وَأخرج أَحْمد والحكيم التِّرْمِذِيّ عَن أبي أُمَامَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ قَالَ الله ﷿: أحب مَا تعبدني بِهِ عَبدِي إِلَى النصح لي
Ahmed ve el-Hakîm et-Tirmizî, Ebû Ümâme'den rivayet etmişlerdir: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Azîz ve Celîl olan Allah: 'Kulumun bana kulluk ettiği şeylerin bana en sevimli olanı, bana karşı samimi (nâsih) olmasıdır' buyurdu."
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن وهب بن مُنَبّه
Ahmed ez-Zühd'de Vehb b. Münebbih'ten rivayet etmiştir:
أَن رَاهِبًا قَالَ لرجل: أوصيك بالنصح لله نصح الْكَلْب لأَهله فَإِنَّهُم يجيعونه ويطردونه ويأبى إِلَّا أَن يحوطهم وينصحهم
Bir rahip bir adama şöyle dedi: "Sana Allah'a karşı samimi olmayı tavsiye ederim; tıpkı köpeğin sahiplerine karşı samimiyeti (bağlılığı) gibi. Çünkü onlar onu aç bırakırlar, onu kovarlar; o ise onları korumaktan ve onlara sadık kalmaktan başka bir şey yapmaz."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {مَا على الْمُحْسِنِينَ من سَبِيل} قَالَ: مَا على هَؤُلَاءِ من سَبِيل بِأَنَّهُم نصحوا لله وَرَسُوله وَلم يطيقوا الْجِهَاد فعذرهم الله وَجعل لَهُم من الْأجر مَا جعل للمجاهدين ألم تسمع أَن الله يَقُول (لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ من الْمُؤمنِينَ غير أولي الضَّرَر) (النِّسَاء الْآيَة ٩٥) فَجعل الله للَّذين عذر من الضُّعَفَاء وأولي الضَّرَر وَالَّذين لَا يَجدونَ مَا يُنْفقُونَ من الْأجر مثل مَا جعل للمجاهدين
Ebû'ş-Şeyh, Dahhâk'ten {مَا على الْمُحْسِنِينَ من سَبِيل} “...İyilik edenlerin aleyhine bir yol yoktur...” buyruğu hakkında rivayet etmiştir; o şöyle dedi: "Allah'a ve Resûlü'ne karşı samimi oldukları ve cihada güç yetiremedikleri için bunların aleyhine bir yol yoktur. Allah onları mazur görmüş ve onlara mücahidlere verdiği sevaptan vermiştir. Allah'ın: (لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ من الْمُؤمنِينَ غير أولي الضَّرَر) [Müminlerden özür sahibi olmaksızın oturanlar bir olmaz] (en-Nisâ: 95) buyurduğunu duymadın mı? Allah zayıflardan, özür sahiplerinden ve harcayacak bir şey bulamayanlardan mazur saydığı kimselere, mücahidlere verdiği sevabın benzerini vermiştir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ لما قفل من غَزْو تَبُوك فَأَشْرَف على الْمَدِينَة قَالَ: لقد تركْتُم بِالْمَدِينَةِ رجَالًا مَا سِرْتُمْ فِي مسير وَلَا أنفقتم من نَفَقَة وَلَا قطعْتُمْ وَاديا إِلَّا كَانُوا مَعكُمْ فِيهِ
Abdurrezzâk el-Musannef'te, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Enes'ten rivayet etmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Tebük Gazvesi'nden dönüp Medine'ye yaklaştığında şöyle buyurdu: "Medine'de öyle kimseler bıraktınız ki, katettiğiniz hiçbir mesafe, yaptığınız hiçbir harcama ve geçtiğiniz hiçbir vadi yoktur ki onlar da onda sizinle beraber olmasınlar."
قَالُوا: يَا رَسُول الله وَكَيف يكونُونَ مَعنا وهم بِالْمَدِينَةِ قَالَ: حَبسهم الْعذر
"Ey Allah'ın Resûlü! Onlar Medine'de oldukları halde nasıl bizimle beraber olurlar?" dediler. "Onları mazeret alıkoydu" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد وَمُسلم وَابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم
Ahmed, Müslim ve İbn Merdûye, Câbir'den rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
لقد خَلفْتُمْ بِالْمَدِينَةِ رجَالًا مَا قطعْتُمْ وَاديا وَلَا سلكتم طَرِيقا إِلَّا شَركُوكُمْ فِي الْأجر حَبسهم الْمَرَض
"Medine'de geride öyle adamlar bıraktınız ki, geçtiğiniz hiçbir vadi ve yürüdüğünüz hiçbir yol yoktur ki sevapta size ortak olmasınlar; onları hastalık alıkoymuştur."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {مَا على الْمُحْسِنِينَ من سَبِيل} وَالله لأهل الْإِسَاءَة {غَفُور رَحِيم}
Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {مَا على الْمُحْسِنِينَ من سَبِيل} “...İyilik edenlerin aleyhine bir yol yoktur...” buyruğu hakkında [şöyle dediğini] rivayet etmiştir: "Allah kötülük edenler için {غَفُور رَحِيم} “...çok bağışlayandır, çok merhamet edendir”."
الْآيَة ٩٢
Ayet 92
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لقد خَلفْتُمْ بِالْمَدِينَةِ أَقْوَامًا مَا أنفقتم من نَفَقَة وَلَا قطعْتُمْ وَاديا وَلَا نلتم من عدوّ نيلاً إِلَّا وَقد شَركُوكُمْ فِي الْأجر ثمَّ قَرَأَ {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك} الْآيَة
İbn Ebî Hâtim, el-Hasan'dan rivayet etmiştir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Medine'de geride öyle topluluklar bıraktınız ki, yaptığınız hiçbir harcama, geçtiğiniz hiçbir vadi ve düşmana karşı elde ettiğiniz hiçbir zafer yoktur ki mutlaka sevapta size ortak olmuş olmasınlar" buyurdu. Sonra {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك} “Kendilerini bindirip sevk etmen için sana geldikleri zaman...” ayetini okudu.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أَمر رَسُول الله ﷺ أَن ينبعثوا غازين فَجَاءَت عِصَابَة من أَصْحَابه فيهم عبد الله بن معقل الْمُزنِيّ فَقَالُوا: يَا رَسُول الله احْمِلْنَا فَقَالَ وَالله مَا أجد مَا أحملكم عَلَيْهِ
İbn Cerîr ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [ashabına] gazaya çıkmalarını emretti. Ashabından aralarında Abdullah b. Muğaffel el-Müzenî'nin de bulunduğu bir grup geldi ve: "Ey Allah'ın Resûlü! Bizi [binitlere] bindir [bize binek sağla]" dediler. O da: "Vallahi sizi üzerine bindirecek bir binek bulamıyorum" buyurdu.
فتولوا وَلَهُم بكاء وَعز عَلَيْهِم أَن يحبسوا عَن الْجِهَاد وَلَا يَجدونَ نَفَقَة وَلَا محملًا
Bunun üzerine ağlayarak ve ne bir harcama ne de bir binek bulamadıkları için cihattan alıkonulmak kendilerine pek ağır gelerek geri döndüler.
فَأنْزل الله عذرهمْ {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك} الْآيَة
Bunun üzerine Allah onların mazeretini [bildiren] {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك} “Kendilerini bindirip sevk etmen için sana geldikleri zaman...” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن سعد وَيَعْقُوب بن سُفْيَان فِي تَارِيخه وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن معقل قَالَ: إِنِّي لمن الرَّهْط الَّذين ذكر الله {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} الْآيَة
İbn Sa'd, Târîh'inde Ya'kûb b. Süfyân, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, Abdullah b. Muğaffel'den rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: "Şüphesiz ben, Allah'ın haklarında {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} “Kendilerini bindirip sevk etmen için sana geldiklerinde...” ayetini zikrettiği o topluluktan biriyim."
وَأخرج ابْن جرير عَن مُحَمَّد بن كَعْب قَالَ: جَاءَ نَاس من أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ يستحملونه فَقَالَ لَا أجد مَا أحملكم عَلَيْهِ فَأنْزل الله {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} الْآيَة
İbn Cerîr, Muhammed b. Ka'b'dan rivayet etmiştir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından birtakım insanlar kendilerini bindirmesi için ona geldiler. O da: "Sizi bindirecek bir binek bulamıyorum" dedi. Bunun üzerine Allah {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} “Kendilerini bindirip sevk etmen için sana geldiklerinde...” ayetini indirdi.
قَالَ: وهم سَبْعَة نفر من بني عمر بن عَوْف سَالم بن عُمَيْر وَمن بني واقن حرميّ بن عَمْرو وَمن بني مَازِن ابْن النجار عبد الرَّحْمَن بن كَعْب يكنى أَبَا ليلى وَمن بني المعلي سلمَان بن صَخْر وَمن بني حَارِثَة عبد الرَّحْمَن بن زيد أَبُو عبلة وَمن بني سَلمَة عَمْرو بن غنمة وَعبد الله بن عَمْرو الْمُزنِيّ
Dedi ki: Onlar yedi kişiydi: Benî Amr b. Avf'tan Sâlim b. Umeyr, Benî Vâkıf'tan Hırmî b. Amr, Benî Mâzin b. en-Neccâr'dan Ebû Leylâ künyeli Abdurrahman b. Ka'b, Benî'l-Muallâ'dan Selmân b. Sahr, Benî Hârise'den Ebû Able [künyeli] Abdurrahman b. Zeyd, Benî Selime'den Amr b. Ganeme ve Abdullah b. Amr el-Müzenî.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن مجمع بن حَارِثَة قَالَ: الَّذين استحملوا النَّبِي ﷺ فَقَالَ: لَا أجد مَا أحملكم عَلَيْهِ سَبْعَة نفر
İbn Merdûye, Mücemmi' b. Câriye'den rivayet etmiştir; o şöyle dedi: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den binek isteyip de onun: "Sizi bindirecek bir binek bulamıyorum" dediği kimseler yedi kişiydi:
علية بن زيد الْحَارِثِيّ وَعمر بن غنم السَّاعِدِيّ وَعَمْرو بن هرمي الرَّافِعِيّ وَأَبُو ليلى الْمُزنِيّ وَسَالم بن عَمْرو الْعمريّ وَسَلَمَة بن صَخْر الزرقي وَعبد الله بن عَمْرو الْمُزنِيّ
Uleyye b. Zeyd el-Hârisî, Amr b. Ganm es-Sâidî, Amr b. Hırmî er-Râfiî, Ebû Leylâ el-Müzenî, Sâlim b. Amr el-Ömerî, Seleme b. Sahr ez-Zürakî ve Abdullah b. Amr el-Müzenî.
وَأخرج عبد الْغَنِيّ بن سعيد فِي تَفْسِيره وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك} الْآيَة
Abdülganî b. Saîd Tefsîr'inde ve Ebû Nuaym el-Hilye'de, İbn Abbâs'tan {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك} “Kendilerini bindirip sevk etmen için sana geldikleri zaman...” ayeti hakkında rivayet etmişlerdir:
قَالَ: مِنْهُم سَالم بن عُمَيْر أحد بني عَمْرو بن عَوْف
Dedi ki: "Onlardan biri, Benî Amr b. Avf'tan Sâlim b. Umeyr'dir."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عبد الرَّحْمَن بن عَمْرو السّلمِيّ وَحجر بن حجر الكلَاعِي قَالَ: أَتَيْنَا الْعِرْبَاض بن سَارِيَة وَكَانَ من الَّذين أنزل الله فيهم {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} الْآيَة
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Abdurrahman b. Amr es-Sülemî ve Hucr b. Hucr el-Kelâî'den rivayet etmişlerdir; ikisi şöyle dediler: Irbâd b. Sâriye'ye geldik; kendisi Allah'ın haklarında {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} “Kendilerini bindirip sevk etmen için sana geldiklerinde...” ayetini indirdiği kimselerdendi.
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} قَالَ: هم بَنو مقرن من مزينة وهم سَبْعَة
İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} “Kendilerini bindirip sevk etmen için sana geldiklerinde...” buyruğu hakkında rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: "Onlar Müzeyne'den Mukarrin oğullarıdır ve yedi kişidirler."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن كثير بن عبد الله بن عَمْرو بن عَوْف الْمُزنِيّ عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: وَالله إِنِّي أحد النَّفر الَّذين أنزل الله فيهم {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} الْآيَة
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, Kesîr b. Abdillâh b. Amr b. Avf el-Müzenî'den, o babasından, o da dedesinden rivayet etmişlerdir; [dedesi] şöyle dedi: "Vallahi ben, Allah'ın haklarında {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} “Kendilerini bindirip sevk etmen için sana geldiklerinde...” ayetini indirdiği o gruptan biriyim."
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن الزُّهْرِيّ وَيزِيد بن يسَار وَعبد الله بن أبي بكر وَعَاصِم بن عَمْرو بن قَتَادَة وَغَيرهم أَن رجَالًا من الْمُسلمين أَتَوا رَسُول الله ﷺ وهم البكاؤون وهم سَبْعَة نفر من الْأَنْصَار وَغَيرهم
İbn İshâk, İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh; Zührî, Yezîd b. Yesâr, Abdullah b. Ebî Bekr, Âsım b. Amr b. Katâde ve başkalarından rivayet etmişlerdir: Müslümanlardan birtakım adamlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldiler; onlar 'Bekkâûn' (çok ağlayanlar) idi ve Ensâr'dan ve başkalarından yedi kişiydiler:
من بني عَمْرو بن عَوْف سَالم بن عُمَيْر وَمن بني حَارِثَة عتبَة بن زيد وَمن بني مَازِن بن النجار أَبُو ليلى عبد الرَّحْمَن بن كَعْب وَمن بني سَلمَة عَمْرو بن عَمْرو بن جهام بن الجموح وَمن بني وَاقِف هرمي بن عَمْرو وَمن بني مزينة عبد الله بن معقل وَمن بني فَزَارَة عرباض بن سَارِيَة فاستحملوا رَسُول الله ﷺ وَكَانُوا أهل حَاجَة قَالَ: لَا أجد مَا أحملكم عَلَيْهِ
Benî Amr b. Avf'tan Sâlim b. Umeyr, Benî Hârise'den Utbe b. Zeyd, Benî Mâzin b. en-Neccâr'dan Ebû Leylâ Abdurrahman b. Ka'b, Benî Selime'den Amr b. Ganeme b. Sevad b. Seleme, Benî Vâkıf'tan Hırmî b. Amr, Benî Müzeyne'den Abdullah b. Muğaffel ve Benî Fezâre'den Irbâd b. Sâriye. Bunlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den binek istediler; ihtiyaç sahibi kimselerdi. [Resûlullah]: "Sizi bindirecek bir binek bulamıyorum" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن الْحسن ﵁ قَالَ: كَانَ معقل بن يسَار من البكائين الَّذِي قَالَ الله {إِذا مَا أتوك لتحملهم} الْآيَة
Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Hasan radıyallâhu anh'tan rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: "Ma'kıl b. Yesâr, Allah'ın {إِذا مَا أتوك لتحملهم} “...Kendilerini bindirip sevk etmen için sana geldiklerinde...” buyurduğu o çok ağlayanlardandı."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن وَبكر بن عبد الله الْمُزنِيّ فِي هَذِه الْآيَة {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم}
Ebû'ş-Şeyh, el-Hasan ve Bekr b. Abdillâh el-Müzenî'den bu {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} “Kendilerini bindirip sevk etmen için sana geldikleri zaman...”
الْآيَة
ayeti hakkında rivayet etmiştir:
قَالَا: نزلت فِي عبد الله بن معقل من مزينة أَتَى النَّبِي ﷺ ليحمله
İkisi şöyle dediler: "Müzeyne'den kendisini [bineğe] bindirmesi için Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelen Abdullah b. Muğaffel hakkında inmiştir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن لَهِيعَة
İbn Ebî Hâtim, İbn Lehîa'dan rivayet etmiştir:
أَن أَبَا شُرَيْح الكعبي كَانَ من الَّذين قَالَ الله {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم}
Ebû Şüreyh el-Ka'bî, Allah'ın Haklarında {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} “Kendilerini bindirip sevk etmen için sana geldiklerinde...” buyurduğu kimselerdendi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أنس بن مَالك فِي قَوْله {لَا أجد مَا أحملكم عَلَيْهِ} قَالَ: المَاء والزاد
İbn Ebî Hâtim, Enes b. Mâlik'ten {لَا أجد مَا أحملكم عَلَيْهِ} “...Sizi bindirecek bir şey bulamıyorum...” buyruğu hakkında rivayet etmiştir; o: "Su ve azık [bulamıyorum demektir]" dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عَليّ بن صَالح قَالَ: حَدثنِي مشيخة من جُهَيْنَة قَالُوا: أدركنا الَّذين سَأَلُوا رَسُول الله ﷺ الحملان
İbnü'l-Münzir, Ali b. Sâlih'ten rivayet etmiştir; o şöyle dedi: Cüheyne'den birtakım yaşlılar bana anlatıp dediler ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den binek isteyenlere yetiştik;
فَقَالُوا: مَا سألناه إِلَّا الحملان على النِّعَال {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم}
onlar şöyle dediler: 'Biz ondan sadece çarık (ayakkabı) sağlamasını istemiştik.' {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} “Kendilerini bindirip sevk etmen için sana geldikleri zaman...”"
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن إِبْرَاهِيم بن أدهم فِي قَوْله {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} قَالَ: مَا سَأَلُوهُ الدَّوَابّ مَا سَأَلُوهُ إِلَّا النِّعَال
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbrâhîm b. Edhem'den {وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم} “Kendilerini bindirip sevk etmen için sana geldiklerinde...” buyruğu hakkında rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: "Ondan binek hayvanı istemediler; ondan sadece çarık (ayakkabı) istediler."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: استحملوه النِّعَال
İbn Ebî Hâtim, el-Hasan'dan bu ayet hakkında rivayet etmiştir; o şöyle dedi: "Ondan çarık (ayakkabı) sağlamasını istediler."
الْآيَات ٩٣ - ٩٦
Ayetler 93 - 96
أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {إِنَّمَا السَّبِيل على الَّذين يَسْتَأْذِنُونَك}
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {إِنَّمَا السَّبِيل على الَّذين يَسْتَأْذِنُونَك} “Sorumluluk ancak senden izin isteyenlerin üzerinedir...” buyruğu hakkında rivayet etmişlerdir:
قَالَ: هِيَ وَمَا بعْدهَا إِلَى قَوْله {فَإِن الله لَا يرضى عَن الْقَوْم الْفَاسِقين} فِي الْمُنَافِقين
Dedi ki: "Bu ve bundan sonrası {فَإِن الله لَا يرضى عَن الْقَوْم الْفَاسِقين} '...Allah yoldan çıkmış topluluktan asla razı olmaz' buyruğuna kadar münafıklar hakkındadır."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {قد نبأنا الله من أخباركم} قَالَ: أخبرنَا أَنكُمْ لَو خَرجْتُمْ مَا زدتمونا إِلَّا خبالاً وَفِي قَوْله {فأعرضوا عَنْهُم إِنَّهُم رِجْس} قَالَ: لما رَجَعَ النَّبِي ﷺ قَالَ لَا تكلموهم وَلَا تُجَالِسُوهُمْ فأعرضوا عَنْهُم كَمَا أَمر الله
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Süddî'den {قد نبأنا الله من أخباركم} “...Allah bize sizin haberlerinizi bildirmiştir...” buyruğu hakkında rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: "Eğer sefere çıksaydınız bize bozgunculuktan başka bir şey katmayacağınızı bize bildirdi." {فأعرضوا عَنْهُم إِنَّهُم رِجْس} “...Onlardan yüz çevirin; çünkü onlar murdardır...” buyruğu hakkında ise şöyle dedi: "Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem döndüğünde: 'Onlarla konuşmayın ve onlarla oturup kalkmayın' dedi; böylece Allah'ın emrettiği gibi onlardan yüz çevirdiler."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {لتعرضوا عَنْهُم} لتتجاوزوا
Ebû'ş-Şeyh, Dahhâk'ten {لتعرضوا عَنْهُم} “...onlardan vazgeçesiniz diye...” buyruğu hakkında [bunun] "onları hoş göresiniz (hesaba çekmeyesiniz) diye" anlamına geldiğini rivayet etmiştir.
الْآيَة ٩٧
Ayet 97
أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {الْأَعْرَاب أَشد كفرا ونفاقاً} ثمَّ اسْتثْنى مِنْهُم فَقَالَ (من الْأَعْرَاب من يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر) (التَّوْبَة الْآيَة ٩٩) الْآيَة
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {الْأَعْرَاب أَشد كفرا ونفاقاً} “Bedevîler küfür ve nifak bakımından daha şiddetlidir...” buyruğu hakkında rivayet etmişlerdir; sonra onlardan istisna yaparak: (من الْأَعْرَاب من يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر) [Bedevîlerden öyleleri de vardır ki Allah'a ve ahiret gününe inanır] (et-Tevbe: 99) buyurmuştur.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وأجدر أَلَاّ يعلمُوا حُدُود مَا أنزل الله على رَسُوله} قَالَ: هم أقل علما بالسنن
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den {وأجدر أَلَاّ يعلمُوا حُدُود مَا أنزل الله على رَسُوله} “...ve Allah'ın Resûlü'ne indirdiği şeylerin sınırlarını bilmemeye daha yatkındırlar...” buyruğu hakkında rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: "Onlar sünnetleri en az bilenlerdir."
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ قَالَ: كَانَ زيد بن صوحان يحدث فَقَالَ اعرابي: إِن حَدِيثك ليعجبني وَأَن يدك لتريبني
İbn Sa'd ve İbn Ebî Hâtim, İbrâhîm en-Nehaî'den rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: Zeyd b. Sûhân hadis rivayet ediyordu. Bir bedevî: "Şüphesiz senin konuşman hoşuma gidiyor, ama elin beni şüphelendiriyor [kesik olduğu için hırsız sanıyorum]" dedi.
فَقَالَ: أما ترَاهَا الشمَال فَقَالَ الْأَعرَابِي: وَالله مَا أَدْرِي الْيَمين يقطعون أم الشمَال قَالَ زيد: صدق الله {الْأَعْرَاب أَشد كفرا ونفاقاً وأجدر ألَاّ يعلمُوا حُدُود مَا أنزل الله على رَسُوله}
Bunun üzerine [Zeyd]: "Görmüyor musun o sol eldir?" dedi. Bedevî: "Vallahi sağ eli mi kesiyorlar yoksa sol eli mi bilmiyorum" dedi. Zeyd şöyle dedi: "Allah doğru söylemiştir: {الْأَعْرَاب أَشد كفرا ونفاقاً وأجدر ألَاّ يعلمُوا حُدُود مَا أنزل الله على رَسُوله} “Bedevîler küfür ve nifak bakımından daha şiddetlidir ve Allah'ın Resûlü'ne indirdiği şeylerin sınırlarını bilmemeye daha yatkındırlar”."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {الْأَعْرَاب أَشد كفرا ونفاقاً} قَالَ: من منافقي الْمَدِينَة {وأجدر أَلا يعلمُوا حُدُود مَا أنزل الله على رَسُوله} يَعْنِي الْفَرَائِض وَمَا أَمر بِهِ من الْجِهَاد
Ebû'ş-Şeyh, Dahhâk'ten {الْأَعْرَاب أَشد كفra ونفاقاً} “Bedevîler küfür ve nifak bakımından daha şiddetlidir...” buyruğu hakkında rivayet etmiştir; o: "Medine münafıklarından [daha şiddetlidirler]" dedi. {وأجدر أَلا يعلمُوا حُدُود مَا أنزل الله على رَسُوله} “...ve Allah'ın Resûlü'ne indirdiği şeylerin sınırlarını bilmemeye daha yatkındırlar...” buyruğu hakkında ise: "Yani farzları ve emredildiği cihadı [bilmemeye daha yatkındırlar]" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْكَلْبِيّ فِي الْآيَة: أَنَّهَا أنزلت فِي أَسد وغَطَفَان
Ebû'ş-Şeyh, Kelbî'den bu ayet hakkında rivayet etmiştir: "O, Esed ve Gatafân [kabileleri] hakkında inmiştir."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن سِيرِين قَالَ: إِذا تَلا أحدكُم هَذِه الْآيَة
Ebû'ş-Şeyh, İbn Sîrîn'den rivayet etmiştir; o şöyle dedi: "Sizden biri bu ayeti okuduğu zaman..."
{الْأَعْرَاب أَشد كفرا ونفاقاً} فليتل الْآيَة الْأُخْرَى وَلَا يسكت (وَمن الْأَعْرَاب من يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر) (التَّوْبَة الْآيَة ٩٩)
{الْأَعْرَاب أَشد كفرا ونفاقاً} “Bedevîler küfür ve nifak bakımından daha şiddetlidir...” [ayetini okuduğu zaman] diğer ayeti de okusun, susmasın: (وَمن الْأَعْرَاب من يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر) [Bedevîlerden öyleleri de vardır ki Allah'a ve ahiret gününe inanır] (et-Tevbe: 99).
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: من سكن الْبَادِيَة جَفا وَمن اتبع الصَّيْد غفل وَمن أَتَى السُّلْطَان افْتتن
Ahmed, Ebû Dâvûd, hasen olduğunu belirterek Tirmizî, Nesâî ve *Şuabü'l-Îmân*'da Beyhakî, İbn Abbâs'tan, [o da] Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etmişlerdir; o şöyle buyurdu: "Çölde yaşayan kaba/sert tabiatlı olur, av peşine düşen gaflete dalar, hükümdarın kapısına giden de fitneye düşer."
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من بدا جَفا وَمن اتبع الصَّيْد غفل وَمن أَتَى أَبْوَاب السُّلْطَان افْتتن وَمَا ازْدَادَ من السُّلْطَان قربا إِلَّا ازْدَادَ من الله بعدا
Ebû Dâvûd ve Beyhakî, Ebû Hureyre'den rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Çöle yerleşen kaba/sert tabiatlı olur, av peşine düşen gaflete dalar, hükümdarın kapılarına giden fitneye düşer. Kişi hükümdara yakınlığını artırdıkça ancak Allah'tan uzaklığını artırmış olur."
الْآيَة ٩٨
Ayet 98
أخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك {وَمن الْأَعْرَاب من يتَّخذ مَا ينْفق مغرماً} يَعْنِي أَنه لَا يَرْجُو لَهُ ثَوابًا عِنْد الله وَلَا مجازاة وَإِنَّمَا يُعْطي مَا يُعْطي من صدقَات مَاله كرها {ويتربص بكم الدَّوَائِر} الهلكات
Ebû'ş-Şeyh, Dahhâk'ten rivayet etmiştir: {وَمن الْأَعْرَاب من يتَّخذ مَا ينْفق مغرماً} “Bedevîlerden öyleleri vardır ki [Allah yolunda] harcadığını bir cereme sayar...” buyruğu, [o kimsenin] bunun için Allah katında ne bir sevap ne de bir karşılık ummadığı; malının sadakalarından verdiğini ancak kerhen (istemeyerek) verdiği anlamına gelir. {ويتربص بكم الدَّوَائِر} “...ve başınıza belalar gelmesini gözetir” [ifadesi ise] felaketleri/helakleri [gözetir demektir].
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وَمن الْأَعْرَاب من يتَّخذ مَا ينْفق مغرماً} قَالَ: هَؤُلَاءِ المُنَافِقُونَ من الْأَعْرَاب الَّذين إِنَّمَا يُنْفقُونَ رِيَاء اتقاء على أَن يغزوا ويحاربوا ويقاتلوا ويرون نفقاتهم مغرماً
İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'den {وَمن الْأَعْرَاب من يتَّخذ مَا ينْفق مغرماً} “Bedevîlerden öyleleri vardır ki [Allah yolunda] harcadığını bir cereme sayar...” buyruğu hakkında rivayet etmiştir; o şöyle dedi: "Bunlar, savaşa maruz kalmaktan, kendileriyle savaşılmasından ve öldürülmekten korunmak için sadece gösteriş olsun diye infak eden ve harcamalarını bir zarar/cereme olarak gören bedevî münafıklardır."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {وَمن الْأَعْرَاب من يتَّخذ مَا ينْفق مغرماً} يعد مَا ينْفق فِي سَبِيل الله غَرَامَة يغرمها {ويتربص} بِمُحَمد ﷺ الْهَلَاك
İbn Ebî Hâtim, Süddî'den {وَمن الْأَعْرَاب من يتَّخذ مَا ينْفق مغرماً} “Bedevîlerden öyleleri vardır ki harcadığını bir cereme sayar...” buyruğu hakkında [şöyle dediğini] rivayet etmiştir: "Allah yolunda harcadığını, ödediği bir cereme/tazminat sayar. {ويتربص} “...ve gözetir...” [ifadesi ise] Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem için helaki [gözetir demektir]."
الْآيَة ٩٩
Ayet 99
أخرج سنيد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {وَمن الْأَعْرَاب من يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر} قَالَ: هم بَنو مقرن من مزينة وهم الَّذين قَالَ الله (وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم) (التَّوْبَة الْآيَة ٩٢) الْآيَة
Süneyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {وَمن الْأَعْرَاب من يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر} “Bedevîlerden öyleleri de vardır ki Allah'a ve ahiret gününe inanır...” buyruğu hakkında rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: "Onlar Müzeyne [kabilesinden] Benû Mukarrin'dir. Onlar, Allah'ın [haklarında] (وَلَا على الَّذين إِذا مَا أتوك لتحملهم) [Kendilerini bindiresin diye sana geldiklerinde...] (et-Tevbe: 92) buyurduğu kimselerdir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وصلوات الرَّسُول} يَعْنِي اسْتِغْفَار النَّبِي ﷺ
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh, İbn Abbâs'tan {وصلوات الرَّسُول} “...ve Resûl'ün dualarına [vesile edinir]” buyruğu hakkında rivayet etmişlerdir; [İbn Abbâs]: "Yani Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in bağışlanma dilemesi" dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَمن الْأَعْرَاب من يُؤمن بِاللَّه} قَالَ: هَذِه ثنية الله من الْأَعْرَاب وَفِي قَوْله {وصلوات الرَّسُول} قَالَ: دُعَاء الرَّسُول
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den {وَمن الْأَعْرَاب من يُؤمن بِاللَّه} “Bedevîlerden öyleleri de vardır ki Allah'a inanır...” buyruğu hakkında: "Bu, Allah'ın bedevîlerden yaptığı istisnadır" dediğini; {وصلوات الرَّسُول} “...ve Resûl'ün dualarını...” buyruğu hakkında da: "Resûl'ün duasıdır" dediğini rivayet etmişlerdir.
الْآيَة ١٠٠
Ayet 100
أخرج أَبُو عبيد وسنيد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن حبيب الشَّهِيد عَن عَمْرو بن عَامر الْأنْصَارِيّ
Ebû Ubeyd, Süneyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdeveyh, Habîb eş-Şehîd'den, [o da] Amr b. Âmir el-Ensârî'den rivayet etmişlerdir:
أَن عمر بن الْخطاب قَرَأَ وَالسَّابِقُونَ الأوّلون من الْمُهَاجِرين وَالْأَنْصَار الَّذين اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَان فَرفع الْأَنْصَار وَلم يلْحق الْوَاو فِي الَّذين فَقَالَ لَهُ زيد بن ثَابت: وَالَّذين
Ömer b. el-Hattâb [ayeti] "وَالسَّابِقُونَ الأوّلون من الْمُهَاجِرين وَالْأَنْصَارُ الَّذين اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَان" şeklinde el-Ensâr kelimesini merfu (ötreli) okudu ve "ellezîne" kelimesine vâv harfini eklemedi. Bunun üzerine Zeyd b. Sâbit ona: "وَالَّذين (Vellezîne)" dedi.
فَقَالَ عمر: الَّذين
Ömer: "الَّذين (Ellezîne)" dedi.
فَقَالَ زيد: أَمِير الْمُؤمنِينَ أعلم
Zeyd: "Müminlerin emîri daha iyi bilir" dedi.
فَقَالَ عمر ﵁: ائْتُونِي بأُبي بن كَعْب فَأَتَاهُ فَسَأَلَهُ عَن ذَلِك فَقَالَ أبي: وَالَّذين
Ömer radıyallâhu anh: "Bana Übey b. Ka'b'ı getirin" dedi. [Übey] ona geldi; [Ömer] bunu ona sordu. Übey: "وَالَّذين (Vellezîne)" dedi.
فَقَالَ عمر ﵁: فَنعم إِذن فتابع أُبيا
Ömer radıyallâhu anh: "O hâlde evet [öyleyse]" dedi ve Übey'e tâbi oldu.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ قَالَ: مر عمر ﵁ بِرَجُل يقْرَأ {وَالسَّابِقُونَ الْأَولونَ من الْمُهَاجِرين وَالْأَنْصَار} فَأخذ عمر بِيَدِهِ فَقَالَ: من أَقْرَأَك هَذَا قَالَ: أبي بن كَعْب
İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: Ömer radıyallâhu anh, {وَالسَّابِقُونَ الْأَولونَ من الْمُهَاجِرين وَالْأَنْصَار} “[İslâm'a girmede] ilk önce geçenler; Muhacirler ve Ensar...” ayetini okuyan bir adama rastladı. Ömer onun elinden tutup: "Sana bunu kim okuttu?" dedi. [Adam]: "Übey b. Ka'b" dedi.
قَالَ: لَا تُفَارِقنِي حَتَّى أذهب بك إِلَيْهِ فَلَمَّا جَاءَهُ قَالَ عمر: أَنْت أَقرَأت هَذَا هَذِه الْآيَة هَكَذَا قَالَ: نعم
[Ömer]: "Seni ona götürünceye kadar yanımdan ayrılma" dedi. Onun yanına gelince Ömer: "Bu ayeti buna böyle sen mi okuttun?" dedi. [Übey]: "Evet" dedi.
قَالَ: وَسمعتهَا من رَسُول الله ﷺ قَالَ: نعم
[Ömer]: "Onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den bizzat işittin mi?" dedi. [Übey]: "Evet" dedi.
قَالَ: لقد كنت أرى أَنا رفعنَا رفْعَة لَا يبلغهَا أحد بَعدنَا فَقَالَ أبي: تَصْدِيق ذَلِك فِي أول سُورَة الْجُمُعَة (وَآخَرين مِنْهُم لما
[Ömer]: "Ben, bizden sonra kimsenin erişemeyeceği bir dereceye yükseltildiğimizi sanıyordum" dedi. Übey şöyle dedi: "Bunun doğrulaması Cuma Suresi'nin başındaki: (وَآخَرين مِنْهُم لما
يلْحقُوا بهم) (الْجُمُعَة آيَة ٣) وَفِي سُورَة الْحَشْر (وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ يَقُولُونَ رَبنَا اغْفِر لنا ولإِخواننا الَّذين سبقُونَا فِي الْإِيمَان) (الْحَشْر آيَة ١٠) وَفِي الْأَنْفَال (وَالَّذين آمنُوا من بعد وَهَاجرُوا وَجَاهدُوا مَعكُمْ فَأُولَئِك مِنْكُم) (الْأَنْفَال آيَة ٧٥)
يلْحقُوا بهم) [Henüz kendilerine katılmamış olan onlardan başkalarına da...] (el-Cuma: 3); Haşr Suresi'ndeki: (وَالَّذين جاؤوا من بعدهمْ يَقُولُونَ رَبنَا اغْفِر لنا ولإِخواننا الَّذين سبقُونَا فِي الْإِيمَان) [Onlardan sonra gelenler şöyle derler: 'Rabbimiz! Bizi ve bizden önce inanmış olan kardeşlerimizi bağışla...'] (el-Haşr: 10) ve Enfâl [Suresi]'ndeki: (وَالَّذين آمنُوا من بعد وَهَاجرُوا وَجَاهدُوا مَعكُمْ فَأُولَئِك مِنْكُم) [Daha sonra iman edip hicret eden ve sizinle beraber cihad edenler; işte onlar da sizdendir] (el-Enfâl: 75) [ayetlerindedir]."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن أبي أُسَامَة وَمُحَمّد بن إِبْرَاهِيم التَّمِيمِي قَالَا: مر عمر بن الْخطاب بِرَجُل وَهُوَ يقْرَأ {وَالسَّابِقُونَ الأوّلون من الْمُهَاجِرين وَالْأَنْصَار وَالَّذين اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَان} فَوقف عمر فَلَمَّا انْصَرف الرجل قَالَ: من أَقْرَأَك هَذِه قَالَ: أَقْرَأَنيهَا أبي بن كَعْب
Ebû'ş-Şeyh, Ebû Üsâme ve Muhammed b. İbrâhîm et-Teymî'den rivayet etmiştir; onlar şöyle dediler: Ömer b. el-Hattâb {وَالسَّابِقُونَ الأوّلون من الْمُهَاجِرين وَالْأَنْصَار وَالَّذين اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَان} “[İslâm'a girmede] ilk önce geçenler; Muhacirler, Ensar ve onlara güzellikle tâbi olanlar...” ayetini okuyan bir adama rastladı. Ömer durdu; adam [okumayı] bitirince: "Sana bunu kim okuttu?" dedi. [Adam]: "Bana bunu Übey b. Ka'b okuttu" dedi.
قَالَ: فَانْطَلق إِلَيْهِ فَانْطَلقَا إِلَيْهِ فَقَالَ: يَا أَبَا الْمُنْذر أَخْبرنِي هَذَا أَنَّك أَقرَأته هَذِه الْآيَة
[Ömer]: "O hâlde ona gidelim" dedi ve ikisi birlikte ona gittiler. [Ömer]: "Ey Ebü'l-Münzir! Bu adam, bu ayeti ona senin okuttuğunu bana haber verdi" dedi.
قَالَ: صدق تلقيتها من فِي رَسُول الله ﷺ
[Übey]: "Doğru söylemiş, ben onu bizzat Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ağzından aldım" dedi.
قَالَ عمر: أَنْت تلقيتها من فِي رَسُول الله ﷺ قَالَ: فَقَالَ فِي الثَّالِثَة وَهُوَ غَضْبَان: نعم
Ömer: "Sen [gerçekten] onu bizzat Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ağzından mı aldın?" dedi. [Ravi] dedi ki: Üçüncüsünde öfkeli bir şekilde: "Evet!" dedi.
وَالله لقد أنزلهَا الله على جِبْرِيل ﵇ وأنزلها جِبْرِيل ﵇ على قلب مُحَمَّد ﷺ وَلم يستأمر فِيهَا الْخطاب وَلَا ابْنه
"Vallahi Allah onu Cebrâîl aleyhisselâm'a indirdi; Cebrâîl aleyhisselâm da onu Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in kalbine indirdi. Bu hususta ne Hattâb'a ne de onun oğluna danışıldı!"
فَخرج عمر رَافعا يَدَيْهِ وَهُوَ يَقُول: الله أكبر الله أكبر
Bunun üzerine Ömer, ellerini kaldırarak ve "Allahu ekber, Allahu ekber" diyerek çıktı.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَأَبُو نعيم فِي الْمعرفَة عَن أبي مُوسَى
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve *Ma'rife*'de Ebû Nuaym, Ebû Mûsâ'dan rivayet etmişlerdir:
أَنه سُئِلَ عَن قَوْله {وَالسَّابِقُونَ الأوّلون} قَالُوا: هم الَّذين صلوا الْقبْلَتَيْنِ جَمِيعًا
Ona {وَالسَّابِقُونَ الأوّلون} “[İslâm'a girmede] ilk önce geçenler...” buyruğu hakkında soruldu; onlar: "Onlar her iki kıbleye doğru da namaz kılmış olanlardır" dediler.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الْمعرفَة عَن سعيد بن الْمسيب فِي قَوْله {وَالسَّابِقُونَ الْأَولونَ} قَالَ: هم الَّذين صلوا الْقبْلَتَيْنِ جَمِيعًا
İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî Hâtim, İbnü'l-Münzir, İbn Merdeveyh ve *Ma'rife*'de Ebû Nuaym, Saîd b. el-Müseyyeb'den {وَالسَّابِقُونَ الْأَولونَ} “[İslâm'a girmede] ilk önce geçenler...” buyruğu hakkında rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: "Onlar her iki kıbleye doğru da namaz kılmış olanlardır."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو نعيم عَن الْحسن وَمُحَمّد بن سِيرِين فِي قَوْله {وَالسَّابِقُونَ الأوّلون} قَالُوا: هم الَّذين صلوا الْقبْلَتَيْنِ جَمِيعًا وهم أهل بدر
İbnü'l-Münzir ve Ebû Nuaym, Hasan ve Muhammed b. Sîrîn'den {وَالسَّابِقُونَ الأوّلون} “[İslâm'a girmede] ilk önce geçenler...” buyruğu hakkında rivayet etmişlerdir; onlar: "Onlar her iki kıbleye doğru da namaz kılmış olanlardır ve onlar Bedir ehlidir" dediler.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {وَالسَّابِقُونَ الأوّلون من الْمُهَاجِرين} قَالَ: أَبُو بكر وَعمر وَعلي وسلمان وعمار بن يَاسر
İbn Merdeveyh, İbn Abbâs'tan {وَالسَّابِقُونَ الأوّلون من الْمُهَاجِرين} “İlk önce geçen Muhacirler...” buyruğu hakkında rivayet etmiştir; o şöyle dedi: "Ebû Bekir, Ömer, Ali, Selmân ve Ammâr b. Yâsir'dir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو الشَّيْخ وَأَبُو نعيم فِي الْمعرفَة عَن الشّعبِيّ فِي قَوْله {وَالسَّابِقُونَ الْأَولونَ} قَالَ: من أدْرك بيعَة الرضْوَان وَأول من بَايع بيعَة الرضْوَان سِنَان بن وهب الْأَسدي
İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdeveyh, Ebû'ş-Şeyh ve *Ma'rife*'de Ebû Nuaym, Şa'bî'den {وَالسَّابِقُونَ الْأَولونَ} “[İslâm'a girmede] ilk önce geçenler...” buyruğu hakkında rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: "Rıdvan Biatı'na yetişenlerdir. Rıdvan Biatı'nda ilk biat eden kişi ise Sinân b. Vehb el-Esedî'dir."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن غيلَان بن جرير قَالَ: قلت لأنس بن مَالك هَذَا الِاسْم الْأَنْصَار أَنْتُم سيتموه أَنفسكُم أَو الله تَعَالَى سَمَّاكُم من السَّمَاء قَالَ: الله تَعَالَى سمانا من السَّمَاء
İbn Merdeveyh, Gaylân b. Cerîr'den rivayet etmiştir; o şöyle dedi: Enes b. Mâlik'e: "Bu 'Ensâr' ismini kendinize siz mi verdiniz, yoksa Yüce Allah mı sizi gökten [bu isimle] isimlendirdi?" dedim. O: "Bizi gökten Yüce Allah isimlendirdi" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالنَّسَائِيّ عَن مُعَاوِيَة بن أبي سُفْيَان سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: من أحب الْأَنْصَار أحبه الله وَمن أبْغض الْأَنْصَار أبغضه الله
İbn Ebî Şeybe, Ahmed ve Nesâî, Muâviye b. Ebî Süfyân'dan rivayet etmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Ensar'ı seveni Allah sever; Ensar'a buğzedene de Allah buğzeder."
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ آيَة الإِيمان حب الْأَنْصَار وَآيَة النِّفَاق بغض الْأَنْصَار
Ahmed, Buhârî ve Müslim, Enes'ten rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İmanın alameti Ensar'ı sevmektir, nifakın alameti ise Ensar'a buğzetmektir."
وَأخرج أَحْمد عَن أنس عَن النَّبِي ﷺ أَنه قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِر للْأَنْصَار ولأبناء الْأَنْصَار ولأزواج الْأَنْصَار ولذراري الْأَنْصَار الْأَنْصَار كرشي وعيبتي وَلَو أَن النَّاس أخذُوا شعبًا وَأخذت الْأَنْصَار شعبًا لأخذت شعب الْأَنْصَار وَلَوْلَا الْهِجْرَة كنت امْرأ من الْأَنْصَار
Ahmed, Enes'ten, [o da] Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etmiştir; o şöyle buyurdu: "Allahım! Ensar'ı, Ensar'ın çocuklarını, Ensar'ın eşlerini ve Ensar'ın zürriyetlerini bağışla! Ensar benim içim/sırdaşım ve güvenilir sandığımdır. Eğer insanlar bir yola girseler, Ensar da bir yola girse, kesinlikle Ensar'ın yoluna girerdim. Hicret olmasaydı Ensar'dan bir kişi olurdum."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد عَن الْحَارِث بن زِيَاد قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من أحب الْأَنْصَار أحبه الله حِين يلقاه وَمن أبْغض الْأَنْصَار أبغضه الله حِين يلقاه
İbn Ebî Şeybe ve Ahmed, Hâris b. Ziyâd'dan rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ensar'ı seveni, [kıyamette] Kendisine kavuştuğu zaman Allah sever; Ensar'a buğzedene de Kendisine kavuştuğu zaman Allah buğzeder."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن قيس بن سعد بن عبَادَة عَن النَّبِي ﷺ
İbn Ebî Şeybe, Kays b. Sa'd b. Ubâde'den, [o da] Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etmiştir:
أَنه قَالَ اللهمَّ صل على الْأَنْصَار وعَلى ذُرِّيَّة الْأَنْصَار وعَلى ذُرِّيَّة ذُرِّيَّة الْأَنْصَار
O şöyle buyurdu: "Allahım! Ensar'a, Ensar'ın zürriyetine ve Ensar'ın zürriyetinin zürriyetine salât eyle (rahmet buyur)."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَو سلك النَّاس وَاديا وشعباً وسلكتم وَاديا وشعباً لَسَلَكْت واديكم وشعبكم أَنْتُم شعار وَالنَّاس دثار وَلَوْلَا الْهِجْرَة لَكُنْت امْرأ من الْأَنْصَار ثمَّ رفع يَدَيْهِ حَتَّى اني لأرى بَيَاض ابطيه فَقَالَ: اللَّهُمَّ اغْفِر للْأَنْصَار ولأبناء الْأَنْصَار ولأبناء أَبنَاء الْأَنْصَار
İbn Ebî Şeybe, Ebû Saîd el-Hudrî radıyallâhu anh'tan rivayet etmiştir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İnsanlar bir vadiye ve dağ yoluna girseler, siz de bir vadiye ve dağ yoluna girseniz, mutlaka sizin vadinize ve dağ yolunuza girerdim. Siz iç elbisesisiniz (tenime en yakın olanlarsınız), insanlar ise dış elbisesidir. Hicret olmasaydı Ensar'dan bir kimse olurdum." Sonra kollarının altının beyazlığını göreceğim kadar ellerini kaldırıp şöyle dedi: "Allahım! Ensar'ı, Ensar'ın çocuklarını ve Ensar'ın çocuklarının çocuklarını bağışla!"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن الْبَراء بن عَازِب ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الْأَنْصَار لَا يُحِبهُمْ إِلَّا مُؤمن وَلَا يبغضهم إِلَّا مُنَافِق وَمن أحبهم أحبه الله وَمن أبْغضهُم أبغضه الله
İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce, Berâ b. Âzib radıyallâhu anh'tan rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ensar'ı ancak mümin olan sever, onlara ancak münafık olan buğzeder. Onları seveni Allah sever; onlara buğzedene de Allah buğzeder."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِلَّا إِن عيبتي الَّتِي آوي إِلَيْهَا أهل بَيْتِي وَإِن كرشي الْأَنْصَار فاعفوا عَن مسيئهم واقبلوا من محسنهم
İbn Ebî Şeybe ve hasen olduğunu belirterek Tirmizî, Ebû Saîd el-Hudrî radıyallâhu anh'tan rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Haberiniz olsun ki kendisine sığındığım güven sandığım Ehl-i Beytimdir; içim/sırdaşım ise Ensar'dır. O hâlde onların kötülük yapanlarını affedin, iyilik yapanlarının da [iyiliğini] kabul edin."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعد بن عبَادَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن هَذَا الْحَيّ من الْأَنْصَار حبهم إِيمَان وبغضهم نفاق
İbn Ebî Şeybe, Sa'd b. Ubâde radıyallâhu anh'tan rivayet etmiştir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ensar'ın bu kabilesini sevmek iman, onlara buğzetmek ise nifaktır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أنس ﵁ سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول: اللهمَّ اغْفِر للْأَنْصَار ولأبناء الْأَنْصَار ولنساء الْأَنْصَار ولنساء أَبنَاء الْأَنْصَار ولنساء أَبنَاء أَبنَاء الْأَنْصَار
İbn Ebî Şeybe, Enes radıyallâhu anh'tan rivayet etmiştir: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Allahım! Ensar'ı, Ensar'ın çocuklarını, Ensar'ın kadınlarını, Ensar'ın çocuklarının kadınlarını ve Ensar'ın çocuklarının çocuklarının kadınlarını bağışla!"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالنَّسَائِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا يبغض الْأَنْصَار رجل يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر
İbn Ebî Şeybe, hasen olduğunu belirterek Tirmizî ve Nesâî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etmişlerdir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah'a ve ahiret gününe inanan hiçbir kimse Ensar'a buğzetmez."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن معَاذ بن رِفَاعَة عَن أَبِيه قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ اللهمَّ اغْفِر للْأَنْصَار ولذراري الْأَنْصَار ولذراري ذَرَارِيهمْ ولمواليهم ولجيرانهم
İbn Ebî Şeybe, Muâz b. Rifâa'dan, [o da] babasından rivayet etmiştir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allahım! Ensar'ı, Ensar'ın zürriyetlerini, zürriyetlerinin zürriyetlerini, mevâlîlerini (azatlılarını) ve komşularını bağışla!"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ قُرَيْش وَالْأَنْصَار وجهينة وَمُزَيْنَة وَأسلم وغفار موَالِي الله وَرَسُوله لَا مولى لَهُم غَيره
İbn Ebî Şeybe, Buhârî ve Müslim, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan, [o da] Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etmişlerdir; o şöyle buyurdu: "Kureyş, Ensar, Cüheyne, Müzeyne, Eslem ve Gıfâr; Allah'ın ve Resûlü'nün dostlarıdır (mevlâlarıdır). Onların O'ndan başka hiçbir dostu yoktur."