Binûn

Tevbe Suresi — 18. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَانْطَلَقْنَا فأتينا على نهر أَحْمَر مثل الدَّم وَإِذا فِي النَّهر رجل سابح يسبح وَإِذا على شاطئ النَّهر رجل عِنْده حِجَارَة كَثِيرَة وَإِذا ذَلِك السابح يسبح مَا يسبح ثمَّ يَأْتِي الَّذِي قد جمع عِنْده الْحِجَارَة فيفغر لَهُ فَاه فيلقمه حجر فَينْطَلق فيسبح ثمَّ يرجع إِلَيْهِ كلما رَجَعَ فغر لَهُ فَاه فألقمه حجرا

Yürüdük ve kan gibi kırmızı bir nehre geldik. Bir de baktık ki nehirde yüzen bir adam var; nehrin kıyısında da yanında çokça taş bulunan bir adam duruyor. O yüzen adam yüzeceği kadar yüzüyor, sonra yanında taşları toplamış olan adamın yanına geliyor, o da ağzını açıyor ve ona bir taş yutturuyor. Adam dönüp yüzüyor, sonra tekrar ona dönüyor; her döndüğünde ağzını açıyor, o da ona bir taş yutturuyordu.

قلت لَهما: مَا هَذَانِ

Onlara: 'Bu ikisi nedir?' dedim.

قَالَا لي: انْطلق

Bana: 'Yürü' dediler.

فَانْطَلَقْنَا فأتينا على رجل كريه الْمرْآة كأكره مَا أَنْت رَاء وَإِذا هُوَ عِنْده نَار يحشها وَيسْعَى حولهَا

Yürüdük ve görebileceğin en çirkin görünüşlü adama geldik. Yanında bir ateş vardı; onu körüklüyor ve etrafında koşuyordu.

قلت لَهما: مَا هَذَا

Onlara: 'Bu nedir?' dedim.

قَالَا لي: انْطلق

Bana: 'Yürü' dediler.

فَانْطَلَقْنَا فأتينا على رَوْضَة معتمة فِيهَا من كل نور الرّبيع وَإِذا بَين ظَهْري الرَّوْضَة رجل طَوِيل لَا أكاد أرى رَأسه طولا فِي السَّمَاء وَإِذا حول الرجل من أَكثر ولدان رَأَيْتهمْ قطّ

Yürüdük ve içinde baharın her türlü çiçeğinin bulunduğu yemyeşil, gür bir bahçeye geldik. Bahçenin ortasında, göğe uzanan boyundan ötürü başını neredeyse göremediğim uzun boylu bir adam vardı. Adamın etrafında da ömrümde gördüğüm en çok sayıda çocuk bulunuyordu.

قَالَا لي: انْطلق

Bana: 'Yürü' dediler.

فَانْطَلَقْنَا فَانْتَهَيْنَا إِلَى رَوْضَة عَظِيمَة لم أر قطّ رَوْضَة

Yürüdük ve büyük bir bahçeye vardık; öyle bir bahçe ki daha önce hiç...

أعظم مِنْهَا وَلَا أحسن

ondan daha büyüğünü ve daha güzelini görmemiştim.

قَالَا لي: ارق فِيهَا

Bana: 'Oraya yüksel' dediler.

فارتقينا فِيهَا فَانْتَهَيْنَا إِلَى مَدِينَة مَبْنِيَّة بِلَبن ذهب وَلبن فضَّة فأتينا بَاب الْمَدِينَة فاستفتحنا فَفتح لنا فدخلناها فتلقانا فِيهَا رجال شطر من خلقهمْ كأحسن مَا أَنْت رَاء وَشطر كأقبح مَا أَنْت رَاء

Oraya yükseldik ve bir tuğlası altın, bir tuğlası gümüşten yapılmış bir şehre vardık. Şehrin kapısına gelip açılmasını istedik; bize açıldı ve içeri girdik. Orada bizi, yaratılışlarının bir yarısı görebileceğin en güzel sûrette, diğer yarısı ise görebileceğin en çirkin sûrette olan adamlar karşıladı.

قَالَا لَهُم: اذْهَبُوا فقعوا فِي ذَلِك النَّهر

[Yanımdaki iki melek] onlara: 'Gidin, şu nehre dalın!' dediler.

فَإِذا نهر معترض يجْرِي كَأَن مَاءَهُ المخض فِي الْبيَاض فَذَهَبُوا فوقعوا فِيهِ ثمَّ رجعُوا إِلَيْنَا فَذهب السوء عَنْهُم فصاروا فِي أحسن صُورَة

Bir de baktık ki enlemesine akan bir nehir, sanki suyu beyazlıkta süt gibiydi. Gidip içine daldılar, sonra bize geri döndüler; üzerlerindeki çirkinlik gitmişti ve en güzel sûrete bürünmüşlerdi.

قَالَا لي: هَذِه جنَّة عدن وهذاك مَنْزِلك فسما بَصرِي صعداً فَإِذا قصر مثل الربابة الْبَيْضَاء قَالَا لي: هَذَا مَنْزِلك

Bana: 'İşte burası Adn cennetidir ve şurası da senin konağındır' dediler. Gözümü yukarı doğru kaldırdım, bir de baktım ki beyaz bir bulut gibi bir köşk! Bana: 'İşte burası senin konağındır' dediler.

قلت لَهما: بَارك الله فيكما ذراني فَأدْخلهُ

Onlara: 'Allah size bereket versin! Bırakın da oraya gireyim' dedim.

قَالَا: أما الْآن فَلَا وَأَنت دَاخله

Dediler ki: 'Şimdilik hayır, fakat sen oraya mutlaka gireceksin.'

قلت لَهما: فَإِنِّي رَأَيْت مُنْذُ اللَّيْلَة عجبا فَمَا هَذَا الَّذِي رَأَيْت قَالَا لي: أما الرجل الأول الَّذِي أتيت عَلَيْهِ يثلغ رَأسه بِالْحجرِ فَإِنَّهُ الرجل يَأْخُذ الْقُرْآن فيرفضه وينام عَن الصَّلَاة الْمَكْتُوبَة يفعل بِهِ إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

Onlara: 'Bu gece gerçekten acayip şeyler gördüm; gördüğüm bu şeyler nedir?' dedim. Bana şöyle dediler: 'Başına geldiğin, başı taşla ezilen ilk adama gelince; o, Kur'an'ı alıp onu terk eden ve farz namazı kılmayıp uyuyan kimsedir. Kıyamet gününe kadar ona böyle yapılacaktır.

وَأما الرجل الَّذِي أتيت عَلَيْهِ يشرشر شدقه إِلَى قَفاهُ ومنخراه إِلَى قَفاهُ وعينه إِلَى قَفاهُ فَإِنَّهُ الرجل يَغْدُو من بَيته فيكذب الكذبة تبلغ الْآفَاق فيصنع بِهِ إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

Başına geldiğin, avurdu ensesine kadar, burun delikleri ensesine kadar ve gözü ensesine kadar yarılan adama gelince; o, sabah evinden çıkıp ufuklara ulaşacak bir yalan uyduran kimsedir. Kıyamet gününe kadar ona böyle yapılacaktır.

وَأما الرِّجَال وَالنِّسَاء العراة الَّذين فِي مثل التَّنور فَإِنَّهُم الزناة والزواني

Tandır benzeri yerde bulunan çıplak erkekler ve kadınlara gelince; onlar zina eden erkekler ve zina eden kadınlardır.

وَأما الرجل الَّذِي أتيت عَلَيْهِ يسبح فِي النَّهر ويلقم الْحِجَارَة فَإِنَّهُ آكل الرِّبَا

Başına geldiğin, nehirde yüzen ve taş yutturulan adama gelince; o, faiz yiyendir.

وَأما الرجل الكريه الْمرْآة الَّذِي عِنْده النَّار يحشها فَإِنَّهُ مَالك خَازِن النَّار

Yanındaki ateşi körükleyen o çirkin görünüşlü adama gelince; o, cehennemin bekçisi Mâlik'tir.

وَأما الرجل الطَّوِيل الَّذِي فِي الرَّوْضَة فَإِنَّهُ إِبْرَاهِيم ﵇

Bahçedeki o uzun boylu adama gelince; o, İbrâhim aleyhisselâm'dır.

وَأما الْولدَان الَّذين حوله فَكل مَوْلُود مَاتَ على الْفطْرَة

Etrafındaki çocuklara gelince; onlar fıtrat üzere ölen her çocuktur.

وَأما الْقَوْم الَّذين كَانُوا شطر مِنْهُم حسن وَشطر مِنْهُم قَبِيح فَإِنَّهُم قوم خلطوا عملا صَالحا وَآخر سَيِّئًا تجَاوز الله عَنْهُم وَأَنا جِبْرِيل وَهَذَا مِيكَائِيل

Bir yarıları güzel, bir yarıları çirkin olan topluluğa gelince; onlar salih bir ameli bir başka kötü [amelle] karıştırmış olan kimselerdir, Allah onları bağışlamıştır. Ben Cebrail'im, bu da Mikail'dir.'"

وَأخرج الْخَطِيب فِي تَارِيخه عَن أبي مُوسَى أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: رَأَيْت رجَالًا تقْرض جُلُودهمْ بمقاريض من نَار

el-Hatîb Târîh'inde Ebû Mûsâ'dan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Derileri ateşten makaslarla kesilen adamlar gördüm.

قلت: مَا هَؤُلَاءِ قَالَ: هَؤُلَاءِ الَّذين يتزينون إِلَى مَا لَا يحل لَهُم

'Bunlar kimdir?' dedim. 'Bunlar, kendilerine helal olmayan şeyler için süslenen kimselerdir' buyurdu.

وَرَأَيْت خباء خَبِيث الرّيح وَفِيه صباح

Kötü kokulu ve içinde güzel kadınlar bulunan bir çadır gördüm.

قلت: مَا هَذَا قَالَ: هن نسَاء يتزين إِلَى مَا لَا يحل لَهُنَّ

'Bu nedir?' dedim. 'Onlar, kendilerine helal olmayan şeyler için süslenen kadınlardır' buyurdu.

وَرَأَيْت قوما اغتسلوا من مَاء الجناة

Cennet [nehirlerinin] suyundan yıkanan bir topluluk gördüm.

قلت: مَا هَؤُلَاءِ قَالَ: هم قوم خلطوا عملا صَالحا وَآخر سَيِّئًا

'Bunlar kimdir?' dedim. 'Onlar, salih bir ameli bir başka kötü [amelle] karıştıran bir topluluktur' buyurdu."

وَأخرج ابْن سعد عَن الْأسود بن قيس الْعَبْدي قَالَ: لَقِي الْحسن بن عَليّ يَوْمًا حبيب بن مسلمة فَقَالَ: يَا حبيب رب ميسر لَك فِي غير طَاعَة الله

İbn Sa'd, el-Esved b. Kays el-Abdî'den rivayet etti; o şöyle dedi: el-Hasan b. Ali bir gün Habîb b. Mesleme ile karşılaştı ve şöyle dedi: "Ey Habîb! Allah'a itaatin dışındaki birçok gidişin vardır."

فَقَالَ: أما ميسري إِلَى أَبِيك فَلَيْسَ من ذَلِك قَالَ: بلَى وَلَكِنَّك أَطَعْت مُعَاوِيَة على دنيا قَليلَة

[Habîb]: "Babanın üzerine gidişim bunlardan değildir" dedi. [Hasan]: "Bilakis! Fakat sen az bir dünya menfaati uğruna Muâviye'ye itaat ettin;

زائلة فلئن قَامَ بك فِي دنياك لقد قعد بك فِي دينك وَلَو كنت إِذْ فعلت شرا قلت خيرا كَانَ ذَلِك كَمَا قَالَ الله {خلطوا عملا صَالحا وَآخر سَيِّئًا} وَلَكِنَّك كَمَا قَالَ الله (كلا بل ران على قُلُوبهم مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ) (المطففين الْآيَة ١٤)

geçici [bir dünya]. Eğer o senin dünyanı doğrulttuysa, dinini kesinlikle mahvetmiştir. Şayet kötülük yaptığında iyi bir söz söyleseydin, bu Allah'ın {خلطوا عملا صَالحا وَآخر سَيِّئًا} “salih bir ameli bir başka kötü [amelle] karıştırdılar” buyurduğu gibi olurdu. Fakat sen, Allah'ın (كلا بل ران على قُلُوبهم مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ) (el-Mutaffifîn, 14. ayet) buyurduğu gibisin."

الْآيَة ١٠٣

103. Ayet

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {خُذ من أَمْوَالهم صَدَقَة تطهرهُمْ وتزكيهم بهَا} قَالَ: من ذنوبهم الَّتِي أَصَابُوا

İbn Ebî Hâtim, ed-Dahhâk'tan rivayet ettiğine göre o, {خُذ من أَمْوَالهم صَدَقَة تطهرهُمْ وتزكيهم بهَا} “Onların mallarından, kendilerini temizleyip arındıracağın bir sadaka al” kavli hakkında: "İşledikleri günahlarından [arındıracağın]" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وصل عَلَيْهِم} قَالَ: اسْتغْفر لَهُم من ذنوبهم الَّتِي أصابوها {إِن صَلَاتك سكن لَهُم} قَالَ: رَحْمَة لَهُم

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, {وصل عَلَيْهِم} “ve onlar için dua et” kavli hakkında: "İşledikleri günahlarından ötürü onlar için bağışlanma dile" dedi. {إِن صَلَاتك سكن لَهُم} “Çünkü senin duan onlar için bir huzurdur” kavli hakkında da: "Onlar için bir rahmettir" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {وصل عَلَيْهِم} يَقُول: ادْع لَهُم {إِن صَلَاتك سكن لَهُم} قَالَ: استغفارك يسكن قُلُوبهم ويطمن لَهُم

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, es-Süddî'den rivayet ettiğine göre o, {وصل عَلَيْهِم} “ve onlar için dua et” kavli hakkında: "Onlara dua et" demektir, dedi. {إِن صَلَاتك سكن لَهُم} “Çünkü senin duan onlar için bir huzurdur” kavli hakkında da: "Senin bağışlanma dilemen onların kalplerini teskin eder ve onları mutmain kılar" dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن أبي أوفى قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا أَتَى بِصَدقَة قَالَ: اللهمَّ صل على آل فلَان

İbn Ebî Şeybe, el-Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, en-Nesâî, İbn Mâce, İbnu'l-Münzir ve İbn Merdûye, Abdullah b. Ebî Evfâ'dan rivayet etmiştir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kendisine bir sadaka getirildiğinde: "Allahım! Filan ailesine salât (rahmet/dua) eyle" derdi.

فَأَتَاهُ أبي بِصَدقَة فَقَالَ: اللَّهُمَّ صل على آل أبي أوفي

Babam ona bir sadaka getirdi; bunun üzerine: "Allahım! Ebû Evfâ ailesine salât eyle" buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {سكن لَهُم} قَالَ: أَمن لَهُم

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, {سكن لَهُم} “onlar için bir huzurdur” kavli hakkında: "Onlar için bir güvencedir" dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: أَتَانَا النَّبِي ﷺ فَقَالَت لَهُ امْرَأَتي: يَا رَسُول الله صل عَليّ وعَلى زَوجي

İbn Ebî Şeybe, Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bize geldi. Eşim ona: "Ey Allah'ın Resûlü! Bana ve eşime dua et (salât eyle)" dedi.

فَقَالَ صلى الله عَلَيْك وعَلى زَوجك

Bunun üzerine: "Allah sana ve eşine salât eylesin (rahmet etsin)" buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن خَارِجَة بن زيد عَن عَمه يزِيد بن ثَابت - وَكَانَ أكبر من زيد - قَالَ: خرجنَا مَعَ رَسُول الله ﷺ فَلَمَّا وردنا البقيع إِذا هُوَ بِقَبْر جَدِيد فَسَأَلَ عَنهُ فَقَالُوا: فُلَانَة

İbn Ebî Şeybe, Hârice b. Zeyd'den, o da -Zeyd'den daha büyük olan- amcası Yezîd b. Sâbit'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte çıktık. Bakî' [mezarlığına] vardığımızda yeni bir kabirle karşılaştı. Kabri sordu; "Filan kadın" dediler.

فعرفها فَقَالَ أَفلا آذنتموني بهَا قَالُوا: كنت قَائِلا

Onu tanıdı ve: "Bana haber verseydiniz ya!" buyurdu. "Sen kaylûle uykusundaydın,

فكرهنا أَن نؤذيك

seni rahatsız etmek istemedik" dediler.

فَقَالَ: لَا تَفعلُوا

Şöyle buyurdu: "Böyle yapmayın!

مَا مَاتَ مِنْكُم ميت مَا دمت بَين أظْهركُم إِلَّا آذنتموني بِهِ فَإِن صَلَاتي عَلَيْهِ رَحْمَة

Aranızda bulunduğum sürece sizden kim ölürse bana mutlaka haber verin. Çünkü benim onun üzerine namaz kılmam (dua etmem) bir rahmettir."

وَأخرج الباوردي فِي معرفَة الصَّحَابَة وَابْن مرْدَوَيْه عَن دلسم السدُوسِي قَالَ: قُلْنَا لبشير بن الخصاصية: إِن أَصْحَاب الصَّدَقَة يعتدون علينا أفنكنتم من أَمْوَالنَا بِقدر مَا يعتدون علينا فَقَالَ: إِذا جاؤوكم فاجمعوها ثمَّ مُرُوهُمْ فليصلوا عَلَيْكُم ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة {خُذ من أَمْوَالهم صَدَقَة تطهرهُمْ وتزكيهم بهَا وصل عَلَيْهِم}

el-Bâverdî Ma'rifetü's-Sahâbe'de ve İbn Merdûye, Dilsim es-Sedûsî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Beşîr b. el-Hasâsiyye'ye: "Zekât toplayıcıları bize haksızlık ediyor; bize haksızlık ettikleri ölçüde mallarımızdan gizleyelim mi?" dedik. Şöyle dedi: "Yanınıza geldiklerinde [malları] toplayın, sonra onlara emredin de size dua etsinler." Sonra şu ayeti okudu: {خُذ من أَمْوَالهم صَدَقَة تطهرهُمْ وتزكيهم بهَا وصل عَلَيْهِم} “Onların mallarından, kendilerini temizleyip arındıracağın bir sadaka al ve onlar için dua et.”

الْآيَة ١٠٤

104. Ayet

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد قَالَ: قَالَ الْآخرُونَ: هَؤُلَاءِ كَانُوا مَعنا بالْأَمْس لَا يكلمون وَلَا يجالسون فَمَا لَهُم فَأنْزل الله {ألم يعلمُوا أَن الله هُوَ يقبل التَّوْبَة عَن عباده} الْآيَة

İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'den rivayet etti; o şöyle dedi: Diğerleri, "Bunlar dün bizimle beraberdi; kendileriyle konuşulmuyor ve oturulup kalkılmıyordu, bunlara ne oldu ki?" dediler. Bunun üzerine Allah, {ألم يعلمُوا أَن الله هُوَ يقبل التَّوْبَة عَن عباده} “Bilmediler mi ki Allah, kullarının tövbesini kabul eder...” ayetini indirdi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق والحكيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: مَا تصدق رجل بِصَدقَة إِلَّا وَقعت فِي يَد الله قبل أَن تقع فِي يَد السَّائِل

Abdurrezzâk, Nevâdirü'l-Usûl'de el-Hakîm et-Tirmizî, İbn Ebî Hâtim ve et-Taberânî, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Bir kimse bir sadaka verdiğinde, o sadaka isteyenin eline düşmeden önce mutlaka Allah'ın eline düşer.

قَالَ: وَهُوَ يَضَعهَا فِي يَد السَّائِل ثمَّ قَرَأَ {ألم يعلمُوا أَن الله هُوَ يقبل التَّوْبَة عَن عباده وَيَأْخُذ الصَّدقَات}

Dedi ki: Sadakayı isteyenin eline koyarken sonra {ألم يعلمُوا أَن الله هُوَ يقبل التَّوْبَة عَن عباده وَيَأْخُذ الصَّدقَات} “Bilmediler mi ki Allah, kullarının tövbesini kabul eder ve sadakaları alır?” ayetini okudu.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن أبي هُرَيْرَة فِي قَوْله {وَيَأْخُذ الصَّدقَات} قَالَ: إِن الله هُوَ يقبل الصَّدَقَة إِذا كَانَت من طيب ويأخذها بِيَمِينِهِ وَإِن الرجل ليصدق بِمثل اللُّقْمَة فيربيها بِهِ كَمَا يُربي أحدكُم فَصِيله أَو مهره فتربوا فِي كف الله حَتَّى تكون مثل أحد

Abdurrezzâk, Ebû Hureyre'den {وَيَأْخُذ الصَّدقَات} “ve sadakaları alır” kavli hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: Sadaka helal ve temiz kazançtan olduğu zaman şüphesiz Allah o sadakayı kabul eder ve sağ eliyle alır. Kişi bir lokma bile sadaka verse, sizden birinin sütten kesilmiş tayını veya tayını büyüttüğü gibi Allah da o sadakayı onun için büyütür; nihayet Allah'ın avucunda büyüyüp Uhud dağı gibi olur.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ مَا من عبد يتَصَدَّق بِصَدقَة طيبَة من كسب طيب - وَلَا يقبل الله إِلَّا طيبا وَلَا يصعد إِلَى السَّمَاء إِلَّا طيب - فَيَضَعهَا فِي حق إِلَّا كَانَت كَأَنَّمَا يَضَعهَا فِي يَد الرَّحْمَن فيربيها لَهُ كَمَا يُربي أحدكُم فلوه أَو فَصِيله حَتَّى أَن اللُّقْمَة أَو التمرة لتأتي يَوْم الْقِيَامَة مثل الْجَبَل الْعَظِيم وتصديق ذَلِك فِي كتاب الله الْعَظِيم {ألم يعلمُوا أَن الله هُوَ يقبل التَّوْبَة عَن عباده وَيَأْخُذ الصَّدقَات}

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki, helal kazançtan temiz bir sadaka veren hiçbir kul yoktur ki -ki Allah sadece temizi kabul eder ve göğe sadece temiz olan yükselir- ve onu hak eden yere veren hiçbir kul yoktur ki, o sadaka sanki Rahmân'ın eline koyulmuş gibi olmasın. Sizden birinin tayını veya sütten kesilmiş yavrusunu büyüttüğü gibi O da o sadakayı onun için büyütür; öyle ki bir lokma veya bir hurma, kıyamet günü büyük bir dağ gibi gelir. Bunun yüce Allah'ın Kitabı'ndaki doğrulaması da şudur: {ألم يعلمُوا أَن الله هُوَ يقبل التَّوْبَة عَن عباده وَيَأْخُذ الصَّدقَات} “Bilmediler mi ki Allah, kullarının tövbesini kabul eder ve sadakaları alır?”"

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ فِي الْأَفْرَاد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ تصدقوا فَإِن أحدكُم يُعْطي اللُّقْمَة أَو الشَّيْء فَتَقَع فِي يَد الله ﷿ قبل أَن تقع فِي يَد السَّائِل ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة {ألم يعلمُوا أَن الله هُوَ يقبل التَّوْبَة عَن عباده وَيَأْخُذ الصَّدقَات} فيربيها كَمَا يُربي أحدكُم مهره أَو فَصِيله فيوفيها إِيَّاه يَوْم الْقِيَامَة

ed-Dârekutnî el-Efrâd'da, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Sadaka verin; zira sizden biri bir lokma veya bir şey verdiğinde, o sadaka isteyenin eline düşmeden önce aziz ve celil olan Allah'ın eline düşer." Sonra şu ayeti okudu: {ألم يعلمُوا أَن الله هُوَ يقبل التَّوْبَة عَن عباده وَيَأْخُذ الصَّدقَات} “Bilmediler mi ki Allah, kullarının tövbesini kabul eder ve sadakaları alır?” "Sizden birinin tayını veya sütten kesilmiş yavrusunu büyüttüğü gibi O da o sadakayı büyütür ve kıyamet günü onu kendisine tastamam verir."

الْآيَة ١٠٥

105. Ayet

أخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَقل اعْمَلُوا فسيرى الله عَمَلكُمْ وَرَسُوله} قَالَ: هَذَا وَعِيد من الله ﷿

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den {وَقل اعْمَلُوا فسيرى الله عَمَلكُمْ وَرَسُوله} “De ki: Çalışın; yaptıklarınızı Allah da Resûlü de görecektir” kavli hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: Bu, aziz ve celil olan Allah'tan bir tehdittir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن سَلمَة بن الْأَكْوَع أَن رَسُول الله ﷺ قَرَأَ {فسيرى الله عَمَلكُمْ وَرَسُوله والمؤمنون}

İbn Ebî Şeybe, et-Taberânî, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Seleme b. el-Ekva'dan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem {فسيرى الله عَمَلكُمْ وَرَسُوله والمؤمنون} “Yaptıklarınızı Allah da Resûlü de müminler de görecektir” ayetini okumuştur.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن سَلمَة بن الْأَكْوَع قَالَ: مرَّ بِجنَازَة فَأثْنى عَلَيْهَا فَقَالَ رَسُول الله ﷺ وَجَبت

İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Seleme b. el-Ekva'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Bir cenaze geçti ve ona övgüde bulunuldu. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Vacip oldu" buyurdu.

ثمَّ مر بِجنَازَة أُخْرَى فَأثْنى عَلَيْهَا فَقَالَ: وَجَبت

Sonra başka bir cenaze geçti, ona da övgüde bulunuldu. Yine: "Vacip oldu" buyurdu.

فَسئلَ عَن ذَلِك فَقَالَ: إِن الْمَلَائِكَة شُهَدَاء الله فِي السَّمَاء وَأَنْتُم شُهَدَاء الله فِي الأَرْض فَمَا شهدتم عَلَيْهِ من شَيْء وَجب وَذَلِكَ قَول الله {وَقل اعْمَلُوا فسيرى الله عَمَلكُمْ وَرَسُوله والمؤمنون}

Bunun sebebi sorulunca şöyle buyurdu: "Melekler Allah'ın gökteki şahitleridir, siz de Allah'ın yerdeki şahitlerisiniz. Bir kimse hakkında neye şahitlik ederseniz o vacip olur. Nitekim Allah şöyle buyurmuştur: {وَقل اعْمَلُوا فسيرى الله عَمَلكُمْ وَرَسُوله والمؤمنون} “De ki: Çalışın; yaptıklarınızı Allah da Resûlü de müminler de görecektir.”"

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَائِشَة قَالَت: مَا احتقرت أَعمال أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ حَتَّى نجم الْقُرَّاء الَّذين طعنوا على عُثْمَان فَقَالُوا قولا لَا نحسن مثله وقرأوا قِرَاءَة لَا نَقْرَأ مثلهَا وصلوا صَلَاة لَا نصلي مثلهَا فَلَمَّا تذكرت إِذن وَالله مَا يقاربون عمل أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ فَإِذا أعْجبك حسن قَول إمرئ مِنْهُم {وَقل اعْمَلُوا فسيرى الله عَمَلكُمْ وَرَسُوله والمؤمنون} وَلَا يستخفنك أحد

İbn Ebî Hâtim, Âişe'den rivayet etti; o şöyle dedi: Osman'a dil uzatan kurrâ (okuyucular) türeyinceye kadar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabının amellerini hiç küçümsememiştim. Onlar öyle söz söylediler ki biz benzerini söyleyemeyiz, öyle kıraat okudular ki benzerini okuyamayız ve öyle namaz kıldılar ki benzerini kılamayız. Fakat düşündüğümde gördüm ki, vallahi onlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabının ameline yaklaşamazlar bile. Onlardan bir adamın sözünün güzelliği hoşuna gittiğinde {وَقل اعْمَلُوا فسيرى الله عَمَلكُمْ وَرَسُوله والمؤمنون} “De ki: Çalışın; yaptıklarınızı Allah da Resûlü de müminler de görecektir” [ayetini hatırla] ve kimse seni hafife almasın (aldatmasın).

وَأخرج أَحْمد وَأَبُو يعلى وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي الإِخلاص والضياء فِي المختارة عَن أبيّ سعيد عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ لَو أَن أحدكُم يعْمل فِي صَخْرَة صماء لَيْسَ لَهَا بَاب وَلَا كوَّة لأخرج الله عمله للنَّاس كَائِنا مَا كَانَ وَالله أعلم

Ahmed, Ebû Ya'lâ, İbn Hibbân, el-Hâkim, Şuabü'l-Îmân'da el-Beyhakī, el-İhlâs'ta İbn Ebi'd-Dünyâ ve el-Muhtâre'de ed-Dıyâ, Ebû Saîd'den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; o şöyle buyurdu: "Sizden biri kapısı ve penceresi olmayan som bir kayanın içinde amel işleyecek olsa, ne olursa olsun Allah onun amelini insanlara çıkarır (gösterir)." Doğrusunu Allah bilir.

الْآيَة ١٠٦

106. Ayet

أخرج ابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {وَآخَرُونَ مرجون لأمر الله} قَالَ: هم الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا

İbnü'l-Münzir, İkrime'den {وَآخَرُونَ مرجون لأمر الله} “Diğerleri ise Allah'ın emrine bırakılmışlardır” kavli hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: Onlar, [hükümleri] ertelenen üç kişidir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَآخَرُونَ مرجون} قَالَ: هِلَال بن أُميَّة ومرارة بن الرّبيع وَكَعب بن مَالك من الْأَوْس والخزرج

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den {وَآخَرُونَ مرجون} “Diğerleri ise bırakılmışlardır” kavli hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: [Bunlar], Evs ve Hazrec'den Hilâl b. Ümeyye, Murâre b. er-Rebî' ve Ka'b b. Mâlik'tir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُحَمَّد بن كَعْب

Ebü'ş-Şeyh, Muhammed b. Ka'b'dan rivayet etti:

أَن أَبَا لبَابَة أَشَارَ إِلَى بني قُرَيْظَة باصبعه أَنه الذّبْح فَقَالَ: خُنْت الله وَرَسُوله

Ebû Lübâbe, Benî Kurayza'ya parmağıyla bunun boğazlanmak olduğunu işaret etti ve: "Allah'a ve Resûlü'ne hıyanet ettim" dedi.

فَنزلت (لَا تخونوا الله وَالرَّسُول) (الْأَنْفَال الْآيَة ٢٧) وَنزلت {وَآخَرُونَ مرجون لأمر الله} فَكَانَ مِمَّن تَابَ الله عَلَيْهِ

Bunun üzerine (لَا تخونوا الله وَالرَّسُول) (el-Enfâl 27. ayet) “Allah'a ve Resul'e hainlik etmeyin” ve {وَآخَرُونَ مرجون لأمر الله} “Diğerleri ise Allah'ın emrine bırakılmışlardır” ayetleri indi. O da Allah'ın tövbesini kabul ettiği kimselerden oldu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {إِمَّا يعذبهم} يَقُول: يميتهم على مَعْصِيّة {وَإِمَّا يَتُوب عَلَيْهِم} فأرجأ أَمرهم ثمَّ نسخهَا فَقَالَ (وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا) (التَّوْبَة الْآيَة ١١٨)

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, es-Süddî'den {إِمَّا يعذبهم} “Ya onlara azap eder” -yani onları günah üzere vefat ettirir- {وَإِمَّا يَتُوب عَلَيْهِم} “ya da tövbelerini kabul eder” kavli hakkında rivayet etti: [Allah] onların durumunu erteledi, sonra (وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا) (et-Tevbe 118. ayet) “ve [haklarındaki hüküm] ertelenen o üç kişinin de [tövbesini kabul etti]” buyurarak bu [hükmü] neshetti (sonuca bağladı).

الْآيَة ١٠٧

107. Ayet

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا} قَالَ: هم أنَاس من الْأَنْصَار ابْتَنَوْا مَسْجِدا فَقَالَ لَهُم أَبُو عَامر: ابْنُوا مَسْجِدكُمْ وَاسْتَمَدُّوا بِمَا اسْتَطَعْتُم من قُوَّة وَسلَاح فَإِنِّي ذَاهِب إِلَى قَيْصر ملك الرّوم فَآتي بجنده من الرّوم فَأخْرج مُحَمَّدًا وَأَصْحَابه

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de el-Beyhakī, İbn Abbâs'tan {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا} “Bir de zarar vermek için mescit edinenler [vardır]” kavli hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: Onlar, bir mescit inşa eden Ensar'dan birtakım kimselerdir. Ebû Âmir onlara: "Mescidinizi yapın ve gücünüz yettiğince kuvvet ve silah hazırlayın; zira ben Bizans kralı Kayser'e gidip Bizans'tan ordusunu getireceğim ve Muhammed ile ashabını [oradan] çıkaracağım" demişti.

فَلَمَّا فرغوا من مَسْجِدهمْ أَتَوا النَّبِي ﷺ فَقَالُوا: قد فَرغْنَا من بِنَاء مَسْجِدنَا فَنحب أَن تصلي فِيهِ وَتَدْعُو بِالْبركَةِ

Mescitlerini bitirince Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Mescidimizin inşasını bitirdik; içinde namaz kılmanı ve bereket duası etmeni arzu ediyoruz" dediler.

فَأنْزل الله {لَا تقم فِيهِ أبدا}

Bunun üzerine Allah {لَا تقم فِيهِ أبدا} “Orada asla namaza durma” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما بنى رَسُول الله ﷺ مَسْجِد قبَاء خرج رجال من الْأَنْصَار مِنْهُم يخدج جد عبد الله بن حنيف ووديعة بن حزَام وَمجمع بن جَارِيَة الْأنْصَارِيّ فبنوا مَسْجِد النِّفَاق فَقَالَ رَسُول الله ﷺ ليخدج وَيلك يَا يخدج

İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Kubâ Mescidi'ni inşa ettiğinde, Ensar'dan aralarında Abdullah b. Huneyf'in dedesi Yahdec, Vedîa b. Hizâm ve Mücemmi' b. Câriye el-Ensârî'nin de bulunduğu bazı adamlar çıkıp nifak mescidini inşa ettiler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Yahdec'e: "Yazıklar olsun sana ey Yahdec!

مَا أردْت إِلَى مَا أرى قَالَ: يَا رَسُول الله وَالله مَا أردْت إِلَّا الْحسنى - وَهُوَ كَاذِب - فَصدقهُ رَسُول الله ﷺ وَأَرَادَ أَن يعذرهُ فَأنْزل الله {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا وَكفرا وَتَفْرِيقًا بَين الْمُؤمنِينَ وَإِرْصَادًا لمن حَارب الله وَرَسُوله} يَعْنِي رجلا يُقَال لَهُ أَبُو عَامر كَانَ مُحَاربًا لرَسُول الله ﷺ وَكَانَ قد انْطلق إِلَى هِرقل وَكَانُوا يرصدون إِذا قدم أَبُو عَامر أَن يُصَلِّي فِيهِ وَكَانَ قد خرج من الْمَدِينَة مُحَاربًا لله وَلِرَسُولِهِ

Bu gördüğüm şeyle neyi amaçladın?" buyurdu. O da yalan söyleyerek: "Ey Allah'ın Resûlü! Vallahi sadece iyilik istedim" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona inandı ve mazeretini kabul etmek istedi. Bunun üzerine Allah: {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا وَكفرا وَتَفْرِيقًا بَين الْمُؤمنِينَ وَإِرْصَادًا لمن حَارب الله وَرَسُوله} “Zarar vermek, inkâr etmek, müminlerin arasını açmak ve daha önce Allah ve Resûlü'ne karşı savaşmış olan kimseyi gözetlemek amacıyla bir mescit edinenler...” ayetini indirdi. Bununla Ebû Âmir denilen adam kastediliyordu; o, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e karşı savaşan biriydi ve Herakliyus'a gitmişti. Ebû Âmir geldiğinde orada namaz kılsın diye gözetliyorlardı. Oysa o, Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşarak Medine'den çıkmıştı.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير قَالَ ذكر أَن بني عَمْرو بن عَوْف ابْتَنَوْا مَسْجِدا فبعثوا إِلَى رَسُول الله ﷺ أَن يَأْتِيهم فَيصَلي فِي مَسْجِدهمْ فَأَتَاهُم فصلى فِيهِ فَلَمَّا رَأَوْا ذَلِك اخوتهم بَنو غنم بن عَوْف حسدوهم فَقَالُوا: نَبْنِي نَحن أَيْضا مَسْجِدا كَمَا بنى اخواننا فنرسل إِلَى رَسُول الله ﷺ فَيصَلي فِيهِ وَلَعَلَّ أَبَا عَامر أَن يمر بِنَا فَيصَلي فِيهِ فبنوا مَسْجِدا فأرسلوا إِلَى رَسُول الله ﷺ أَن يَأْتِيهم فَيصَلي فِي مَسْجِدهمْ كَمَا صلى فِي مَسْجِد اخوتهم فَلَمَّا جَاءَ الرَّسُول قَامَ ليأتيهم أَو همَّ ليأتيهم فَأنْزل الله {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا} إِلَى قَوْله {لَا يزَال بنيانهم الَّذِي بنوا رِيبَة فِي قُلُوبهم} إِلَى آخر الْآيَة

İbnü'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti; o şöyle dedi: Anlatıldığına göre Benî Amr b. Avf bir mescit inşa edip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e kendilerine gelip mescitlerinde namaz kılması için haber gönderdiler. O da kendilerine gelip orada namaz kıldı. Kardeşleri Benî Ganm b. Avf bunu görünce onları kıskandılar ve: "Biz de kardeşlerimizin yaptığı gibi bir mescit yapalım; sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e haber göndeririz, içinde namaz kılar; hem belki Ebû Âmir de bize uğrayıp içinde namaz kılar" dediler. Bir mescit yaptılar ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e, kardeşlerinin mescidinde kıldığı gibi gelip kendi mescitlerinde de namaz kılması için haber gönderdiler. Elçi geldiğinde Peygamber onlara gitmek için kalktı veya gitmeye niyetlendi. Bunun üzerine Allah {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا} “Zarar vermek amacıyla bir mescit edinenler...” ayetinden {لَا يزَال بنيانهم الَّذِي بنوا رِيبَة فِي قُلُوبهم} “Yaptıkları bina, kalplerinde bir şüphe olarak kalmaya devam edecektir” kavline kadar olan ayetin sonunu indirdi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا} قَالَ: المُنَافِقُونَ

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا} “Mescit edinenler” kavli hakkında rivayet etti; o: "[Onlar] münafıklardır" dedi.

وَفِي قَوْله {وَإِرْصَادًا لمن حَارب الله وَرَسُوله} قَالَ: لأبي عَامر الراهب

{وَإِرْصَادًا لمن حَارب الله وَرَسُوله} “Allah ve Resûlü'ne karşı savaşmış olan kimseyi gözetlemek amacıyla” kavli hakkında ise: "Râhip Ebû Âmir için" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا} قَالَ: إِن نَبِي الله ﷺ بنى مَسْجِدا بقباء فعارضه المُنَافِقُونَ بآخر ثمَّ بعثوا إِلَيْهِ ليُصَلِّي فِيهِ فَأطلع الله نبيه ﷺ على ذَلِك

İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا} “Zarar vermek amacıyla bir mescit edinenler” kavli hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem Kubâ'da bir mescit inşa etmişti. Münafıklar ona karşılık başka bir mescit yaptılar, sonra içinde namaz kılması için ona haber gönderdiler. Allah da Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'i bu durumdan haberdar etti.

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: دَعَا رَسُول الله ﷺ مَالك بن الدخشم فَقَالَ: مَالك لعاصم انظرني حَتَّى أخرج إِلَيْك بِنَار من أَهلِي فَدخل على أَهله فَأخذ سعفات من نَار ثمَّ خَرجُوا يَشْتَدُّونَ حَتَّى دخلُوا الْمَسْجِد وَفِيه أَهله فحرقوه وهدموه وَخرج أَهله فَتَفَرَّقُوا عَنهُ فَأنْزل الله فِي شَأْن الْمَسْجِد {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا وَكفرا} إِلَى قَوْله {عليم حَكِيم}

İbn İshak ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mâlik b. ed-Duhşum'u çağırdı. Mâlik, Âsım'a: "Ailemden sana ateş getirinceye kadar beni bekle" dedi. Ailesinin yanına girip tutuşturulmuş hurma dalları aldı. Sonra koşarak çıktılar ve içinde cemaati varken mescide girdiler. Onu yakıp yıktılar; cemaati de çıkıp dağıldı. Bunun üzerine Allah, o mescit hakkında {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا وَكفرا} “Zarar vermek ve inkâr etmek amacıyla bir mescit edinenler...” kavlinden {عليم حَكِيم} “hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir” kavline kadar olan kısmı indirdi.

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي رهم كُلْثُوم بن الْحصين الْغِفَارِيّ - وَكَانَ من الصَّحَابَة الَّذين بَايعُوا تَحت الشَّجَرَة - قَالَ أقبل رَسُول الله ﷺ حَتَّى نزل بِذِي أَوَان بَينه وَبَين الْمَدِينَة سَاعَة من نَهَار وَكَانَ بنى مَسْجِد الضرار فَأتوهُ وَهُوَ يتجهز إِلَى تَبُوك فَقَالُوا: يَا رَسُول الله إِنَّا بنينَا مَسْجِدا لذِي الْعلَّة وَالْحَاجة وَاللَّيْلَة الشَّاتِيَة وَاللَّيْلَة الْمَطِيرَة وَإِنَّا نحب أَن تَأْتِينَا فَتُصَلِّي لنا فِيهِ

İbn İshak ve İbn Merdûye, ağacın altında biat eden sahâbîlerden biri olan Ebû Ruhm Kulsûm b. el-Husayn el-Gıfârî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem geldi ve Medine'ye gündüz yürüyüşüyle bir saatlik mesafede bulunan Zû Evân'a konakladı. Dırâr Mescidi yapılmıştı. Tebük'e hazırlanmakta olduğu sırada ona gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Biz hastalar, ihtiyaç sahipleri, kış geceleri ve yağmurlu geceler için bir mescit yaptık; bize gelip içinde bizim için namaz kılmanı arzu ediyoruz" dediler.

قَالَ: إِنِّي على جنَاح سفر وَلَو قدمنَا إِن شَاءَ الله أَتَيْنَاكُم فصلينا لكم فِيهِ فَلَمَّا نزل بِذِي أَوَان أَتَاهُ خبر الْمَسْجِد فَدَعَا رَسُول الله ﷺ مَالك بن الدخشم أَخا بني سَالم بن عَوْف ومعن بن عدي وأخاه عَاصِم بن عدي أحد بلعجلان فَقَالَ: انْطَلقَا إِلَى هَذَا الْمَسْجِد الظَّالِم أَهله فَاهْدِمَاهُ واحرقاه فَخَرَجَا سريعين حَتَّى أَتَيَا بني سَالم بن عَوْف وهم هط مَالك بن الدخشم فَقَالَ مَالك لِمَعْنٍ: أَنْظرنِي حَتَّى أخرج إِلَيْك

[Peygamber]: "Ben yolculuk üzerindeyim; inşallah döndüğümüzde size gelir ve içinde sizin için namaz kılarız" dedi. Zû Evân'a konakladığında mescidin haberi kendisine geldi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Benî Sâlim b. Avf'ın kardeşi Mâlik b. ed-Duhşum ile Ma'n b. Adiy ve onun kardeşi Bel'aclân'dan Âsım b. Adiy'i çağırıp şöyle buyurdu: "Halkı zalim olan bu mescide gidin, onu yıkın ve yakın." Hızla çıkıp Benî Sâlim b. Avf'a -ki onlar Mâlik b. ed-Duhşum'un kabilesiydi- geldiler. Mâlik, Ma'n'a: "Ben sana çıkıncaya kadar beni bekle" dedi.

فَدخل إِلَى أَهله فَأخذ سَعَفًا من النّخل فاشعل فِيهِ نَارا ثمَّ خرج يَشْتَدَّانِ وَفِيه أَهله فَحَرقَاهُ وَهَدَمَاهُ وَتَفَرَّقُوا عَنهُ وَفِيهِمْ نزل من الْقُرْآن مَا نزل {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا وَكفرا} إِلَى أخر الْقِصَّة

Ailesinin yanına girdi ve bir hurma dalı alıp onu ateşe verdi. Sonra ikisi birden koşarak çıktılar; mescitte cemaati varken onu yaktılar, yıktılar ve cemaat de dağıldı. Onlar hakkında Kur'an'dan inen {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا وَكفرا} “Zarar vermek ve inkâr etmek amacıyla bir mescit edinenler...” ayetleri kıssanın sonuna kadar indi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا} قَالَ: هم نَاس من الْأَنْصَار ابْتَنَوْا مَسْجِدا قَرِيبا من مَسْجِد قبَاء بلغنَا أَنه أول مَسْجِد بُنيَ فِي الإِسلام

İbn Ebî Hâtim, ed-Dahhâk'tan {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا} “Bir mescit edinenler” kavli hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: Onlar, Kubâ Mescidi'nin yakınına bir mescit inşa eden Ensar'dan birtakım insanlardır. Bize ulaştığına göre [Kubâ Mescidi] İslâm'da inşa edilen ilk mescittir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن اسحق قَالَ: كَانَ الَّذين بنوا مَسْجِد الضرار اثْنَي عشر رجلا

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn İshak'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Dırâr Mescidi'ni inşa edenler on iki adamdı:

جذام بن خَالِد بن عبيد بن زيد وثعلبة بن حَاطِب وهزال بن أُميَّة ومعتب بن قُشَيْر وَأَبُو حَبِيبَة بن الأزعر وَعباد بن حنيف وَجَارِيَة بن عَامر وَأَبْنَاء محمع وَزيد ونبتل بن الْحَارِث ويخدج بن عُثْمَان ووديعة بن ثَابت

Cüzâm b. Hâlid b. Ubeyd b. Zeyd, Sa'lebe b. Hâtıb, Hazzâl b. Ümeyye, Muattib b. Kuşeyr, Ebû Habîbe b. el-Ez'ar, Abbâd b. Huneyf, Câriye b. Âmir, Mücemmi'in oğulları, Zeyd, Nebtel b. el-Hâris, Yahdec b. Osmân ve Vedîa b. Sâbit.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا} قَالَ: ضاروا أهل قبَاء {وَتَفْرِيقًا بَين الْمُؤمنِينَ} قَالَ: فَإِن أهل قبَاء كَانُوا يصلونَ فِي مَسْجِد قبَاء كلهم فَلَمَّا بني ذَلِك أقصر من مَسْجِد قبَاء من كَانَ يحضرهُ وصلوا فِيهِ {وَلَيَحْلِفُنَّ إِن أردنَا إِلَّا الْحسنى} فَحَلَفُوا مَا أرداوا بِهِ إِلَّا الْخَيْر

İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den {وَالَّذين اتَّخذُوا مَسْجِدا ضِرَارًا} “Zarar vermek amacıyla bir mescit edinenler” kavli hakkında rivayet etti; o: "Kubâ ehline zarar verdiler" dedi. {وَتَفْرِيقًا بَين الْمُؤمنِينَ} “ve müminlerin arasını ayırmak için” kavli hakkında şöyle dedi: Zira Kubâ halkının hepsi Kubâ Mescidi'nde namaz kılıyordu. O [mescit] inşa edilince, oraya gelenlerden bir kısmı Kubâ Mescidi'ni terk edip bu mescitte namaz kıldılar. {وَلَيَحْلِفُنَّ إِن أردنَا إِلَّا الْحسنى} “«Biz sadece iyilik istedik» diye mutlaka yemin edeceklerdir” kavli hakkında da: Onunla sadece iyilik istediklerine dair yemin ettiler.

أما قَوْله تَعَالَى: {لمَسْجِد أسس على التَّقْوَى من أول يَوْم أَحَق أَن تقوم فِيهِ}

Yüce Allah'ın: {لمَسْجِد أسس على التَّقْوَى من أول يَوْم أَحَق أَن تقوم فِيهِ} “İlk günden takva üzerine kurulan bir mescit, içinde namaza durmana elbette daha layıktır” kavline gelince:

أخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Müslim, et-Tirmizî, en-Nesâî, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbnü'l-

الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن خُزَيْمَة وَابْن حبَان وَأَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: اخْتلف رجلَانِ رجل من بني خدرة وَفِي لفظ: تماريت أَنا وَرجل من بني عَمْرو بن عَوْف فِي الْمَسْجِد الَّذِي أسس على التَّقْوَى

Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Huzeyme, İbn Hibbân, Ebü'ş-Şeyh, el-Hâkim, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de el-Beyhakī, Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Biri Benî Hudre'den iki adam ihtilaf etti -başka bir lafızda: Benî Amr b. Avf'tan bir adamla ben takva üzerine kurulan mescit hakkında tartıştık-.

فَقَالَ الْخُدْرِيّ: هُوَ مَسْجِد رَسُول الله ﷺ

Hudrî olan: "O, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in mescididir" dedi.

وَقَالَ الْعمريّ: هُوَ مَسْجِد قبَاء

Amrî olan ise: "O, Kubâ Mescidi'dir" dedi.

فَأتيَا رَسُول الله ﷺ فَسَأَلَاهُ عَن ذَلِك فَقَالَ هُوَ هَذَا الْمَسْجِد لمَسْجِد رَسُول الله ﷺ وَقَالَ: فِي ذَلِك خير كثير يَعْنِي مَسْجِد قبَاء

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip bunu sordular. Şöyle buyurdu: "O, işte bu mescittir" -yani Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in mescidi- ve: "Onda da -yani Kubâ Mescidi'nde- çok hayır vardır" dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَالزُّبَيْر بن بكار فِي أَخْبَار الْمَدِينَة وَأَبُو يعلى وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم فِي الكنى وَابْن مرْدَوَيْه عَن سهل بن سعد السَّاعِدِيّ قَالَ: اخْتلف رجلَانِ على عهد رَسُول الله ﷺ فِي الْمَسْجِد الَّذِي أسس على التَّقْوَى

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Ahbâru'l-Medîne'de ez-Zübeyr b. Bekkâr, Ebû Ya'lâ, İbn Hibbân, et-Taberânî, el-Künâ'da el-Hâkim ve İbn Merdûye, Sehl b. Sa'd es-Sâidî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında iki adam takva üzerine kurulan mescit hakkında ihtilaf etti.

فَقَالَ أَحدهمَا: هُوَ مَسْجِد الرَّسُول ﷺ

Onlardan biri: "O, Resûl sallallâhu aleyhi ve sellem'in mescididir" dedi.

وَقَالَ الآخر: هُوَ مَسْجِد قبَاء

Diğeri ise: "O, Kubâ Mescidi'dir" dedi.

فَأتيَا النَّبِي ﷺ فَسَأَلَاهُ فَقَالَ هُوَ مَسْجِدي هَذَا

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip sordular; o da: "O, işte bu benim mescidimdir" buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه والخطيب والضياء فِي المختارة عَن أبيّ بن كَعْب قَالَ: سَأَلت النَّبِي ﷺ عَن الْمَسْجِد الَّذِي أسس على التَّقْوَى فَقَالَ هُوَ مَسْجِدي هَذَا

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, İbnü'l-Münzir, Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdûye, el-Hatîb ve el-Muhtâre'de ed-Dıyâ, Übey b. Ka'b'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e takva üzerine kurulan mescidi sordum, şöyle buyurdu: "O, işte bu benim mescidimdir."