حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا أبو سفيانَ، عن معمرٍ، عن الزهريِّ، عن سعيدِ بن المسيَّبِ: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ}. قال: طعامُه: ما تزوَّدتَ مملوحًا في سفرِك .
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Ebû Süfyân, Ma'mer'den, o ez-Zührî'den, o da Saîd b. el-Müseyyeb'den: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ} “Ve size bir geçimlik olmak üzere onun yiyeceği...” [ayeti hakkında] anlattı; o: "Onun yiyeceği, yolculuğunda tuzlanmış olarak azık edindiğin şeydir " dedi.
حدَّثنا عمرُو بنُ عبدِ الحميدِ وسعيدُ بنُ الربيعِ الرازيُّ، قالا: ثنا سفيانُ، [عن عمرو] ، قال: قال جابرُ بنُ زيدٍ: كنا نتحدَّثُ أن طعامَه مليحُه، ونكرَهُ الطافيَ منه .
Bize Amr b. Abdilhamîd ve Saîd b. er-Rebî' er-Râzî anlattılar, dediler ki: Bize Süfyân, [Amr'dan] anlattı; o şöyle dedi: Câbir b. Zeyd dedi ki: "Biz onun yiyeceğinin tuzlanmış olanı olduğunu konuşur ve ondan su üstüne çıkan (ölü) balığı hoş karşılamazdık ."
وقال آخرون: طعامُه ما فيه.
Başkaları da şöyle demiştir: Onun yiyeceği, içinde bulunan şeylerdir.
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن عُيينةَ، عن عمرٍو، عن عكرمةَ، قال: طعامُ البحرِ ما فيه.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İbn Uyeyne, Amr'dan, o da İkrime'den anlattı; o: "Denizin yiyeceği, içindeki şeylerdir" dedi.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن حُريثٍ، عن عكرمة: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ}. قال: ما جاء به البحرُ [بموْجِه هكذا] .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Hurays'ten, o da İkrime'den: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ} “Ve size bir geçimlik olmak üzere onun yiyeceği...” [ayeti hakkında] anlattı; o: "Denizin [dalgalarıyla böylece] getirdiği şeydir " dedi.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا حميدُ بنُ عبدِ الرحمنِ، عن حسنِ بن صالحٍ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ، قال: طعامُه كلُّ ما صِيد منه.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Humeyd b. Abdirrahmân, Hasen b. Sâlih'ten, o Leys'ten, o da Mücâhid'den anlattı; o: "Onun yiyeceği, ondan avlanan her şeydir" dedi.
وأولى هذه الأقوالِ بالصوابِ عندَنا قولُ من قال: طعامُه ما قذَفه البحرُ، أو حَسَر عنه فوُجِد ميِّتًا على ساحلِه. وذلك أن الله تعالى ذكرُه ذكَر قبلَه صيدَ البحرِ الذي يصادُ، فقال: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ}. فالذي يجبُ أن يُعْطَفَ عليه في المفهومِ ما لم يُصَدُ منه، فيقالُ: أُحِلَّ لكم ما صِدتموه من البحرِ، وما لم تَصيدوه منه. وأما المليحُ فإنه ما كان منه مُلِّح بعدَ الاصطيادِ، فقد دخَل في جملةِ قوله: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ}. فلا وجهَ لتكريرِه، إذ لا فائدةَ فيه وقد أَعْلَم عبادَه تعالى ذكرُه إحلالَه ما صِيد من البحرِ بقولِه: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ} - [فلا فائدةَ] أن يقالَ لهم بعدَ ذلك: ومليحُه الذي صِيد حلالٌ لكم. لأن ما صِيد منه فقد بيَّن تحليلَه، طريًّا كان أو مليحًا، بقولِه: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ}. واللهُ يتعالى عن أن يخاطِبَ عبادَه بما لا يُفيدُهم به فائدةً.
Bize göre bu görüşlerin doğruya en yakın olanı: "Onun yiyeceği, denizin dışarı attığı veya suların çekilmesiyle sahilinde ölü olarak bulunan şeydir" diyenin görüşüdür. Zira zikri yüce olan Allah, bundan önce avlanan deniz avını zikretmiş ve: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ} “Deniz avı size helal kılındı” buyurmuştur. Dolayısıyla anlam bakımından buna atfedilmesi gereken şey, ondan avlanmamış olan kısımdır. Böylece: "Denizden avladığınız ve ondan avlamadığınız şeyler size helal kılındı" denilmiş olur. Tuzlanmış olana gelince; o, avlandıktan sonra tuzlanan şey olduğuna göre, [zaten] O'nun: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ} “Deniz avı size helal kılındı” sözünün kapsamına girmiştir. Dolayısıyla bunun tekrarlanmasının bir anlamı yoktur; zira bunda bir fayda bulunmamaktadır. Oysa zikri yüce olan [Allah], {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ} “Deniz avı size helal kılındı” sözüyle kullarına denizden avlanan şeyin helal olduğunu bildirmiştir. Bundan sonra onlara: "Avlanan tuzlanmışı da size helaldir" denilmesinde [bir fayda yoktur] . Çünkü ondan avlanan şeyin -ister taze ister tuzlanmış olsun- helal olduğu O'nun: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ} “Deniz avı size helal kılındı” sözüyle zaten açıklanmıştır. Allah ise kullarına kendilerine hiçbir fayda sağlamayacak bir sözle hitap etmekten münezzehtir.
وقد رُوِى عن رسولِ اللهِ ﷺ بنحوِ الذي قلنا خبرٌ، وإن كان بعضُ نقَلَتِه يقفُ
Nitekim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den söylediğimiz doğrultuda bir haber rivayet edilmiştir; her ne kadar nakledenlerinden bazıları [onu]
به على ناقلِه عنه من الصحابِة، وذلك ما حدَّثنا هنَّادُ بنُ السَّريِّ، قال: ثنا عَبْدةُ بنُ سليمانَ، عن محمدِ بن عمرٍو، قال: ثنا أبو سَلَمةَ، عن أبي هريرةَ، قال: قال رسول الله ﷺ: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ}. قال: "طعامُه ما لفَظه ميِّتًا فهو طعامُه" .
...onu kendisinden nakleden sahâbîde mevkûf kılmaktadır. Şöyle ki: Bize Hennâd b. es-Serî anlattı, dedi ki: Bize Abde b. Süleymân, Muhammed b. Amr'dan anlattı, dedi ki: Bize Ebû Seleme, Ebû Hüreyre'den anlattı; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ} “Size ve yolculara bir geçimlik olmak üzere deniz avı ve onun yiyeceği size helal kılındı” [ayeti hakkında]: "Onun yiyeceği, [denizin] ölü olarak [dışarı] attığı şeydir; işte onun yiyeceği odur " buyurdu.
وقد وقَف هذا الحديثَ بعضُهم على أبي هريرةَ.
Bazıları ise bu hadisi Ebû Hüreyre'de mevkûf kılmıştır (onun kendi sözü olarak rivayet etmiştir).
حدَّثنا هنَّادٌ، قال: ثنا ابن أبي زائدةَ، عن محمدِ بن عمرٍو، عن أبي سلمةَ، عن أبي هريرةَ في قولِه: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ}. قال: طعامُه ما لفَظه ميتًا .
Bize Hennâd anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Zâide, Muhammed b. Amr'dan, o Ebû Seleme'den, o da Ebû Hüreyre'den [Allah'ın]: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ} “Deniz avı ve onun yiyeceği size helal kılındı” sözü hakkında anlattı; o: "Onun yiyeceği, [denizin] ölü olarak [dışarı] attığı şeydir " dedi.
القولُ في تأويلِ قولِه: {مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ}.
[Allah'ın]: {مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ} “Size ve yolculara bir geçimlik olmak üzere...” sözünün tefsirine dair görüş:
يعنى تعالى ذكرُه بقولِه: {مَتَاعًا لَكُمْ}: منفعةً لمن كان منكم مقيمًا أو حاضرًا في بلِده يستمتعُ بأكلِه ويَنْتَفِعُ به، {وَلِلسَّيَّارَةِ}. يقولُ: ومنفعةً أيضًا ومتعةً للسائرين من أرضٍ إلى أرضٍ، ومسافرين يتزوَّدونه في سفرِهم مليحًا.
Zikri yüce olan [Allah], {مَتَاعًا لَكُمْ} “Size bir geçimlik olmak üzere...” sözüyle: Sizden mukim olan veya memleketinde hazır bulunan kimse için, onu yemek suretiyle faydalandığı ve yararlandığı bir menfaat [olmasını], {وَلِلسَّيَّارَةِ} “ve yolculara...” sözüyle de bir yerden bir yere giden yolcular ve yolculuklarında onu tuzlanmış olarak azık edinen seferdekiler için de bir menfaat ve geçimlik olmasını kastetmektedir.
و "السَّيَّارَةِ" جمعُ سيَّارٍ.
"es-Seyyâre" (السَّيَّارَةِ) kelimesi, "seyyâr" (yolcu) kelimesinin çoğuludur.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرني أبو إسحاقَ، عن عكرمةَ أنه قال في قولِه: {مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ}. قال: لمن كان بحضرةِ البحرِ،
Bana Ya‘kūb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bana Ebû İshâk bildirdi, İkrime’den rivayet edildiğine göre o, [Allah Teâlâ’nın]: {مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ} “Size ve yolculara bir faydalanma olmak üzere...” buyruğu hakkında şöyle demiştir: “[Size olan kısmı], deniz kıyısında bulunanlar içindir,”
{وَلِلسَّيَّارَةِ} السَّفْرُ .
{وَلِلسَّيَّارَةِ} “ve yolculara...” ise yolcu olanlardır ."
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيةَ، عن سعيدِ بن أبي عَرُوبةَ، عن قتادةَ في قولِه: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ}: ما قذَف البحرُ، وما يتزوَّدون في أسفارِهم من هذا المالحِ. يتأوَّلُها على هذا.
Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Saîd b. Ebî Arûbe'den, o da Katâde'den [Allah'ın]: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ} “Ve size ve yolculara bir geçimlik olmak üzere onun yiyeceği...” sözü hakkında anlattı: "Denizin dışarı attığı şey ve onların bu tuzlanmış balıktan yolculuklarında azık edindikleri şeydir." Bunu bu şekilde tevil ediyordu.
حدَّثنا بشرُ بنُ معاذٍ، قال: ثنا جامعُ بنُ حمادٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُريعٍ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ}: مملوحُ السمكِ، ما يتزوَّدون في أسفارِهم.
Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Câmi' b. Hammâd anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ} “Ve size ve yolculara bir geçimlik olmak üzere onun yiyeceği...” [ayeti hakkında] anlattı: "Tuzlanmış balıktır; yolculuklarında azık edindikleri şeydir."
حدَّثنا سليمانُ بنُ عمرَ بن خالدٍ الرقيُّ، قال: ثنا مِسْكينُ بنُ بُكيرٍ، قال: ثنا عبدُ السلامِ بنُ حبيبٍ النجَّاريُّ، عن الحسنِ في قولِه: {وَلِلسَّيَّارَةِ}. قال: هم المُحْرِمون .
Bize Süleymân b. Ömer b. Hâlid er-Rakkî anlattı, dedi ki: Bize Miskîn b. Bükeyr anlattı, dedi ki: Bize Abdüsselâm b. Habîb en-Neccârî, el-Hasan'dan [Allah'ın]: {وَلِلسَّيَّارَةِ} “ve yolculara...” sözü hakkında anlattı; o: "Onlar ihramlı olanlardır " dedi.
حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مفضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّديِّ: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ}: أما طعامُه فهو المالحُ، منه بلاغٌ يأكُلُ منه السيَّارُ في الأسفارِ.
Bana Muhammed b. el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ} “Ve size ve yolculara bir geçimlik olmak üzere onun yiyeceği...” [ayeti hakkında] anlattı: "Onun yiyeceğine gelince, o tuzlanmış olandır; onda bir yetecek azık vardır ki, yolcu yolculuklarda ondan yer."
حدَّثنا المثنى، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليِّ بن أبى طلحةَ، عن ابن عباسٍ: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ}. قال: طعامُه مالُحِه وما قذَف البحرُ منه، يتزوَّدُه المسافرُ. وقال مرةً أُخرى: مالُحِه وما قذَف البحرُ، فمالُحِه يتزوَّدُه المسافرُ.
Bize el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ} “Ve size ve yolculara bir geçimlik olmak üzere onun yiyeceği...” [ayeti hakkında] anlattı; [İbn Abbâs] dedi ki: "Onun yiyeceği, tuzlanmış olanı ve denizin [karaya] attığıdır; yolcu onu azık edinir." Başka bir seferinde de şöyle demiştir: "Tuzlanmış olanı ve denizin attığıdır; tuzlanmış olanını yolcu azık edinir."
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ}: يعنى المالحَ يتزوَّدُه.
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ} “Ve size ve yolculara bir geçimlik olmak üzere onun yiyeceği...” [ayeti hakkında] anlattı; [İbn Abbâs]: "[Yolcunun] azık edindiği tuzlanmış olanı kastetmektedir" dedi.
وكان مجاهدٌ يقولُ في ذلك بما حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ}. قال: أهلُ القرى، {وَلِلسَّيَّارَةِ}. قال: أهلُ الأمصارِ .
Mücâhid bu konuda, bana Muhammed b. Amr'ın anlattığı şu rivayeti söylüyordu: Dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den: {وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ} “Ve size bir geçimlik olmak üzere onun yiyeceği...” [ayeti hakkında] anlattı: "Köy ahalisidir", {وَلِلسَّيَّارَةِ} “ve yolculara...” [hakkında ise]: "Büyük şehirlerin ahalisidir " dedi.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجَّاجٌ، عن ابن جريجٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {مَتَاعًا لَكُمْ}. قال: لأهلِ القرى، {وَلِلسَّيَّارَةِ} قال: أهلُ الأمصارِ [وأجنابُ الناسِ] كلُّهم.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'in [Allah'ın]: {مَتَاعًا لَكُمْ} “Size bir geçimlik olmak üzere...” sözü hakkında [şöyle dediğini] anlattı: "Köy ahalisi içindir", {وَلِلسَّيَّارَةِ} “ve yolculara...” hakkında ise: "Büyük şehirlerin ahalisi [ve diğer insanların] hepsi" dedi.
وهذا الذي قاله مجاهدٌ من أن السيَّارة هم أهلُ الأمصارِ لا وجهَ له مفهومٌ، إلا أن يكون أراد بقوله: هم أهلُ الأمصار. هم المسافرون من أهل الأمصارِ، فيجبُ أن يدخُلَ في ذلك كلُّ سيَّارةٍ؛ مِن أهلِ الأمصارِ كانوا أو من أهلِ القرى، فأما السيَّارةُ فلا [نعْقِلُه: المقيمون] في أمصارهم.
Mücâhid'in seyyârenin büyük şehir ahalisi olduğuna dair bu söylediği şeyin anlaşılır bir yönü yoktur; meğerki "Onlar büyük şehir ahalisidir" sözüyle büyük şehir ahalisinden olan yolcuları kastetmiş olsun. O takdirde ister büyük şehir ahalisinden ister köy ahalisinden olsun bütün yolcuların buna dâhil olması gerekir. Seyyâreye gelince, biz bundan kendi şehirlerinde [ikamet edenleri anlamayız] .
القولُ في تأويلِ قولِه: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا}.
[Allah'ın]: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا} “İhramlı olduğunuz sürece kara avı size haram kılındı” sözünün tefsirine dair görüş:
يعنى تعالى ذكرُه: وحرَّم اللهُ عليكم أيُّها المؤمنون صيدَ البَرَّ، {مَا دُمْتُمْ حُرُمًا}. يقولُ: ما كنتم مُحْرِمين، لم تُحِلُّوا من إحرامِكم.
Zikri yüce olan [Allah] şunu kastetmektedir: Ey müminler! {مَا دُمْتُمْ حُرُمًا} “İhramlı olduğunuz sürece” kara avı [Allah tarafından] size haram kılındı. Şöyle buyurmaktadır: İhramlı olduğunuz, ihramınızdan çıkmadığınız müddetçe.
ثم اخْتَلف أهلُ العلمِ في المعنى الذي عَنَى اللهُ تعالى ذكرُه بقولِه: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ}؛ فقال بعضُهم: عنى بذلك أنه حرَّم علينا كلَّ معاني صيدِ البرِّ؛ اصطيادٍ، وأكلٍ، وقتلٍ، وبيعٍ، وشراءٍ، وإمساكٍ، وتملُّكٍ.
Sonra ilim ehli, zikri yüce olan Allah'ın: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ} “Kara avı size haram kılındı” sözüyle kastettiği anlam hususunda ihtilaf etti. Bazıları şöyle dedi: Bununla kara avının bütün anlamlarını; yani avlamayı, yemeyi, öldürmeyi, satmayı, satın almayı, elde tutmayı ve mülk edinmeyi bize haram kıldığını kastetmiştir.
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، عن يزيدَ بنُ أبي زيادٍ، عن عبدِ اللهِ بن الحارثِ بن نوفلٍ، عن أبيه، قال: حجَّ عثمانُ بنُ عفانَ، فحجَّ عليٌّ معه. قال: فأُتِى عثمانُ بلحمِ صيدٍ صاده حَلالٌ، فأكَل منه ولم يأكُلْ عليٌّ، فقال عثمانُ: واللهِ ما صِدْنا ولا أمَرنا ولا أشَرْنا. فقال عليٌّ: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا} .
Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym, Yezîd b. Ebî Ziyâd'dan, o Abdullah b. el-Hâris b. Nevfel'den, o da babasından anlattı; o şöyle dedi: Osmân b. Affân hacca gitti, Ali de onunla birlikte hac yaptı. Dedi ki: Osmân'a ihramda olmayan birinin avladığı bir av eti getirildi. Osmân ondan yedi, Ali ise yemedi. Bunun üzerine Osmân: "Vallahi biz ne avlandık ne emrettik ne de işaret ettik" dedi. Ali ise: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا} “İhramlı olduğunuz sürece kara avı size haram kılındı” [ayetini okudu].
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا هارونُ بنُ المغيرةِ، عن عمرِو بن أبي قَيْسٍ، عن سِمَاكٍ، عن صُبيحِ بن عبدِ اللهِ العَبْسيِّ، قال: بعَث عثمانُ بنُ عفانَ أبا سفيانَ بنَ الحارثِ على العَروضِ، فنزل قُدَيْدَ، فمرَّ به رجلٌ من أهلِ الشامِ معه بازيٌّ وصقرٌ، فاستعاره منه، فاصطاد به من اليعاقيبِ، فجعَلهن في حظِيرةٍ، فلما مرَّ به عثمانُ طبَخهن، ثم قدمهنَّ إليه، فقال عثمانُ: كُلوا. فقال بعضُهم: حتى يجئَ عليُّ بنُ أبى
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn b. el-Muğîre, Amr b. Ebî Kays'tan, o Simâk'tan, o da Subeyh b. Abdillâh el-Absî'den anlattı; o şöyle dedi: Osmân b. Affân, Ebû Süfyân b. el-Hâris'i el-Arûz'a [görevli olarak] gönderdi. [Ebû Süfyân] Kudeyd'e konakladı. Yanında bir doğan ve bir şahin bulunan Şam ehlinden bir adam onun yanından geçti; [Ebû Süfyân] bunları ondan ödünç alıp bunlarla keklikler avladı ve onları bir ağıla koydu. Osmân yanına uğradığında onları pişirdi, sonra da ona ikram etti. Bunun üzerine Osmân: "Yiyin" dedi. İçlerinden bazıları: "Ali b. Ebî [Tâlib gelene kadar bekleyelim]" dediler.
طالب. فلما جاء فرأى ما بينَ أيديهم، قال عليٌّ: إنا لن نأكُلَ منه. فقال عثمانُ: ما لك لا تأكُلُ؟ فقال: هو صيدٌ، ولا يَحِلُّ أكله وأنا مُحْرِمٌ. فقال عثمانُ: بيِّنْ لنا. فقال عليٌّ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ} [المائدة: ٩٥]. فقال عثمانُ: ونحن قتَلناه؟ فقرَأ عليه: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا}.
...Tâlib gelene kadar [bekleyin]" dediler. [Ali] gelip önlerindekini görünce: "Biz bundan asla yemeyiz" dedi. Osmân: "Sana ne oluyor da yemiyorsun?" dedi. [Ali]: "O bir avdır; ihramlı iken onu yemek bana helal değildir" dedi. Osmân: "Bize açıkla" deyince, Ali: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ} “Ey iman edenler! İhramlı iken avı öldürmeyin” [el-Mâide: 95] [ayetini okudu]. Osmân: "Biz mi onu öldürdük?" dedi. Bunun üzerine Ali ona: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا} “Size ve yolculara bir geçimlik olmak üzere deniz avı ve onun yiyeceği size helal kılındı; ihramlı olduğunuz sürece ise kara avı size haram kılındı” [ayetini] okudu.
حدَّثنا تميمُ بنُ المنتصرِ وعبدُ الحميدِ بنُ بَيَانٍ القَنَّادُ، قالا: أخبرنا إسحاقُ الأزرقُ، عن شريكٍ، عن سِمَاكِ بن حربٍ، عن صُبيحِ بن عبدِ اللهِ العَبْسيِّ، قال: اسْتَعمل عثمانُ بنُ عفَّانَ أبا سفيانَ بنَ الحارثِ على العَروضِ. ثم ذكَر نحوَه، وزاد فيه: قال: فمكَث عثمانُ ما شاء اللهُ أن يمكُثَ، ثم أُتِى فقيل له بمكةَ: هل لك في ابن أبي طالبٍ، أُهْدِيَ له صفيفُ حمارٍ فهو يأكُلُ منه! فَأَرْسَل إليه عثمانُ وسأله عن أكلِ الصفيفِ فقال: أما أنت فتأكُلُ، وأما نحن فتنهانا؟ فقال: إنه صِيد عامَ أول وأنا حَلالٌ، فليس عليَّ بأكلِه بأسٌ، وصِيد ذلك - يعنى اليعاقيب - وأنا مُحْرِمٌ، وذُبِحن وأنا حَرَامٌ .
Bize Temîm b. el-Muntasır ve Abdülhamîd b. Beyân el-Kannâd anlattılar, dediler ki: Bize İshâk el-Ezrak, Şerîk'ten, o Simâk b. Harb'den, o da Subeyh b. Abdillâh el-Absî'den bildirdi; o şöyle dedi: Osmân b. Affân, Ebû Süfyân b. el-Hâris'i Arûz'a tayin etti. Sonra benzerini zikretti ve şunları ekledi: Dedi ki: Osmân Allah'ın dilediği kadar kaldı. Sonra Mekke'de ona gelinip şöyle denildi: "İbn Ebî Tâlib'in yanına uğramaz mısın; ona [yaban] eşeği kurutulmuş eti hediye edildi, o da ondan yiyor!" Bunun üzerine Osmân ona [haber] gönderdi ve kurutulmuş et yemesi hakkında ona sordu: "Sen yiyorsun da bizi men mi ediyorsun?" dedi. [Ali] dedi ki: "O geçen sene ben ihramsızken avlanmıştı; onu yememde bir sakınca yoktur. O keklikler ise ben ihramlıyken avlandı ve ben ihramlıyken kesildi ."
حدَّثنا عِمْرانُ بنُ موسى القزَّازُ، قال: ثنا عبدُ الوارثِ بنُ سعيدٍ، قال: ثنا يونسُ، عن الحسنِ، أن عمرَ بنَ الخطابِ لم يكن يَرَى بأسًا بلحمِ الصيدِ للمحرمِ،
Bize İmrân b. Mûsâ el-Kazzâz anlattı, dedi ki: Bize Abdülvâris b. Saîd anlattı, dedi ki: Bize Yûnus, Hasan'dan anlattı: Ömer b. el-Hattâb, ihramlı kimse için av etinde bir sakınca görmezdi,
وكرِهه عليُّ بنُ أبى طالبٍ، ﵄ .
Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anhümâ ise bunu hoş görmezdi .
حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ اللهِ بن بَزيعٍ، قال: ثنا بشرُ بنُ المفضَّلِ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، عن سعيدِ بن المسيَّبِ، أن عليًّا كرِه لحمَ الصيدِ للمحرِم على كلِّ حالٍ .
Bize Muhammed b. Abdillâh b. Bezî' anlattı, dedi ki: Bize Bişr b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den, o da Saîd b. el-Müseyyeb'den anlattı: Ali ihramlı kimse için av etini her halükarda mekruh görürdü .
حدَّثنا محمدُ بنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن يزيدَ بن أبى زيادٍ، عن عبدِ اللهِ بن الحارثِ، أنه شهِد عثمانَ وعليًّا أُتِيا بلحمٍ، فأكَل عثمانُ، ولم يأكُلْ عليٌّ، فقال عثمانُ: أنحن صِدْنا، أو صِيد لنا؟ فقرأ عليٌّ هذه الآيةَ: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا}.
Bize Muhammed b. el-Müsenna anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Yezîd b. Ebî Ziyâd'dan, o da Abdullah b. el-Hâris'ten anlattı; o, Osmân ile Ali'ye bir et getirildiğine şahit olmuştu: Osmân yemiş, Ali ise yememişti. Osmân: "Biz mi avlandık, yoksa bizim için mi avlandı?" dedi. Bunun üzerine Ali şu ayeti okudu: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا} “Size ve yolculara bir geçimlik olmak üzere deniz avı ve onun yiyeceği size helal kılındı; ihramlı olduğunuz sürece ise kara avı size haram kılındı”.
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرنا عمرُ بنُ أبي سَلَمةَ، عن أبيه، قال: حجَّ عثمانُ بنُ عفانَ، فحجَّ معه عليٌّ، فأُتِي بلحمِ صيدٍ صاده حلالٌ، فأكَل منه وهو مُحْرِمٌ، ولم يأكُلْ منه عليٌّ، فقال عثمانُ: إنه صِيد قبل أن نُحْرِمَ. فقال له عليٌّ: ونحن قد نزَلنا وأهالينا لنا حَلالٌ، أَفيَحْلُلْنَ لنا اليومَ ؟
Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym anlattı, dedi ki: Bize Ömer b. Ebî Seleme, babasından bildirdi; o şöyle dedi: Osmân b. Affân hacca gitti, Ali de onunla birlikte hac yaptı. Osmân'a ihramda olmayan birinin avladığı bir av eti getirildi. O da ihramlı olduğu halde ondan yedi, Ali ise ondan yemedi. Osmân: "O biz ihrama girmeden önce avlandı" dedi. Ali ise ona: "Biz konakladığımızda da eşlerimiz bize helaldi; peki bugün [ihramlıyken] bize helal olurlar mı ?" dedi.
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عمرٍو، عن عبدِ الكريمِ، عن مجاهدٍ، عن عبدِ اللهِ بنُ الحارثِ بن نوفلٍ، أن عليًّا أُتِى بشقِّ عَجُزِ حمارٍ وهو محرمٌ، فقال: إني محرمٌ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn, Amr'dan, o Abdülkerîm'den, o Mücâhid'den, o da Abdullah b. el-Hâris b. Nevfel'den anlattı: Ali ihramlı iken kendisine bir [yaban] eşeğinin sağrısının bir parçası getirildi de: "Ben ihramlıyım" dedi.
حدَّثنا ابن بزَيعٍ، قال: ثنا بشرُ بنُ المُفضَّل، قال: ثنا سعيدٌ، عن يَعْلَى بن
Bize İbn Bezî' anlattı, dedi ki: Bize Bişr b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Ya'lâ b.
حكيمٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ أنه كان يكرَهُه على كلِّ حالٍ ما كان محرمًا .
Hakîm'den, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan anlattı: O, ihramlı olduğu müddetçe her halükarda onu mekruh görürdü .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا ابن جريجٍ، قال: أخبرنا نافعٌ، أن ابنَ عمرَ كان يكرَهُ كلَّ شيءٍ من الصيدِ وهو حَرَامٌ، أُخِذ له أو لم يُؤْخَذُ له، وَشِيقةً وغيرَها .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc anlattı, dedi ki: Bize Nâfi' bildirdi: İbn Ömer ihramlı iken avdan olan her şeyi mekruh görürdü; ister kendisi için avlanmış olsun ister kendisi için avlanmamış olsun, kurutulmuş et olsun veya başkası olsun .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ القطَّانُ، عن عبدِ اللهِ، قال: أخبرني نافعٌ، أن ابنَ عمرَ كان لا يأكُلُ الصيدَ وهو محرمٌ وإن صاده الحَلالُ .
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd el-Kattân, Abdullah'tan anlattı, dedi ki: Bana Nâfi' bildirdi: İbn Ömer ihramda olmayan biri avlamış olsa bile ihramlı iken av etini yemezdi .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: أخبرنا ابن جريجٍ، قال: أخبرني الحسنُ بنُ مسلمِ بن يَنّاقٍ، أن طاوسًا كان يَنْهى الحَرَامَ عن أكلِ الصيدِ، وَشِيقةً وغيرَها، صِيد له أو لم يُصَدْ له .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc bildirdi, dedi ki: Bana el-Hasan b. Müslim b. Yennâk bildirdi: Tâvûs, ihramlı kimseyi av eti yemekten nehyederdi; ister kurutulmuş et olsun ister başkası olsun, kendisi için avlanmış olsun veya kendisi için avlanmamış olsun .
حدَّثنا عبد الأعلى، قال: ثنا خالدُ بنُ الحارثِ، قال: ثنا الأشعثُ، قال: قال الحسنُ: إذا صاد الصيدَ ثم أَحْرَم، لم يأكُلْ من لحمِه حتى يَحِلَّ، فإن أكَل منه وهو محرمٌ، لم يرَ الحسنُ عليه شيئًا.
Bize Abdüla'lâ anlattı, dedi ki: Bize Hâlid b. el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Eş'as anlattı, dedi ki: Hasan dedi ki: Bir kimse avı avlar da sonra ihrama girerse, ihramdan çıkıncaya kadar onun etinden yemez. Eğer ihramlı iken ondan yerse, Hasan ona bir şey [ceza] görmezdi.
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا حكَّامٌ وهارونُ، عن عَنْبسةَ، عن سالمٍ، قال:
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hükkâm ve Hârûn, Anbese'den, [o da] Sâlim'den naklen anlattı, dedi ki:
سألتُ سعيدَ بنَ جبيرٍ عن الصيدِ يَصيدُه الحلالُ، أيأكُلُ منه المحرمُ؟ فقال: سأذكُرُ لك من ذلك؛ إن الله تعالى ذكرُه قال: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ} [المائدة: ٩٥]. فنهى عن قتلِه، ثم قال: {وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ}. ثم قال تعالى ذكرُه: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ}. قال: يأتى الرجلُ أهلَ البحرِ فيقولُ: أَطْعِموني. فإن قال: غَرِيضًا أَلْقَوا شبكتَهم فصادوا له، وإن قال: أَطْعِمونى من طعامِكم. أَطْعَموه من سمكِهم المالحِ، ثم قال: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا}. وهو عليك حَرَامٌ، صِدْتَه، أو صاده حلالٌ.
Saîd b. Cübeyr'e ihramda olmayan birinin avladığı avı ihramlının yiyip yiyemeyeceğini sordum. Dedi ki: Sana bundan bahsedeceğim; zikri yüce olan Allah şöyle buyurdu: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ} [el-Mâide: 95] “Ey iman edenler! İhramlı iken avı öldürmeyin”. Böylece onu öldürmeyi yasakladı, sonra da: {وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ} “Sizden kim onu kasten öldürürse, cezası [öldürdüğü] hayvana denk bir davardır” buyurdu. Sonra zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurdu: {أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ} “Size ve yolculara bir geçimlik olmak üzere deniz avı ve onun yiyeceği size helal kılındı”. Dedi ki: Kişi deniz ehline gelir de: "Beni doyurun" der. Eğer "taze [balık]" derse, ağlarını atıp onun için avlarlar; şayet "yiyeceğinizden beni doyurun" derse, ona tuzlu balıklarından yedirirler. Sonra [Allah] şöyle buyurdu: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا} “İhramlı olduğunuz sürece ise kara avı size haram kılındı”. İster sen avlamış ol, ister ihramda olmayan biri avlamış olsun, o sana haramdır.
وقال آخرون: إنما عنَى اللهُ تعالى ذكرُه بقولِه: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا}. ما اسْتَحدث المحرمُ صيدَه في حالِ إحرامِه أو ذبَحَه، أو اسْتُحدِث له ذلك في تلك الحالِ؛ فأما ما ذبَحه حَلالٌ وللحلالِ، فلا بأسَ بأكلِه للمحرمِ، وكذلك ما كان في مِلْكِه قبلَ حالِ إحرامِه، فغيرُ محرَّمٍ عليه إمساكُه.
Başkaları ise şöyle dediler: Zikri yüce olan Allah {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا} “İhramlı olduğunuz sürece ise kara avı size haram kılındı” sözüyle sadece ihramlının ihram halindeyken yeni avladığı veya kestiği yahut o haldeyken kendisi için yeni avlanan şeyi kastetmiştir. İhramsız birinin ihramsız biri için kestiği şeye gelince, ihramlının onu yiyebilmesinde bir sakınca yoktur. Aynı şekilde ihram halinden önce mülkiyetinde olan şeyi [elinde] tutması da ona haram değildir.
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللهِ بن بَزِيعٍ، قال: ثنا بشرٌ بنُ المفضَّلِ، قال: ثنا سعيدٌ، قال: ثنا قتادةُ، أن سعيدَ بنَ المسيَّبِ حدَّثه عن أبي هريرةَ، أنه سُئِل عن لحمِ صيدٍ صاده حلالٌ، أيأكُلُه المحرمُ؟ قال: فأفتاه هو بأكلِه، ثم لَقِى عمرَ بنَ الخطابِ، فأَخْبَره بما كان من أمرِه، فقال: لو أفتيتَهم بغير هذا لأَوْجَعتُ لك رأسَك .
Bana Muhammed b. Abdillâh b. Bezî' anlattı, dedi ki: Bize Bişr b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Saîd anlattı, dedi ki: Bize Katâde anlattı: Saîd b. el-Müseyyeb ona Ebû Hureyre'den anlattı; ona ihramsız birinin avladığı av etini ihramlının yiyip yiyemeyeceği sorulmuştu. [Saîd] dedi ki: Ebû Hureyre ona bunu yiyebileceği fetvasını verdi, sonra Ömer b. el-Hattâb ile karşılaşıp durumu ona haber verdi. [Ömer] dedi ki: "Eğer onlara bundan başka türlü fetva verseydin, başını ağrıtırdım ."
حدَّثنا أحمدُ بنُ عَبْدةَ الضَّبيُّ، قال: ثنا أبو عوانةَ، عن عمرَ بن أبي سَلَمَةَ، عن أبيه، قال: نزَل عثمانُ بنُ عفانَ العَرْجَ وهو محرمٌ، فأَهْدَى صاحبُ العَرْجِ له قَطًا.
Bize Ahmed b. Abde ed-Dabbî anlattı, dedi ki: Bize Ebû Avâne, Ömer b. Ebî Seleme'den, o babasından anlattı; dedi ki: Osmân b. Affân ihramlı iken el-Arc mevkiinde konakladı. Bunun üzerine el-Arc'ın sahibi (yöneticisi) ona bir bağrıkara kuşu hediye etti.
قال: فقال لأصحابِه: كُلُوا؛ فإنه إنما اصْطِيد على اسمى. قال: فأكَلوا ولم يأكُلْ .
Dedi ki: Arkadaşlarına: "Yiyin, zira o ancak benim adıma avlandı" dedi. Dedi ki: Onlar yediler, kendisi ise yemedi .
حدَّثنا ابن بشارٍ وابنُ المثنى، قالا: ثنا ابن أبى عديٍّ، عن سعيدٍ، عن قتادةَ، عن سعيدِ بن المسيَّبِ، أن أبا هريرةَ كان بالرَّبَذَةِ، فسألوه عن لحمِ صيدٍ صاده حلَالٌ. ثم ذكَر نحوَ حديثِ ابن بَزيعٍ، عن بشرٍ.
Bize İbn Beşşâr ve İbnü'l-Müsennâ anlattılar, dediler ki: Bize İbn Ebî Adiyy, Saîd'den, o Katâde'den, o Saîd b. el-Müseyyeb'den anlattı: Ebû Hureyre Rebeze'de bulunuyordu; ona ihramsız birinin avladığı av etini sordular. Sonra İbn Bezî'in Bişr'den olan hadisinin benzerini zikretti.
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن قتادةَ، عن سعيدِ بن المسيَّبِ، عن أبي هريرةَ، عن عمرَ نحوَه.
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Katâde'den, o Saîd b. el-Müseyyeb'den, o Ebû Hureyre'den, o da Ömer'den benzerini anlattı.
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا ابن أبي عديٍّ، عن شعبةَ، عن أبي إسحاقَ، عن أبي الشعثاءِ، قال: سألتُ ابنَ عمرَ عن لحمِ صيدٍ يُهْدِيه الحلَالُ إلى الحَرَامِ، فقال: أكَله عمرُ، وكان لا يرى به بأسًا. قال: قلتُ: تأكُلُه؟ قال: عمرُ خيرٌ منى .
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy, Şu'be'den, o Ebû İshâk'tan, o da Ebu'ş-Şa'sâ'dan anlattı, dedi ki: İbn Ömer'e ihramsız birinin ihramlı birine hediye ettiği av etini sordum. Dedi ki: "Ömer onu yerdi ve onda bir sakınca görmezdi." Dedim ki: "Sen onu yer misin?" Dedi ki: "Ömer benden hayırlıdır ."
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ، عن شعبةَ، قال: ثنا أبو إسحاقَ، عن أبي الشعثاءِ، قال: سألتُ ابنَ عمرَ عن صيدٍ صاده حلَالٌ، يأكُلُ منه حرامٌ؟ قال: كان عمرُ يأكُلُه. قال: قلتُ: فأنتَ؟ قال: كان عمرُ خيرًا منى.
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Şu'be'den anlattı, dedi ki: Bize Ebû İshâk, Ebu'ş-Şa'sâ'dan anlattı, dedi ki: İbn Ömer'e ihramsız birinin avladığı avdan ihramlının yiyip yiyemeyeceğini sordum. Dedi ki: "Ömer ondan yerdi." Dedim ki: "Ya sen?" Dedi ki: "Ömer benden daha hayırlıydı."
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا ابن أبي عَديٍّ، عن هشامٍ، عن يحيى، عن أبي سَلَمةَ، عن أبي هريرةَ، قال: استفتانى رجلٌ من أهلِ الشامِ في لحمِ صيدٍ أصابه وهو محرمٌ، فأمَرتُه أن يأكُلَه، فأتيتُ عمرَ بن الخطابِ فقلت له: إن رجلًا من أهلِ الشامِ استفتانى في لحمِ صيدٍ أصابه وهو محرمٌ. قال: فما أفتيتَه؟ قال: قلتُ: أفتيتُه أن يأكُلَه. قال: فوالذي نفسي بيدِه، لو أفتيتَه بغيرِ ذلك لعلوتُكَ بالدِّرَّةِ. وقال عمرُ:
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy, Hişâm'dan, o Yahyâ'dan, o Ebû Seleme'den, o da Ebû Hureyre'den [şöyle dediğini] anlattı: Şam ehlinden bir adam, ihramlı iken elde ettiği bir av eti hakkında benden fetva istedi. Ben de ona onu yemesini emrettim. Sonra Ömer b. el-Hattâb'a gelip ona: "Şam ehlinden bir adam, ihramlı iken elde ettiği bir av eti hakkında benden fetva istedi" dedim. [Ömer]: "Peki ona ne fetva verdin?" dedi. [Ebû Hureyre] dedi ki: "Ona onu yemesini fetva verdim" dedim. [Ömer]: "Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, şayet ona bundan başka bir fetva verseydin seni kamçıyla döverdim!" dedi. Ve Ömer [şöyle] dedi:
إنما نُهِيتَ أن تصطادَه .
"Sen ancak onu avlamaktan nehyedildin ."
حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا مصعبُ بنُ المِقْدامِ، قال: ثنا خارجةُ، عن زيدِ بن أَسْلَمَ، عن عطاءٍ، عن كعبٍ، قال: أَقْبَلتُ في أُناسٍ مُحْرِمِينَ، فَأَصَبْنا لحمَ حمارِ وَحْشٍ، فسألني الناسُ عن أكلِه، فأفتيتُهم بأكلِه وهم محرمون، فقدِمنا على عمرَ، فأَخْبَروه أنى أفتيتُهم بأكلِ حمارِ الوحشِ وهم محرمون، فقال عمرُ: قد أمَّرتُه عليكم حتى ترجِعوا .
Bize Ebû Kureyb anlattı, dedi ki: Bize Mus'ab b. el-Mikdâm anlattı, dedi ki: Bize Hârice, Zeyd b. Eslem'den, o Atâ'dan, o da Ka'b'dan anlattı, dedi ki: İhramlı birtakım insanlar arasında geldim; bir yaban eşeği eti elde ettik. İnsanlar bana onu yemeyi sordular, ben de ihramlı oldukları halde onu yemelerini fetva verdim. Ömer'in yanına vardığımızda, ihramlı oldukları halde onlara yaban eşeği yemelerini fetva verdiğimi ona haber verdiler. Bunun üzerine Ömer: "Dönünceye kadar onu size emir tayin ettim " dedi.
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هُشيمٌ، قال: أخبرنا يحيى بنُ سعيدٍ، عن سعيدِ بن المسيَّبِ، عن أبي هريرةَ، قال: مررتُ بالرَّبَذةِ، فسألني أهلُها عن المحرمِ يأكُلُ ما صاده الحَلالُ، فأفتيتُهم أن يأكُلوا، فلقِيتُ عمر بنَ الخطابِ، فذكرتُ ذلك له، قال: فبمَ أفتيْتَهم؟ قال: أفتيتُهم أن يأكُلوا. قال: لو أفتيتَهم بغيرِ ذلك لخالفتُك .
Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Saîd b. el-Müseyyeb'den, o da Ebû Hureyre'den bildirdi, dedi ki: Rebeze'ye uğradım; halkı bana ihramsızın avladığı şeyi ihramlının yiyip yiyemeyeceğini sordu. Ben de yemeleri yönünde fetva verdim. Sonra Ömer b. el-Hattâb ile karşılaştım ve bunu ona anlattım. Dedi ki: "Onlara ne fetva verdin?" Dedi ki: "Yemelerini fetva verdim." [Ömer]: "Eğer onlara bundan başka fetva verseydin sana muhalefet ederdim (ceza verirdim) " dedi.
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا يحيى بنُ واضحٍ، عن يونسَ، عن أبي الشعثاءِ الكِنْديِّ، قال: قلتُ لابنِ عمرَ: كيف ترى في قومِ حَرَامٍ، لقُوا قومًا حلالًا ومعهم لحمُ صيدٍ، فإما باعوهم، وإما أَطْعَموهم؟ فقال: حَلالٌ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh, Yûnus'tan, o da Ebu'ş-Şa'sâ el-Kindî'den anlattı, dedi ki: İbn Ömer'e: "İhramsız bir toplulukla karşılaşan ve yanlarında av eti bulunan ihramlı bir topluluk hakkında ne dersin; [ihramsızlar] ya onlara [eti] satsalar ya da yedirseler?" dedim. Dedi ki: "Helaldir."
حدَّثنا سعيدُ بنُ يحيى الأُمويُّ، قال: ثنا محمدُ بنُ سعيدٍ، قال: ثنا هشامٌ - يعنى ابنَ عروةَ - قال: ثنا عروةُ، عن يحيى بن عبدِ الرحمنِ بن حاطبٍ، أن عبدَ الرحمنِ حدَّثه، أنه اعْتَمر مع عثمانَ بن عفانَ في ركبٍ فيهم عمرُو بنُ العاصِ
Bize Saîd b. Yahyâ el-Emevî anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Saîd anlattı, dedi ki: Bize Hişâm -yani İbn Urve- anlattı, dedi ki: Bize Urve, Yahyâ b. Abdirrahmân b. Hâtıb'dan anlattı; Abdirrahmân ona rivayet etmiş ki kendisi, içlerinde Amr b. el-Âs'ın da bulunduğu bir kervanda Osmân b. Affân ile birlikte umreye gitmişti.
حتى نزَلوا بالرَّوْحاءِ، فقُرِّب إليهم طيرٌ وهم مُحْرِمون، فقال لهم عثمانُ: كُلُوا فإنى غيرُ أكلِه. فقال عمرُو بنُ العاصِ: أتأمُرُنا بما لستَ أكلًا؟ فقال عثمانُ: إني لولا أظنُّ أنه اصطيد من أجلى لأكَلتُ. فأكَل القومُ .
Nihayet Ravhâ'ya indiler. Onlar ihramlı iken kendilerine bir kuş [eti] sunuldu. Osmân onlara: "Yiyin, zira ben onu yemem" dedi. Amr b. el-Âs: "Yemediğin şeyi bize emrediyor musun?" dedi. Osmân: "Eğer onun benim için avlandığını düşünmeseydim yerdim" dedi. Bunun üzerine topluluk yedi .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن هشامِ بن عروةَ، عن أبيه، أن الزبيرَ كان يتزوَّدُ لحومَ الوحشِ وهو مُحرمٌ .
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Hişâm b. Urve'den, o da babasından anlattı: ez-Zübeyr ihramlı iken av hayvanı etlerini azık edinirdi .
حدَّثنا عبدُ الحميدِ بنُ بيانٍ، قال: أخبرنا إسحاقُ، عن شريكٍ، عن سِمَاكِ بن حربٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ، قال: ما صِيد أو ذُبح وأنت حَلالٍ، فهو لك حلَالٌ، وما صِيد أو ذُبِح وأنت حَرَامٌ، فهو عليك حرامٌ .
Bize Abdülhamîd b. Beyân anlattı, dedi ki: Bize İshâk, Şerîk'ten, o Simâk b. Harb'den, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan bildirdi, dedi ki: Sen ihramsız iken avlanan veya kesilen şey sana helaldir; sen ihramlı iken avlanan veya kesilen şey ise sana haramdır .
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عمرٍو، عن سِماكٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ، قال: ما صِيد من شيءٍ وأنت حرامٌ، فهو عليك حرامٌ، وما صِيد من شيءٍ وأنت حلالٌ، فهو لك حلالٌ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn, Amr'dan, o Simâk'tan, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan anlattı, dedi ki: Sen ihramlı iken avlanan herhangi bir şey sana haramdır; sen ihramsız iken avlanan herhangi bir şey ise sana helaldir.
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا}: فجعَل الصيدَ حرامًا على المحرمِ؛ صيده وأكلَه ما دام حرامًا، وإن كان الصيدُ صِيد قبلَ أن يُحْرِمَ الرجلُ فهو حلَالٌ، وإن صاده حَرامٌ لحلالٍ، فلا يَحِلُّ له أكلُه.
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan [şöyle dediğini] anlattı: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا} “İhramlı bulunduğunuz sürece size kara avı haram kılındı” [ayeti hakkında]: [Yüce Allah] avı ihramlıya haram kılmıştır; ihramlı kaldığı sürece onu avlaması da yemesi de [haramdır]. Şayet av, kişi ihrama girmeden önce avlanmışsa helaldir. Fakat ihramlı bir kimse, ihramda olmayan biri için avlarsa, [ihramda olmayanın da] onu yemesi helal olmaz.
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: سألتُ أبا بشرٍ عن المحرمِ يأكُلُ مما صاده حلالٌ. قال: كان سعيدُ بنُ جبيرٍ ومجاهدٌ يقولان: ما صيد قبلَ أن يُحْرِمَ أكَل منه، وما صِيد بعد ما أَحْرم لم يأكُلْ منه.
Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym anlattı, dedi ki: Ebû Bişr'e ihramda olmayanın avladığı şeyden ihramlının yemesini sordum. Dedi ki: Saîd b. Cübeyr ve Mücâhid şöyle diyorlardı: İhrama girmeden önce avlanan şeyden yer, ihrama girdikten sonra avlanan şeyden ise yemez.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا ابن جريجٍ، قال: كان عطاءٌ يقولُ إذا سُئِل في العلانيةِ: أيأكُلُ الحرامُ الوَشِيقةَ والشيءَ اليابسَ؟ يقولُ بينى وبينَه: لا أستطيعُ أن أُبيِّنَ لك في مجلسٍ؛ إِن ذُبِح قبلَ أن تُحْرِمَ فَكُلْ، وإلا فلا تَبِعْ لحمَه ولا تَبْتَعُ.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc anlattı, dedi ki: Atâ'ya herkesin içinde: "İhramlı kimse kurutulmuş eti ve kuru şeyi yer mi?" diye sorulduğunda aramızda [özel olarak] şöyle derdi: "Topluluk içinde sana açıklayamam; eğer ihrama girmeden önce kesilmişse ye, aksi halde onun etini ne sat ne de satın al."
وقال آخرون: إنما عَنَى اللهُ تعالى ذكرُه بقولِه: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا}: وحرِّم عليكم اصطيادُه. قالوا: فأما شراؤُه من مالكٍ يَمْلِكُه وذبحُه وأكلُه بعدَ أن يكونَ مِلْكُه إيَّاه على غيرِ وجهِ الاصطيادِ له، وبيعُه وشراؤُه جائزٌ. قالوا: والنهيُ من اللهِ تعالى ذكرُه عن صيدِه في حالِ الإحرامِ دونَ سائرِ المعانى.
Başkaları ise şöyle dediler: Zikri yüce olan Allah {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا} “İhramlı olduğunuz sürece ise kara avı size haram kılındı” sözüyle: "Onu avlamanız size haram kılındı" [demeyi] kastetmiştir. Dediler ki: Ona malik olan bir sahibinden satın alınması, kesilmesi ve ona malik oluşu avlama yoluyla olmadıktan sonra yenilmesi, satılması ve satın alınması caizdir. Dediler ki: Zikri yüce olan Allah'ın nehyi diğer manalar hariç sadece ihram halindeyken onu avlamak hakkındadır.
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثني عبدُ اللهِ بنُ أحمدَ بنُ شَبُّويَه، قال: ثنا ابن أبي مريمَ، قال: ثنا يحيى بنُ أيوبَ، قال: أخبرني يحيى، أن أبا سَلَمَةَ اشترى قطًا وهو بالعَرْجِ وهو محرمٌ، ومعه محمدُ بنُ المُنْكدرِ، فأكلَها ، فعاب عليه ذلك الناسُ.
Bana Abdullah b. Ahmed b. Şebbeveyh anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Meryem anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Eyyûb anlattı, dedi ki: Bana Yahyâ bildirdi: Ebû Seleme ihramlı iken ve yanında Muhammed b. el-Münkedir bulunduğu halde el-Arc'da bir bağırtlak kuşu satın alıp onu yedi ; insanlar da bu sebeple onu ayıpladılar.
والصوابُ في ذلك من القولِ عندَنا أن يقالَ: إن الله تعالى ذكرُه عمَّ تحريمَ كلِّ معاني صيدِ البرِّ على المحرمِ في حالِ إحرامِه، من غيرِ أن يَخُصَّ من ذلك شيئًا دونَ شيءٍ، فكلُّ معاني الصيدِ حرامٌ على المحرمِ ما دام حرامًا؛ بيعه وشراؤُه واصطيادُه وقتلُه، وغيرُ ذلك من معانيه، إلا أن يجدَه مذبوحًا قد ذبَحه حلَالٌ لحلالٍ، فيحِلُّ له
Bu konuda bize göre doğru olan görüş şöyle denilmesidir: Şânı yüce Allah, bunlardan hiçbirini diğerinden ayırt etmeksizin ihramlı kimseye ihramı halindeyken kara avına dair her türlü tasarrufu genel olarak haram kılmıştır. Dolayısıyla ihramlı kaldığı müddetçe av ile ilgili her şey ihramlıya haramdır; satılması, satın alınması, avlanması, öldürülmesi ve av kapsamına giren diğer tasarruflar [böyledir]. Ancak onu ihramsız (helâl) birinin yine ihramsız (helâl) biri için kestiği boğazlanmış [bir av] olarak bulursa, bu takdirde kendisi için...
حينَئذٍ أكلُه؛ للثابت من الخبرِ عن رسولِ اللهِ ﷺ الذي حدَّثناه يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ، عن ابن جريجٍ، وحدَّثني عبدُ اللهِ بنُ أبي زيادٍ، قال: ثنا مكيُّ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا عبدُ الملكِ بنُ جُريجٍ، قال: أخبرني محمدُ بنُ المنكدِرِ، عن معاذِ بن عبدِ الرحمنِ بن عثمانَ، عن أبيه عبدِ الرحمنِ بن عثمانَ، قال: كنا مع طلحةَ بن عبيدِ اللهِ ونحن حُرُمٌ، فأُهْدِى لنا طائرٌ، فمنا من أكَل، ومنا من تورَّع فلم يأكُلْ، فلما استيقظ طلحةُ وفَّق من أكَل، وقال: أكَلناه مع رسولِ اللهِ ﷺ .
onu yemesi helal olur. Nitekim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den sabit olan haber gereğince—ki bunu bize Ya'kûb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, İbn Cüreyc'den anlattı; bana Abdullah b. Ebî Ziyâd da anlattı, dedi ki: Bize Mekkî b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Abdülmelik b. Cüreyc anlattı, dedi ki: Bana Muhammed b. el-Münkedir, Muâz b. Abdirrahmân b. Osmân'dan, o da babası Abdurrahman b. Osmân'dan bildirdi, dedi ki: Biz ihramlı iken Talha b. Ubeydillâh ile beraberdik. Bize bir kuş hediye edildi; içimizden kimi yedi, kimi de sakınıp yemedi. Talha uyanınca yiyenleri isabetli buldu ve: "Biz onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte yedik " dedi.
فإن قال قائلٌ: فما أنت قائلٌ فيما رُوِى عن الصَّعْبِ بن جَثَّامَةَ، أَنه أَهْدَى إِلَى رسولِ اللهِ ﷺ رِجْلَ حمارِ وحشٍ يقطُرُ دمًا، فردَّه فقال: "إنا حُرُمٌ" . وفيما رُوى عن عائشةَ، أن وَشِيقةَ ظَبْيٍ أُهدِيت إلى رسولِ اللهِ ﷺ وهو محرمٌ، فردَّها . وما أَشْبَهَ ذلك من الأخبارِ؟
Şayet birisi: "es-Sa'b b. Cessâme'den rivayet edilen; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e kanı damlayan bir yaban eşeği budu hediye ettiği, onun da bunu geri çevirip: 'Biz ihramlıyız' buyurduğu ve Âişe'den rivayet edilen; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ihramlı iken kendisine bir ceylan kurutulmuş eti hediye edildiği de onu geri çevirdiği ve benzeri haberler hakkında ne diyeceksin?" derse,
قيل: إنه ليس في واحدٍ من هذه الأخبارِ التي جاءت بهذا المعنى بيانٌ أن رسولَ اللهِ ﷺ ردَّ من ذلك ما ردَّ، وقد ذبَحه الذابحُ إذ ذبَحه وهو حلَالٌ لحلَالٍ، ثم أَهْدَاه إلى رسول الله ﷺ وهو حَرَامٌ، فردَّه، وقال: "إنه لا يحِلُّ لنا لأنا حُرُمٌ". وإنما ذُكِر فيه أنه أُهْدِى لرسولِ اللهِ ﷺ لحمُ صيدٍ فردَّه، وقد يجوزُ أن يكونَ ردُّه ذلك، من
Şöyle denilir: Bu anlamda nakledilen haberlerin hiçbirinde; kesen kimsenin o avı keserken ihramsız bir kimse için ihramsız olarak kestiği, ardından kendisi ihramlı iken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e hediye ettiği, onun da bunu geri çevirip: «Biz ihramlı olduğumuz için bu bize helal olmaz» dediğine dair açık bir ifade yer almamaktadır. Haberde sadece Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir av eti hediye edildiği ve onun da bunu geri çevirdiği zikredilmiştir. Onun bunu geri çevirmesi,
أجلِ أن ذابحَه ذبَحه أو صائدَه صاده من أجلِه ﷺ وهو محرمٌ، وقد بيَّن خبرُ جابرٍ عن النبيِّ ﷺ بقولِه: "لحمُ صيدِ البرِّ للمحرمِ حلالٌ، إلا ما صاده أو صِيد له" . معنى ذلك كلِّه.
kesenin onu keserken veya avlayanın onu avlarken o sallallâhu aleyhi ve sellem ihramlı olduğu için onun adına yapmış olması ihtimal dahilindedir. Câbir'in Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklettiği: "Kendisi avlamadığı veya kendisi için avlanmadığı müddetçe kara avı eti ihramlıya helaldir " sözü bütün bunların anlamını açıklamıştır.
فإذ كان كلا الخبرين صحيحًا مخرجُهما، فواجبٌ التصديقُ بهما، وتوجيهُ كلِّ واحدٍ منهما إلى الصحيحِ من وجهٍ، وأن يقالَ: ردُّه ما ردَّ من ذلك من أجلِ أنه كان صِيد من أجلِه، وإذنُه في كلِّ ما أذِن في أكلِه منه، من أجلِ أنه لم يكنْ صِيد لمحرمٍ، ولا صاده محرمٌ، فيصحُّ معنى الخبرين كليهما.
Her iki haberin de çıkış kaynağı sahih olduğuna göre, ikisini de tasdik etmek, her birini doğru bir veche yönlendirmek ve şöyle demek vaciptir: Geri çevirdiği şeyleri onun adına avlandığı için geri çevirmiş; yenilmesine izin verdiği her şeyi ise ihramlı için avlanmadığı ve onu bir ihramlı avlamadığı için izin vermiştir. Böylece her iki haberin de anlamı sıhhat bulur.
واخْتَلفوا في صفةِ الصيد الذي عنَى اللهُ تعالى ذكرُه بالتحريمِ في قولِه: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا}، فقال بعضُهم: صيدُ البرِّ كلُّ ما كان يعيشُ في البرِّ والبحرِ، وإنما صيدُ البحرِ ما كان يعيشُ في الماءِ دونَ البرِّ ويأوِى إليه.
Zikri yüce olan Allah'ın {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا} “İhramlı olduğunuz sürece ise kara avı size haram kılındı” sözünde haram kılmakla kastettiği avın niteliği hakkında ihtilaf ettiler. Bazıları dediler ki: Kara avı, hem karada hem denizde yaşayan her şeydir. Deniz avı ise karada değil sadece suda yaşayan ve oraya sığınan şeydir.
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثنا هنَّادُ بنُ السَّريِّ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن عِمْرانَ بن حُدَيرٍ، عن أبي مِجْلَزٍ: {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا}، قال: ما كان يعيشُ في البرِّ والبحرِ فلا تَصِدْه ، وما كان حياتُه في الماءِ فذاك .
Bize Hünnâd b. es-Seriyy anlattı, dedi ki: Bize Vekî' anlattı; bize İbn Vekî' de anlattı, dedi ki: Bize babam, İmrân b. Hudeyr'den, o da Ebû Miclez'den {وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا} “İhramlı olduğunuz sürece ise kara avı size haram kılındı” [ayeti hakkında] anlattı; dedi ki: Hem karada hem denizde yaşayan şeyi avlama ; yaşamı suda olan şeye gelince, o [serbesttir] .
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرنا الحجَّاجُ، عن عطاءٍ،
Bana Ya'kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize el-Haccâc, Atâ'dan haber verdi:
قال: ما كان يعيشُ في البرِّ فأصابه المحرمُ فعليه جزاؤُه، نحوَ السُّلَحْفاةِ والسَّرَطانِ والضفادعِ .
Dedi ki: Karada yaşayan ve ihramlının avladığı şeye ceza gerekir; kaplumbağa, yengeç ve kurbağalar gibi .
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا هارونُ بنُ المغيرةِ، عن عمرِو بن أبي قيسٍ، عن الحجَّاجِ، عن عطاءٍ، قال: كلُّ شيءٍ عاش في البرِّ والبحرِ فأصابه المحرمُ، فعليه الكفَّارةُ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn b. el-Mugîre, Amr b. Ebî Kays'tan, o el-Haccâc'dan, o da Atâ'dan anlattı, dedi ki: Hem karada hem denizde yaşayan ve ihramlının avladığı her şeyde kefaret gerekir.
حدَّثنا أبو كُريبٍ وأبو السائبِ، قالا: ثنا ابن إدريسَ، قال: ثنا يزيدُ بنُ أبي زيادٍ، عن عبد الملكِ بن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: خرَجنا حُجَّاجًا، معنا رجلٌ من أهلِ السوادِ، معه شُصُوصُ طيرِ ماءٍ، فقال له أبى حين أَحْرَمنا: اعزِلْ هذا عنا.
Bize Ebû Kureyb ve Ebü's-Sâib anlattılar, dediler ki: Bize İbn İdrîs anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Ebî Ziyâd, Abdülmelik b. Saîd b. Cübeyr'den anlattı, dedi ki: Hacılar olarak yola çıktık; yanımızda Sevâd ehlinden bir adam vardı, yanında su kuşu civcivleri bulunuyordu. İhrama girdiğimizde babam ona: "Bunu bizden uzaklaştır" dedi.
وحدَّثنا به أبو كُريبٍ مرةً أخرى، قال: ثنا ابن إدريسَ، قال: سمِعتُ يزيدَ بنَ أبي زيادٍ، قال: ثنا حجَّاجٌ، عن عطاءٍ، أنه كرِه للمحرمِ أن يذبَحَ الدَّجَاجَ الزَّنْجيَّ؛ لأن له أصلًا في البرِّ .
Bunu bize Ebû Kureyb başka bir defa da anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs anlattı, dedi ki: Yezîd b. Ebî Ziyâd'dan işittim, dedi ki: Bize Haccâc, Atâ'dan anlattı: O, karada bir kökeni olduğu için ihramlının beçtavuğu (Zenci tavuğu) kesmesini mekruh görürdü .
وقال بعضُهم: صيدُ البرِّ ما كان كونُه في البرِّ أكثرَ من كونِه في البحرِ.
Bazıları ise şöyle dediler: Kara avı, karada bulunması denizde bulunmasından daha çok olan şeydir.
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ابن جريجٍ أخبَرَناه، قال: سألتُ عطاءً عن ابن الماء، أصيدُ برٍّ أم بحرٍ، وعن أشباهِه، فقال: حيث يكونُ أكثرَ،
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: İbn Cüreyc bize haber verdi, dedi ki: Atâ'ya su kuşunu (ibnü'l-mâ'), kara avı mıdır yoksa deniz [avı] mıdır diye ve benzerlerini sordum. O da şöyle dedi: "Nerede daha çok bulunuyorsa,
فهو صيدُه .
oranın avıdır" .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني وكيعٌ، عن سفيانَ، عن رجلٍ، عن عطاءِ بن أبي رَبَاحٍ، قال: أكثرُ ما يكونُ حيث يُفْرِخُ، فهو منه.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Vekî', Süfyân'dan, o bir adamdan, o da Atâ b. Ebî Rabâh'tan anlattı, dedi ki: "En çok nerede yavruluyorsa oraya aittir."
القولُ في تأويلِ قولِه: {وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٩٦)}.
{وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٩٦)} “Huzuruna toplanacağınız Allah'tan korkun” [ayetinin] teviline dair söz:
وهذا تقدُّمٌ من اللهِ تعالى ذكرُه إلى خلقِه، بالحذرِ من عقابِه على معاصيه.
Bu, zikri yüce olan Allah'tan, Kendisine karşı işlenecek günahlar sebebiyle vereceği cezadan sakınmaları hususunda kullarına bir uyarıdır.
يقولُ تعالى: واخْشَوُا الله أَيُّها الناسُ، واحْذَروه بطاعتِه فيما أمَركم به من فرائضِه، وفيما نهاكم عنه في هذه الآياتِ التي أَنْزَلها على نبيِّكم ﷺ، من النهى عن الخمرِ والميسرِ والأنصابِ والأزلامِ، وعن إصابةِ صيدِ البرِّ وقتلِه في حالِ إحرامِكم، وفى غيرِها؛ فإن للهِ مصيرَكم ومرجِعَكم، فيعاقبُكم بمعصيتِكم إيَّاه، ومجازيكم، فمثيتُكم على طاعتِكم له.
Yüce [Allah] şöyle buyurmaktadır: Ey insanlar! Allah'tan korkun; O'nun size farz kıldığı emirlerinde ve Peygamberiniz sallallâhu aleyhi ve sellem'e indirdiği bu ayetlerde yasakladığı içkiden, kumardan, dikili taşlardan, fal oklarından, ihramlı olduğunuz hâlde ve diğer durumlarda kara avına yönelip onu öldürmekten sakınmak suretiyle O'na itaat ederek O'ndan sakının. Şüphesiz ki dönüşünüz ve varışınız Allah'adır; O'na isyan etmeniz sebebiyle sizi cezalandıracak, O'na itaat etmeniz karşılığında ise sizi mükâfatlandırıp sevaplandıracaktır.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
القولُ في تأويلِ قولِه: {جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ}.
{جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ} “Allah Kâbe'yi, o Beyt-i Harâm'ı, haram ayı, kurbanı ve gerdanlıklı kurbanlıkları insanlar için bir dayanak kıldı” [ayetinin] teviline dair söz:
يقول تعالى ذكره: صيَّر اللهُ الكعبةَ البيتَ الحرامَ قِوَامًا للناسِ الذين لا قِوام لهم، من رئيسٍ يَحْجِزُ قويَّهم عن ضعيفِهم، ومسيئَهم عن محسنِهم، وظالمَهم عن مظلومِهم، {وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ}، فحجَز بكلِّ واحدٍ من ذلك بعضَهم عن بعضٍ، إذ لم يكنْ لهم قيامٌ غيرُه، وجعَلها معالمَ لدينِهم، ومصالحِ أمورِهم.
Zikri yüce olan [Allah] buyuruyor ki: Allah; güçlülerini zayıflarından, kötülük yapanlarını iyilik yapanlarından, zalimlerini de mazlumlarından alıkoyacak bir liderleri ve bir nizamları olmayan insanlar için Kâbe'yi, o Beyt-i Harâm'ı bir dayanak ve nizam vesilesi kıldı; {وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ} “haram ayı, kurbanı ve gerdanlıklı kurbanlıkları da” [böyle kıldı]. Başka bir nizamları olmadığı için bunların her biriyle onları birbirinden [saldırmaktan] alıkoydu ve bunları dinlerinin alametleri ve işlerinin maslahatları kıldı.