıştırdığı sermayesinden başka yedirme yoluyla kefaret verecek bir fazlalığı olmayan kimsenin oruç tutması caizdir; meğerki geçimi için çalıştırdığı yeterli bir malı ve bundan arta kalan yemini için kefaret verecek fazlalığı bulunsun. Bu, sonraki dönem fıkıhçılarından bazılarının söylediği bir görüştür.
والصوابُ مِن القولِ في ذلك عندَنا أن مَن لم يكنْ عندَه في حالِ حِنْثِه في يمينِه إلا قدرُ قوتِ وقوتِ عيالِه يومَه وليلتَه، لا فضلَ له عن ذلك، يصومُ ثلاثةَ أيامٍ، وهو ممَّن دخَل في جملةِ مَن لا يَجِدُ ما يُطْعِمُ أو يَكْسُو أو يُعْتِقُ. وإن كان عندَه في ذلك الوقتِ مِن الفضلِ عن قوتِه وقوتِ عيالِه يومَه وليلتَه، ما يُطْعِمُ، أو يَكْسُو عشَرةَ مَساكينَ، أو يُعْتِقُ رقبةً، فلا يُجزئُه حينَئذٍ الصومُ؛ لأن إحدى الحالاتِ الثلاثِ حينَئذٍ - مِن إطعامٍ أو كسوةٍ أو عتقٍ - حقُّ قد أَوْجَبه اللهُ تعالى في مالِه وجوبَ الدَّيْنِ، وقد قامَت الحجةُ بأن المُفْلِسَ إذا فرَّق مالَه بينَ غُرمائِه، أنه لا يَتْرُكُ ذلك اليومَ إلا ما لا بدَّ له مِن قوتِه وقوتِ عيالِه يومَه وليلتَه، فكذلك حكمُ المُعْدَمِ بالدَّيْنِ، الذي أَوْجَبه اللهُ تعالى في مالِه، بسببِ الكفارةِ التي لزِمت مالَه.
Bu konuda bize göre doğru olan görüş şudur: Yeminini bozduğu sırada yanında, kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu ailesinin bir gün ve bir gecelik azığından başka hiçbir fazlalığı bulunmayan kimse üç gün oruç tutar. Zira o, yedirecek, giydirecek veya köle azat edecek bir şey bulamayanlar zümresine dâhildir. Eğer o sırada yanında kendisinin ve ailesinin bir gün ve bir gecelik azığından arta kalan, on yoksulu doyuracak, giydirecek veya bir köle azat edecek miktarda bir fazlalık bulunuyorsa, bu durumda ona oruç kâfi gelmez (oruç tutması geçerli olmaz). Çünkü bu durumda üç hâlden biri -yedirme, giydirme veya azat etme- Allah Teâlâ'nın, borcun vücubiyeti gibi onun malında farz kıldığı bir haktır. Nitekim müflisin malı alacaklıları arasında taksim edildiğinde, o gün kendisi ve ailesi için zorunlu olan bir gün ve bir gecelik azığından başka hiçbir şeyin bırakılmayacağına dair kesin delil sabit olmuştur. Dolayısıyla malına terettüp eden kefaret sebebiyle Allah Teâlâ'nın onun malında borç kıldığı mükellefiyet sebebiyle darda kalan kimsenin hükmü de böyledir.
واختلف أهلُ العلمِ في صفةِ الصومِ الذي أوجبه اللهُ في كفارةِ اليمينِ؛ فقال بعضُهم: صفته أن يكونَ مُواصِلًا بينَ الأيامِ الثلاثةِ غيرَ مُفَرِّقها.
İlim ehli, Allah'ın yemin kefaretinde farz kıldığı orucun vasfı hususunda da ihtilaf etmiştir. Bazıları: “Onun vasfı, üç günü birbirine ekleyip (peş peşe tutup) aralarını ayırmamaktır” demiştir.
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا محمدُ بنُ العلاءِ، قال: ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ، قال: كلّ صومٍ في القرآنِ فهو مُتتابِعٌ إلا قضاءَ رمضانَ .
Bize Muhammed b. el-Alâ anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘, Süfyân’dan, o Leys’ten, o da Mücâhid’den anlattı; o şöyle demiştir: “Kur'an’daki her oruç peş peşedir, Ramazan kazası müstesnadır” .
حدَّثنا أبو كُرَيبٍ وهنادٌ، قالا: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن أبي جعفرٍ، عن الربيعِ بن أنسٍ، قال: كان أبيُّ بنُ كعبٍ يقرأُ: (فصيامُ ثلاثةٍ أيامٍ متُتابعاتٍ).
Bize Ebû Küreyb ve Hennâd anlattılar, dediler ki: Bize Vekî‘ anlattı; ve bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, Ebû Ca‘fer’den, o Rebî‘ b. Enes’ten anlattı; o şöyle demiştir: Übey b. Ka‘b [ayeti]: (فصيامُ ثلاثةٍ أيامٍ متُتابعاتٍ) [Peş peşe üç gün oruç tutsun] şeklinde okurdu.
حدَّثنا عبدُ الأعلى بنُ واصلٍ الأسديُّ، قال: ثنا عُبيدُ اللَّهِ بن موسى، عن أبي جعفرٍ الرازيِّ، عن الربيعِ بن أنسٍ، عن أبي العاليةِ، عن أبيِّ بنِ كعبٍ أنه كان يقرأُ: (فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتتابعاتٍ) .
Bize Abdüla‘lâ b. Vâsıl el-Esedî anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullah b. Mûsâ, Ebû Ca‘fer er-Râzî’den, o er-Rebî‘ b. Enes’ten, o Ebü’l-Âliye’den, o da Übey b. Ka‘b’dan anlattı; o [ayeti]: (فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتتابعاتٍ) [Peş peşe üç gün oruç tutsun] şeklinde okurdu .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ هارونَ، عن قَزَعَةَ، عَنْ سُوَيْدٍ، عَن سَيفِ بن سليمانَ، عن مجاهدٍ، قال: في قراءةِ عبدِ اللهِ: (فَصيامُ ثلاثةِ أيامٍ متتابعاتٍ).
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn, Kazaa’dan, o Süveyd’den , o Seyf b. Süleymân’dan, o da Mücâhid’den anlattı; o şöyle demiştir: Abdullah’ın kıraatinde: (فَصيامُ ثلاثةِ أيامٍ متتابعاتٍ) [Peş peşe üç gün oruç tutsun] şeklindedir.
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا ابن المباركِ، عن ابن عونِ، عن إبراهيمَ، قال: في قراءتِنا: (فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ مُتَتَابِعاتٍ).
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize İbnu'l-Mübârek, İbn Avn’dan, o da İbrâhîm’den anlattı; o şöyle demiştir: Bizim kıraatimizde: (فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ مُتَتَابِعاتٍ) [Peş peşe üç gün oruç tutsun] şeklindedir.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن عُليةَ، عن ابن عونٍ، عن إبراهيمَ مثلَه .
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, İbn Avn’dan, o da İbrâhîm’den aynısını anlattı .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن مغيرةَ، عن إبراهيمَ: في قراءةِ أصحابِ عبدِ اللهِ: (فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتتابعاتٍ).
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre’den, o da İbrâhîm’den anlattı: Abdullah’ın talebelerinin kıraatinde: (فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتتابعاتٍ) [Peş peşe üç gün oruç tutsun] şeklindedir.
حدَّثنا هنادٌ وأبو كريبٍ، قالا: ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن جابرٍ، عن عامرٍ: قال: في قراءةِ عبدِ اللَّهِ: (فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتتابعاتٍ).
Bize Hennâd ve Ebû Küreyb anlattılar, dediler ki: Bize Vekî‘, Süfyân’dan, o Câbir’den, o da Âmir’den anlattı; o şöyle demiştir: Abdullah’ın kıraatinde: (فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتتابعاتٍ) [Peş peşe üç gün oruç tutsun] şeklindedir.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ حميدٍ، عن معمرٍ، عن أبي إسحاقَ: في قراءة عبدِ اللَّهِ: (فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتتابعاتٍ) .
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Humeyd, Ma‘mer’den, o Ebû İshâk’tan anlattı: Abdullah’ın kıraatinde: (فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتتابعاتٍ) [Peş peşe üç gün oruç tutsun] şeklindedir .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ حميدٍ، عن معمرٍ، عن الأعمشِ، قال: كان أصحابُ عبدِ اللَّهِ يقرَءون: (فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتتابعاتٍ) .
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Humeyd, Ma‘mer’den, o da el-A‘meş’ten anlattı; o şöyle demiştir: Abdullah’ın talebeleri: (فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتتابعاتٍ) [Peş peşe üç gün oruç tutsun] şeklinde okurlardı .
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، قال: سمِعت سفيانَ يقولُ: إذا فرَّق صيامَ ثلاثةِ أيامٍ لم يُجْزِه. قال: وسمِعته يقولُ في رجلٍ صام في كفارةِ يمينٍ ثم أفطَر: قال: يَسْتَقْبِلُ الصومَ.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ anlattı, dedi ki: Süfyân’ın şöyle dediğini duydum: “Üç gün orucu ayrı ayrı tutarsa bu ona kâfi gelmez.” Dedi ki: Yine onun, yemin kefareti için oruç tutup sonra [arada] bozan bir kimse hakkında şöyle dediğini duydum: “Oruca baştan başlar.”
حدَّثنا بشرُ بنُ معاذٍ، قال: ثنا جامعُ بنُ حمادٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيْعٍ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ}. قال: إذا لم يَجِدْ طعامًا، وكان في بعضِ القراءةِ: (فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتتابعاتٍ). وبه كان يَأْخُذُ قتادةُ.
Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Câmi‘ b. Hammâd anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey‘ anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den naklen onun: {فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ} “[bunları bulamazsa] üç gün oruç tutmalıdır.” ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı: “Yemek bulamadığı takdirdedir. Bazı kıraatlerde: (فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتتابعاتٍ) [Peş peşe üç gün oruç tutsun] şeklindeydi.” Katâde de bu görüşü benimserdi.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليِّ بنِ أبي طلحةَ، عن ابن عباسٍ، قال: هو بالخيارِ في هؤلاء الثلاثةِ، الأوَّلَ
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha’dan, o da İbn Abbâs’tan [naklen] anlattı, [İbn Abbâs] dedi ki: O, bu üç [seçenek] arasında muhayyerdir; ilkini
فالأوّلَ، فإن لم يَجِدْ من ذلك شيئًا، فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ متتابعاتٍ .
veya sonrakini [seçer]. Şayet bunlardan hiçbirini bulamazsa, peş peşe üç gün oruç tutar .
وقال آخرون: جائزٌ لمن صامهن أن يَصُومهن كيف شاء، مُجتمِعاتٍ ومُفْترِقاتٍ.
Başkaları ise şöyle demiştir: O üç günü tutan kimsenin, onları ister peş peşe isterse ayrı ayrı dilediği gibi tutması caizdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرنا أَشْهَبُ، قال: قال مالكٌ: كلُّ ما ذكَر اللهُ في القرآنِ مِن الصيامِ، فأن يُصامَ تباعًا أَعْجَبُ، فإن فرَّقها رَجَوْتُ أَن تُجْزِئَ عنه.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize Eşheb haber verdi, dedi ki: Mâlik şöyle dedi: Allah'ın Kur'an’da zikrettiği her orucun peş peşe tutulması bana daha sevimlidir; şayet ayrı ayrı tutarsa onun yerine geçeceğini (kâfi geleceğini) umarım.
والصوابُ مِن القولِ في ذلك عندَنا أن يقالَ: إن الله تعالى أوجَب على من لَزِمَتْه كفارةٌ في يمينٍ إذا لم يجِدْ إلى تكفيرِها بالإطعامِ أو الكِسْوةِ أو العتقِ سبيلًا، أن يُكَفِّرَها بصيامِ ثلاثةِ أيامٍ، ولم يَشْرِطْ في ذلك مُتتابعةً، فكيفما صامهن المُكَفِّرُ، مفرّقةً ومُتتابِعةً، أجْزأه؛ لأن الله تعالى إنما أوجب عليه صيامَ ثلاثةِ أيامٍ، فكيفما أتَى بصومِهن أجْزَأ.
Bize göre bu konudaki doğru görüş şudur: Allah Teâlâ, yemin kefareti vacip olan kimseye -şayet doyurmak, giydirmek veya azat etmek suretiyle kefareti ödemeye imkân bulamazsa- üç gün oruç tutarak kefaret vermesini farz kılmış ve bunda peş peşe olmayı şart koşmamıştır. Dolayısıyla kefaret veren kimse onları ister ayrı ayrı ister peş peşe tutsun kâfi gelir. Zira Allah Teâlâ onun üzerine sadece üç gün oruç tutmayı farz kılmıştır; bu orucu nasıl yerine getirirse getirsin kâfi gelmiş olur.
فأما ما رُوِيَ عن أُبيٍّ وابنِ مسعودٍ من قراءتِهما: (فصِيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتَتابِعاتٍ) أفذلك خلافُ ما في مصاحفِنا، وغيرُ جائزٍ لنا أن نَشْهدَ بشيءٍ ليس في مصاحفِنا مِن الكلامِ أنه مِن كتابِ اللهِ، غيرَ أنِّى أختارُ للصائمِ في كفَّارِةِ اليمينِ أن يُتابعَ بينَ الأيامِ الثلاثةِ ولا يُفَرِّقَ؛ لأنه لا خلافَ بينَ الجميعِ أنه إذا فعَل ذلك فقد أجزَأ ذلك عنه مِن كفَّارتِه، وهم في غيرِ ذلك مُخْتلِفون، ففِعْلُ ما لا يُخْتَلَفُ في جوازِه أحبُّ إليَّ، وإن كان الآخرُ جائزًا.
Übey ve İbn Mes‘ûd’dan onların: (فصِيامُ ثلاثةِ أيامٍ مُتَتابِعاتٍ) [Peş peşe üç gün oruç tutsun] kıraati şeklinde rivayet edilen hususa gelince; bu, mushaflarımızda bulunana aykırıdır. Mushaflarımızda yer almayan bir sözün Allah'ın Kitabı’ndan olduğuna şahitlik etmemiz bize caiz değildir. Ne var ki ben, yemin kefaretinde oruç tutan kimsenin aralarını ayırmayıp üç günü peş peşe tutmasını tercih ederim. Çünkü bunu yaptığı takdirde kefaretine kâfi geleceği hususunda herkes arasında icmâ vardır; bunun dışındakinde ise ihtilaf etmişlerdir. Caiz olduğunda ihtilaf edilmeyen bir şeyi yapmak -diğeri de caiz olmakla birlikte- bana daha sevimlidir.
القولُ في تأويلِ قولِه: {ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٨٩)}.
{ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٨٩)} “İşte yemin ettiğiniz zaman yeminlerinizin kefareti budur. Yeminlerinizi koruyun! Allah ayetlerini size işte böyle açıklıyor; umulur ki şükredersiniz.” [ayetinin] teviline dair görüş:
يعنى تعالى ذكرُه بقولِه: {ذَلِكَ}: هذا الذي ذكرتُ لكم أنه كَفَّارةُ أيمانِكم مِن إطعامِ العَشَرةِ المساكينِ، أو كِسْوَتِهم، أو تحريرِ الرقبةِ، وصيامِ الثلاثةِ الأيامِ إذا لم تجِدوا من ذلك شيئًا - هو كفارةُ أيمانِكم التي عقدتموها إذا حلَفتُم، {وَاحْفَظُوا} أيها الذين آمنوا {أَيْمَانَكُمْ} أن تَحْنِثوا فيها، ثم تُضَيِّعوا الكفارةَ فيها، بما وَصَفْتُه لكم، {كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ}. كما بَيَّنَ لكم كفارةَ أيمانِكم، {كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ} جميع {آيَاتِهِ}، يعنى: أعلامَ دينِه، فيوضِّحُها لكم؛ لئلا يقولَ المُضيِّعُ المُفَرِّطُ فيما ألزمه اللهُ: لم أعْلَمْ حُكْمَ اللهِ في ذلك. و {لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ} يقولُ: لتشكروا اللَّهَ على هدايتِه إياكم، وتوفيقِه لكم.
Allah -zikri yücedir- {ذَلِكَ} “İşte bu” buyruğuyla şunu kastetmektedir: Yemin ettiğinizde bağladığınız yeminlerinizin kefareti; on yoksulu doyurmak veya onları giydirmek ya da bir köle azat etmek, bunlardan hiçbirini bulamadığınızda ise üç gün oruç tutmak şeklinde size zikrettiğim şu husustur. Ey iman edenler! {وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ} “Yeminlerinizi koruyun”; yani onları bozup da ardından size tarif ettiğim şekilde kefaretlerini yerine getirmeyerek zayi etmeyin. {كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ} “Allah size ayetlerini böylece açıklar.” Yeminlerinizin kefaretini açıkladığı gibi, {كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ} “Allah size böylece açıklar”, bütün {آيَاتِهِ} “ayetlerini”, yani dininin alametlerini açıklar ki Allah'ın yükümlü kıldığı şeyleri terk eden ve ihmal eden kimse: “Bu hususta Allah'ın hükmünü bilmiyordum” demesin. {لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ} “şükredesiniz diye” buyruğu ise: Sizi doğru yola iletmesine ve muvaffak kılmasına karşılık Allah'a şükretmeniz içindir, demektir.
القولُ في تأويلِ قولِه: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٩٠)}.
{يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٩٠)} “Ey iman edenler! İçki, kumar, dikili taşlar ve fal okları ancak şeytan işi birer pisliktir. Onlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz.” ayetinin yorumuna dair söz:
وهذا بيانٌ مِن اللهِ تعالى ذكرُه للذين حرَّموا على أنفسِهم النساءَ والنومَ واللحمَ مِن أصحابِ النبيِّ ﷺ، تَشَبُّهًا منهم بالقِسيسينَ والرُّهبانِ، فأنزل اللهُ فيهم على نبيِّه ﷺ كتابَه بنهْيهِم عن ذلك، فقال: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ} [المائدة:٨٧]. فنهاهم بذلك عن تحريمِ ما أحلَّ اللهُ لهم من الطيباتِ، ثم قال: ولا تَعْتدوا أيضًا في حُدودى، فَتُحِلُّوا ما حَرَّمتُ عليكم، فإن ذلك لكم غيرُ جائزٍ، كما غيُر جائزٍ لكم تحريمُ ما حَلَّلْتُ، وإني لا أحبُّ المُعْتَدِين.
Bu, Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem)’in ashabından papazlara ve rahiplere benzemek gayesiyle nefislerine kadınları, uyumayı ve eti haram kılan kimselere Allah Teâlâ’nın bir açıklamasıdır. Allah onlar hakkında Peygamberi (sallallâhu aleyhi ve sellem)’e onları bundan nehyeden Kitabını indirmiş ve şöyle buyurmuştur: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz şeyleri haram kılmayın.” [el-Mâide: 87]. Böylece Allah'ın kendilerine helal kıldığı temiz şeyleri haram kılmaktan onları nehyetmiş, ardından da: “Koyduğum sınırlarda da haddi aşıp size haram kıldıklarımı helal saymayın; zira helal kıldığımı haram kılmanız caiz olmadığı gibi bu da size caiz değildir ve şüphesiz Ben haddi aşanları sevmem” buyurmuştur.
ثم أخبرهم عن الذي حَرَّمَ عليهم، مما إذا اسْتَحلوه وتقدَّموا عليه، كانوا مِن المَعْتدِين في حدودِه، فقال لهم: يا أيها الذين صَدَّقوا الله ورسولَه، إن الخمرَ التي تشرَبونها، والميسرَ الذي تَتَياسرونه، والأنصابَ التي تذبَحون عندَها، والأزلامَ التي
Sonra [Allah], helal sayıp [işlemeye] cüret ettikleri takdirde sınırlarını aşanlardan olacakları kendilerine haram kıldığı şeyleri onlara haber vererek şöyle buyurdu: Ey Allah’ı ve Resûlü’nü tasdik edenler! İçtiğiniz içki (hamr), oynadığınız kumar (meysir), yanlarında kurban kestiğiniz dikili taşlar (ensâb) ve
تَسْتَقْسِمون بها، {رِجْسٌ}. يقولُ: إثمٌ ونَتْنٌ، سَخِطَه اللَّهُ وكَرِهَه لكم، {مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ}. يقولُ: شُرْبُكم الخمرَ، وقِمارُكم على الجُزُرِ ، وذبحُكم للأنصابِ، واسْتِقْسامُكم بالأزلامِ، مِن تزيينِ الشيطانِ لكم، ودعائِه إياكم إليه، وتحسينِه لكم، لا مِن الأعمالِ التي ندَبكم إليها ربُّكم، ولا مما يرضاه لكم، بل هو مما يَسْخَطُه لكم، {فَاجْتَنِبُوهُ}. يقولُ: فاترُكوه وارفضُوه ولا تعملُوه، {لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}. يقولُ: لكى تُنجِحوا فتُدْرِكُوا الفلاحَ عندَ ربِّكم، بتركِكم ذلك.
kısmet aradığınız fal okları (ezlâm), {رِجْسٌ} “birer pisliktir.” Yani günahtır ve pis kokuludur; Allah buna gazap etmiş ve sizin için bunu çirkin görmüştür. {مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ} “Şeytan işindendir.” Yani içki içmeniz, develer üzerine kumar oynamanız , dikili taşlara kurban kesmeniz ve fal oklarıyla kısmet aramanız; Rabbinizin sizi davet ettiği ve sizin için razı olduğu amellerden değil, aksine sizin için gazap ettiği şeylerden olup şeytanın size süslemesinden, sizi ona çağırmasından ve onu size güzel göstermesindendir. {فَاجْتَنِبُوهُ} “Onlardan kaçının.” Yani onu terk edin, bırakın ve yapmayın. {لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ} “Umulur ki kurtuluşa eresiniz.” Yani bunu terk etmeniz sayesinde başarıya ulaşıp Rabbinizin katında kurtuluşu elde edesiniz.
وقد بيَّنا معنى "الخمرِ" و "الميسرِ" و "الأزلامِ" فيما مضَى، فكرِهنا إعادتَه .
“el-Hamr” (içki), “el-Meysir” (kumar) ve “el-Ezlâm” (fal okları) kelimelerinin anlamını daha önce açıkladığımızdan burada tekrar etmeyi uygun görmedik .
وأما الأنصابُ، فإنها جمعُ نُصُبٍ، وقد بيَّنا معنى "النُّصُبِ" بشواهدِه فيما مضَى .
“el-Ensâb”a gelince, bu “nüsub” kelimesinin çoğuludur ve daha önce delilleriyle birlikte “nüsub”un anlamını açıklamıştık .
ورُوِىَ عن ابن عباسٍ في معنى الرجسِ في هذا الموضعِ ما حدَّثني به المثنى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليّ بن أبي طلحةَ، عن ابن عباسٍ قولَه: {رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ}. يقولُ: سَخَطٌ .
Bu ayetteki “rics”in anlamı hakkında İbn Abbâs’tan bana el-Müsennâ’nın anlattığı şu rivayet nakledilmiştir: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha’dan, o da İbn Abbâs’ın: {رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ} “şeytan işi birer pisliktir” ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı: “[Rics] Gazaptır” .
وقال ابن زيدٍ في ذلك ما حدَّثني به يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ}. قال: الرجسُ الشرُّ.
İbn Zeyd ise bu hususta bana Yûnus’un anlattığı şu görüşü belirtmiştir: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, {رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ} “şeytan işi birer pisliktir” ayeti hakkında: “Rics, kötülüktür” demiştir.
القولُ في تأويلِ قولِه: {إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ (٩١)}.
{إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ (٩١)} “Şeytan, içki ve kumar yoluyla ancak aranıza düşmanlık ve kin sokmak; sizi Allah'ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık vazgeçtiniz değil mi?” ayetinin yorumuna dair söz:
يقولُ تعالى ذِكْرُه: إنما يريدُ لكم الشيطانُ شُرْبَ الخمرِ، والمياسرةَ بالقِداحِ، ويُحَسِّنُ ذلك لكم؛ إرادةً منه أن يُوقِعَ بينكم العداوةَ والبغضاءَ في شُرْبِكم الخمرَ
Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Şeytan sizin içki içmenizi ve [fal] oklarıyla kumar oynamanızı ister ve bunu size süslü gösterir; [bunu da] sırf içki içmeniz esnasında aranıza düşmanlık ve kin sokmak istemesinden ötürü [yapar]...
ومياسرتِكم بالقداحِ، ليُعادِىَ بعضُكم بعضًا، ويُبَغِّضَ بعضَكم إلى بعضٍ، فيُشَتِّتَ أمرَكم بعدَ تأليفِ اللهِ بينكم بالإيمانِ، وجمعِه بينكم بأُخوةِ الإسلامِ، {وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ}. يقولُ: ويَصْرِفَكم بغَلَبَةِ هذه الخمرِ بشكْرِها إياكم عليكم، وباشتغالِكم بهذا الميسرِ عن ذكرِ اللهِ الذي به صلاحُ دنياكم وآخرتِكم، وعن الصلاةِ التي فرَضها عليكم ربُّكم، {فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ}. يقولُ: فهل أنتم مُنْتهون عن شُرب هذه، والمياسرةِ بهذا، وعامِلون بما أمرَكم به ربُّكم مِن أداءِ ما فرَض عليكم من الصلاةِ لأوقاتِها، ولُزومِ ذكرِه الذي به نُجْحُ طَلِباتِكم في عاجلِ دنياكم وآخرتكم.
ve oklarla kumar oynamanız esnasında aranıza düşmanlık ve kin sokmak, birbirinize düşman olmanızı ve birbirinize buğzetmenizi sağlamak, böylece Allah'ın iman ile aranızı uzlaştırmasından ve İslâm kardeşliğiyle sizi bir araya getirmesinden sonra birliğinizi dağıtmak için [ister]. {وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ} “Ve sizi Allah'ı anmaktan alıkoymak [ister].” Yani bu şarabın sarhoşluğunun size galebe çalmasıyla ve bu kumarla meşgul olmanız sebebiyle, dünyanızın ve ahiretinizin salahı kendisinde olan Allah'ın zikrinden ve Rabbinizin size farz kıldığı namazdan sizi çevirmek [ister]. {فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ} “Artık vazgeçtiniz değil mi?” Yani siz bu içkiyi içmekten ve bununla kumar oynamaktan vazgeçecek misiniz; Rabbinizin size emrettiği vakitlerinde namazı kılmak ve dünya ve ahirette taleplerinizin gerçekleşmesini sağlayan O'nun zikrine devam etmekle amel edecek misiniz?
واخْتلف أهلُ التأويلِ في السببِ الذي من أجلِه نزَلت هذه الآيةُ؛ فقال بعضُهم: نزَلت بسببٍ كان مِن عمرَ بن الخطابِ، وهو أنه ذكَر مكروهَ عاقبةِ شُرْبِها لرسولِ اللهِ ﷺ، وسأل الله تحريمَها.
Tefsir ehli bu ayetin iniş sebebi hakkında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları şöyle demiştir: Ömer b. el-Hattâb’dan kaynaklanan bir sebeple inmiştir; şöyle ki o, içki içmenin kötü sonucunu Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)’e zikretmiş ve Allah'tan onu haram kılmasını istemiştir.
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا هنادُ بنُ السَّرِيِّ، قال: ثنا وكيعٌ، عن إسرائيلَ، عن أبي إسحاقَ، عن أبى ميسرةَ، قال: قال عمرُ: اللهم بَيِّنْ لنا في الخمرِ بيانًا شافيًا. قال: فنزَلت الآيةُ التي في البقرةِ: {يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ} [البقرة: ٢١٩]. قال: فدُعِيَ عمرُ فقُرِئَتْ عليه، فقال: اللهم بَيِّنْ لنا في الخمرِ بيانًا شافيًا. فنزَلت الآيةُ التي في النساءِ: {لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ} [النساء: ٤٣]. قال: وكان مُنادى النبيِّ ﷺ يُنادِى إِذا حَضَرت الصلاةُ: لا يَقْرَبَنَّ الصلاةَ السكرانُ. قال: فدُعِيَ عمرُ فَقُرِئَتْ عليه، فقال: اللهم بَيِّنْ لنا في الخمرِ بيانًا شافيًا، قال: فنزَلت الآيةُ التي في المائدةِ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ} إلى قولِه: {فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ}. فلما انْتَهَى إلى قولِه: {فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ}. قال عمرُ: انْتَهَيْنا انْتَهَيْنا.
Bize Hennâd b. es-Serî rivayet edip dedi ki: Bize Vekî‘, İsrâîl’den, o Ebû İshâk’tan, o da Ebû Meysere’den [şöyle] dediğini rivayet etti: Ömer: "Allahım! İçki konusunda bize kesin bir açıklama yap" dedi. [Ebû Meysere] dedi ki: Bunun üzerine Bakara'daki şu ayet indi: {يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ} “Sana içkiyi ve kumarı soruyorlar. De ki: İkisinde de büyük bir günah ve insanlar için birtakım faydalar vardır” [el-Bakara: 219]. [Ebû Meysere] dedi ki: Ömer çağrıldı ve bu [ayet] ona okundu. Bunun üzerine o: "Allahım! İçki konusunda bize kesin bir açıklama yap" dedi. Bunun üzerine Nisâ'daki şu ayet indi: {لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ} “Sarhoş iken, ne söylediğinizi bilinceye kadar namaza yaklaşmayın” [en-Nisâ: 43]. [Ebû Meysere] dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in münadisi namaz vakti geldiğinde: "Sarhoş olan namaza kesinlikle yaklaşmasın" diye seslenirdi. [Ebû Meysere] dedi ki: Ömer çağrıldı ve bu [ayet] ona okundu. Bunun üzerine o: "Allahım! İçki konusunda bize kesin bir açıklama yap" dedi. [Ebû Meysere] dedi ki: Bunun üzerine Mâide'deki şu ayet indi: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ} “Ey iman edenler! Şarap, kumar, dikili taşlar ve fal okları ancak birer pisliktir...” şu sözüne kadar: {فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ} “Artık vazgeçtiniz değil mi?”. {فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ} “Artık vazgeçtiniz değil mi?” sözüne ulaşınca Ömer: "Vazgeçtik, vazgeçtik!" dedi .
حدَّثنا هنادٌ، قال: ثنا ابن أبى زائدةَ، قال: ثنا أبي، عن أبي إسحاقَ، عن أبي ميسرةَ، قال: قال عمرُ: اللهم بَيِّنْ لنا في الخمرِ بيانًا شافيًا، فإنها تَذْهَبُ بالعقلِ والمالِ. ثم ذكَر نحوَ حديثِ وكيعٍ.
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Zâide anlattı, dedi ki: Bize babam, Ebû İshâk’tan, o Ebû Meysere’den anlattı; o şöyle demiştir: Ömer: “Allahım! İçki konusunda bize şifa verici (kesin) bir açıklama yap; zira o, aklı ve malı giderir” dedi. Sonra [ravi] Vekî‘in hadisinin benzerini zikretti.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبو أسامةَ، عن زكريا، عن أبي إسحاقَ، عن أبي ميسرةَ، قال: قال عمرُ بنُ الخطابِ: اللهم بَيِّنْ لنا. فذكَر نحوَه.
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Zekeriyyâ’dan, o Ebû İshâk’tan, o da Ebû Meysere’den anlattı; o şöyle demiştir: Ömer b. el-Hattâb: “Allahım! Bize açıkla...” dedi ve benzerini zikretti.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن أبيه وإسرائيلَ، عن أبي إسحاقَ، عن أبي ميسرةَ، عن عمرَ بن الخطابِ مثلَه.
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, babasından ve İsrâîl’den, onlar Ebû İshâk’tan, o Ebû Meysere’den, o da Ömer b. el-Hattâb’dan benzerini anlattı.