Binûn

Tevbe Suresi — 11. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

أَنه قَرَأَ / وَإِن لم يُعْطوا مِنْهَا إِذا هم ساخطون /

...o [bu ayeti] / وَإِن لم يُعْطوا مِنْهَا إِذا هم ساخطون / şeklinde okumuştur.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: لما قسم النَّبِي ﷺ غَنَائِم حنين سَمِعت رجلا يَقُول: إِن هَذِه قسْمَة مَا أُرِيد بهَا وَجه الله

İbn Merdûye'nin İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) Huneyn ganimetlerini paylaştırdığında bir adamın: “Şüphesiz bu, kendisiyle Allah'ın rızası gözetilmemiş bir taksimattır” dediğini işittim.

فَأتيت النَّبِي ﷺ فَذكرت لَهُ ذَلِك فَقَالَ رَحْمَة الله على مُوسَى قد أؤذي بِأَكْثَرَ من هَذَا فَصَبر وَنزل {وَمِنْهُم من يَلْمِزك فِي الصَّدقَات}

Bunun üzerine Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) gelip bunu ona anlattım. [Resûlullah] şöyle buyurdu: “Allah'ın rahmeti Mûsâ'nın üzerine olsun, o bundan daha fazlasıyla eziyet gördü de sabretti.” Ve {وَمِنْهُم من يَلْمِزك فِي الصَّدقَات} “İçlerinden sadakalar konusunda seni ayıplayıp dil uzatanlar da vardır” [ayeti] indi.

الْآيَة ٦٠

60. Ayet

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر قَالَ جَاءَ أَعْرَابِي إِلَى النَّبِي ﷺ فَسَأَلَهُ وَهُوَ يقسم قسما فَأَعْرض عَنهُ وَجعل يقسم قَالَ: أتعطي رعاء الشَّاء وَالله مَا عدلت

İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin Câbir'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bir bedevî, Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) bir taksimat yaparken onun yanına gelip [bir şeyler] istedi. [Peygamber] ondan yüz çevirip taksimata devam etti. [Bedevî]: “Koyun çobanlarına veriyorsun da [bana vermiyorsun]! Vallahi adil davranmadın!” dedi.

فَقَالَ: وَيحك

Bunun üzerine [Resûlullah]: “Yazıklar olsun sana!” buyurdu.

من يعدل إِذا أَنا لم أعدل فَأنْزل الله هَذِه الْآيَة {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء} الْآيَة

“Ben adil olmazsam kim adil olur?” Bunun üzerine Allah {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء} “Sadakalar (zekât gelirleri) ancak fakirler içindir...” ayetini indirdi.

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالْبَغوِيّ فِي مُعْجَمه وَالطَّبَرَانِيّ وَالدَّارَقُطْنِيّ وَضَعفه عَن زِيَاد بن الْحَارِث الصدائي قَالَ: قَالَ رجل يَا رَسُول الله أَعْطِنِي من الصَّدَقَة

Ebû Dâvûd, el-Begavî kendi Mu'cem'inde, et-Taberânî ve -zayıf olduğunu belirterek- ed-Dârekutnî'nin Ziyâd b. el-Hâris es-Sudâî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bir adam: “Ey Allah'ın Resûlü! Bana sadakadan (zekâttan) ver” dedi.

فَقَالَ: إِن الله لم يرض بِحكم نَبِي وَلَا غَيره فِي الصَّدقَات حَتَّى حكم هُوَ فِيهَا فجزأها ثَمَانِيَة أَجزَاء فَإِن كنت من تِلْكَ الْأَجْزَاء أَعطيتك حَقك

Bunun üzerine [Resûlullah] şöyle buyurdu: “Şüphesiz Allah, sadakalar (zekât) hususunda ne bir peygamberin ne de bir başkasının hükmüne razı olmayıp kendisi bizzat hüküm verdi ve onu sekiz paya ayırdı. Eğer sen o paylardan [birine mensup] isen sana hakkını veririm.”

وَأخرج ابْن سعد عَن زِيَاد بن الْحَرْث الصدائي قَالَ: بَينا أَنا مَعَ رَسُول الله ﷺ إِذْ جَاءَ قوم يَشكونَ عاملهم ثمَّ قَالُوا: يَا رَسُول الله آخذنا بِشَيْء كَانَ بَيْننَا وَبَينه فِي الْجَاهِلِيَّة فَقَالَ رَسُول الله ﷺ لَا خير لِلْمُؤمنِ فِي الإِمارة ثمَّ قَامَ رجل فَقَالَ: يَا رَسُول الله أَعْطِنِي من الصَّدَقَة

İbn Sa'd'ın Ziyâd b. el-Hâris es-Sudâî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ben Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile birlikteyken bir topluluk gelip âmillerini (görevlilerini) şikâyet etti ve: “Ey Allah'ın Resûlü! O, Câhiliye devrinde aramızda geçmiş bir meseleden ötürü bizi sorumlu tutuyor” dediler. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Mümin için yöneticilikte hayır yoktur” buyurdu. Sonra bir adam kalkıp: “Ey Allah'ın Resûlü! Bana sadakadan (zekâttan) ver” dedi.

فَقَالَ: إِن الله لم يكِل قسمهَا إِلَى ملك مقرب وَلَا

Bunun üzerine [Resûlullah] şöyle buyurdu: “Şüphesiz Allah, onun taksimatını ne mukarreb (Allah'a yakın) bir meleğe ne de...”

نَبِي مُرْسل حَتَّى أجزأها ثَمَانِيَة أَجزَاء فَإِن كنت جزأ مِنْهَا أَعطيتك وَإِن كنت غَنِيا عَنْهَا فَإِنَّمَا هِيَ صداع فِي الرَّأْس وداء فِي الْبَطن

...gönderilmiş bir peygambere bıraktı; nihayet onu sekiz paya ayırdı. Eğer sen o paylardan biri isen sana veririm. Şayet ona muhtaç olmayıp zengin isen, o ancak başta bir ağrı ve karında bir derttir.”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن مُوسَى بن يزِيد الْكِنْدِيّ قَالَ: كَانَ ابْن مَسْعُود يقرئ رجلا فَقَرَأَ {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِين} مُرْسلَة فَقَالَ ابْن مَسْعُود: مَا هَكَذَا أَقْرَأَنيهَا النَّبِي ﷺ

Saîd b. Mansûr, et-Taberânî ve İbn Merdûye'nin Mûsâ b. Yezîd el-Kindî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İbn Mes'ûd bir adama Kur'an okutuyordu. Adam {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِين} “Sadakalar ancak fakirler ve yoksullar içindir” [ayetini] med yapmaksızın düz okudu. Bunun üzerine İbn Mes'ûd: “Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) bana bunu böyle okutmadı” dedi.

فَقَالَ: وَكَيف أقرأكها قَالَ: أَقْرَأَنيهَا {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِين} فَمدَّهَا

[Adam]: “Sana nasıl okuttu?” diye sordu. [İbn Mes'ûd]: “Bana {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِين} ‘Sadakalar ancak fakirler ve yoksullar içindir’ şeklinde okuttu” dedi ve [fukarâ kelimesini] uzattı (medd ile okudu).

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نسخت هَذِه الْآيَة كل صَدَقَة فِي الْقُرْآن قَوْله (وَآت ذَا الْقُرْبَى حَقه والمسكين وَابْن السَّبِيل) (الْإِسْرَاء الْآيَة ٢٦) وَقَوله (إِن تبدوا الصَّدقَات) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٧١) وَقَوله (وَفِي أَمْوَالهم حق للسَّائِل والمحروم) (الذاريات الْآيَة ١٩)

İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Bu ayet, Kur'an'daki bütün [nafile/genel] sadaka [hükümlerini], [yani] (وَآت ذَا الْقُرْبَى حَقه والمسكين وَابْن السَّبِيل) ‘Akrabaya, yoksula ve yolcuya hakkını ver’ (İsrâ Suresi, 26. ayet), (إِن تبدوا الصَّدقَات) ‘Sadakaları açıktan verirseniz...’ (Bakara Suresi, 271. ayet) ve (وَفِي أَمْوَالهم حق للسَّائِل والمحروم) ‘Onların mallarında isteyen ve mahrum olan için bir hak vardır’ (Zâriyât Suresi, 19. ayet) sözlerini neshetti (hükmünü zekât ayetiyle sınırlandırdı).”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِين} الْآيَة

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِين} “Sadakalar ancak fakirler ve yoksullar içindir...” ayeti hakkında...

قَالَ: إِنَّمَا هَذَا شَيْء أعلمهُ الله إِيَّاه لَهُم فأيما أَعْطَيْت صنفا مِنْهَا أجزاك

...o şöyle demiştir: “Bu, Allah'ın onlara [verilmesi için] Peygamber'e bildirdiği bir şeydir. Bu sınıflardan hangisine verirsen sana yeterli olur.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن حُذَيْفَة فِي قَوْله {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء} الْآيَة

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh'in Huzeyfe'den rivayet ettiğine göre {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء} “Sadakalar ancak fakirler içindir...” ayeti hakkında...

قَالَ: إِن شِئْت جَعلتهَا فِي صنف وَاحِد من الْأَصْنَاف الثَّمَانِية الَّذين سمى الله أَو صنفين أَو ثَلَاثَة

...o şöyle demiştir: “İstersen onu Allah'ın ismen belirttiği sekiz sınıftan bir sınıfa verirsin, istersen iki veya üç sınıfa.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي الْعَالِيَة قَالَ: لَا بَأْس أَن تجعلها فِي صنف وَاحِد مِمَّا قَالَ الله

İbn Ebî Şeybe'nin Ebû'l-Âliye'den rivayet ettiğine göre o: “Onu, Allah'ın zikrettiği sınıflardan sadece birine vermende bir sakınca yoktur” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن وَعَطَاء وَإِبْرَاهِيم وَسَعِيد بن جُبَير

İbn Ebî Şeybe ve Ebû'ş-Şeyh'in el-Hasan, Atâ, İbrâhim ve Saîd b. Cübeyr'den rivayet ettiğine göre...

مثله

...onlar da benzerini [söylemişlerdir].

وَأخرج ابْن الْمُنْذر والنحاس عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْفُقَرَاء فُقَرَاء الْمُسلمين وَالْمَسَاكِين الطوّافون

İbnü'l-Münzir ve en-Nehhâs'ın İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Fakirler, Müslümanların fakirleridir; miskinler (yoksullar) ise [kapı kapı] dolaşıp isteyenlerdir.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة قَالَ: الْفَقِير الَّذِي بِهِ زمانة والمسكين الْمُحْتَاج الَّذِي لَيْسَ بِهِ زمانة

Abdurrezzâk, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, en-Nehhâs ve Ebû'ş-Şeyh'in Katâde'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Fakir, kronik hastalığı/sakatlığı (zamâneti) bulunan kimsedir; miskin ise kronik hastalığı/sakatlığı bulunmayan muhtaç kimsedir.”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي حَاتِم عَن عمر بن الْخطاب

Saîd b. Mansûr ve İbn Ebî Hâtim'in Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet ettiğine göre...

أَنه مرَّ بِرَجُل من أهل الْكتاب مطروح على بَاب فَقَالَ: استكدوني وَأخذُوا مني الْجِزْيَة حَتَّى كف

...o, bir kapının önüne atılmış Ehl-i kitaptan bir adama uğradı. Adam: “[Gençliğimde] beni çalıştırıp benden cizye aldılar, nihayet [yaşlanıp]...” dedi.

بَصرِي فَلَيْسَ أحد يعود عليَّ بِشَيْء

...gözlerim görmez oldu; şimdi ise kimse bana bir şey vermiyor.”

فَقَالَ عمر: مَا أنصفنا إِذا ثمَّ قَالَ: هَذَا من الَّذين قَالَ الله {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِين} ثمَّ أَمر لَهُ أَن يرْزق وَيجْرِي عَلَيْهِ

Bunun üzerine Ömer: “Öyleyse biz insaflı davranmamışız!” dedi. Sonra şöyle devam etti: “Bu, Allah'ın haklarında {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِين} ‘Sadakalar ancak fakirler ve yoksullar içindir’ buyurduğu kimselerdendir.” Ardından ona [devlet hazinesinden] pay ayrılmasını ve maaş bağlanmasını emretti.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عمر فِي قَوْله {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِين} قَالَ: هم زَمْنى أهل الْكتاب

İbn Ebî Şeybe'nin Ömer'den rivayet ettiğine göre o, {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِين} “Sadakalar ancak fakirler ve yoksullar içindir” sözü hakkında: “Onlar, Ehl-i kitabın kronik hasta ve kötürümleridir” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن قَالَ: لَا يُعْطي الْمُشْركُونَ من الزَّكَاة وَلَا من شَيْء من الْكَفَّارَات

İbn Ebî Şeybe'nin el-Hasan'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Müşriklere ne zekâttan ne de kefâretlerden hiçbir şey verilmez.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر قَالَ: لَيْسَ بفقير من جمع الدِّرْهَم إِلَى الدِّرْهَم وَلَا التمرة إِلَى التمرة إِنَّمَا الْفَقِير من انقى ثَوْبه وَنَفسه لَا يقدر على غنى (يَحْسبهُم الْجَاهِل أَغْنِيَاء من التعفف) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٧٣)

İbn Ebî Hâtim'in İbn Ömer'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Fakir; dirhemi dirheme, hurmayı hurmaya katan (biriktiren) kimse değildir. Fakir ancak, elbisesini ve nefsini temiz tuttuğu halde zenginlik elde etmeye gücü yetmeyen kimsedir: (يَحْسبهُم الْجَاهِل أَغْنِيَاء من التعفف) ‘İffet ve hayâlarından ötürü, bilmeyen kimse onları zengin sanır’ (Bakara Suresi, 273. ayet).”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر بن زيد قَالَ: الْفُقَرَاء المتعففون وَالْمَسَاكِين الَّذين يسْأَلُون

İbn Ebî Şeybe'nin Câbir b. Zeyd'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Fakirler, [dilenmeyip] iffetini koruyanlar; miskinler ise [dolaşıp] isteyenlerdir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الزُّهْرِيّ

İbn Ebî Şeybe'nin ez-Zührî'den rivayet ettiğine göre...

أَنه سُئِلَ عَن هَذِه الْآيَة فَقَالَ: الْفُقَرَاء الَّذين فِي بُيُوتهم وَلَا يسْأَلُون وَالْمَسَاكِين الَّذِي يخرجُون فَيسْأَلُونَ

...ona bu ayet hakkında sorulduğunda şöyle demiştir: “Fakirler evlerinde oturup kimseden istemeyenler; miskinler ise dışarı çıkıp isteyenlerdir.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: الْفَقِير الرجل يكون فَقِيرا وَهُوَ بَين ظَهْري قومه وعشيرته وَذَوي قرَابَته وَلَيْسَ لَهُ مَال والمسكين الَّذِي لَا عشيرة لَهُ وَلَا قرَابَة وَلَا رحم وَلَيْسَ لَهُ مَال

İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Fakir; kavminin, aşiretinin ve akrabalarının arasında bulunduğu halde malı mülkü olmayan kimsedir. Miskin ise malı mülkü olmadığı gibi aşireti, akrabası ve hısmı da bulunmayan kimsedir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الضَّحَّاك فِي الْآيَة قَالَ: الْفُقَرَاء الَّذين هَاجرُوا وَالْمَسَاكِين الَّذين لم يهاجروا

İbn Ebî Şeybe'nin ed-Dahhâk'tan rivayet ettiğine göre o, ayet hakkında: “Fakirler hicret edenler, miskinler ise hicret etmeyenlerdir” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: يُعْطي من الزَّكَاة من لَهُ الدَّار وَالْخَادِم وَالْفرس

İbn Ebî Şeybe'nin Saîd b. Cübeyr'den rivayet ettiğine göre o: “Evi, hizmetçisi ve atı bulunan kimseye de zekâttan verilir” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم ﵁ قَالَ: كَانُوا لَا يمْنَعُونَ الزَّكَاة من لَهُ الْبَيْت وَالْخَادِم

İbn Ebî Şeybe'nin İbrâhim'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Evi ve hizmetçisi olan kimseden zekâtı esirgemezlerdi (ona zekât verirlerdi).”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {والعاملين عَلَيْهَا} قَالَ: السعاة أَصْحَاب الصَّدَقَة

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o, {والعاملين عَلَيْهَا} “Zekât memurları (toplayıcıları)” sözü hakkında: “Onlar sadaka (zekât) toplayan görevlilerdir (suât)” demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: يُعْطي كل عَامل بِقدر عمله

Abdurrezzâk ve İbnü'l-Münzir'in ed-Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o: “Her görevliye yaptığı iş oranında verilir” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن رَافع بن خديج ﵁ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: الْعَامِل على الصَّدَقَة بِالْحَقِّ كالغازي حَتَّى يرجع إِلَى بَيته

İbn Ebî Şeybe'nin Râfi' b. Hadîc'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre [Râfi'] şöyle demiştir: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: “Sadaka (zekât) işinde hakkaniyetle görev yapan memur, evine dönünceye kadar [Allah yolunda cihad eden] gazi gibidir.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {والمؤلفة قُلُوبهم} قَالَ: هم قوم كَانُوا يأْتونَ رَسُول الله ﷺ قد أَسْلمُوا وَكَانَ يرْضخ لَهُم من الصَّدقَات فَإِذا أَعْطَاهُم من الصَّدَقَة فَأَصَابُوا مِنْهَا خيرا قَالُوا: هَذَا دين صَالح وَإِن كَانَ غير ذَلِك عابوه وتركوه

İbn Cerîr ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o, {والمؤلفة قُلُوبهم} “Kalpleri [İslam'a] ısındırılacak olanlar” sözü hakkında şöyle demiştir: “Onlar, Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) gelip Müslüman olmuş bir topluluktu. [Resûlullah] onlara sadakalardan (zekâttan) bir miktar verirdi. Şayet onlara sadakadan verir de bundan bir hayır (dünyalık) elde ederlerse: ‘Bu iyi bir dindir’ derlerdi; aksi bir durum olursa dini ayıplayıp terk ederlerdi.”

وَأخرج البُخَارِيّ وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ قَالَ بعث عَليّ بن أبي طَالب ﵁ من الْيمن إِلَى النَّبِي بذهيبة فِيهَا تربَتهَا فَقَسمهَا بَين أَرْبَعَة من الْمُؤَلّفَة: الْأَقْرَع بن حايس الْحَنْظَلِي وعلقمة بن علاثة العامري وعينية بن بدر الْفَزارِيّ وَزيد الْخَيل الطَّائِي

Buhârî, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin Ebû Saîd el-Hudrî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ali b. Ebî Tâlib (radıyallâhu anh) Yemen'den Peygamber'e toprağından [henüz tam] arındırılmamış bir parça altın gönderdi. [Peygamber de] bunu kalpleri ısındırılacak olanlardan (müellefe-i kulûb) dört kişi arasında paylaştırdı: el-Akra' b. Hâbis el-Hanzalî, Alkame b. Ulâse el-Âmirî, Uyeyne b. Bedr el-Fezârî ve Zeydü'l-Hayl et-Tâî.

فَقَالَت قُرَيْش وَالْأَنْصَار: أيقسم بَين صَنَادِيد أهل نجد ويدعنا فَقَالَ النَّبِي ﷺ: إِنَّمَا أتالفهم

Bunun üzerine Kureyş ve Ensar: “Necid ehlinin ileri gelenlerine paylaştırıyor da bizi bırakıyor mu?” dediler. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Ben ancak onların kalplerini [İslam'a] ısındırıyorum” buyurdu.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن يحيى بن أبي كثير ﵁ قَالَ الْمُؤَلّفَة قُلُوبهم: من بني هَاشم أَبُو سُفْيَان بن الْحَارِث بن عبد الْمطلب وَمن بني أُميَّة أَبُو سُفْيَان بن حَرْب وَمن بني مَخْزُوم الْحَارِث بن هِشَام وَعبد الرَّحْمَن بن يَرْبُوع وَمن بني أَسد حَكِيم بن حزَام وَمن بني عَامر سُهَيْل بن عَمْرو وَحُوَيْطِب بن عبد الْعزي وَمن بني جمح صَفْوَان بن أُميَّة وَمن بني سهم عدي بن قيس وَمن ثَقِيف الْعَلَاء بن حَارِثَة أَو حَارِثَة وَمن بني فَزَارَة عَيْنِيَّة بن حصن وَمن بني تَمِيم الْأَقْرَع بن حَابِس وَمن بني نصر مَالك بن عَوْف وَمن بني سليم الْعَبَّاس بن مرداس

Abdurrezzâk, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin Yahyâ b. Ebî Kesîr'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Kalpleri ısındırılacak olanlar (müellefe-i kulûb) şunlardır: Benî Hâşim'den Ebû Süfyân b. el-Hâris b. Abdilmuttalib; Benî Ümeyye'den Ebû Süfyân b. Harb; Benî Mahzûm'dan el-Hâris b. Hişâm ve Abdurrahman b. Yerbû'; Benî Esed'den Hakîm b. Hizâm; Benî Âmir'den Süheyl b. Amr ve Huveytıb b. Abdiluzzâ; Benî Cumeh'ten Safvân b. Ümeyye; Benî Sehm'den Adiy b. Kays; Sakîf'ten el-Alâ b. Hârise -veya Hârise-; Benî Fezâre'den Uyeyne b. Hısn; Benî Temîm'den el-Akra' b. Hâbis; Benî Nasr'dan Mâlik b. Avf ve Benî Süleym'den el-Abbâs b. Mirdâs.

أعْطى النَّبِي ﷺ كل رجل مِنْهُم مائَة نَاقَة مائَة نَاقَة إِلَّا عبد الرَّحْمَن بن يَرْبُوع وَحُوَيْطِب بن عبد الْعُزَّى فَإِنَّهُ أعْطى كل وَاحِد مِنْهُمَا خمسين

Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) Abdurrahman b. Yerbû' ve Huveytıb b. Abdiluzzâ hariç onlardan her bir adama yüzer deve verdi; o ikisinin her birine ise ellişer [deve] verdi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ قَالَ: الْمُؤَلّفَة قُلُوبهم الَّذين يدْخلُونَ فِي الإِسلام إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in el-Hasan'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o: “Müellefe-i kulûb (kalpleri ısındırılacak olanlar), kıyamet gününe kadar İslam'a giren kimselerdir” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك قَالَ: الْمُؤَلّفَة قُلُوبهم قوم من وُجُوه الْعَرَب يقدمُونَ عَلَيْهِ فينفق عَلَيْهِم مِنْهَا مَا داموا حَتَّى يسلمُوا أَو يرجِعوا

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in ed-Dahhâk'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Müellefe-i kulûb, Arap ileri gelenlerinden birtakım kimseler olup [Peygamber'in] yanına gelirlerdi; o da Müslüman oluncaya ya da geri dönünceye kadar orada kaldıkları sürece bu [sadaka/zekât malların]dan onlara harcardı.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جُبَير قَالَ: لَيْسَ الْيَوْم مؤلفة قُلُوبهم

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in [Saîd] b. Cübeyr'den rivayet ettiğine göre o: “Bugün müellefe-i kulûb (kalpleri ısındırılacak kimseler) yoktur” demiştir.

وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الشّعبِيّ ﵁ قَالَ: لَيست الْيَوْم مؤلفة قُلُوبهم إِنَّمَا كَانَ رجال يتألفهم النَّبِي ﷺ فَلَمَّا أَن كَانَ أَبُو بكر ﵁ قطع الرشا فِي الإِسلام

Buhârî kendi Târîh'inde, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in eş-Şa'bî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Bugün müellefe-i kulûb yoktur. Onlar sadece Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) kalplerini [İslam'a] ısındırdığı birtakım adamlardı. Ebû Bekir (radıyallâhu anh) [halife] olunca İslam'da rüşveti (müellefeye verilen bahşişi) kesti.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عُبَيْدَة السَّلمَانِي قَالَ: جَاءَ عَيْنِيَّة بن حصن والأقرع بن حَابِس إِلَى أبي بكر فَقَالَا: يَا خَليفَة رَسُول الله ان عندنَا أَرضًا سبخَة لَيْسَ فِيهَا كلأ وَلَا مَنْفَعَة فَإِن رَأَيْت أَن تعطيناها لَعَلَّنَا نحرثها ونزرعها وَلَعَلَّ الله أَن ينفع بهَا

İbn Ebî Hâtim'in Ubeyde es-Selmânî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Uyeyne b. Hısn ile el-Akra' b. Hâbis, Ebû Bekir'e gelip: "Ey Resûlullah'ın halifesi! Yanımızda hiçbir otu ve faydası bulunmayan çorak bir arazi var. Uygun görürsen onu bize ver de belki orayı sürüp ekeriz ve umulur ki Allah onunla bir fayda sağlar" dediler.

فاقطعهما إِيَّاهَا وَكتب لَهما بذلك كتابا واشهد لَهما فَانْطَلقَا إِلَى عمر ليشهداه على مَا فِيهِ فَلَمَّا قرآ على عمر مَا فِي الْكتاب تنَاوله من أَيْدِيهِمَا فتفل فِيهِ فمجاه فتذمرا وَقَالا لَهُ مقَالَة سَيِّئَة فَقَالَ عمر: أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يتألفهما والإِسلام يَوْمئِذٍ قَلِيل وَإِن الله قد أعز الإِسلام فاذهبا فاجهد جهدكما لَا أرعى الله عَلَيْكُمَا إِن أرعيتما

[Ebû Bekir] orayı onlara ikta olarak verdi, kendileri için buna dair bir yazı yazdı ve onlar lehine şahitlik etti. Bunun üzerine o ikisi, içindekilere şahitlik etmesi için Ömer'e gittiler. Yazıda olanı Ömer'e okuduklarında, Ömer o yazıyı ellerinden alıp üzerine tükürdü ve yazıyı sildi. Onlar da öfkelenip Ömer'e kötü sözler söylediler. Bunun üzerine Ömer: "Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem), o günlerde İslam zayıf/az iken kalplerinizi [İslam'a] ısındırıyordu. Oysa artık Allah İslam'ı aziz kılmıştır. Gidin de elinizden geleni ardınıza koymayın! Eğer siz [hakkı] gözetirseniz Allah da sizi gözetmesin!" dedi.

وَأخرج ابْن سعد عَن أبي وَائِل

İbn Sa'd'ın Ebû Vâil'den rivayet ettiğine göre...

أَنه قيل لَهُ: مَا أصنع بِنَصِيب الْمُؤَلّفَة قَالَ: زده على الآخرين

...kendisine: "Müellefe[-i kulûb]un payını ne yapayım?" diye sorulmuş, o da: "Onu diğerlerine ekle" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل فِي قَوْله {وَفِي الرّقاب} قَالَ: هم المكاتبون

İbn Ebî Hâtim'in Mukâtil'den rivayet ettiğine göre o, {وَفِي الرِّقَابِ} “ve köleler (için)” ifadesi hakkında: "Onlar mükâteblerdir (özgürlüğünü satın almak için efendisiyle sözleşme yapan köleler)" demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ قَالَ: لَا يعْتق من الزَّكَاة رَقَبَة تَامَّة وَيُعْطى فِي رَقَبَة وَلَا بَأْس بِأَن يعين بِهِ مكَاتبا

İbnü'l-Münzir'in İbrâhim en-Nehaî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Zekâttan tam bir köle azat edilmez; [ancak] kölelikten kurtulması için [kendisine] verilir ve bununla bir mükâtebe yardım edilmesinde de bir sakınca yoktur."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عمر بن عبد الْعَزِيز قَالَ: سهم الرّقاب نِصْفَانِ نصف لكل مكَاتب مِمَّن يدَّعي الإِسلام وَالنّصف الْبَاقِي يَشْتَرِي بِهِ رِقَاب مِمَّن صلى وَصَامَ وَقدم إِسْلَامه من ذكر أَو أُنْثَى يعتقون لله

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Ömer b. Abdilazîz'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Kölelerin (rikâb) payı iki kısımdır: Yarısı Müslüman olduğunu söyleyen her mükâtebe verilir; kalan yarısıyla da -erkek olsun kadın olsun- namaz kılan, oruç tutan ve İslam'ı eski olan köleler satın alınarak Allah rızası için azat edilir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre...

أَنه كَانَ لَا يرى بَأْسا أَن يُعْطي الرجل من زَكَاته فِي الْحَج وَأَن يعْتق مِنْهَا رَقَبَة

...o, kişinin zekâtından hac için vermesinde ve onunla bir köle azat etmesinde bir sakınca görmezdi.

وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: أعتق من زَكَاة مَالك

Ebû Ubeyd ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o: "Malının zekâtından köle azat et" demiştir.

وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن: أَنه كَانَ لَا يرى بَأْسا أَن يَشْتَرِي الرجل من زَكَاة مَاله نسمَة فيعتقها

Ebû Ubeyd ve İbnü'l-Münzir'in el-Hasan'dan rivayet ettiğine göre o, kişinin malının zekâtıyla bir can (köle) satın alıp onu azat etmesinde bir sakınca görmezdi.

وَأخرج أَبُو عبيد وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ قَالَ: يعان فِيهَا الرَّقَبَة وَلَا يعْتق مِنْهَا

Ebû Ubeyd, Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir'in İbrâhim en-Nehaî'den rivayet ettiğine göre o: "Ondan (zekâttan) köleye yardım edilir, fakat ondan köle azat edilmez" demiştir.

وَأخرج أَبُو عبيد وابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير رَضِي الله عَنهُ

Ebû Ubeyd, İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir'in Saîd b. Cübeyr'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre...

قَالَ: لَا تعْتق من زَكَاة مَالك فَإِنَّهُ يجر الْوَلَاء

...o: "Malının zekâtından köle azat etme, çünkü o [azat edene] velâ hakkı kazandırır" demiştir.

قَالَ أَبُو عبيد: قَول ابْن عَبَّاس أَعلَى مَا جَاءَنَا فِي هَذَا الْبَاب وَهُوَ أولى بالاتباع وَأعلم بالتأويل وَقد وَافقه عَلَيْهِ كثير من أهل الْعلم

Ebû Ubeyd şöyle demiştir: "Bu konuda bize ulaşan en üstün görüş İbn Abbâs'ın sözüdür; uyulmaya en layık olan ve tevili en iyi bilen odur. İlim ehlinden birçoğu da bu hususta ona muvafakat etmiştir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الزُّهْرِيّ

İbn Ebî Şeybe'nin ez-Zührî'den rivayet ettiğine göre...

أَنه سُئِلَ عَن الغارمين

...kendisine borçlular (gârimîn) hakkında sorulmuş...

قَالَ: أَصْحَاب الدّين وَابْن السَّبِيل وَإِن كَانَ غَنِيا

...o da şöyle demiştir: "Borç sahipleri ile zengin olsa bile yolda kalmış kimsedir."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {والغارمين} قَالَ: من احْتَرَقَ بَيته وَذهب السَّيْل بِمَالِه وادّان على عِيَاله

Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre o, {وَالْغَارِمِينَ} “borçlular” ifadesi hakkında şöyle demiştir: "Evi yanan, sel malını alıp götüren ve ailesinin geçimi için borçlanan kimsedir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي جَعْفَر فِي قَوْله {والغارمين} قَالَ: المستدينين فِي غير فَسَاد {وَابْن السَّبِيل} قَالَ: المجتاز من أَرض إِلَى أَرض

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Ebû Ca'fer'den rivayet ettiğine göre o, {وَالْغَارِمِينَ} “borçlular” ifadesi hakkında: "Fesat/günah olmayan hususlarda borçlanan kimselerdir", {وَابْنِ السَّبِيلِ} “ve yolda kalmışlar” hakkında ise: "Bir memleketten diğerine geçen yolcudur" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل فِي قَوْله {والغارمين} قَالَ: هُوَ الَّذِي يسْأَل فِي دم أَو جَائِحَة تصيبه {وَفِي سَبِيل الله} قَالَ: هم المجاهدون {وَابْن السَّبِيل} قَالَ: الْمُنْقَطع بِهِ يُعْطي قدر مَا يبلغهُ

İbn Ebî Hâtim'in Mukâtil'den rivayet ettiğine göre o, {وَالْغَارِمِينَ} “borçlular” ifadesi hakkında: "Diyet ödemek veya başına gelen bir felaket sebebiyle [yardım] isteyen kimsedir", {وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ} “Allah yolunda” hakkında: "Onlar mücahidlerdir", {وَابْنِ السَّبِيلِ} “ve yolda kalmışlar” hakkında ise: "Yolda kalmış kimsedir; memleketine ulaşmasını sağlayacak miktarda kendisine verilir" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وَفِي سَبِيل الله} قَالَ: الْغَازِي فِي سَبِيل الله {وَابْن السَّبِيل} قَالَ: الْمُسَافِر

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in İbn Zeyd'den rivayet ettiğine göre o, {وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ} “Allah yolunda” ifadesi hakkında: "Allah yolunda savaşan gazidir", {وَابْنِ السَّبِيلِ} “ve yolda kalmışlar” hakkında ise: "Yolcudur" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: ابْن السَّبِيل هُوَ قَالَ: الْغَازِي فِي سَبِيل الله {وَابْن السَّبِيل} قَالَ: الْمُسَافِر

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İbnü's-sebîl odur... [İbn Abbâs] dedi ki: Allah yolunda savaşan gazidir, {وَابْنِ السَّبِيلِ} “ve yolda kalmışlar” ise yolcudur.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: ابْن السَّبِيل هُوَ الضَّيْف الْفَقِير الَّذِي ينزل بِالْمُسْلِمين

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "İbnü's-sebîl (yolda kalmış), Müslümanlara misafir olan fakir kimsedir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الضَّحَّاك فِي رجل سَافر وَهُوَ غَنِي فنفد مَا مَعَه فِي سَفَره فَاحْتَاجَ قَالَ: يعْطى من الصَّدَقَة فِي سَفَره لِأَنَّهُ ابْن سَبِيل

İbn Ebî Şeybe'nin ed-Dahhâk'tan rivayet ettiğine göre o, zengin olduğu halde yolculuğa çıkan, fakat yolculuğunda yanındaki tükenip ihtiyacı hasıl olan kimse hakkında: "Yolda kalmış (ibnü's-sebîl) olduğu için yolculuğunda kendisine sadakadan (zekâttan) verilir" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَفِي سَبِيل الله} قَالَ: حمل الرجل فِي سَبِيل الله من الصَّدَقَة {وَابْن السَّبِيل} قَالَ: هُوَ الضَّيْف وَالْمُسَافر إِذا قطع بِهِ وَلَيْسَ لَهُ شَيْء {فَرِيضَة من الله وَالله عليم حَكِيم} قَالَ: ثَمَانِيَة أسْهم فرضهن الله وأعلمهن

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den rivayet ettiğine göre o, {وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ} “ve Allah yolunda” ifadesi hakkında: "Kişinin sadakadan (zekâttan) Allah yolunda [cihad için] donatılmasıdır", {وَابْنِ السَّبِيلِ} “ve yolda kalmışlar” hakkında: "O, yolda kalıp hiçbir şeyi bulunmayan misafir ve yolcudur", {فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ} “Allah tarafından bir farz olarak... Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir” ifadesi hakkında ise: "[Bunlar] Allah'ın farz kıldığı ve bildirdiği sekiz paydır" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو دَاوُد وَابْن ماجة وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا تحل الصَّدَقَة لَغَنِيّ إِلَّا لخمسة: لعامل عَلَيْهَا أَو

İbn Ebî Şeybe, Ebû Dâvûd, İbn Mâce, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdûye'nin Ebû Saîd'den rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Beş kişi dışında zengine sadaka (zekât) helal olmaz: [Zekât] toplayan görevli veya...

رجل اشْتَرَاهَا بِمَالِه أَو غَارِم أَو غاز فِي سَبِيل الله أَو مِسْكين تصدق عَلَيْهِ فأهدى مِنْهَا الْغَنِيّ

...onu malıyla satın alan adam veya borçlu veya Allah yolunda gazilik yapan kimse yahut kendisine sadaka verilen ve bundan zengine hediye eden yoksul.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن ماجة والنحاس فِي ناسخه عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من سَأَلَ وَله مَا يُغْنِيه جَاءَت مَسْأَلته يَوْم الْقِيَامَة خموشاً أَو كدوحاً

İbn Ebî Şeybe, Ebû Dâvûd, -hasen kaydıyla- Tirmizî, İbn Mâce ve en-Nâsih adlı eserinde en-Nehhâs'ın İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kendisini yetindirecek miktarı varken [insanlardan bir şey] isteyen kimsenin bu istemesi, kıyamet günü [yüzünde] tırmık veya yara izleri olarak gelir.”

قَالُوا: يَا رَسُول الله وماذا يُغْنِيه قَالَ: خَمْسُونَ دِرْهَم أَو قيمتهَا من الذَّهَب

"Ey Resûlullah! Onu yetindirecek miktar nedir?" dediler. “Elli dirhem veya bunun altın karşılığıdır” buyurdu.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عبد الله بن عمر

Ebû'ş-Şeyh'in Abdullah b. Ömer'den rivayet ettiğine göre...

أَنه سُئِلَ عَن مَال الصَّدَقَة فَقَالَ: شَرّ مَال إِنَّمَا هُوَ مَال الكسحان والعرجان والعميان وكل مُنْقَطع بِهِ

...kendisine sadaka (zekât) malı hakkında sorulmuş, o da: "En şerli maldır! O ancak kötürümlerin, topalların, körlerin ve yolda kalmış herkesin malıdır" demiştir.

قيل: فَإِن للعاملين عَلَيْهَا حَقًا وللمجاهدين فِي سَبِيل الله

"Fakat zekât memurlarının ve Allah yolunda cihat edenlerin onda hakkı var!" denildi.

قَالَ: أما الْعَامِلُونَ فَلهم بِقدر عمالتهم وَأما المجاهدون فِي سَبِيل الله فقوم أحل لَهُم أَن الصَّدَقَة لَا تحل لَغَنِيّ وَلَا لذِي مرّة سوى

Şöyle dedi: "Memurlara gelince, onlara yaptıkları iş miktarınca [ücret] verilir. Allah yolundaki mücahidlere gelince, onlar [zekât] kendilerine helal kılınmış bir topluluktur. Kuşkusuz sadaka (zekât) ne bir zengine ne de sapasağlam güçlü kuvvetli birine helaldir."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ فرض رَسُول الله ﷺ الصَّدَقَة فِي ثَمَانِيَة أسْهم

İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) sadakayı (zekâtı) sekiz pay olarak farz kıldı:

فَفرض فِي الذَّهَب وَالْوَرق والإِبل وَالْبَقر وَالْغنم وَالزَّرْع وَالْكَرم وَالنَّخْل ثمَّ تُوضَع فِي ثَمَانِيَة أسْهم

Altında, gümüşte, devede, sığırda, koyunda, ekinde, üzüm bağında ve hurmada farz kıldı; sonra da sekiz paya paylaştırılır:

فِي أهل هَذِه الْآيَة {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء} الْآيَة كلهَا

{إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ} “Sadakalar ancak fakirler içindir...” -ayetin tamamı- ayetindeki kimselere [verilir].

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: خففوا على الْمُسلمين فِي خرصكم فَإِن فِيهِ الْعَرَايَا وَفِيه الْوَصَايَا فَأَما الْعَرَايَا فالنخلة وَالثَّلَاث والأربع وَأَقل من ذَلِك وَأكْثر يمنحها الرجل أَخَاهُ ثَمَرَتهَا فيأكلها هُوَ وَعِيَاله وَأما الْوَصَايَا فثمانية أسْهم {إِنَّمَا الصَّدقَات للْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِين} إِلَى قَوْله {وَالله عليم حَكِيم}

İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Tahminle ürün tespiti yaparken Müslümanlara kolaylık gösterin. Zira onda arâyâ (hibe edilen ağaç meyveleri) ve vesâyâ (zekât payları) vardır. Arâyâ'ya gelince; o, kişinin bir, üç, dört -veya bundan az ya da çok- hurma ağacının meyvesini din kardeşine bağışlamasıdır ki o ve ailesi bundan yer. Vesâyâ'ya gelince; o, {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ} “Sadakalar ancak fakirler, yoksullar... içindir” ayetinden {وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ} “Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir” ifadesine kadar [sayılan] sekiz paydır.”

وَأخرج أَحْمد عَن رجل من بني هِلَال قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول لَا تحل الصَّدَقَة لَغَنِيّ وَلَا ذِي مرّة سوى

Ahmed'in Benî Hilâl'den bir adamdan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: “Sadaka (zekât), ne bir zengine ne de sapasağlam güçlü kuvvetli birine helaldir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ عَن عبد الله بن عمر عَن النَّبِي قَالَ لَا تحل الصَّدَقَة لَغَنِيّ وَلَا لذِي مرّة سوى

İbn Ebî Şeybe, Ebû Dâvûd ve Tirmizî'nin Abdullah b. Ömer'den rivayet ettiğine göre Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Sadaka (zekât), ne zengine ne de sapasağlam güçlü kuvvetli birine helaldir” buyurmuştur.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ عَن عبيد الله بن عدي بن الْخِيَار قَالَ: أَخْبرنِي رجلَانِ أَنَّهُمَا أَتَيَا النَّبِي ﷺ فِي حجَّة الْوَدَاع وَهُوَ يقسم الصَّدَقَة فَسَأَلَاهُ مِنْهَا

İbn Ebî Şeybe, Ebû Dâvûd ve Nesâî'nin Ubeydullah b. Adiy b. el-Hıyâr'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İki adam bana haber verdi ki onlar Veda Haccı'nda, sadaka (zekât) mallarını dağıtırken Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) yanına gelmiş ve ondan [pay] istemişlerdi.

فَرفع فِينَا الْبَصَر وخفضه فرآنا جلدين فَقَالَ: إِن شئتما أعطيتكما وَلَا حظَّ فِيهَا لَغَنِيّ وَلَا لقوي مكتسب

[Adamlar dedi ki:] "[Peygamber] gözlerini üzerimize dikip aşağıdan yukarıya doğru bize baktı ve bizim güçlü kuvvetli olduğumuzu gördü. Bunun üzerine: «İsterseniz size vereyim; fakat bunda ne zenginin ne de kazanmaya gücü yeten kuvvetli kimsenin payı vardır» buyurdu."

الْآيَة ٦١

[Tevbe Suresi] 61. Ayet

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ نَبْتَل بن الْحَرْث يَأْتِي رَسُول الله ﷺ فيجلس إِلَيْهِ فَيسمع مِنْهُ ثمَّ ينْقل حَدِيثه إِلَى الْمُنَافِقين وَهُوَ الَّذِي قَالَ لَهُم: إِنَّمَا مُحَمَّد أذن من حَدثهُ شَيْئا صدقه فَأنْزل الله فِيهِ {وَمِنْهُم الَّذين يُؤْذونَ النَّبِي وَيَقُولُونَ هُوَ أذن} الْآيَة

İbn İshâk, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Nabtel b. el-Hâris, Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) gelir, yanına oturur, onu dinler, sonra da onun sözlerini münafıklara taşırdı. Onlara: "Muhammed sadece bir kulaktır; kim ona bir şey anlatsa onu doğrular" diyen de oydu. Bunun üzerine Allah Teâlâ onun hakkında {وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ} “Onlardan peygamberi inciten ve «O [her söyleneni dinleyen] bir kulaktır» diyenler de vardır...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: اجْتمع نَاس من الْمُنَافِقين فيهم جلاس بن سُوَيْد بن صَامت وجحش بن حمير ووديعة بن ثَابت فأرادوا أَن يقعوا فِي النَّبِي ﷺ فَنهى بَعضهم بَعْضًا وَقَالُوا: أَنا نَخَاف أَن يبلغ مُحَمَّد فَيَقَع بكم وَقَالَ بَعضهم: إِنَّمَا مُحَمَّد أذن نحلف لَهُ فيصدقنا

İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Münafıklardan aralarında Cülâs b. Süveyd b. Sâmit, Cahş b. Hümeyr ve Vedîa b. Sâbit'in de bulunduğu bir grup insan toplandı ve Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) aleyhinde konuşmak istediler. Ancak birbirlerini uyararak: "Bunun Muhammed'e ulaşıp da size zarar vermesinden korkarız" dediler. Bazıları ise: "Muhammed sadece bir kulaktır; ona yemin ederiz, o da bizi doğrular" dedi.

فَنزل {وَمِنْهُم الَّذين يُؤْذونَ النَّبِي} الْآيَة

Bunun üzerine {وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ} “Onlardan peygamberi incitenler vardır...” ayeti indi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَيَقُولُونَ هُوَ أذن} يَعْنِي أَنه يسمع من كل أحد

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o, {وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ} “ve «O bir kulaktır» derler” ifadesi hakkında: "Yani o herkesten [her sözü] dinler" demiştir.

قَالَ الله ﷿ {قل أذن خير لكم يُؤمن بِاللَّه ويؤمن للْمُؤْمِنين} يَعْنِي يصدق بِاللَّه وَيصدق الْمُؤمنِينَ

Allah Azze ve Celle {قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ} “De ki: «O sizin için bir hayır kulağıdır; Allah'a inanır ve müminlere güvenir»” buyurmuştur; yani Allah'ı tasdik eder ve müminleri doğrular.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَيَقُولُونَ هُوَ أذن} أَي يسمع مَا يُقَال لَهُ

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o, {وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ} “ve «O bir kulaktır» derler” ifadesi hakkında: "Yani kendisine söyleneni dinler" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ {وَيَقُولُونَ هُوَ أذن} يَقُولُونَ: سنقول لَهُ مَا شِئْنَا ثمَّ نحلف لَهُ فيصدقنا

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o, {وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ} “ve «O bir kulaktır» derler” ifadesi hakkında şöyle demiştir: [Münafıklar] "Ona dilediğimizi söyleriz, sonra da ona yemin ederiz, o da bizi doğrular" diyorlardı.