Binûn

En'âm Suresinin Tefsiri — 28. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

بَعْلًا العُشْرَ كاملًا، وإن سُقِى برِشاءٍ نصفَ العُشْرِ. قال قتادة: وهذا فيما يُكال من الثمرة، وكان هذا إذا بلغت الثمرةُ خمسة أوسقٍ، وذلك ثلاثمائة صاعٍ، فقد حقَّ فيها الزكاةُ، وكانوا يَسْتَحِبُّون أن يُعْطُوا مما لا يُكالُ مِن الثمرة على قدر ذلك .

kökleriyle beslenen [ürünlerde] tam öşür , kova ile sulananda ise yarım öşür [hükmetti]. Katâde dedi ki: Bu, meyvelerden ölçekle ölçülebilenlerdedir. Bu da meyve beş veska -ki o da üç yüz sa'dır- ulaştığında gerçekleşirdi; artık onda zekat farz olurdu. Meyvelerden ölçekle ölçülemeyenlerden de bu nispet ölçüsünde vermeyi müstehap görürlerdi ."

حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمد بن ثورٍ، عن معمر، عن قَتادةَ وطاوسٍ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قالا: هو الزكاةُ.

Bize Muhammed b. Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Katâde ve Tâvûs'tan {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; ikisi: "O, zekattır" dediler.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عمرو بن عونٍ، قال: أخبرنا هُشَيْمٌ، عن الحجاجِ، عن سالم المكيِّ، عن محمد ابن الحنفية قوله: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} قال: يومَ كَيْلِه، يُعْطِى العُشْرَ، أو نصفَ العُشْرِ .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym, el-Haccâc'dan, o Sâlim el-Mekkî'den, o Muhammed b. el-Hanefiyye'den O'nun: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Ölçüldüğü gündür; öşür yahut yarım öşür verir."

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا الحمَّانيُّ، قال: ثنا شَريكٌ، عن سالم المكيِّ، عن محمد ابن الحنفية قوله: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: العُشْرُ ونصفُ العشر .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize el-Himmânî anlattı, dedi ki: Bize Şerîk, Sâlim el-Mekkî'den, o Muhammed b. el-Hanefiyye'den O'nun: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Öşür ve yarım öşürdür."

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا سُوَيْدٌ، قال: أَخْبَرنا ابنُ المباركِ، عن معمرٍ، عن ابن طاوسٍ، عن أبيه، وعن قَتادةَ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قالا: الزكاةُ.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Süveyd anlattı, dedi ki: Bize İbnu'l-Mubârek, Ma‘mer'den, o İbn Tâvûs'tan, o babasından ve Katâde'den: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında haber verdi]. İkisi de: “[O hak,] zekâttır.” dediler.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا أبو معاويةَ الضَّريرُ، عن الحجّاج، عن الحكم، عن مِقْسَمٍ، عن ابن عباس: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: العُشْرُ ونصفُ العُشْرِ .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Ebû Muâviye ed-Darîr, Haccâc'dan, o el-Hakem'den, o Mıksem'den, o İbn Abbâs'tan: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; dedi ki: "Öşür ve yarım öşürdür."

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا سُويدٌ، قال: أخبرنا ابنُ المبارك، عن شريكٍ، عن الحكمِ بن عُتَيْبةَ ، عن ابن عباسٍ مثله.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Süveyd anlattı, dedi ki: Bize İbnu'l-Mubârek, Şerîk'ten, o el-Hakem b. Uteybe'den , o İbn Abbâs'tan aynısını haber verdi.

حُدِّثْتُ عن الحسين بن الفرج، قال: سمِعْتُ أبا معاذٍ، قال: أخبرنا عبيدُ بنُ سليمان، قال: سمعتُ الضحاك يقولُ، فى قوله: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} يعني: يوم كيلِه، ما كان من بُرٍّ أو تمرٍ أو زبيبٍ، وحقُّه: زكاتُه.

Bana el-Hüseyin b. el-Ferec'den nakledildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı işittim, dedi ki: Bize Ubeyd b. Süleymân haber verdi, dedi ki: ed-Dahhâk'ı O'nun: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavli hakkında şöyle derken işittim: "Yani buğday, hurma veya kuru üzüm gibi şeylerin ölçüldüğü gündür; hakkı da zekatıdır."

حدَّثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قوله: {كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} قال: كُلْ منه، وإذا حصدتَه فآت حقَّه، وحقُّه: عُشورُه .

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd O'nun: {كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Ürün verdiğinde ürününden yiyin ve hasat günü de hakkını verin” kavli hakkında dedi ki: "Ondan ye, hasat ettiğinde de hakkını ver; hakkı ise öşürleridir."

حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمد بن جعفرٍ، قال: ثنا شعبة، عن يونُسَ بنِ عُبيدٍ، عن الحسنِ أنه قال فى هذه الآية: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال:

Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Yûnus b. Ubeyd'den, o da el-Hasan'dan nakletti; o bu: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” ayeti hakkında şöyle dedi: [Hasan] dedi ki:

الزكاة؛ إذا كِلْتَه .

"Ölçtüğün zaman [verilen] zekattır ."

حدَّثنا عمرٌو، قال: ثنا محمد بن جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي رجاءٍ، قال: سأَلْتُ الحسن عن قوله: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: الزكاةَ .

Bize Amr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Recâ'dan nakletti, dedi ki: el-Hasan'a O'nun: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavlini sordum; "Zekattır" dedi .

حدَّثني ابن البرْقىِّ، قال: ثنا عمرُو بن أبي سلمة، قال: سأَلْتُ ابن زيد بنَ أَسْلَمَ عن قولِ اللهِ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. فقلتُ له: هو العشورُ؟ قال: نعم. فقلتُ له: عن أبيك؟ قال: عن أبي وغيره .

Bana İbnu'l-Berkî anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Ebî Seleme anlattı, dedi ki: İbn Zeyd b. Eslem'e Allah'ın: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavlini sordum ve ona: "O, öşürler midir?" dedim. "Evet" dedi. Ona: "Babandan [mı naklediyorsun]?" dedim. "Babamdan ve başkasından" dedi .

وقال آخرون: بل ذلك حقٌّ أَوْجَبه اللهُ فى أموال أهل الأموال، غيرُ الصدقةِ المفروضة.

Başkaları ise şöyle dedi: Aksine bu, farz kılınan sadakanın dışında, mal sahiplerinin mallarında Allah'ın farz kıldığı bir haktır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا عمرُو بنُ علىٍّ، قال: ثنا عبد الوهَّاب، قال: ثنا محمد بن جعفر، عن أبيه: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: شيئًا سوى الحقِّ الواجبِ . قال: وكان في كتابِه: عن علىِّ بنِ الحسينِ.

Bize Amr b. Ali anlattı, dedi ki: Bize Abdülvehhâb anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer, babasından: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; dedi ki: "Farz olan haktan başka bir şeydir." Dedi ki: Onun kitabında Ali b. el-Hüseyin'den şeklinde [yazılı] idi.

حدَّثنا عمرٌو، قال: ثنا يحيى، قال: ثنا عبد الملكِ، عن عطاءٍ فى قولِه: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: القبضةُ من الطعام.

Bize Amr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdülmelik, Atâ'dan O'nun: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” sözü hakkında [şöyle] dediğini nakletti: "Yiyecekten bir avuçtur."

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا محمد بن بكرٍ، عن ابن جريجٍ، عن عطاء: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: من النخلِ والعنبِ والحبِّ كلِّه.

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Bekr, İbn Cüreyc'den, o Atâ'dan nakletti: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında] şöyle dedi: Hurmadan, üzümden ve bütün taneli bitkilerden [verilir].

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا محمد بن بكرٍ، عن ابن جريجٍ، قال: قلتُ لعطاءٍ: أرأَيْتَ ما حصَدْتُ مِن الفواكِهِ؟ قال: ومنها أيضًا تُؤْتِى. وقال: مِن كلِّ شيءٍ حصَدْتَ تُؤْتى منه حقَّه يومَ حَصادِه؛ من نخلٍ، أو عنبٍ، أو حبٍّ، أو فواكِهَ، أو خَضِرٍ، أو قصبٍ، مِن كلِّ شيءٍ من ذلك. قلتُ لعطاءٍ: أواجبٌ على الناسِ ذلك كلُّه؟ قال: نعم. ثم تلا: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: قلتُ لعطاءٍ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}: هل فى ذلك شيءٌ مُوقتٌ معلومٌ؟ قال: لا .

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Bekr, İbn Cüreyc'den anlattı, dedi ki: Atâ'ya: "Meyvelerden hasat ettiğim şeyler hakkında ne dersin?" dedim. O da: "Onlardan da verirsin" dedi ve ekledi: "Hasat ettiğin her şeyden; hurmadan, üzümden, taneli ekinlerden, meyvelerden, sebzelerden veya şeker kamışından, bütün bunlardan hasat günü hakkı verilir." Atâ'ya: "Bütün bunlar insanlara farz mıdır?" dedim. "Evet" dedi, sonra da: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” ayetini okudu. [İbn Cüreyc] dedi ki: Atâ'ya: "{وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin”: Bunda belirli, muayyen bir miktar var mıdır?" dedim. "Hayır" dedi .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا سويدٌ، قال: أخبرنا ابنُ المبارك، عن عبد الملك، عن عطاءٍ فى قوله: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} قال: يُعْطِي مَن حضر يومئذٍ ما تيسَّر، وليس بالزكاة .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Süveyd anlattı, dedi ki: Bize İbnu'l-Mubârek, Abdülmelik'ten, o da Atâ'dan O'nun: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavli hakkında haber verdi; dedi ki: "O gün orada bulunanlara kolayına gelenden verir; bu zekat değildir ."

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا عيسى بن يونُسَ، عن عبد الملك، عن عطاءٍ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: ليس بالزكاةِ، ولكن يُطْعِمُ مَن حضره ساعتئذٍ حصيدَه .

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Îsâ b. Yûnus, Abdülmelik'ten, o da Atâ'dan: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; dedi ki: "Zekat değildir, fakat o esnada yanında bulunanlara hasadından yedirir ."

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن العلاء بن المسيبِ، عن حمادٍ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: كانوا يُعْطُون رُطَبًا .

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, el-Alâ b. el-Müseyyeb'den, o Hammâd'dan: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; dedi ki: "Yaş hurma verirlerdi."

حدَّثنا ابن حميد وابن وكيعٍ قالا: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: إذا حضَرَك المساكينُ طَرَحْتَ لهم منه، وإذا أنْقَيْتَه وأخَذْتَ فى كيله حثَوْتَ لهم منه، وإذ علِمتَ كيله عزَلْتَ زكاتَه، وإذا أَخَذْتَ في جَدادِ النخل طرَحْتَ لهم مِن التَّفارِيقِ ، وإذا أَخَذْتَ فى كيله حثَوْتَ (٣) لهم منه، وإذا علِمْتَ كيلَه عزَلْتَ زكاته .

Bize İbn Humeyd ve İbn Vekî‘ anlatıp dediler ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o Mücâhid'den: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; dedi ki: "Yoksullar yanına geldiğinde onlara ondan atarsın. Onu ayıkladığında ve ölçmeye başladığında onlara ondan avuç avuç verirsin . Ölçüsünü bildiğinde ise zekatını ayırırsın. Hurmayı devşirmeye başladığında onlara döküntülerden atarsın, ölçmeye başladığında onlara ondan avuç avuç verirsin (٣), ölçüsünü bildiğinde de zekatını ayırırsın ."

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: سوى الفريضة .

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Leys'ten, o Mücâhid'den: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; dedi ki: "Farz olanın dışındadır ."

حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا حكَّامٌ، عن عمرٍو، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: يُلْقِى إلى السُّؤَّالِ عند الحصادِ مِن السنبل، فإذا [طِين، أو طُيِّن] -الشكُّ من أبي جعفرٍ- ألقى إليهم، فإذا حمله فأراد أن يَجْعَلَه

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hukkâm, Amr'dan, o Mansûr'dan, o Mücâhid'den: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; dedi ki: "Hasat vaktinde dilenenlere başaklardan atar. [Harman yeri] balçıkla sıvandığında -şüphe Ebû Ca‘fer'dendir- onlara [yine] atar. Onu yükleyip [bir araya getirmek] istediğinde...

كُدْسًا ألْقَى إليهم، وإذا داس أطْعَم منه، وإذا فرغ وعلم كم كيلُه، عزل زكاته. وقال في النخل: عندَ الجدادِ يُطْعِمُ من الثمرةِ والشَّماريخ، فإذا كان عند كيله أطْعَم من الثمرة ، فإذا فرغ عزل زكاته.

yığın yapmak istediğinde onlara atar; harman dövdüğünde ondan yedirir; işi bitip ölçüsünün ne kadar olduğunu anladığında ise zekatını ayırır. Hurma hakkında da şöyle dedi: Devşirme vaktinde meyveden ve hurma salkımlarından yedirir; ölçme vaktinde meyveden yedirir ; işi bitince de zekatını ayırır."

حدَّثنا عمرُو بنُ علىٍّ ومحمد بن بشارٍ، قالا: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا سفيان، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ قوله: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} قال: إذا حصد الزرع ألْقَى مِن السنبل، وإذا جدَّ النخلَ ألْقَى مِن الشَّماريخ، فإذا كاله زكَّاه .

Bize Amr b. Ali ve Muhammed b. Beşşâr anlatıp dediler ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o Mücâhid'in O'nun: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavli hakkındaki sözünü nakletti; dedi ki: "Ekini hasat ettiğinde başaklardan atar, hurmayı devşirdiğinde hurma salkımlarından atar; onu ölçtüğünde ise zekatını verir ."

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيان، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ، قال: عند الحصاد، وعندَ الدِّياسِ، وعند الصِّرامِ يَقْبِضُ لهم منه، فإذا كاله عزل زكاته .

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den nakletti; dedi ki: "Hasat vaktinde, harman dövme vaktinde ve devşirme vaktinde onlara ondan bir tutam verir; onu ölçtüğünde ise zekatını ayırır ."

وبه عن سفيان، [عن منصورٍ] ، عن مجاهدٍ مثله، إلا أنه قال: سوى الزكاة .

Aynı isnatla Süfyân'dan, [Mansûr'dan] , o Mücâhid'den benzeri nakledildi; ancak o: "Zekatın dışındadır " dedi.

حدَّثنا عمرُو بنُ علىٍّ، قال: ثنا يحيى بن سعيدٍ، عن سفيان، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: شيءٌ سوى الزكاة في

Bize Amr b. Alî anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Süfyân'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den nakletti: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin”. Dedi ki: “[Bu,] zekatın dışında bir şeydir;

الحَصادِ والجَدادِ، إذا حصَدوا وإذا جذُّوا .

hasat ve devşirme vaktinde, hasat ettiklerinde ve kestiklerinde [verilir] ."

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، عن عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، في قولِ اللهِ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: واجبٌ حينَ يَصْرِمُ .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım, Îsâ'dan, o İbn Ebî Necîh'ten Allah'ın: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Devşirdiği zaman [verilmesi] farzdır ."

حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ أنه قال في هذه الآية: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: إذا حصَد أطْعَم، وإذا أدْخَلَه البَيْدَرَ ، وإذا داسَه أَطْعَم منه.

Bize İbnu'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Mansûr'dan, o Mücâhid'den bu ayet: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” hakkında şöyle dediğini nakletti; dedi ki: "Hasat ettiğinde yedirir, harmana getirdiğinde ve onu dövdüğünde ondan yedirir."

حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا ابنُ يَمانٍ، عن سفيانَ، عن أشعثَ، عن ابن عمرَ، قال: يُطْعِمُ المُعْتَرَّ سوى ما يُعْطِى مِن العُشْرِ ونصفِ العُشْرِ .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, Süfyân'dan, o Eş'as'tan, o İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: "Öşürden ve yarım öşürden verdiğinin dışında, pay isteyen yoksula da yedirir ."

وبه عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ، قال: قبضةٌ عند الحَصادٍ، وقبضةٌ عندَ الجَدادِ .

Aynı isnatla Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o Mücâhid'den nakletti; dedi ki: "Hasat esnasında bir avuç, devşirme esnasında bir avuçtur ."

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا حفصٌ، عن أشعثَ، عن ابن سِيرينَ، قال: كانوا يُعْطُون من اعْتَرَّ بهم الشيء.

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Hafs, Eş‘as’tan, o İbn Sîrîn’den nakletti; dedi ki: "Kendilerine [pay umarak] uğrayan kimseye bir şeyler verirlerdi."

حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا ابنُ يَمانٍ، عن سفيانَ، عن حمادٍ، عن إبراهيم، قال: الضِّغْثُ .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, Süfyân'dan, o Hammâd'dan, o İbrâhîm'den nakletti; dedi ki: "Bir demettir ."

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ، عن سفيانَ، عن حمادٍ، عن إبراهيمَ، قال: يُعْطِى مثل الضِّغْثِ.

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Süfyân'dan, o Hammâd'dan, o İbrâhîm'den nakletti; dedi ki: "Bir demet kadarı verilir."

حدَّثنا عمرُو بنُ علىٍّ، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ، قال: ثنا سفيانُ، قال: ثنا حمادٌ، عن إبراهيم: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: مثلُ هذا من الضِّغْثِ. ووضَع يحيى إصْبعَه الإبْهامَ على المَفْصِلِ الثاني مِن السَّبَّابة.

Bize Amr b. Ali anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd anlattı, dedi ki: Bize Süfyân anlattı, dedi ki: Bize Hammâd, İbrâhîm'den: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında] anlattı; dedi ki: "Bir demetten bunun gibidir." Yahyâ ise başparmağını işaret parmağının ikinci boğumunun üzerine koydu.

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن حمادٍ، عن إبراهيمَ، قال: نحوُ الضِّغْثِ .

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Hammâd'dan, o İbrâhîm'den nakletti; dedi ki: "Bir demet kadarıdır ."

[حدَّثنا ابنُ وكيعٍ] ، قال: ثنا أبي، عن إسرائيلَ، عن جابرٍ، عن أبي جعفرٍ، و عن سفيانَ، عن حمادٍ، عن إبراهيمَ، قالا : يُعْطِي ضِغْثًا .

[Bize İbn Vekî‘ anlattı] , dedi ki: Bize babam, İsrâîl'den, o Câbir'den, o Ebû Ca'fer'den, ve Süfyân'dan, o Hammâd'dan, o İbrâhîm'den nakletti; ikisi de şöyle dediler : "Bir demet verir ."

حدَّثنا عمرُو بنُ علىٍّ، قال: ثنا كثيرُ بنُ هشامٍ، قال: ثنا جعفرُ بنُ بُرْقَانَ، عن يزيدَ بنِ الأصَمِّ، قال: كان النخلُ إذا صُرِم يَجِيءُ الرجلُ بالعِذْقِ مِن نخلِه،

Bize Amr b. Alî anlattı, dedi ki: Bize Kesîr b. Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Ca'fer b. Burkân, Yezîd b. el-Esamm'dan nakletti; dedi ki: "Hurma devşirildiği zaman adam kendi hurmalığından bir salkım getirir,

فيُعَلِّقُه في جانبِ المسجدِ، فيَجيءُ المسكينُ فيَضْرِبُه بعَصاه، فإذا تَناثَر أكَل منه، فدخَل رسولُ الله ﷺ، ومعه حسنٌ أو حسينٌ، فتناوَل تمرةٌ، فانْتَزَعها من فيه، وكان رسول الله ﷺ لا يَأْكُلُ الصدقةَ ولا أهلُ بيتِه، فذلك قولُه: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} .

onu mescidin bir tarafına asardı . Yoksul gelir, sopasıyla ona vurur, döküldüğünde de ondan yerdi. Derken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanında Hasan veya Hüseyin varken girdi. [Çocuk] bir hurma aldı, [Allah Resûlü] onu onun ağzından çekip çıkardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve Ehl-i Beyt'i sadaka yemezdi. İşte O'nun: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavli budur."

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا خالدُ بنُ حَيَّانَ، عن جعفرِ بنِ بُرْقانَ، عن ميمونِ بنِ مِهْرانَ ويزيدَ بن الأصَمِّ، قالا: كان أهلُ المدينةِ إذا صرَموا يَجِيئون بالعِذْقِ فيَضَعونه في المسجد، ثم يَجِيءُ السائلُ فيَضْرِبُه بعَصاه فيَسْقُطُ منه، وهو قولُه: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} .

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Hâlid b. Hayyân, Ca'fer b. Burkân'dan, o Meymûn b. Mihrân ve Yezîd b. el-Esamm'dan nakletti; ikisi dediler ki: "Medine halkı hurma devşirdikleri zaman bir salkım getirip onu mescide koyarlardı. Sonra isteyen yoksul gelir, sopasıyla ona vurur ve ondan dökülürdü. İşte O'nun: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavli budur."

حدَّثنا علىُّ بنُ سهلٍ ، قال: ثنا زيدُ بنُ أبي الزَّرقاء، عن جعفرٍ، عن يزيدَ وميمونٍ في قولِه: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قالا: كان الرجلُ إذا جدَّ النخلَ يَجِيءُ بالعِذْقِ فيُعَلِّقُه في جانبِ المسجدِ، فيَأْتِيه المسكينُ فيَضْرِبُه بعَصاه، فيَأْكُلُ ما يَتَناثَرُ منه.

Bize Ali b. Sehl anlattı, dedi ki: Bize Zeyd b. Ebi'z-Zerkâ, Ca'fer'den, o Yezîd ve Meymûn'dan O'nun: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavli hakkında nakletti; ikisi dediler ki: "Kişi hurmayı devşirdiği zaman bir salkım getirir ve onu mescidin bir tarafına asardı. Yoksul ona gelir, sopasıyla vurur ve ondan döküleni yerdi."

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا عبيدُ الله، عن أبي جعفرٍ الرازيِّ، عن الربيعِ بنِ أنسٍ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} قال: لَقَطُ السُّنبُلِ.

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullâh, Ebû Ca‘fer er-Râzî'den, o er-Rabî‘ b. Enes'ten {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında] nakletti; [Rabî‘] dedi ki: “[O,] başakların döküntüsüdür (yerden toplanan taneleridir).”

حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن عبدِ الكريم الجَزَرىِّ، عن مجاهدٍ، قال: كانوا يُعلِّقون العِذْقَ في المسجدِ عندَ الصِّرامِ فيَأْكُلُ منه الضعيفُ .

Bize Muhammed b. Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Abdülkerîm el-Cezerî'den, o Mücâhid'den nakletti; dedi ki: "Hurma devşirme zamanında mescide salkım asarlardı da ondan düşkün kimseler yerdi ."

وبه عن معمرٍ، قال: قال مجاهدٌ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}: يُطْعِمُ الشيءَ عندَ صِرامِه.

Aynı isnatla Ma'mer'den nakledildi, dedi ki: Mücâhid dedi ki: "{وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin”, hurmasını devşirdiği zaman bir şeyler yedirmesidir."

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا الحِمَّانيُّ، قال: ثنا شَريكٌ، عن سالمٍ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: الضِّغْثُ وما يَقَعُ مِن السنبل .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize el-Himmânî anlattı, dedi ki: Bize Şerîk, Sâlim'den, o Saîd b. Cübeyr'den: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; dedi ki: "Bir demet ve başaktan düşenlerdir ."

وبه عن سالمٍ، عن سعيدٍ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: العَلَفُ.

Aynı isnatla Sâlim'den, o Saîd'den: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; dedi ki: "Yemdir."

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا سُوَيْدٌ، قال: أخْبرَنا ابنُ المبارك، عن شَريكٍ، عن سالم، عن سعيدٍ في قولِه: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: كان هذا قبلَ الزكاةِ، للمَساكينِ القبضةُ، والضِّغْثُ لعلَفِ دابتِه .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Süveyd anlattı, dedi ki: Bize İbnu'l-Mubârek, Şerîk'ten, o Sâlim'den, o Saîd'den O'nun: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavli hakkında haber verdi; dedi ki: "Bu zekattan önceydi; yoksullara bir avuç, hayvanının yemi için de bir demetti ."

حدَّثنا عمرُو بنُ علىٍّ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ رفاعةَ، عن محمدِ بنِ كعبٍ في قولِه: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: ما قلَّ منه أو كثُر .

Bize Amr b. Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Rifâa, Muhammed b. Ka'b'dan O'nun: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Ondan az veya çok [verilen şeydir] ."

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخْبرَنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبرَنا ابنُ عُيَيْنةَ، عن ابن أبي نَجيحٍ، [عن مجاهدٍ]: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: عندَ الزرع

Bize el-Hasan b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize İbn Uyeyne, İbn Ebî Necîh'ten, [Mücâhid'den] naklen O'nun: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” kavli hakkında haber verdi; dedi ki: "Ekin zamanında

يُعْطِي القَبْصَ ، وعندَ الصِّرامِ يُعْطى القبضَ، ويَتْرُكُهم فَيَتَتَبَّعون آثار الصِّرامِ .

bir tutam verir; devşirme zamanında bir avuç verir ve onları serbest bırakır da devşirme kalıntılarını toplarlar ."

وقال آخرون: كان هذا شيئًا أمَر الله به المؤمنين قبل أن تُفْرَضَ عليهم الصدقةُ الموقتةُ، ثم نسَخَتْه الصدقةُ المعلومةُ، فلا فرضَ فى مالٍ كائنًا ما كان، زرعًا كان أو غَرْسًا، إلا الصدقة التي فرَضَها الله فيه.

Başkaları ise şöyle dedi: Bu, vakti ve miktarı belirlenmiş sadaka onlara farz kılınmadan önce Allah'ın müminlere emrettiği bir şeydi; sonra bunu miktarı belirli olan sadaka neshetti. Artık ekin olsun, dikili ağaç olsun, ne olursa olsun hiçbir malda Allah'ın onda farz kıldığı sadakadan başka bir farz yoktur.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: أبو معاويةَ، عن حجاجٍ، عن الحكم، عن مِقْسَمٍ، عن ابن عباسٍ، قال: نسَخَها العُشْرُ ونصفُ العُشْرِ .

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Ebû Muâviye, Haccâc'dan, o el-Hakem'den, o Mıksem'den, o İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Onu öşür ve yarım öşür neshetti ."

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا حفصٌ، عن الحجاجِ، عن الحكمِ، عن ابنِ عباسٍ، قال: نسَخَها العُشْرُ ونصفُ العُشْرِ .

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Hafs, el-Haccâc'dan, o el-Hakem'den, o İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Onu öşür ve yarım öşür neshetti ."

وبه عن حجاجٍ، عن سالمٍ، عن ابنِ الحَنَفيَّةِ، قال: نسَخَها العُشْرُ ونصفُ العشر .

Aynı isnatla Haccâc'dan, o Sâlim'den, o İbnu'l-Hanefiyye'den nakletti; dedi ki: "Onu öşür ve yarım öşür neshetti ."

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا يحيى بنُ آدمَ، عن شَريكٍ، عن سالمٍ، عن سعيد

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Âdem, Şerîk'ten, o Sâlim'den, o Saîd...

ابنِ جُبيرٍ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: هذا قبلَ الزكاةِ، فلمَّا نزَلَت الزكاةُ نسَخَتها، فكانوا يُعْطُون الضِّغْثَ .

b. Cübeyr'den: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; dedi ki: "Bu zekattan önceydi. Zekat [ayeti] indiğinde onu neshetti; [önceden] bir demet verirlerdi ."

حدَّثنا ابنُ حُميدٍ وابنُ وَكيعٍ، قالا: ثنا جريرٌ، عن مغيرةَ، عن شِباكٍ، عن إبراهيمَ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: كانوا يفعلون ذلك حتى سُنَّ العُشْرُ ونصفُ العشرِ، فلمَّا سُنَّ العشرُ ونصفُ العشرِ، تُرِك .

Bize İbn Humeyd ve İbn Vekî‘ anlatıp dediler ki: Bize Cerîr, Mugîre'den, o Şibâk'tan, o İbrâhîm'den: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; dedi ki: "Öşür ve yarım öşür [farz olarak] konuluncaya kadar böyle yaparlardı; öşür ve yarım öşür [hükmü] konulunca bu terk edildi ."

حدَّثنا عمرُو بنُ علىٍّ، قال: ثنا عبدُ الرحمن بنُ مَهْدىٍّ، قال: ثنا سفيانُ، عن مغيرة، عن شِبَاكٍ، عن إبراهيمَ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: هي مَنْسوخةٌ، نسَخَتها العُشْرُ، ونصفُ العشرِ .

Bize Amr b. Ali anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman b. Mehdî anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mugîre'den, o Şibâk'tan, o İbrâhîm'den: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; dedi ki: "O mensuhtur; onu öşür ve yarım öşür neshetmiştir ."

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا يحيى، عن سفيان، عن المغيرة، عن إبراهيمَ: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}: قال: نسَخَتها العُشرُ ونصفُ العُشر .

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ, Süfyân'dan, o el-Mugîre'den, o İbrâhîm'den: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında nakletti]; dedi ki: "Onu öşür ve yarım öşür neshetti ."

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابنُ يَمانٍ، عن سفيانَ، عن مغيرةَ، عن شِبَاكٍ، عن إبراهيمَ، قال: نسَخَتْها العشرُ ونصفُ العشرِ.

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, Süfyân'dan, o Mugîre'den, o Şibâk'tan, o İbrâhîm'den nakletti; dedi ki: "Onu öşür ve yarım öşür neshetti."

وبه عن سفيانَ، عن يونُسَ، عن الحسنِ، قال: نسَخَتْها الزكاةُ.

Aynı isnatla Süfyân'dan, o Yûnus'tan, o el-Hasan'dan nakletti; dedi ki: "Onu zekât neshetti."

وبه عن سفيانَ، عن السدىِّ، قال: نسَخَتْها الزكاةُ؛ {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} .

Aynı isnatla Süfyân'dan, o es-Süddî'den nakletti; dedi ki: "{وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayetini] zekat neshetti ."

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، قال: أخْبرَنا مغيرةُ، عن شِبَاكٍ، عن إبراهيمَ فى قولِه: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: هذه السورةُ مكيةٌ نسَخَتها العُشرُ ونصفُ العُشرِ. قلتُ: عمَّن؟ قال: عن العلماءِ .

Bana Ya‘kūb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Mugîre, Şibâk'tan, o İbrâhîm'den [Allah Teâlâ'nın]: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” sözü hakkında haber verdi; dedi ki: "Bu sure Mekkîdir; onu öşür ve yarım öşür neshetmiştir." "Kimden [naklen]?" dedim; "Âlimlerden" dedi .

وبه عن سفيانَ، عن مغيرةَ، عن شِبَاكٍ، عن إبراهيمَ، قال: نسَخَتها العُشْرُ ونصفُ العُشر.

Aynı isnatla Süfyân'dan, o Mugîre'den, o Şibâk'tan, o İbrâhîm'den nakletti; dedi ki: "Onu öşür ve yarım öşür neshetti."

حدَّثني محمدُ بنُ الحسين، قال: ثنا أحمدُ بنُ المفضلِ، قال: ثنا أسْباطُ، عن السدىِّ: أما: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. فكانوا إذا مرَّ بهم أحدٌ يومَ الحَصادِ أو الجَدادِ أطْعَموه منه، فنسَخَها الله عنهم بالزكاة، وكان فيما أَنْبَتَتِ الأرضُ، العشرُ ونصفُ العشر.

Bana Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den nakletti: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayetine gelince]; hasat yahut devşirme günü yanlarına biri uğradığında ona bundan yedirirlerdi. Allah zekat ile bunu onlardan neshetti ve toprağın bitirdiği şeylerde [farz olan] öşür ile yarım öşür oldu.

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، عن يونُسَ، عن الحسنِ، قال: كانوا يَرْضَخون لقَرابتِهم من المشركين .

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Abdül‘alâ, Yûnus'tan, o el-Hasan'dan nakletti; dedi ki: "Müşriklerden olan akrabalarına az bir pay verirlerdi ."

حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا ابنُ إدريسَ، عن أبيه، عن عطية: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}، قال: نسَخه العُشْرُ ونصفُ العشرِ، كانوا يُعْطُون إذا حصَدوا وإذا

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs babasından, o da Atıyye'den nakletti: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında] dedi ki: "Bunu öşür ve yarım öşür neshetti. Hasat ettiklerinde ve

ذَرَّوا، فنسَخَتْها العشرُ ونصفُ العشرِ .

savurduklarında verirlerdi; sonra onu öşür ve yarım öşür neshetti ."

وأولى الأقوالِ فى ذلك عندى بالصواب قولُ مَن قال: كان ذلك فرضًا فرَضه الله على المؤمنين فى طعامِهم وثمارِهم التى تُخْرِجُها زُروعُهم وغُروسُهم، ثم نسَخه الله بالصدقةِ المفروضةِ والوظيفةِ المعلومةِ مِن العشرِ ونصفِ العشرِ، وذلك أن الجميعَ مُجْمِعون لا خلافَ بينَهم أن صدقةَ الحَرْثِ لا تُؤْخَذُ إلا بعدَ الدِّياسِ والتَّنْقِيةِ والتَّذرية، وأن صدقة التمر لا تُؤْخَذُ إلا بعدَ الجَفَافِ .

Bu hususta bana göre doğruya en yakın olan görüş: "Bu, ekinlerinin ve dikili ağaçlarının çıkardığı yiyeceklerinde ve meyvelerinde Allah'ın müminlere farz kıldığı bir farzdı. Sonra Allah onu farz kılınan zekatla ve öşür ile yarım öşürden ibaret bilinen vergiyle neshetti" diyenin görüşüdür. Çünkü herkes, aralarında hiçbir ihtilaf olmaksızın, ekin zekatının ancak dövme, ayıklama ve savurmadan sonra alınacağı; hurma zekatının da ancak kuruduktan sonra alınacağı hususunda icma etmiştir.

فإذا كان ذلك كذلك، وكان قولُه جلَّ ثناؤه: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}، يُنبئُ عن أنه أمرٌ من الله جلَّ ثناؤُه بإيتاءِ حقِّه يومَ حَصادِه، وكان يومُ حَصادِه هو يومَ جدِّه وقطعِه، والحَبُّ لا شكَّ أنه في ذلك اليوم في سُنْبُله، والثمرُ وإن كان ثمرَ نخلٍ أو كَرْمٍ غيرُ مُسْتَحْكَمٍ جُفوفُه ويُبْسُه، وكانت الصدقةُ من الحَبِّ إنما تُؤْخَذُ بعدَ دِياسِه وتذريتِه وتنقيتِه كَيْلًا، والتمرُ إنما تُؤْخَذُ صدقتُه بعدَ اسْتِحْكامِ يُبْسِه وجُفوفِه كَيْلًا، عُلِم أن ما تُؤْخَذُ صدقتُه بعدَ حين حَصْدِه غيرُ الذي يَجِبُ إيتاؤُه المساكينَ يومَ حَصادِه.

Durum böyle olunca ve O'nun -şânı yücedir- {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” sözü, Allah'ın -şânı yücedir- hasat günü hakkının verilmesine yönelik bir emri olduğunu bildirince; hasat günü de onun devşirilme ve kesilme günü olup tane şüphesiz o gün başağında bulunduğuna, meyve de -ister hurma ister bağ meyvesi olsun- henüz tam kurumuş ve sertleşmiş olmadığına; taneden zekat ancak dövülüp savrulup ayıklandıktan sonra ölçülerek alındığına ve hurmanın zekatı da ancak iyice kuruyup sertleştikten sonra ölçülerek alındığına göre, hasat vaktinden sonra zekatı alınan şeyin, hasat günü yoksullara verilmesi gereken şeyden farklı olduğu anlaşılır.

فإن قال قائلٌ: وما تُنْكِرُ أن يَكونَ ذلك إيجابًا مِن الله في المالِ حقًّا سوى الصدقة المفروضة؟

Eğer biri: "Bunun, Allah tarafından farz kılınan zekattan ayrı olarak malda [yer alan] bir hakkın vacip kılınması olduğunu neden kabul etmiyorsun?" derse,

قيل: لأنه لا يَخْلُو أن يَكونَ ذلك فرضًا واجبًا أو نفلًا.

Şöyle cevap verilir: Çünkü bunun farz-ı vacip veya nafile olmaktan hâli kalması [mümkün] değildir.

فإن يكن فرضًا واجبًا، فقد وجَب أن يَكون سبيلُه سبيلَ الصدقاتِ المفروضات التي مَن فرَّط في أدائِها إلى أهلِها، كان بربِّه آثمًا، ولأمرِه مخالفًا، وفي قيامِ الحُجَّةِ بأن لا فرضَ للهِ في المالِ بعدَ الزكاةِ يَجِبُ وجوبَ الزكاةِ سوى ما يَجِبُ مِن النفقة لمن يَلْزَمُ المرءَ نفقتُه، ما يُنْبِئُ عن أن ذلك ليس كذلك.

Şayet farz-ı vacip ise, hak sahiplerine ödenmesinde kusur eden kimsenin Rabbine karşı günahkâr ve O'nun emrine aykırı davranmış sayıldığı farz kılınan zekatlar gibi olması gerekirdi. Oysa zekattan sonra malda, kişinin nafakasını karşılamakla yükümlü olduğu kimselere vermesi gereken nafaka dışında zekat gibi vacip olan Allah'a ait hiçbir farzın bulunmadığına dair delilin bulunması, durumun böyle olmadığını göstermektedir.

أو يكونُ ذلك نَفْلًا، فإن يَكُنْ ذلك كذلك، فقد وجَب أن يَكونَ الخيارُ في إعطاءِ ذلك إلى ربِّ الحَرْثِ والثمر، وفى إيجاب القائلين بوجوب ذلك ما يُنبئُ عن أن ذلك ليس كذلك.

Yahut bunun nafile olması gerekir; eğer böyle ise, onu verip vermeme serbestliğinin ekin ve meyve sahibine ait olması gerekirdi. Oysa bunun vacip olduğunu söyleyenlerin onu vacip kılması, durumun böyle olmadığını bildirmektedir.

وإذا خرَجَت الآيةُ من أن يَكونَ مُرادًا بها الندبُ، وكان غيرَ جائزٍ أن يَكونَ لها مَخْرَجٌ فى وجوبِ الفرض بها فى هذا الوقتِ، عُلم أنها مَنْسوخةٌ.

Ayet mendup anlamına gelmekten çıkınca ve bu zamanda onunla farzın vacip olması cihetine gidilmesi caiz olmayınca, mensuh olduğu anlaşılmış olur.

ومما يُؤَيِّدُ ما قلنا في ذلك من القولِ دليلًا على صحته، أنه جلَّ ثناؤُه أتبَع قولَه: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} - {وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ}. ومعلومٌ أن مِن حُكْم الله فى عبادِه مُذْ فرَض فى أموالِهم الصدقة المفروضةَ الموقتة القَدْرِ، أن القائمَ بأخْذِ ذلك ساستُهم ورُعاتُهم. وإذا كان ذلك كذلك، فما وجهُ نهي ربِّ المال عن الإسراف في إيتاء ذلك، والآخِذُ مُجْبِرٌ ، وإنما يأخُذُ الحقَّ الذى فرَض الله فيه؟

Bu husustaki sözümüzü destekleyip doğruluğuna delil olan şeylerden biri de, O'nun -şânı yücedir- {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” sözünün ardına {وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ} “ve israf etmeyin; şüphesiz O, israf edenleri sevmez” [ayetini] eklemiş olmasıdır. Bilinmektedir ki Allah'ın kulları hakkındaki hükmü, mallarına miktarı belirlenmiş farz zekatı koyduğundan beri, bunu tahsil edenlerin onların yöneticileri ve idarecileri olduğudur. Durum böyle olunca, tahsil eden kimse zorlayıcı iken ve sadece Allah'ın o malda farz kıldığı hakkı alırken, mal sahibinin onu vermekte israftan menedilmesinin anlamı ne olabilir?

فإن ظنَّ ظانٌّ أن ذلك إنما هو نهىٌ مِن اللهِ القَيِّمَ بِأَخْذِ ذلك مِن الرُّعاةِ عن التعَدِّى فى مالِ ربِّ المالِ، والتجاوز إلى أخْذِ ما لم يُبَحْ له أخْذُه، فإن آخِرَ الآية، وهو قوله: {وَلَا تُسْرِفُوا}. معطوفٌ على أوله، وهو قولُه: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. فإن كان المنهىَّ عن الإسرافِ القيِّمُ بقبض ذلك، فقد يَجِبُ أن يكونَ المأمورُ بإيتائه المنهىَّ عن الإسراف فيه، وهو السلطانُ.

Eğer bir kimse, bunun sadece Allah’ın, yöneticilerden bunu almakla görevli olan kimseyi mal sahibinin malına tecavüz etmekten ve alması helal olmayan şeyi almaya yeltenmekten menetmesi olduğunu zannederse; [bilsin ki] ayetin sonu olan {وَلَا تُسْرِفُوا} “ve israf etmeyin” sözü, başı olan {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” sözüne matuftur (bağlanmıştır). Eğer israftan nehyedilen kişi bunu tahsil etmekle görevli olan kimse olsaydı, [hakkın] verilmesi emredilen kimse ile israftan nehyedilen kimsenin aynı kişi olması gerekirdi ki o da sultandır.

وذلك قولٌ إن قاله قائلٌ، كان خارجًا من قولِ جميعِ أهلِ التأويلِ، ومُخالِفًا المعهودَ مِن الخطابِ، وكفَى بذلك شاهدًا على خطئِه.

Bu ise, biri söyleyecek olsa bütün tefsir ehlinin görüşünün dışına çıkmış ve bilinen hitap tarzına muhalefet etmiş olacağı bir sözdür; bu da onun yanlışlığına şahit olarak yeter.

فإن قال قائلٌ: وما تُنْكِرُ أن يكونَ معنى قوله: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}: وآتُوا حقَّه يومَ كيلِه، لا يومَ قَصْلِه وقطعه، ولا يومَ جَدادِه وقطافِه، فقد علمتَ مَن قال ذلك مِن أهلِ التأويل؟

Eğer biri: "{وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” sözünün anlamının; biçilme ve kesilme günü yahut devşirilme ve toplanma günü değil de ölçülme günü hakkını verin [şeklinde] olduğunu neden kabul etmiyorsun? Nitekim tefsir ehlinden bunu söyleyenleri bilmektesin" derse,

وذلك ما حدَّثنا يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخْبرَنا جويبرٌ، عن الضحاك في قوله: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: يوم كيله .

Nitekim bize Ya‘kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Cüveybir, ed-Dahhâk'tan {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” sözü hakkında haber verdi; "Ölçüldüğü gün" dedi .

وحدَّثنا المثنى، قال: ثنا عمرُو بنُ عونٍ، قال: أخبرنا هشيمٌ، عن الحجاج، عن سالمٍ المكىِّ، عن محمدِ ابن الحَنَفية قوله: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. قال: يومَ كيلِه يُعْطِى العُشْرَ ونصفَ العُشْرِ .

Bize el-Müsenna anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, el-Haccâc'dan, o Sâlim el-Mekkî'den, o Muhammed b. el-Hanefiyye'den [Allah Teâlâ'nın]: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” sözü hakkında haber verdi; dedi ki: "Ölçüldüğü gün öşür ve yarım öşür verir ."

مع آخرين قد ذَكرتَ الروايةَ فيما مضَى عنهم بذلك؟

[Nitekim bu görüşte olan] daha başkalarından da buna dair rivayeti daha önce zikretmiştin [denilirse]?

قيل: لأن يومَ كيله غيرُ يومِ حَصادِه، ولن يَخْلُوَ معنى قائلى هذا القولِ مِن أحد أمريْن؛ إما أن يكونوا وجَّهوا معنى الحصادِ إلى معنى الكيل، فذلك ما لا يُعْقَلُ في كلام العرب؛ لأن الحصادَ والحصدَ في كلامِهم الجدُّ والقطعُ لا الكيلُ. أو يكونوا وجَّهوا تأويلَ قوله: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}. إلى: وآتوا حقَّه بعدَ

Şöyle denilir: Çünkü onun ölçüldüğü gün, hasat edildiği günden farklıdır. Bu sözü söyleyenlerin kastı şu iki durumdan birinden uzak olamaz: Ya hasadın anlamını ölçme anlamına hamletmişlerdir ki bu, Arapların kelamında akla uygun olmayan bir şeydir; zira onların kelamında hasâd ve hasd, ölçmek değil, biçip kesmek ve koparmaktır. Ya da [Allah Teâlâ'nın]: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” sözünün tevilini: «Ve [...] sonra hakkını verin» [şekline] hamletmişlerdir.

يومِ حَصادِه إذا كِلْتُموه. فذلك خلافُ ظاهر التنزيلِ، وذلك أن الأمر في ظاهرِ التنزيل بإيتاء الحقِّ منه يومَ حَصادِه، لا بعدَ يوم حَصادِه، ولا فرقَ بين قائلٍ: إنما عنَى الله بقوله: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ}: بعدَ يومِ حَصادِه. وآخرَ قال: عنَى بذلك قبلَ يومِ حَصادِه. لأنهما جميعًا قائلان قولًا، دليلٌ ظاهرِ التنزيل بخلافه.

hasat gününden sonra onu ölçtüğünüz vakit hakkını verin" [şekline] hamletmişlerdir. Bu ise indirilen lafzın zâhirine aykırıdır . Zira indirilen lafzın zâhirindeki emir, onun hakkının hasat gününden sonra değil hasat günü verilmesi yönündedir. Allah'ın {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” sözüyle "hasat gününden sonrasını" kastettiğini söyleyen ile, bununla "hasat gününden öncesini" kastettiğini söyleyen arasında hiçbir fark yoktur; çünkü her ikisi de indirilen lafzın zâhirî deliline aykırı bir söz söylemektedir.

القولُ في تأويل قوله: {وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (١٤١)}.

[Allah Teâlâ'nın] {وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (١٤١)} “ve israf etmeyin; şüphesiz O, israf edenleri sevmez” sözünün tevili hakkında:

اخْتَلَف أهلُ التأويل فى "الإسْراف" الذى نهى الله عنه بهذه الآية، ومَن المنهىُّ عنه؛ فقال بعضُهم: المنهىُّ عنه ربُّ النخل والزرع والثمرِ، والسَّرَفُ الذي نهَى الله عنه في هذه الآيةِ مُجاوَزةُ القَدْرِ فى العَطِيَّةِ إلى ما يُجْحِفُ بربِّ المال.

Tefsir ehli, Allah'ın bu ayetle nehyettiği "israf" ve bundan nehyedilen kimse hakkında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: "Bundan nehyedilen kişi hurmanın, ekinin ve meyvenin sahibidir; Allah'ın bu ayette nehyettiği israf ise bağışta bulunurken mal sahibine zarar verecek ölçüde sınırı aşmaktır" dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا عمرُو بنُ علىٍّ، قال: ثنا المعتمرُ بنُ سليمانَ، قال: ثنا عاصمٌ، عن أبي العالية في قوله: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا} الآية. قال: كانوا يُعْطُون شيئًا سوى الزكاةِ، ثم تَسارَفوا، فأنزل الله: {وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ} .

Bize Amr b. Ali anlattı, dedi ki: Bize el-Mu‘temir b. Süleymân anlattı, dedi ki: Bize Âsım, Ebu'l-Âliye'den {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا} “Hasat günü de hakkını verin ve israf etmeyin...” ayeti hakkında nakletti; dedi ki: "Zekattan ayrı bir şey verirlerdi, sonra aşırıya kaçtılar; bunun üzerine Allah: {وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ} “ve israf etmeyin; şüphesiz O, israf edenleri sevmez” [ayetini] indirdi ."

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا معتمرُ بنُ سليمانَ، عن عاصمٍ الأحول، عن أبي العالية: {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} قال: كانوا يُعْطُون يومَ

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Mu‘temir b. Süleymân, Âsım el-Ahvel'den, [o da] Ebu'l-Âliye'den {وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ} “Hasat günü de hakkını verin” [ayeti hakkında] anlattı; dedi ki: Onlar hasat günü...

الحصادِ شيئًا ، ثم تَباذَروا فيه وأسْرَفوا، فقال الله: {وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ} .

bir şeyler verirlerdi ; sonra bu konuda saçıp savurdular ve israf ettiler. Bunun üzerine Allah: {وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ} “ve israf etmeyin; şüphesiz O, israf edenleri sevmez” buyurdu ."

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابنِ جُرَيْجٍ، قال: نزلت في ثابتِ بن قيسِ بن شَمَّاسٍ، جدَّ نخلًا فقال: لا يَأْتِينَّ اليومَ أحدٌ إلا أطْعَمْتُه. فأطْعَم حتى أمْسَى وليست له ثمرةٌ، فقال الله: {وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ} .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den anlattı; dedi ki: "Sâbit b. Kays b. Şemmâs hakkında indi. Hurmasını devşirip : 'Bugün kim gelirse mutlaka ona yedireceğim' dedi ve akşama kadar yedirdi, kendisine hiç hurma kalmadı. Bunun üzerine Allah: {وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ} “ve israf etmeyin; şüphesiz O, israf edenleri sevmez” buyurdu ."

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ بكرٍ، عن ابن جُريجٍ، قال: قلتُ لعطاءٍ: {وَلَا تُسْرِفُوا}. يقولُ: لا تُسْرِفوا، فيما يُؤتى يومَ الحَصادِ، أم في كلِّ شيءٍ؟ قال: بلى، فى كلِّ شيءٍ يَنْهَى عن السَّرَفِ. قال: ثم عاوَدْتُه بعد حينٍ، فقلتُ: ما قولُه: {وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ}؟ قال: يَنْهَى عن السَّرَفِ في كلِّ شيءٍ. ثم تلا: {لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا} [الفرقان: ٦٧].

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Bekr, İbn Cüreyc'den nakletti; dedi ki: Atâ'ya: "{وَلَا تُسْرِفُوا} “ve israf etmeyin”; hasat günü verilen şeyde mi israf etmeyin diyor, yoksa her şeyde mi?" dedim. "Bilakis, her şeyde israfı nehyetmektedir" dedi. Dedi ki: Sonra bir süre sonra ona tekrar dönüp: "{وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ} “ve israf etmeyin; şüphesiz O, israf edenleri sevmez” sözü nedir?" dedim. "Her şeyde israftan nehyetmektedir" dedi, sonra: {لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا} “israf etmezler ve cimrilik yapmazlar” [el-Furkân: 67] ayetini okudu.

حدَّثنا عمرُو بنُ علىٍّ، قال: ثنا يزيدُ بنُ هارونَ، قال: أخْبرَنا سفيانُ بنُ حسينٍ، عن أبي بشرٍ، قال: أطاف الناسُ بإياس بن معاوية بالكوفة، فسألوه: ما

Bize Amr b. Alî anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn anlattı, dedi ki: Bize Süfyân b. Hüseyn, Ebû Bişr'den haber verdi; dedi ki: Kûfe'de insanlar İyâs b. Muâviye'nin etrafını sarıp ona: "Nedir...

السَّرَفُ؟ فقال: ما تَجاوَز أمرَ اللهِ فهو سَرَفٌ .

bu israf?" diye sordular. O da: "Allah'ın emrini aşan her şey israftır " dedi.

حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مفضلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السدىِّ: {وَلَا تُسْرِفُوا}: لا تُعْطُوا أموالَكم فتَغْدُوا فُقراءَ .

Bana Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den nakletti: {وَلَا تُسْرِفُوا} “ve israf etmeyin”; "Mallarınızı verip de yoksul düşmeyin [demektir]."