Binûn

İçinde Mâide'nin Zikredildiği Surenin Tefsiri — 39. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا حفصٌ، عن عمرٍو، عن الحسنِ مثلَه .

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Hafs, Amr'dan, o da el-Hasen'den aynısını anlattı .

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هُشيمٌ، قال: أخبرنا ليثٌ، عن عطاءٍ ومجاهدٍ أنهما قالا في قولِه: {فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ}. قالا: ما كان في القرآنِ: "أَوْ كذا، أَوْ كذا. فصاحبُه فيه بالخيارِ، أيَّ ذلك شاء فعَل .

Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Leys, Atâ ve Mücâhid'in O'nun: {فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ} “Öldürdüğünün misli davardan bir ceza vardır” sözü hakkında şöyle dediklerini haber verdi: İkisi dediler ki: Kur'an'da geçen her "veya şöyle, yahut böyle" ifadesinde, [mükellef] kimse muhayyerdir; bunlardan hangisini dilerse onu yapar .

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هُشيمٌ، عن جُويبرٍ، عن الضَّحاكِ، ما كان في القرآنِ أَوْ كذا، أَوْ كذا"، فصاحبُه فيه بالخيارِ، أيَّ ذلك شاء فعَل.

Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Cüveybir'den, o da ed-Dahhâk'tan [naklen] anlattı: "Kur'an'da yer alan her 'veya şöyle, yahut böyle' ifadesinde, [mükellef] kimse muhayyerdir; bunlardan hangisini dilerse onu yapar."

حدَّثنا القاسم، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا هُشيمٌ، قال: أخبرنا أبو حُرَّة ، عن الحسنِ، قال: وأخبرنا عبيدةُ، عن إبراهيمَ، قالا: كلُّ شيءٍ في القرآنِ: "أَوْ، أَوْ". فهو بالخيار، أيَّ ذلك شاء فعَل.

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Ebû Hurre , el-Hasen'den haber verdi; dedi ki: Bize Ubeyde de İbrâhîm'den haber verdi; ikisi şöyle dediler: Kur'an'da yer alan her "veya, yahut" ifadesinde [mükellef] muhayyerdir, bunlardan hangisini dilerse onu yapar.

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا حفصٌ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ، عن ابن عباسٍ، قال: كلُّ شيءٍ في القرآنِ: أَوْ، أَوْ". فصاحبُه مخيَّرٌ فيه، وكلُّ شيءٍ: "فمن لم يجدُ". فالأولُ، ثم الذي يليه .

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Hafs, Leys'ten, o Mücâhid'den, o da İbn Abbâs'tan [naklen] anlattı, o şöyle dedi: Kur'an'da yer alan her "veya, yahut" ifadesinde [mükellef] kimse serbesttir; her "Kim de bulamazsa" ifadesinde ise önce birinci [hüküm], sonra onun ardından gelen [hüküm uygulanır] .

واختلف القائلون بتخيير قاتلِ الصيدِ من المُحْرمين بينَ الأشياءِ الثلاثةِ، في صفةِ اللازمِ له من التكفيرِ بالإطعامِ والصومِ، إذا اختار الكفَّارة بأحِدهما دونَ الهَدْي؛ فقال بعضُهم: إذا اختار التكفيرَ بذلك، فإن الواجبَ عليه أن يقوِّمَ المِثْلَ من النَّعَمِ طعامًا، ثم يصومَ مكانَ كلِّ مُدٍّ يومًا.

İhramlı av katilinin bu üç şey arasında muhayyer olduğunu söyleyenler; kurbanlık hedy yerine yiyecek yedirme veya oruç tutma kefaretlerinden birini seçtiği takdirde, kendisine gereken yiyecek yedirme ve orucun vasfı konusunda ihtilaf ettiler. Bazıları şöyle dedi: Eğer bununla kefaret ödemeyi seçerse, davardan olan mislin değerini yiyecek olarak takdir etmesi, sonra da her bir müd yerine bir gün oruç tutması vacip olur.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: أخبرنا ابن أبي زائدة، قال: أخبرنا ابن جريجٍ، قال: قلتُ العطاءٍ: ما: {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا}؟ قال: إن أصاب ما عَدْلُه شاةٌ، أُقِيمت الشاةُ طعامًا، ثم جعَل مكانَ كلِّ مُدٍّ يومًا يصومُه .

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Zâide haber verdi, dedi ki: Bize İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Atâ'ya: {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا} “Yahut onun dengi oruç” [ifadesinin anlamı] nedir? diye sordum. Şöyle dedi: Dengi bir koyun olan [bir av] vurursa, koyunun değeri yiyecek olarak takdir edilir, sonra da her bir müd yerine oruç tutacağı bir gün belirler .

وقال آخرون: بل الواجبُ عليه إذا أراد التكفيرَ بالإطعامِ أو الصومِ، أن يقوِّمَ الصيدَ المقتولَ طعامًا، ثم الصدقةَ بالطعامِ إن اختار الصدقةَ، وإن اختار الصومَ صام.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis yedirme veya oruç yoluyla kefâret vermek istediğinde ona vâcip olan, öldürülen avın değerini yiyecek olarak takdir etmek; ardından şayet sadaka vermeyi tercih ederse bu yiyeceği sadaka vermek, şayet orucu tercih ederse oruç tutmaktır.

ثم اخْتلَفوا أيضًا في الصومِ؛ فقال بعضُهم: يصومُ لكلِّ مدٍّ يومًا.

Sonra oruç hususunda da ihtilaf ettiler; bazısı: "Her bir müd için bir gün oruç tutar" dedi.

وقال آخَرون: يصومُ مكانَ كلِّ نصفِ صاعٍ يومًا.

Başkaları da: "Her yarım sâ‘ yerine bir gün oruç tutar" dedi.

وقال آخرون: يصومُ مكانَ كلِّ صاعٍ يومًا.

Başkaları da: "Her bir sâ‘ yerine bir gün oruç tutar" dedi.

ذكرُ من قال: المتُقوَّمُ للإطعامِ هو الصيدُ المقتولُ

Doyurma için değeri takdir edilecek olanın bizzat öldürülen av olduğunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرُ بنُ معاذٍ، قال: ثنا جامعُ بنُ حمادٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُريعٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن قتادةَ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ} الآية. قال: كان قتادةُ يقولُ: يحكُمان في النَّعمِ، فإن كان ليس عنده ما يبلُغُ ذلك، نظَروا ثمنَه فقوَّموه طعامًا، ثم صام مكانَ كلِّ صاعٍ يومين.

Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Câmi‘ b. Hammâd anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey‘ anlattı, dedi ki: Bize Şu‘be, Katâde'den [naklen]: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ} “Ey iman edenler! Avı öldürmeyin...” ayeti hakkında anlattı. Dedi ki: Katâde şöyle derdi: Davardan [misline] hükmederler; şayet onun yanında buna ulaşacak [miktarda malı] yoksa , bedeline bakarlar ve onu yiyecek olarak takdir ederler, sonra da her bir sâ‘ yerine iki gün oruç tutar.

وقال آخرون: لا معنى للتكفيرِ بالإطعامِ؛ لأن من وجَد سبيلًا إلى التكفيرِ بالإطعامِ، فهو واجدٌ إلى الجزاءِ بالمثلِ من النَّعمِ سبيلًا، ومن وجدَ إلى الجزاءِ بالمثلِ من النعمِ سبيلًا، لم يُجزِئْه التكفيرُ بغيرِه. قالوا: وإنما ذكَر اللهُ تعالى ذكرُه الكفَّارةَ بالإطعامِ في هذا الموضعِ ليدُلَّ على صفةِ التكفيرِ بالصومِ، [لا أنه] جعَل التكفيرَ بالإطعامِ إحدى الكفَّاراتِ التي يُكَفَّرُ بها قتلُ الصيدِ. وقد ذكَرنا تأويلَ ذلك فيما مضَى قبلُ .

Başkaları da şöyle dedi: Yiyecek yedirerek kefaret ödemenin bir anlamı yoktur; zira yiyecek yedirerek kefaret ödeme imkânı bulan kimse, davardan misliyle ceza ödeme imkânı da bulmuş demektir; davardan misliyle ceza ödeme imkânı bulan kimseye ise bundan başkasıyla kefaret ödemek yetmez. Onlar şöyle dediler: Allah Teâlâ'nın bu makamda yiyecek yedirme kefaretini zikretmesi, oruçla kefaret ödemenin vasfına delalet etmesi içindir; [yoksa] yiyecek yedirmeyi av öldürme kefaretlerinden biri kıldığı için değildir. Bunun tevilini daha önce zikretmiştik .

وأولى الأقوالِ بالصوابِ عندى في قولِ اللهِ تعالى: {فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ}. أن يكونَ مرادًا به: فعلى قاتلِه متعمِّدًا مثلُ الذي قتَل من النَّعمِ، لا القيمةُ، إن اختار أن يَجزيَه بالمثلِ من النَّعمِ؛ وذلك أن القيمةَ إنما هي من الدنانيرِ أو الدراهمِ، والدراهمُ أو الدنانير ليست للصيدِ بمثلٍ، واللهُ تعالى إنما أَوْجَب الجزاءَ مثلًا من النعمِ.

Allah Teâlâ'nın: {فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ} “[onun üzerine], öldürdüğü hayvanın misli bir davar ceza [gerekir]” buyruğu hakkında bana göre doğruya en yakın olan görüş; şayet [avı öldüren kişi] cezayı davardan misliyle ödemeyi seçerse, bununla kastedilenin; [avı] kasten öldüren kimseye kıymet (nakdî bedel) değil, öldürdüğü [hayvanın] davardan mislinin gerekmesi olduğudur. Zira kıymet ancak dinar veya dirhemlerden ibarettir; dirhemler veya dinarlar ise av için bir misil (denk) değildir. Allah Teâlâ ise cezayı ancak davardan bir misil olarak gerekli kılmıştır.

وأولى الأقوالِ بالصوابِ عندى في قولِه: {أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا}. أن يكونَ تخييرًا، وأن يكونَ للقاتلِ الخيارُ في تكفيرِه بقتلِه الصيدَ وهو محرمٌ، بأيِّ هذه الكفَّاراتِ الثلاثِ شاء؛ لأن الله تعالى ذكرُه جعَل ما أَوْجَب في قتلِ الصيدِ من الجزاءِ والكفَّارة عقوبةً لفعلِه، وتكفيرًا لذنبِه، في إتلافِه ما أَتْلَف من الصيدِ الذي كان حرامًا عليه إتلافُه في حالِ إحرامِه، وقد كان حلالًا له قبل حالِ إحرامِه، كما جعَل الفدية من صيامٍ أو صدقةٍ أو نسكٍ في حلقِ الشَّعَرِ الذي حلقه المُحْرِمُ في حالِ إحرامِه، وقد كان له حلقُه قبل حالِ إحرامِه ، ثم مُنِع من حلقه في حالِ إحرامِه، نظيرَ الصيدِ، ثم جُعِل عليه إن حلَقه جزاءٌ من حلقِه إياه. فأَجْمَع الجميعُ على أنه في حلقه إيَّاه إذا حلَقه من أذاتِه مخيَّرٌ في تكفيرِه، فِعْلَه ذلك بأيِّ الكَفَّارَاتِ الثلاثِ شاء، فمثلُه [فيما نالَه] إن شاء اللهُ قاتلُ الصيدِ من المُحْرمين، وأنه مخيرٌ في تكفيرِه قتلَه الصيدَ بأيِّ الكفَّارات الثلاثِ شاء، لا فرقَ بينَ ذلك.

Bana göre O'nun: {أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا} “Yahut yoksulları doyurmak şeklinde bir kefaret ya da onun dengi oruç [vardır]” sözü hakkında doğruya en yakın olan görüş; bunun bir muhayyerlik (serbestlik) olması ve ihramlıyken av öldüren katilin bu üç kefaretten dilediği biriyle kefaret ödeme hakkına sahip olmasıdır. Zira Allah Teâlâ av öldürmede vacip kıldığı ceza ve kefareti, ihramlı hali öncesinde telef etmesi kendisine helal iken ihramlı halinde telef etmesi haram kılınan bir avı telef etmesinden ötürü fiiline bir ceza ve günahına bir kefaret kılmıştır; nitekim ihramlının ihramdan önceki halinde tıraş etmesi helal olan , sonra av [hükmüne] kıyasen ihram halinde tıraş etmekten menedilen ve tıraş ettiği takdirde kendisine ceza vacip kılınan saçını ihramlıyken tıraş etmesinde fidye olarak oruç, sadaka veya kurban hükmünü koymuştur. Nitekim bir eziyetten dolayı tıraş ettiğinde bu fiilinin kefaretini bu üç kefaretten dilediğiyle ödemede muhayyer olduğu konusunda herkes icma etmiştir; ihramlılardan av öldüren kimsenin durumu da [uğradığı hüküm bakımından] inşallah bunun gibidir ve avı öldürmesinin kefaretini bu üç kefaretten dilediğiyle ödemede muhayyerdir, bu ikisi arasında hiçbir fark yoktur.

ومن أبى ما قلنا فيه، قيل له: حكَم اللهُ تعالى ذكرُه على قاتلِ الصيدِ بالمثلِ من النعمِ، أو كفَّارةٍ طعامِ مساكينَ، أو عدلِه صيامًا، كما حكَم على الحالقِ بفديةِ من صيامٍ أو صدقةٍ أو نسكٍ، فزعَمتَ أن أحدَهما مخيَّرٌ في تكفيرِ ما جُعِل منه عِوَضٌ بأَيِّ الثلاثِ شاء، وأَنْكَرتَ أن يكون ذلك للآخرِ، فهل بينَك وبينَ من عكَس عليك الأمرَ في ذلك، فجعَل الخيارَ فيه حيث أبيتَ، وأبى حيث جعَلتَه له - فرقٌ من أصلٍ أو نظيرٍ؟ فلن يقولَ في أحدِهما قولًا إلا أُلْزِم في الآخرِ مثله.

Bu konuda söylediğimizi kabul etmeyen kimseye şöyle denilir: Zikri yüce olan Allah, başını tıraş eden kimseye oruç, sadaka veya kurbandan bir fidye ile hükmettiği gibi, avı öldüren kimseye de davardan bir misli veya yoksulları doyurmak şeklinde bir kefaret ya da onun dengi bir oruç ile hükmetmiştir. Sen ise bunlardan birinin, kefareti kılınan şeyin karşılığını bu üçünden dilediğiyle ödeme hususunda serbest (muhayyer) olduğunu iddia edip diğeri için bunun geçerli olduğunu inkâr ettin. O hâlde bu meseleyi senin aleyhine çevirerek, senin muhayyerliği reddettiğin yerde muhayyerlik tanıyan, senin muhayyer kıldığın yerde ise bunu reddeden kimse ile senin aranda bir asıl (kural) veya benzerlik (kıyas) bakımından ne fark vardır? O, bu ikisinden biri hakkında ne söylerse söylesin, mutlaka diğerinde de benzeri görüş kendisine bağlayıcı kılınır (ilzam edilir).

ثم اخْتَلفوا في صفةِ التقويمِ إذا أراد التكفيرَ بالإطعامِ؛ فقال بعضُهم: يقوَّمُ الصيْدُ [قيمةَ الموضعِ] الذي أصابه فيه . وهو قولُ إبراهيمَ النَّخعيِّ، وحمادٍ، وأبى حنيفةَ، وأبى يوسفَ، ومحمدٍ. وقد ذكَرتُ الروايةَ عن إبراهيمَ وحمادٍ فيما مضى ، بما يدلُّ على ذلك. وهو نصُّ قول أبي حنيفةَ وأصحابِه.

Sonra yiyecek yedirerek kefaret ödemek istediğinde değer takdirinin vasfı konusunda ihtilaf ettiler. Bazıları: "Av, vurulduğu yerin [kıymeti üzerinden] takdir edilir " dedi. Bu görüş; İbrâhîm en-Nehaî, Hammâd, Ebû Hanîfe, Ebû Yûsuf ve Muhammed'in görüşüdür. Daha önce İbrâhîm ve Hammâd'dan buna delalet eden rivayeti zikretmiştim . Bu aynı zamanda Ebû Hanîfe ve arkadaşlarının açık ifadesidir.

وقال آخرون: بل يقوَّمُ ذلك بسعرِ الأرضِ التي يكفِّرُ بها .

Başkaları da: "Aksine o, kefareti ödeyeceği yerin fiyatı üzerinden takdir edilir " dedi.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا ابن أبي زائدةَ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن جابرٍ، عن عامرٍ، قال في محرمٍ أصاب صيدًا بخراسانَ، قال: يكفِّرُ بمكةَ أو بمنًى. وقال: يقوَّمُ الطعامُ بسعرِ الأرضِ التي يكفِّرُ بها .

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Zâide anlattı, dedi ki: Bize İsrâîl, Câbir'den, o Âmir'den anlattı; Horasan'da av vuran ihramlı bir kimse hakkında şöyle dedi: "Mekke'de veya Mina'da kefaret öder." Ve şöyle dedi: "Yiyecek, kefareti ödeyeceği yerin fiyatı üzerinden takdir edilir ."

حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا أبو يمانٍ، عن إسرائيلَ، عن جابرٍ، عن الشعبيِّ في رجلٍ أصاب صيدًا بخراسانَ، قال: يُحْكَمُ عليه بمكةَ.

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Ebû Yemân, İsrâîl'den, o Câbir'den, o da eş-Şa‘bî'den Horasan'da av vuran bir adam hakkında şöyle dediğini anlattı: "Onun aleyhine Mekke'de hüküm verilir."

والصوابُ من القولِ في ذلك عندنا أن قاتلِ الصيدِ إذا جزاه بمثلِه من النعمِ، فإنما يَجْزِيه بنظيره في خَلْقٍ وقَدْرِه في جسمه من أقربِ الأشياءِ به شبهًا من الأنعامِ، فإن جزاه بالإطعامِ. قوَّمه قيمتَه بموضعِه الذي أصابه فيه؛ لأنه هنالك وجَب عليه التكفيرُ بالإطعامِ، ثم إن شاء أَطْعَم بالموضعِ الذي أصابه فيه، وإن شاء بمكةَ، وإن شاء بغيرِ ذلك من المواضعِ حيث شاء؛ لأن الله تعالى إنما شرَط بلوغَ الكعبةِ بالهَدْي في قتلِ

Bu konuda bize göre doğru olan görüş şudur: Avı öldüren kimse, şayet bunun cezasını davarlardan benzeri ile ödeyecekse, davarlar arasından yaratılış ve cüsse bakımından ona en çok benzeyen dengiyle öder. Şayet cezasını yedirmek suretiyle ödeyecekse, onu vurduğu yerdeki değeri üzerinden takdir eder; zira yedirmek suretiyle kefaret ödemek orada üzerine vacip olmuştur. Sonra dilerse onu vurduğu yerde yedirir, dilerse Mekke'de, dilerse diğer yerlerden dilediği bir yerde yedirir; çünkü Allah Teâlâ avı öldürmede Kâbe'ye ulaşmayı...

الصيد دونَ غيرِه من جزائِه، فللجازى بغيرِ الهَدْي أن يجزيه بالإطعامِ والصومِ حيث شاء من الأرضِ.

cezanın diğer türleri için değil. Dolayısıyla hedy dışında bir şeyle ceza ödeyen kimse, yeryüzünün neresinde dilerse orada yiyecek ve oruç ile bunu ödeyebilir.

وبمثل الذي قلنا في ذلك قال جماعةٌ من أهلِ العلمِ.

Bu konuda bizim söylediğimizin benzerini ilim ehlinden bir topluluk da söylemiştir.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا ابن أبي زائدةَ، قال: ثنا ابن أَبي عَرُوبةَ، عن أبي معشرٍ، عن إبراهيمَ، قال: ما كان من دمٍ فبمكةَ، وما كان من صدقةِ أو صومٍ حيث شاء .

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Zâide anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Arûbe, Ebû Ma‘şer'den, o İbrâhîm'den [naklen] anlattı, o şöyle dedi: Kurban kanı nevinden olan her şey Mekke'dedir; sadaka veya oruç nevinden olan her şey ise nerede dilerse oradadır .

وقد خالَف ذلك مخالفون، فقالوا: لا يُجْزِئُ الهَدْيُ والإطعامُ إلا بمكةَ، فأمّا الصومُ، فإن [كفَّر به] يصومُ حيث شاء من الأرضِ.

Muhalif kimseler buna muhalefet edip şöyle dediler: Hedy ve yiyecek yedirmek ancak Mekke'de geçerli olur; oruca gelince, şayet [onunla kefaret öderse] yeryüzünün dilediği yerinde tutar.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن حمادِ بن سَلَمةَ، عن قيسِ بن سعدٍ، عن عطاءٍ، قال: الدمُ والطعامُ بمكةَ، والصيامُ حيثُ شاء .

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ anlattı; bize İbn Vekî‘ de anlattı, dedi ki: Bize babam, Hammâd b. Seleme'den, o Kays b. Sa‘d'dan, o da Atâ'dan nakletti, o şöyle dedi: Kan [kurban] ve yiyecek Mekke'dedir, oruç ise dilediği yerdedir .

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن مالكِ بن مِغْولٍ، عن عطاءٍ، قال: كفَّارة الحج بمكةَ .

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ anlattı; bize İbn Vekî‘ de anlattı, dedi ki: Bize babam, Mâlik b. Miğvel'den, o da Atâ'dan nakletti, o şöyle dedi: Hac kefareti Mekke'dedir .

حدَّثنا عمرُو بنُ عليٍّ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، عن ابن جريجٍ، قال: قلتُ لعطاءٍ:

Bize Amr b. Alî anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım, İbn Cüreyc'den nakletti, o şöyle dedi: Atâ'ya dedim ki:

أين يَتصدَّقُ بالطعامِ إن بدا له؟ قال: بمكةَ، من أجلِ أنه بمنزلةِ الهَدْى، قال: {فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ} - {هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ}. من أجلِ أنه أصابه في حَرَمٍ - يريدُ البيتَ - فجزاؤُه عندَ البيتِ .

"Eğer isterse yiyeceği sadaka olarak nerede verir?" dedim. Şöyle dedi: Mekke'de, çünkü o kurbanlık hedy mesabesindedir. [Sonra] {فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ} “Öldürdüğünün misli davardan bir ceza vardır” - {هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ} “Kâbe'ye ulaşacak bir kurbanlık olarak” [ayetlerini okudu ve ekledi]: Çünkü onu Harem'de -Beytullah'ı kastediyor- vurmuştur, dolayısıyla cezası da Beytullah'ın yanındadır .

فأما الهدىُ؛ [فإنَّ من جزى به] ما قتَل من الصيدِ، فلن يَجزيَه من كفَّارةِ ما قتَل من ذلك إلا أن يُبلغَه الكعبةَ طيِّبًا، [كما قال تعالى ذكرُه] ، ويَنْحَرَه أَو يَذبَحَه، ويَتصدَّقَ به على مساكينِ الحَرَمِ. وعنى بالكعبةِ في هذا الموضعِ الحَرَمَ كلَّه.

Kurbanlık hedye gelince; öldürdüğü avın cezasını [onunla ödeyen kimsenin] öldürdüğü şeyin kefareti olarak, [Allah Teâlâ'nın buyurduğu gibi] onu Kâbe'ye kusursuz bir şekilde ulaştırması, onu boğazlaması veya kesmesi ve Harem yoksullarına sadaka olarak dağıtması dışında [başka bir şey] ona yetmez. Bu makamda Kâbe ile bütün Harem kastedilmiştir.

ولمن [قدِم بهديهِ] الواجبِ من جزاءِ الصيدِ أن ينحَرَه في أيِّ وقتٍ شاء، قبلَ يومِ النحرِ وبعدَه، ويُطْعِمَه. وكذلك إن كفَّر بإطعامٍ، فله أن يكفِّرَ به متى أحبَّ، وحيث أحبَّ. وإن كفَّر بالصومٍ فكذلك.

Av cezasından vacip olan kurbanlık hedyiyle [gelen kimse] , onu kurban bayramı gününden önce veya sonra dilediği herhangi bir vakitte kesebilir ve yedirebilir. Aynı şekilde yiyecekle kefaret öderse, ne zaman dilerse ve nerede dilerse orada kefaretini ödeyebilir. Oruçla kefaret öderse de durum böyledir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ، خلا ما ذكَرنا من اختلافهم في التكفيرِ بالإطعامِ على ما قد بيَّنا فيما مضى.

Yiyecekle kefaret konusunda daha önce açıkladığımız üzere zikrettiğimiz ihtilafları müstesna olmak üzere, tevil ehli de bu hususta bizim söylediğimize yakın sözler söylemişlerdir.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا ابن أبي زائدةَ، قال: أخبرنا ابن جريجٍ، قال: قلت لعطاءٍ: {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا}. هل لصيامِه وقتٌ؟ قال: لا، إذا شاء، وحيث شاء، وتعجيلُه أحبُّ إليَّ.

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Zâide anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Atâ'ya: {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا} “Veya buna denk oruç tutmaktır” [ayetini sordum ve]: "Bunun orucu için [belirli] bir vakit var mıdır?" dedim. O da şöyle dedi: "Hayır, dilediği zaman ve dilediği yerde [tutabilir]; ancak bunu geciktirmeyip acele etmesi bana daha sevimlidir."

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا ابن أبي زائدةَ، قال: أخبرنا ابن جريجٍ، قال: قلتُ لعطاءٍ: رجلٌ أصاب صيدًا في الحجِّ أو العمرةِ، فأَرْسَل بجزائِه إلى الحرمِ في المُحرَّمِ أو غيرِه من الشهورِ، أيُجْزِئُ عنه؟ قال: نعم. ثم قرأ: {هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ}. قال هنَّادٌ: قال يحيى: وبه نأخُذُ.

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Zâide anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Atâ'ya: "Hacda veya umrede bir av vuran ve bunun cezasını Muharrem ayında veya diğer aylarda Harem'e gönderen bir adamın bu yaptığı kendisi için yeterli olur mu?" dedim. "Evet" dedi, sonra da: {هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ} “Kâbe'ye ulaşacak bir kurbanlık olarak” [ayetini] okudu. Hennâd dedi ki: Yahyâ: "Biz de bununla amel ederiz" dedi.

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا ابن أبى زائدةَ، قال: أخبرنا ابن جريجٍ وابنُ أبى سليمانَ ، عن عطاءٍ، قال: إذا قدِمتَ مكةَ بجزاءِ صيدٍ فانحرْه، فإن الله تعالى ذكرُه يقولُ: {هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ}. إلا أن تقدَمَ في العشرِ، فتُؤَخِّرَه إلى يومِ النحرِ .

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Zâide anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc ve İbn Ebî Süleymân , Atâ'dan [naklen] haber verdiler; o şöyle dedi: Avın cezasıyla Mekke'ye geldiğin zaman onu kes, zira Allah Teâlâ: {هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ} “Kâbe'ye ulaşacak bir kurbanlık olarak” buyurmaktadır; meğerki [Zilhicce'nin ilk] on gününde gelmiş olasın, o takdirde onu kurban bayramı gününe ertelersin .

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا ابن أبي زائدةَ، قال: ثنا ابن جريجٍ، عن عطاءٍ، قال: يَتصدَّقُ الذي يُصيبُ الصيدَ بمكةَ، فإن الله تعالى ذكرُه يقولُ: {هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ} .

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Zâide anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc, Atâ'dan anlattı, o şöyle dedi: Av vuran kimse Mekke'de sadaka verir; zira Allah Teâlâ: {هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ} “Kâbe'ye ulaşacak bir kurbanlık olarak” buyurmaktadır .

القولُ في تأويلِ قولِه: {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا}.

Allah Teâlâ'nın: {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا} “Yahut onun dengi oruç” sözünün tevili hakkında [görüşler]:

يعني تعالى ذكرُه بذلك: أو على قاتلِ الصيدِ مُحْرِمًا عَدْلُ الصيدِ المقتول من الصيامِ، وذلك أن يُقَوَّمَ الصيدُ حيًّا غيرَ مقتولٍ قيمتَه من الطعامِ بالموضعِ الذي قتَله فيه المحرمُ، ثم يصومُ مكانَ كلّ مُدٍّ يومًا؛ وذلك أن النبيَّ ﷺ عدَل المُدَّ من الطعامِ بصومِ يومٍ في كفَّارِةِ المُوَاقِعِ في شهرِ رمضانَ.

Allah Teâlâ bununla şunu kastetmektedir: Yahut ihramlı iken avı öldüren kimsenin üzerine, öldürülen avın oruç cinsinden dengi [bir ceza gerekir]. Bu da avın ihramlının onu öldürdüğü yerde canlı ve öldürülmemiş haldeki yiyecek cinsinden kıymetinin takdir edilmesi, sonra da her bir müdd yerine bir gün oruç tutması ile olur. Zira Peygamber ﷺ ramazan ayında [eşiyle] cinsel ilişkide bulunan kimsenin kefaretinde bir müdd yiyeceği bir gün oruca denk kılmıştır.

فإن قال قائلٌ: فهلَّا جعَلْتَ مكانَ كلِّ صاعٍ في جزاءِ الصيدِ صومَ يومٍ، قياسًا على حكمِ النبيِّ ﷺ في نظيرِه، وذلك حكمُه على كعبِ بن عُجْرةَ، إذ أمَره أن

Eğer bir kimse: «Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in benzeri hakkındaki hükmüne kıyasla, av cezasında her bir sa‘ yerine neden bir gün oruç belirlemedin? Ki bu, [Peygamber'in] Ka‘b b. Ucre hakkındaki hükmüdür; zira ona... emretmişti» derse,

يُطْعِمَ إن كفَّر بالإطعامِ فَرَقًا من طعامٍ، وذلك ثلاثةُ آصُعٍ بينَ ستةِ مساكينَ، فإن كفَّر بالصيامِ، أن يصومَ ثلاثةَ أيامٍ، فجعَل الأيامَ الثلاثةَ في الصومِ عَدْلًا من إطعامِ ثلاثةِ آصعٍ، فإن ذلك بالكفَّارةِ في جزاءِ الصيدِ، أشبَهُ من الكفَّارةِ في قتلِ الصيدِ بكفَّارةِ المُواقِعِ امرأتَه في شهرِ رمضانَ .

yiyecekle kefaret ödeyecekse altı yoksul arasında paylaştırılmak üzere bir farak yiyecek -ki bu da üç sa'dır- yedirmesini; oruçla kefaret ödeyecekse üç gün oruç tutmasını emretmiş, böylece oruçtaki üç günü üç sa' yiyecek yedirmenin dengi kılmıştır. Kuşkusuz bu durum, avı öldürme kefaretinin ramazan ayında eşiyle cinsel ilişkide bulunanın kefaretine benzemesinden ziyade, av cezasındaki kefarete daha çok benzemektedir" derse ,

قيل: إن القياسَ إنما هو ردُّ الفروعِ المختلَفِ فيها إلى نظائرِها من الأصولِ المُجْمَعِ عليها، ولا خلافَ بينَ الجميعِ من الحُجَّةِ أَنه لا يُجْزِئُ مكفِّرًا كَفَّر في قتلِ الصيدِ بالصومِ، أن يَعْدِلَ صومَ يومٍ بصاعِ طعامٍ. فإن كان ذلك كذلك، وكان غيرَ جائزٍ خلافُها فيما حَدَّثَتْ به من الدينِ مُجْمِعةً عليه، صحَّ بذلك أن حكمَ مُعادلةِ الصومِ الطعامَ في قتلِ الصيدِ مخالفٌ حكمَ معادلتِه إيَّاه في كفَّارةِ الحلقِ، إذ كان غيرَ جائزٍ [رَدُّ أصلٍ] على آخرَ قياسًا، وإنما يجوزُ أن يُقَاسَ الفرعُ على الأصلِ، وسواءٌ قال قائلٌ: هلَّا رددتَ حكمَ الصومِ في كفَّارةِ قتلِ الصيدِ على حكمِه في حَلْقِ الأذى، فيما يُعْدَلُ به من الطعامِ. وآخرُ قال: هلَّا رددتَ حكمَ الصومِ في الحلقِ على حكمِه في كفَّارةِ قتلِ الصيدِ فيما يُعْدَلُ به من الطعامِ، فتُوجبَ عليه مكانَ كلِّ مدٍّ أو مكانَ كلَّ نصفِ صاعٍ صومَ يومٍ.

Şöyle denilir: Kıyas, ancak hakkında ihtilaf edilen fer'î hükümleri üzerinde icma edilmiş benzer asıllara irca etmekten ibarettir. Avı öldürme kefaretini oruçla ödeyen kimsenin, bir günlük orucu bir sa' yiyeceğe denk tutmasının caiz olmadığı hususunda delil ehlinin tamamı arasında hiçbir ihtilaf yoktur. Durum böyle olunca ve ümmetin üzerinde icma ederek dinden aktardığı şeylere muhalefet etmek caiz görülmeyince, avı öldürmede orucun yiyeceğe denk kılınması hükmünün, başı tıraş etme kefaretinde onun yiyeceğe denk kılınması hükmünden farklı olduğu sabit olmuştur. Zira kıyas yoluyla [bir aslın] diğer bir asla irca edilmesi caiz değildir; caiz olan sadece fer'in asla kıyas edilmesidir. Bir kimsenin: "Yiyeceğe denk kılınan miktar hususunda av öldürme kefaretindeki oruç hükmünü, eziyet sebebiyle tıraş olmadaki oruç hükmüne irca etseydin ya!" demesiyle, diğerinin: "Yiyeceğe denk kılınan miktar hususunda tıraş olmadaki oruç hükmünü av öldürme kefaretindeki oruç hükmüne irca edip ona her bir müdd veya her yarım sa' yerine bir gün oruç tutmayı vacip kılsaydın ya!" demesi arasında fark yoktur.

وقد بيَّنا فيما مضى قبلُ أن "العَدْلَ" في كلامِ العرب بالفتحِ، هو قَدْرُ الشيءِ من غيرِ جنسِه، وأن "العِدْلَ" هو قَدْرُه من جنسِه .

Daha önce Arap kelamında fetha ile okunan el-Adl (العَدْل) kelimesinin bir şeyin kendi cinsinden olmayan dengi; [kesra ile okunan] el-İdl (العِدْل) kelimesinin ise kendi cinsinden dengi olduğunu açıklamıştık .

وقد كان بعضُ أهلِ العلمِ بكلامِ العربِ يقولُ: العَدْلُ مصدرٌ من قولِ القائلِ:

Arap kelâmını bilen ilim ehlinden bazıları ise şöyle diyordu: el-Adl (العَدْل), kişinin şu sözünün masdarıdır:

عَدَلْتُ بهذا عَدْلًا حسنًا. قال: والعَدْلُ أيضًا بالفتحِ: المِثْلُ. ولكنَّهم فرَّقوا بينَ العَدْلِ في هذا وبينَ عِدْلِ المَتاعِ، بأن كسَروا العينَ من عِدْلِ المتاعِ، وفتَحوها من [قولِ اللهِ] : {وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ} [البقرة: ١٢٣]. وقولِ اللَّهِ ﷿: {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا}. كما قالوا: امرأةٌ رَزَانٌ، وحجَرٌ رزينٌ.

"Bununla güzel bir denklik kurdum" sözünün masdarıdır. Dedi ki: Fetha ile el-Adl (العَدْل) aynı zamanda "benzer/denk" demektir. Ancak onlar bununla eşya dengi (عِدْلُ المَتاع) arasını ayırmışlar; eşya denginde ayn harfini kesralı okumuşlar, [Allah'ın şu sözünde] ise fethalı okumuşlardır: {وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ} “Ondan hiçbir fidye/denk kabul edilmez” ve Allah Teâlâ'nın: {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا} “Yahut onun dengi oruç” sözünde de böyledir. Nitekim "ağırbaşlı kadın" (امرأةٌ رَزَانٌ) ve "ağır taş" (حجَرٌ رزينٌ) derken de böyle yapmışlardır.

وقال بعضُهم: العَدْلُ هو القِسْطُ في الحقِّ، والعِدْلُ بالكسرِ المِثْلُ.

Bazıları da şöyle demiştir: el-Adl (العَدْل) haktaki adalet ve insaftır, kesra ile el-İdl (العِدْل) ise benzer/denk demektir.

وقد بيَّنا ذلك بشواهدِه فيما مضى .

Bunu daha önce şahitleriyle birlikte açıklamıştık .

وأما نصبُ "الصيامِ" فإنه على التفسيرِ ، كما يقالُ: عندى مِلْءُ زِقٍّ سمنًا، وقَدْرُ رِطلٍ عسلًا.

"es-Sıyâm" (الصيامِ) kelimesinin mansub oluşuna gelince; bu, tıpkı: "Yanımda tulum dolusu yağ ve bir rıtl kadar bal var" denilmesinde olduğu gibi tefsir (temyiz) üzere [mansub]dur.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال جماعةٌ من أهلِ التأويلِ.

Tevil ehlinden bir topluluk da bu hususta bizim söylediğimize benzer şeyler söylemişlerdir.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: أخبرنا ابن جريجٍ، قال: قلتُ لعطاءٍ: ما {عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا}؟ قال: عدلُ الطعامِ من الصيامِ. قال: لكلِّ مُدٍّ يومًا. يأخُذُ - زعَم - بصيامِ رمضانَ وبالظِّهارِ، وزعَم أن ذلك رأْىٌ يراه ولم يسمَعْه من أحدٍ، ولم تمضِ به سنةٌ. قال: ثم عاودتُه بعدَ ذلك بحينٍ، قلتُ: ما {عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا}؟ قال: إن أصاب ما عَدْلُه شاةٌ، قُوِّمت طعامًا، ثم صام مكانَ كلِّ مُدٍّ يومًا. قال: ولم أسألْه: هذا رأْىٌ أو سنةٌ مسنونةٌ ؟

Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Atâ'ya: "{عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا} 'onun dengi oruç' ne demektir?" dedim. "Yiyeceğin oruç cinsinden dengidir" dedi. "Her bir müdd için bir gündür" dedi. İbn Cüreyc'in zannına göre o bunu ramazan orucuna ve zıhâra kıyasla alıyordu ve onun kanaatine göre bu, kendisinin benimsediği bir görüş olup kimseden işitmediği ve hakkında geçmiş bir sünnet bulunmayan bir içtihattı. [İbn Cüreyc] dedi ki: Sonra bir süre sonra ona tekrar sordum ve: "{عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا} 'onun dengi oruç' ne demektir?" dedim. Şöyle dedi: "Eğer dengi koyun olan bir av vurmuşsa, [o koyun] yiyecek olarak kıymetlendirilir, sonra da her bir müdd yerine bir gün oruç tutar." [İbn Cüreyc] dedi ki: Ona: "Bu bir re'y midir, yoksa konulmuş bir sünnet midir?" diye sormadım .

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرنا أبو بشرٍ، عن

Bana Ya‘kûb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Ebû Bişr, [şundan] haber verdi:

سعيدِ بن جبيرٍ في قولِه ﷿: {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا}. قال: يصومُ ثلاثةَ أيامٍ إلى عشَرةِ أيامٍ .

Saîd b. Cübeyr'den Allah Azze ve Celle'nin: {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا} “Yahut onun dengi oruç” sözü hakkında haber verdi; o şöyle demiştir: "Üç günden on güne kadar oruç tutar ."

حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن مغيرةَ، عن حمادٍ: {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا}: من الجزاءِ، إذا لم يجدْ ما يشترى به هَدْيًا، أو ما يَتصدَّقُ به مما لا يبلُغُ ثمنَ هَدْى، حُكِم عليه الصيامُ مكانَ كلِّ نصفِ صاعٍ يومًا.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre'den, o da Hammâd'dan {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا} “Yahut onun dengi oruç” [ayeti hakkında] anlattı: Ceza kabilindendir; kurbanlık hedy satın alacak bir şey veya hedy bedeline ulaşmayan sadaka verecek bir şey bulamadığında, her yarım sa' yerine bir gün oruç tutmasına hükmedilir.

حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ الِله بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليّ بن أبي طلحةَ، عن ابن عباسٍ: {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا}. قال: إذا قتَل المحرمُ شيئًا من الصيدِ حُكِم عليه فيه، فإن قتَل ظبيًا أو نحوَه فعليه شاةٌ تُذبَحُ بمكةَ، فإن لم يجدْ فإطعامُ ستةِ مساكينَ، فإن لم يجدْ فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ، وإن قتَل أيَّلًا أو نحوَه فعليه بقرةٌ، فإن لم يجدْ أَطْعَم عشرين مسكينًا، فإن لم يجدْ صام عشرين يومًا، وإن قتَل نعامةً أو حمارَ وحشٍ أو نحوَه، فعليه بَدَنَةٌ من الإبلِ، فإن لم يجدْ أَطْعَم ثلاثين مسكينًا، فإن لم يجدْ صام ثلاثين يومًا، والطعامُ مُدٌّ مُدٌّ، شِبَعَهم .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan {أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا} “Yahut onun dengi oruç” [ayeti hakkında] anlattı; o şöyle dedi: İhramlı bir av öldürdüğü zaman onun hakkında hüküm verilir; şayet bir ceylan veya benzerini öldürmüşse üzerine Mekke'de kesilecek bir koyun gerekir. Eğer bulamazsa altı yoksulu doyurması gerekir. Şayet bulamazsa üç gün oruç tutması gerekir. Eğer bir sığın/geyik veya benzerini öldürürse üzerine bir sığır gerekir; şayet bulamazsa yirmi yoksulu doyurur; bulamazsa yirmi gün oruç tutar. Eğer bir deve kuşu, yaban eşeği veya benzerini öldürürse üzerine develerden bir bedene gerekir; şayet bulamazsa otuz yoksulu doyurur; bulamazsa otuz gün oruç tutar. Yiyecek ise onları doyuracak şekilde birer müdd, birer müdd'dür .

حدَّثنا ابن البَرْقيِّ، قال: ثنا عمرُو بنُ أَبي سَلَمَةَ، عن سعيدٍ: عن المحرمِ يصيبُ الصيدَ فيكونُ عليه الفِدْيةُ شاةً، أو البقرةَ، أو البدنةَ، [ولا] يجدُ، فما عدْلُ ذلك من الصيامِ أو الصدقةِ؟ قال: ثمنُ ذلك، فإن لم يجدْ ثمنَه، قوَّم ثمنّه طعامًا يَتصدَّقُ به، لكلِّ مسكينٍ مُدٌّ، ثم يصومُ بكلِّ مُدٍّ يومًا.

Bize İbnu'l-Berkî anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Ebî Seleme, Saîd'den [şöyle] anlattı: [Ona] av vuran ve üzerine fidye olarak koyun, sığır veya deve gereken, fakat [bunları] bulamayan ihramlı kimse hakkında: 'Bunun oruç veya sadaka cinsinden dengi nedir?' [diye sordum.] O da şöyle dedi: 'Onun kıymetidir. Eğer onun kıymetini [ödeyecek imkân] bulamazsa, kıymeti sadaka olarak dağıtılacak yiyeceğe göre takdir edilir; her bir yoksul için bir müdd verilir, sonra da her bir müdd karşılığında bir gün oruç tutar.'

القولُ في تأويلِ قولِه: {لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ}.

Allah Teâlâ'nın: {لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ} “Yaptığı işin vebalini tatması için” sözünün tevili hakkında [görüşler]:

يقولُ جلَّ ثناؤُه: أَوْجَبتُ على قاتلِ الصيدِ مُحْرِمًا ما أَوْجَبتُ من [الجزاءِ و] الكفَّارةِ التي ذكَرتُ في هذه الآيِة؛ كى يذوقَ وبالَ أمرِه وعذابَه.

Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Yaptığı işin vebalini ve cezasını tatsın diye, ihramlı iken av öldüren kimseye bu ayette zikrettiğim [ceza ve] kefaretten vacip kıldığım şeyleri vacip kıldım.

يعني بـ {أَمْرِهِ} ذنبَه وفعلَه الذي فعَله، من قتلِه ما نهاه اللهُ ﷿ عن قتلِه في حالِ إحرامِه. يقولُ: فأَلْزَمتُه الكفَّارةَ التي أَلْزَمتُه إيَّاها؛ لأُذيقَه عقوبةَ ذنبِه، بإلزامِه الغرامةَ والعملَ ببدنِه، مما يُتعبُه ويَشُقُّ عليه.

{أَمْرِهِ} "işi" ifadesiyle onun günahını ve ihramlı iken Allah Azze ve Celle'nin öldürmesini yasakladığı şeyi öldürmek suretiyle işlediği fiilini kastetmektedir. Şöyle buyurmaktadır: Kendisini yoracak ve zorlayacak şekilde malî tazminat ve bedenî amel yükleyerek günahının cezasını ona tattırmak için kendisine vacip kıldığım kefareti ona yükledim.

وأصلُ الوبالِ الشدةُ في المكروهِ، ومنه قولُ اللَّهِ ﷿: {فَعَصَى فِرْعَوْنُ الرَّسُولَ فَأَخَذْنَاهُ أَخْذًا وَبِيلًا} [المزمل: ١٦].

Vebalin asıl anlamı hoşlanılmayan şeydeki şiddettir. Allah Azze ve Celle'nin şu sözü de bundandır: {فَعَصَى فِرْعَوْنُ الرَّسُولَ فَأَخَذْنَاهُ أَخْذًا وَبِيلًا} “Fakat Firavun o elçiye isyan etti, biz de onu pek ağır/şiddetli bir yakalayışla yakalayıverdik”.

وقد بيَّن تعالى ذكرُه بقولِه: {لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ} أن الكفَّاراتِ اللازمةَ الأموالَ والأبدانَ عقوباتٌ منه لخلقِه، وإن كانت تمحيصًا لهم وكفَّارةً لذنوبِهم التي كفَّروها بها.

Allah Teâlâ: {لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ} “Yaptığı işin vebalini tatması için” sözüyle mallara ve bedenlere terettüp eden kefaretlerin, kulların kendileri sebebiyle kefarette bulundukları günahlarına kefaret ve arınma olsalar dahi, O'ndan kullarına birer ceza olduğunu beyan etmiştir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tevil ehli de bu hususta bizim söylediğimize benzer şeyler söylemişlerdir.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مفضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّديِّ: أمَّا {وَبَالَ أَمْرِهِ}: فعقوبةَ أمرِه .

Bana Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den anlattı: {وَبَالَ أَمْرِهِ} “İşinin vebali” ifadesi, işinin cezası demektir .

القولُ في تأويلِ قولِه: {عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ}.

Allah Teâlâ'nın: {عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ} “Allah geçmiştekileri affetmiştir; kim bir daha dönerse, Allah ondan intikamını alır” sözünün tevili hakkında [görüşler]:

يقولُ جلَّ ثناؤُه لعبادِه المؤمنين به وبرسولِه ﷺ: عفا اللهُ أيها المؤمنون عما سلَف منكم في جاهليِتكم؛ من إصابتِكم الصيدَ وأنتم حُرُمٌ، وقتلِكموه، فلا

Sena ve övgüsü yüce olan [Allah], Kendisine ve Rasûlü'ne sallallâhu aleyhi ve sellem iman eden kullarına şöyle buyurmaktadır: Ey müminler! Allah, cahiliye döneminizde ihramlı iken av hayvanına vurmanızdan ve onu öldürmenizden ötürü sizden geçmiş olan şeyleri affetmiştir; artık

يُؤاخذُكم بما كان منكم في ذلك قبلَ تحريمِه إيَّاه عليكم، ولا يُلْزِمكم له كفَّارةً في مالٍ ولا نفسٍ، ولكن من عاد منكم لقتلِه وهو محرمٌ بعدَ تحريمِه عليه ، بالمعنى الذي كان يقتُلُه في حالِ كفرِه، وقبلَ تحريمِه عليه، من استحلالِه قتلَه، فينتقمُ اللهُ منه.

onu size haram kılmasından önce bu konuda sizden sadır olan şeylerden ötürü sizi muaheze etmez ve bundan dolayı ne malda ne de canda size bir kefaret yüklemez. Fakat sizden kim onu öldürmeyi helal saymak suretiyle, tıpkı küfür halindeyken ve kendisine haram kılınmadan önceki tarzda, kendisine haram kılındıktan sonra ihramlı iken onu öldürmeye dönerse , Allah ondan intikamını alır.

وقد يَحتمِلُ أن يكونَ معناه: من عاد لقتلِه بعدَ تحريمِه في الإسلامِ، فينتقمُ اللهُ ﷿ منه في الآخرةِ، فأما في الدنيا فإن عليه من الجزاءِ والكفَّارةِ فيها ما بيَّنتُ.

Bunun anlamının şöyle olması da muhtemeldir : Kim İslam'da haram kılındıktan sonra onu öldürmeye dönerse, Allah Azze ve Celle ahirette ondan intikamını alır; dünyaya gelince, dünyada onun üzerine açıkladığım ceza ve kefaret gerekir.

واخْتَلف أهلُ التأويلِ في تأويلِ ذلك؛ فقال بعضُهم نحوَ الذي قلنا فيه.

Tevil ehli bunun tevilinde ihtilaf etmişlerdir; bazısı bu hususta bizim söylediğimize benzer bir görüş belirtmiştir.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا ابن أبي زائدةَ، قال: أخبرنا ابن جريجٍ، قال: قلتُ لعطاءٍ: ما {عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ}؟ قال: عما كان في الجاهليةِ. قال: قلتُ: وما {وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ}؟ قال: من عاد في الإسلامِ فينتقمُ اللهُ منه، وعليه مع ذلك الكفَّارةُ .

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Zâide anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Atâ'ya: "{عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ} 'Allah geçmiştekileri affetmiştir' ne demektir?" dedim. "Cahiliye döneminde olan şeylerdir" dedi. Dedim ki: "{وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ} 'Kim bir daha dönerse, Allah ondan intikamını alır' ne demektir?" Şöyle dedi: "Kim İslam'da iken [buna] dönerse Allah ondan intikamını alır ve bununla beraber onun üzerine kefaret de gerekir ."

حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: أخبرنا ابن جريجٍ، قال: قلتُ لعطاءٍ. فذكَر نحوَه، وزاد فيه، وقال: وإن عاد فقتَل، عليه الكفارةُ. قلتُ: هل في العَوْدِ من حدٍّ يُعْلَمُ؟ قال: لا. قلتُ: فترى حقًّا على الإمامِ أن يعاقبَه؟ قال: لا، هو ذنبٌ أَذْنَبه فيما بينَه وبينَ اللَّهِ، ولكن يَفْتدِى.

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Atâ'ya sordum; bunun bir benzerini zikretti, [rivayete] ilavede bulundu ve şöyle dedi: "Eğer [avlanmaya] tekrar döner de öldürürse, üzerine kefaret gerekir." Dedim ki: "Tekrar dönmenin bilinen bir sınırı var mıdır?" "Hayır" dedi. Dedim ki: "Peki, devlet başkanının onu cezalandırmasını bir hak (görev) olarak görür müsün?" Şöyle dedi: "Hayır, o kendisi ile Allah arasında işlediği bir günahtır; lâkin fidyesini öder."

حدَّثنا سفيانُ، قال: ثنا محمدُ بنُ بكرٍ وأبو خالدٍ، عن ابن جريجٍ، عن عطاءٍ: {وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ}. قال: في الإسلامِ، وعليه مع ذلك الكفَّارةُ. قلتُ: عليه من الإمامِ عقوبةٌ؟ قال: لا.

Bize Süfyân anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Bekr ve Ebû Hâlid, İbn Cüreyc'den, o da Atâ'dan {وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ} “Kim bir daha dönerse, Allah ondan intikamını alır” [ayeti hakkında] anlattılar; şöyle dedi: "İslam'da iken [dönerse böyledir] ve bununla beraber onun üzerine kefaret de gerekir." Dedim ki: "Devlet başkanından ona bir ceza var mıdır?" "Hayır" dedi.

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سفيانَ، عن ابن جريجٍ، عن عطاءٍ: {عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ}: عما كان في الجاهليةِ، {وَمَنْ عَادَ}. قال: في الإسلامِ، {فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ}، وعليه الكفَّارةُ. قال: قلتُ لعطاءٍ: فعليه من الإمامِ عقوبةٌ؟ قال: لا.

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Vekî' anlattı; ve bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o İbn Cüreyc'den, o da Atâ'dan anlattı: {عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ}: Cahiliyede olan şeyleri [affetmiştir], {وَمَنْ عَادَ}: İslam'da iken dönendir, {فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ}: Allah ondan intikamını alır ve üzerine kefaret gerekir. Dedi ki: Atâ'ya: "Peki, devlet başkanından ona bir ceza var mıdır?" dedim. "Hayır" dedi.

حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن ابن جريجٍ، عن عطاءٍ، قال: يُحْكَمُ عليه في الخطأَ والعمدِ والنسيانِ، وكلَّما أصاب، قال اللهُ ﷿: {عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ}. قال: ما كان في الجاهليةِ، {وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ} مع الكفَّارِةِ. قال سفيانُ: قال ابن جريجٍ: فقلتُ: أَيُعاقبُه السلطانُ؟ قال: لا.

Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, İbn Cüreyc'den, o da Atâ'dan anlattı; o şöyle demiştir: Hata ile yapan, kasten yapan ve unutan kimseye [av cezasında] her vuruşunda aleyhine hüküm verilir. Allah Azze ve Celle: {عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ} buyurmuştur; [Atâ] dedi ki: Cahiliyede olanlardır. {وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ} kefaretle beraber [intikam alır]. Süfyân dedi ki: İbn Cüreyc dedi ki: "Yönetici onu cezalandırır mı?" diye sordum. "Hayır" dedi.

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ بكرٍ وأبو خالدٍ، عن ابن جريجٍ، قال: قلتُ لعطاءٍ: {عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ}. قال: عما كان في الجاهلية.

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Bekr ve Ebû Hâlid, İbn Cüreyc'den anlattılar; dedi ki: Atâ'ya {عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ} “Allah geçmiştekileri affetmiştir” [ayetini] sordum. "Cahiliye döneminde olan şeyleri [kastetmektedir]" dedi.

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، عن أبي بشرٍ، عن عطاءِ بن أبى رَباحٍ أنه قال: يُحْكَمُ عليه كلَّما عاد .

Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Ebû Bişr'den, o da Atâ b. Ebî Rebâh'tan anlattı; o şöyle demiştir: "Her ne zaman [av öldürmeye] dönerse aleyhine hüküm verilir ."

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ، قال: كلَّما أصاب

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o da Mücâhid'den anlattı; [Mücâhid] şöyle dedi: Her ne zaman vurursa

المحرمُ الصيدَ ناسيًا حُكِم عليه .

unutan kimse olarak her ne zaman av vurursa aleyhine hüküm verilir .

حدَّثني يحيى بنُ طلحةَ اليَرْبوعيُّ، قال: ثنا فُضيلُ بنُ عِياضٍ، عن منصورٍ عن إبراهيمَ، قال: كلَّما أصاب الصيدَ المحرمُ حُكِم عليه .

Bana Yahyâ b. Talha el-Yerbûî anlattı, dedi ki: Bize Fudayl b. İyâz, Mansûr'dan, o da İbrâhîm'den anlattı; o şöyle dedi: İhramlı kimse her ne zaman av vurursa aleyhine hüküm verilir .

حدَّثنا عمرُو بنُ عليٍّ، قال: ثنا سفيانُ بنُ عُيينةَ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن عطاءٍ، قال: من قتَل الصيدَ ثم عاد حُكِم عليه .

Bize Amr b. Ali anlattı, dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne, İbn Ebî Necîh'ten, o da Atâ'dan anlattı; o şöyle dedi: Kim bir avı öldürür sonra tekrar dönerse aleyhine hüküm verilir .

حدَّثنا عمرٌو، قال: ثنا سفيانُ بنُ عُيينةَ، عن داودَ بن أبى هندٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: يُحْكُمُ عليه، [أفيُخلَعُ! أفيُتْركُ] !

Bize Amr anlattı, dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne, Dâvûd b. Ebî Hind'den, o da Saîd b. Cübeyr'den anlattı; o şöyle demiştir: "Aleyhine hüküm verilir; [cezasız mı bırakılacak! serbest mi bırakılacak]! "

حدَّثنا عمرٌو، قال: ثنا عبدُ الوهابِ، قال: ثنا داودُ بنُ أبى هندٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ: الذي يصيبُ الصيدَ وهو محرمٌ، فيُحْكَمُ عليه ثم يعودُ؟ قال: يُحْكَمُ عليه.

Bize Amr anlattı, dedi ki: Bize Abdülvehhâb anlattı, dedi ki: Bize Dâvûd b. Ebî Hind, Saîd b. Cübeyr'den anlattı: İhramlı iken av vuran, aleyhine hüküm verildikten sonra tekrar [av öldürmeye] dönen kimse hakkında; "Aleyhine hüküm verilir" dedi.

حدَّثنا عمرٌو، قال: ثنا كَثيرُ بنُ هشامٍ، قال: ثنا الفُراتُ بنُ سلمانَ ، عن عبدِ الكريمِ، عن عطاءٍ، قال: يُحْكَمُ عليه كلَّما عاد .

Bize Amr anlattı, dedi ki: Bize Kesîr b. Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Fürât b. Selmân , Abdülkerîm'den, o da Atâ'dan anlattı; o şöyle dedi: "Her ne zaman dönerse aleyhine hüküm verilir ."

وقال آخرون: معنى ذلك: عفا اللهُ عمَّا سلَف منكم في ذلك في الجاهليةِ، ومن عاد في الإسلامِ فينتقمُ اللهُ منه بإلزامِه الكفَّارةَ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bunun anlamı; cahiliye döneminde bu hususta sizden geçmiş olan şeyleri Allah affetmiştir; İslam'da kim buna dönerse, Allah ona kefareti gerekli kılarak ondan intikamını alır, demektir.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنى ابن البَرْقيِّ، قال: ثنا عمرٌو، عن زُهيرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ وعطاءٍ في

Bana İbnü’l-Berkî anlattı, dedi ki: Bize Amr, Züheyr’den, [o da] Saîd b. Cübeyr ve Atâ’dan [şöyle dediklerini] rivayet etti:

قول الله تعالى ذكرُه: {وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ}. قالا: {فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ}، يعني بالجزاء، {عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ} في الجاهليةِ.

Allah Teâlâ'nın: {وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ} “Kim bir daha dönerse, Allah ondan intikamını alır” sözü hakkında anlattı; ikisi şöyle dediler: "{فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ} 'Allah intikamını alır' yani ceza ile; {عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ} 'Allah geçmiştekileri affetmiştir' yani cahiliyedekileri."

وقال آخرون في ذلك: عفا اللهُ عما سلَف من قتلِ من قتَل منكم الصيدَ حرامًا في أولِ مرةٍ، ومن عاد ثانيةً لقتلِه بعدَ أُولَى حرامًا، فاللهُ وليُّ الانتقامِ منه، دونَ كفَّارةٍ تَلْزَمُه لقتلِه إيَّاه.

Başkaları da bu hususta şöyle demiştir: Sizden ihramlı iken ilk defasında av öldüren kimsenin geçmişteki öldürmesini Allah affetmiştir; kim de ilk defasından sonra ihramlı iken onu öldürmeye ikinci kez dönerse, onu öldürmesinden dolayı kendisine bir kefaret gerekmeksizin ondan intikam alacak olan Allah'tır.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليِّ بن أبي طلحةَ، عن ابن عباسٍ: من قتَل شيئًا من الصيدِ خطأً وهو محرمٌ، [حُكم عليه كلما عاد، ومن قتَله متعمِّدًا] ، حُكِم عليه فيه مرةً واحدةً، فإن عاد يقالُ له: ينتقمُ اللهُ منك. كما قال اللهُ ﷿ .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan anlattı: İhramlı iken hataen bir av öldüren kimseye, [her döndüğünde aleyhine hüküm verilir; onu kasten öldüren kimseye ise] bunda bir defa hüküm verilir; eğer tekrar dönerse ona: "Allah senden intikam alır" denilir. Nitekim aziz ve celil olan Allah da böyle buyurmuştur .

حدَّثنا يحيى بنُ طلحةَ اليَرْبُوعيُّ، قال: ثنا فُضيلُ بنُ عِياضٍ، عن هشامٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ، قال: إذا أصاب المحرمُ الصيدَ حُكِم عليه، فإن عاد لم يُحْكَمْ عليه، وكان ذلك إلى اللهِ ﷿، إن شاء عاقبه، وإن شاء عفا عنه. ثم قرَأ هذه الآيةَ: {وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ} .

Bize Yahyâ b. Talha el-Yerbûî anlattı, dedi ki: Bize Fudayl b. İyâz, Hişâm'dan, o da İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan anlattı; o şöyle dedi: İhramlı kimse bir av vurursa aleyhine hüküm verilir; eğer tekrar dönerse aleyhine hüküm verilmez ve bu [durum] aziz ve celil olan Allah'a kalır; dilerse onu cezalandırır, dilerse onu bağışlar. Sonra şu ayeti okudu: {وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ} “Kim bir daha dönerse, Allah ondan intikamını alır. Allah mutlak güç sahibidir, intikam sahibidir” .

حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا يحيى بنُ أبى زائدةَ، قال: ثنا داودُ، عن عامرٍ، قال: جاء رجلٌ إلى شريحٍ، فقال: إنى أصبتُ صيدًا وأنا محرمٌ. فقال: هل أصبتَ قبلَ ذلك

Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Ebî Zâide anlattı, dedi ki: Bize Dâvûd, Âmir'den anlattı; o şöyle dedi: Şüreyh'e bir adam gelip: "Ben ihramlı iken bir av vurdum" dedi. [Şüreyh de]: "Bundan önce

شيئًا؟ قال: لا. قال: لو قلتَ: نعم. وكَلتُك إلى اللهِ، يكونُ هو ينتقمُ منك، إنه عزيزٌ ذو انتقامٍ. قال داودُ: فذكَرتُ ذلك لسعيدِ بن جبيرٍ، فقال: بل يُحْكَمُ عليه، أفيُخْلَعُ !

bir şey vurmuş muydun?" diye sordu. O: "Hayır" dedi. Şüreyh: "Eğer 'Evet' deseydin, seni Allah'a havale ederdim; O senden intikam alırdı, şüphesiz O mutlak güç sahibidir, intikam sahibidir" dedi. Dâvûd dedi ki: Bunu Saîd b. Cübeyr'e anlattım, o da şöyle dedi: "Aksine aleyhine hüküm verilir; [cezasız mı] bırakılacak!"

حدَّثني أبو السائبِ وعمرُو بنُ عليٍّ، قالا: ثنا أبو معاويةَ، عن الأعمشِ، عن إبراهيمَ، قال: إذا أصاب الرجلُ الصيدَ وهو محرمٌ، وقيل له: أصبتَ صيدًا قبلَ هذا؟ قال: فإن قال: نعم. قيل له: اذهَبْ، فينتقمُ اللهُ منك. وإن قال: لا. حُكِم عليه .

Bana Ebü's-Sâib ve Amr b. Ali anlattılar, dediler ki: Bize Ebû Muâviye, el-A'meş'ten, o da İbrâhîm'den anlattı; o şöyle dedi: Bir adam ihramlı iken av vurup kendisine: "Bundan önce bir av vurmuş muydun?" denildiğinde; eğer: "Evet" derse, ona: "Git, Allah senden intikamını alsın" denilir. Şayet: "Hayır" derse aleyhine hüküm verilir .