وَأخرج الطَّبَرَانِيّ والضياء الْمَقْدِسِي فِي المختارة عَن زيد بن ثَابت أَن رَسُول الله ﷺ سُئِلَ عَن الْمَسْجِد الَّذِي أسس على التَّقْوَى فَقَالَ هُوَ مَسْجِدي هَذَا
et-Taberânî ve el-Muhtâre'de ed-Dıyâ el-Makdisî, Zeyd b. Sâbit'ten rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e takva üzerine kurulan mescit soruldu da: "O, işte bu benim mescidimdir" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن مرْدَوَيْه وَالطَّبَرَانِيّ من طَرِيق عُرْوَة عَن زيد بن ثَابت قَالَ: الْمَسْجِد الَّذِي أسس على التَّقْوَى من أول يَوْم مَسْجِد النَّبِي ﷺ
İbn Ebî Şeybe, İbn Merdûye ve Urve tarikiyle et-Taberânî, Zeyd b. Sâbit'ten rivayet etti; o şöyle dedi: İlk günden takva üzerine kurulan mescit, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in mescididir.
قَالَ عُرْوَة: مَسْجِد النَّبِي ﷺ خير مِنْهُ إِنَّمَا أنزلت فِي مَسْجِد قبَاء
Urve dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in mescidi ondan daha hayırlıdır, [bu ayet] ancak Kubâ Mescidi hakkında indirilmiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر قَالَ: الْمَسْجِد الَّذِي أسس على التَّقْوَى مَسْجِد النَّبِي ﷺ
İbn Ebî Şeybe ve İbn Merdûye, İbn Ömer'den rivayet etti; o şöyle dedi: Takva üzerine kurulan mescit, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in mescididir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: الْمَسْجِد الَّذِي أسس على التَّقْوَى مَسْجِد النَّبِي ﷺ
İbn Ebî Şeybe, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Takva üzerine kurulan mescit, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in mescididir.
وَأخرج الزبير بن بكار وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق عُثْمَان بن عبيد الله عَن ابْن عمر وَأبي سعيد الْخُدْرِيّ وَزيد بن ثَابت قَالُوا: الْمَسْجِد الَّذِي أسس على التَّقْوَى مَسْجِد الرَّسُول صلى الله عَلَيْهِ وَسلم
ez-Zübeyr b. Bekkâr, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Osman b. Ubeydullah tarikiyle İbn Ömer, Ebû Saîd el-Hudrî ve Zeyd b. Sâbit'ten rivayet etti; onlar şöyle dediler: Takva üzerine kurulan mescit, Resûl sallallâhu aleyhi ve sellem'in mescididir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ الْمَسْجِد الَّذِي أسس على التَّقْوَى مَسْجِد الْمَدِينَة الْأَعْظَم
İbn Ebî Şeybe ve Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. el-Müseyyeb'den rivayet etti; o şöyle dedi: Takva üzerine kurulan mescit, Medine'nin en büyük mescididir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لمَسْجِد أسس على التَّقْوَى} يَعْنِي مَسْجِد قبَاء
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve ed-Delâil'de el-Beyhakī, İbn Abbâs'tan {لمَسْجِد أسس على التَّقْوَى} “Takva üzerine kurulan mescit” kavli hakkında: "Kubâ Mescidi'dir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {لمَسْجِد أسس على التَّقْوَى} قَالَ: هُوَ مَسْجِد قبَاء
Ebü'ş-Şeyh, Dahhâk'tan {لمَسْجِد أسس على التَّقْوَى} “Takva üzerine kurulan mescit” kavli hakkında: "O, Kubâ Mescidi'dir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن ماجة عَن أسيد بن ظهيرة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ صَلَاة فِي مسجدة قبَاء كعمرة قَالَ التِّرْمِذِيّ: لَا نَعْرِف لأسيد بن ظهيرة شَيْء يَصح غير هَذَا الحَدِيث
İbn Ebî Şeybe, et-Tirmizî, sahih olduğunu belirterek el-Hâkim ve İbn Mâce, Üseyd b. Zuhayre'den Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Kubâ Mescidi'nde kılınan bir namaz, bir umre gibidir." et-Tirmizî dedi ki: "Üseyd b. Zuhayre'den bu hadisten başka sahih olan bir şey bilmiyoruz."
وَأخرج ابْن سعد عَن ظهير بن رَافع الْحَارِثِيّ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من صلى فِي قبَاء يَوْم الْإِثْنَيْنِ وَالْخَمِيس انْقَلب بِأُجْرَة عمْرَة
İbn Sa'd, Zuheyr b. Râfi' el-Hârisî'den Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Kim pazartesi ve perşembe günü Kubâ'da namaz kılarsa, bir umre sevabıyla döner."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عمر قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يكثر الِاخْتِلَاف إِلَى قبَاء رَاكِبًا وماشياً
İbn Ebî Şeybe ve sahih olduğunu belirterek el-Hâkim, İbn Ömer'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem binekli ve yaya olarak Kubâ'ya sık sık gidip gelirdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن سهل بن حنيف قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من خرج حَتَّى يَأْتِي هَذَا الْمَسْجِد - مَسْجِد قبَاء - فَيصَلي فِيهِ كَانَ كَعدْل عمره
İbn Ebî Şeybe, en-Nesâî ve İbn Mâce, Sehl b. Huneyf'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kim çıkıp da bu mescide -Kubâ Mescidi'ne- gelir ve içinde namaz kılarsa, bu bir umreye denk olur" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن سِيرِين
İbn Ebî Hâtim, Muhammed b. Sîrîn'den rivayet etti:
أَنه كَانَ يرى كل مَسْجِد بني بِالْمَدِينَةِ أسس على التَّقْوَى
O, Medine'de inşa edilen her mescidin takva üzerine kurulmuş olduğu görüşündeydi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عمار الذَّهَبِيّ قَالَ: دخلت مَسْجِد قبَاء أُصَلِّي فِيهِ فأبصرني أَبُو سَلمَة فَقَالَ: أَحْبَبْت أَن تصلي فِي مَسْجِد أسس على التَّقْوَى من أول يَوْم
İbn Ebî Hâtim, Ammâr ed-Duhnî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Kubâ Mescidi'ne namaz kılmak için girdim. Ebû Seleme beni gördü ve: "İlk günden takva üzerine kurulan mescitte namaz kılmak istedin [değil mi]?" dedi.
فَأَخْبرنِي أَن مَا بَين الصومعة إِلَى الْقبْلَة زِيَادَة زَادهَا عُثْمَان
Bana minare ile kıble arasının Osman'ın yaptığı bir ilave olduğunu haber verdi.
الْآيَة ١٠٨
108. Ayet
أخرج أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة عَن
Ebû Dâvûd, et-Tirmizî, İbn Mâce, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Ebû Hüreyre'den,
رَسُول الله ﷺ قَالَ نزلت هَذِه الْآيَة فِي أهل قبَاء {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} قَالَ: كَانُوا يستنجون بِالْمَاءِ فَنزلت فيهم هَذِه الْآيَة
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Bu ayet, yani {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} 'Orada arınmayı seven adamlar vardır' [ayeti] Kubâ halkı hakkında indi." O: "Onlar su ile istinca yapıyorlardı, bu sebeple haklarında bu ayet indi" dedi.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما أنزلت هَذِه الْآيَة {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} بعث رَسُول الله ﷺ إِلَى عويم بن سَاعِدَة قَالَ مَا هَذَا الطّهُور الَّذِي اثنى الله عَلَيْكُم فَقَالُوا: يَا رَسُول الله مَا خرج منا رجل وَلَا امْرَأَة من الْغَائِط إِلَّا غسل فرجه أَو قَالَ: مقعدته
et-Taberânî, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Bu {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} “Orada arınmayı seven adamlar vardır” ayeti indirildiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Uveym b. Sâide'ye [haber] gönderip: "Allah'ın sizi övdüğü bu temizlik nedir?" diye sordu. Onlar: "Ey Allah'ın Resûlü! Bizden hiçbir erkek ve kadın tuvaletten çıkınca avret yerini -yahut: makadını- yıkamamazlık etmez" dediler.
فَقَالَ النَّبِي: هُوَ هَذَا
Peygamber: "İşte budur" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد وَابْن خُزَيْمَة وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن عويم بن سَاعِدَة الْأنْصَارِيّ أَن النَّبِي ﷺ أَتَاهُم فِي مَسْجِد قبَاء فَقَالَ: إِن الله قد أحسن عَلَيْكُم الثَّنَاء فِي الطّهُور فِي قصَّة مَسْجِدكُمْ فَمَا هَذَا الطّهُور الَّذِي تطهرون بِهِ قَالُوا: وَالله يَا رَسُول الله مَا نعلم شَيْئا إِلَّا أَنه كَانَ لنا جيران من الْيَهُود فَكَانُوا يغسلون أدبارهم من الْغَائِط فغسلنا كَمَا غسلوا
Ahmed, İbn Huzeyme, et-Taberânî, el-Hâkim ve İbn Merdûye, Uveym b. Sâide el-Ensârî'den rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, Kubâ Mescidi'nde onların yanına gelip: "Şüphesiz ki Allah, mescidinizin kıssasında temizlik hususunda sizi güzelce övmüştür. Kendisiyle temizlendiğiniz bu temizlik nedir?" buyurdu. Onlar: "Vallahi ey Allah'ın Resûlü, Yahudilerden komşularımız vardı ve onlar tuvaletten sonra arkalarını yıkarlardı, biz de onların yıkadığı gibi yıkandık; bundan başka bir şey bilmiyoruz" dediler.
وَأخرج ابْن ماجة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْجَارُود فِي الْمُنْتَقى وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن طَلْحَة بن نَافِع قَالَ: حَدثنِي أَبُو أَيُّوب وَجَابِر بن عبد الله وَأنس بن مَالك ﵃ إِن هَذِه الْآيَة لما نزلت {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} قَالَ رَسُول الله ﷺ يَا معشر الْأَنْصَار إِن الله قد أثنى عَلَيْكُم خيرا فِي الطّهُور فَمَا طهوركم هَذَا قَالُوا: نَتَوَضَّأ للصَّلَاة ونغتسل من الْجَنَابَة قَالَ: فَهَل مَعَ ذَلِك غَيره قَالُوا: لَا غير أَن أَحَدنَا إِذا خرج إِلَى الْغَائِط أحب أَن يستنجي بِالْمَاءِ
İbn Mâce, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, el-Müntekâ'da İbnü'l-Cârûd, ed-Dârekutnî, el-Hâkim, İbn Merdûye ve İbn Asâkir, Talha b. Nâfi'den rivayet etti; o şöyle dedi: Ebû Eyyûb, Câbir b. Abdillâh ve Enes b. Mâlik radıyallâhu anhum bana anlattılar ki: Bu {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} “Orada arınmayı seven adamlar vardır” ayeti indiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ey ensar topluluğu! Şüphesiz ki Allah temizlik hususunda sizi hayırla övdü. Sizin bu temizliğiniz nedir?" buyurdu. Onlar: "Namaz için abdest alırız ve cünüplükten yıkanırız" dediler. O: "Bununla beraber başka bir şey var mı?" buyurdu. Onlar: "Hayır, ancak birimiz tuvalete çıktığında su ile istinca yapmayı sever" dediler.
قَالَ: هُوَ ذَاك فعليكموه
[Resûlullah]: "İşte odur, buna devam ediniz" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن مجمع بن يَعْقُوب بن مجمع أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ لعويم بن سَاعِدَة: مَا هَذَا الطّهُور الَّذِي اثنى الله عَلَيْكُم فَقَالُوا: نغسل الأدبار
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te Mücemmi' b. Ya'kūb b. Mücemmi'den rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Uveym b. Sâide'ye: "Allah'ın sizi övdüğü bu temizlik nedir?" buyurdu. Onlar: "Arkalarımızı [su ile] yıkarız" dediler.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن جرير وَالْبَغوِيّ فِي مُعْجَمه وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الْمعرفَة عَن مُحَمَّد بن عبد الله بن سَلام عَن أَبِيه قَالَ: لما أَتَى رَسُول الله ﷺ الْمَسْجِد الَّذِي أسس على التَّقْوَى فَقَالَ إِن الله قد أثنى عَلَيْكُم فِي الطّهُور خيرا أَفلا تخبروني يَعْنِي قَوْله {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا وَالله يحب المطهرين}
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Târîh'inde el-Buhârî, İbn Cerîr, Mu'cem'inde el-Begavî, et-Taberânî, İbn Merdûye ve el-Ma'rife'de Ebû Nuaym, Muhammed b. Abdillâh b. Selâm'dan, o da babasından rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, takva üzerine kurulan mescide geldiğinde şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah, temizlik hususunda sizi hayırla övmüştür; bana bunu haber vermez misiniz?" Yani O'nun: {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا وَالله يحب المطهرين} “Orada arınmayı seven adamlar vardır. Allah da çokça arınanları sever” kavlini [kastetti].
فَقَالُوا: يَا رَسُول الله إِنَّا لنجد مَكْتُوبًا فِي التَّوْرَاة الِاسْتِنْجَاء بِالْمَاءِ وَنحن نفعله الْيَوْم
Dediler ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Biz Tevrat'ta su ile istinca yapmanın yazılı olduğunu buluyoruz ve bugün de bunu yapıyoruz."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الشّعبِيّ قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} قَالَ رَسُول الله ﷺ لأهل قبَاء مَا هَذَا الثَّنَاء الَّذِي أثنى الله عَلَيْكُم قَالُوا: مَا منا أحد إِلَّا وَهُوَ يستنجي بِالْمَاءِ من الْخَلَاء
İbn Ebî Şeybe, eş-Şa'bî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Bu {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} “Orada arınmayı seven adamlar vardır” ayeti indiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Kubâ halkına: "Allah'ın sizi övdüğü bu övgü nedir?" buyurdu. Onlar: "Bizden hiç kimse yoktur ki tuvaletten sonra su ile istinca yapmasın" dediler.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَعْفَر عَن أَبِيه أَن هَذِه الْآيَة نزلت فِي أهل قبَاء {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا وَالله يحب المطهرين}
İbn Ebî Şeybe, Ca'fer'den, o da babasından bu ayetin: {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا وَالله يحب المطهرين} “Orada arınmayı seven adamlar vardır. Allah da çokça arınanları sever” Kubâ halkı hakkında indiğini rivayet etti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي مُصَنفه وَالطَّبَرَانِيّ عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لأهل قبَاء مَا هَذَا الطّهُور الَّذِي خصصتم بِهِ فِي هَذِه الْآيَة {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} قَالُوا: يَا رَسُول الله مَا منا أحد يخرج من الْغَائِط إِلَّا غسل مقعدته
Abdürrezzâk el-Musannef'inde ve et-Taberânî, Ebû Ümâme'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Kubâ halkına: "Bu {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} 'Orada arınmayı seven adamlar vardır' ayetinde kendisiyle hususi kılındığınız bu temizlik nedir?" buyurdu. Onlar: "Ey Allah'ın Resûlü! Bizden tuvaletten çıkıp da makadını yıkamayan kimse yoktur" dediler.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن الْحَارِث بن نَوْفَل قَالَ سَأَلَ النَّبِي ﷺ أهل قبَاء فَقَالَ: إِن الله قد أثنى عَلَيْكُم فَقَالُوا: إِنَّا نستنجي بِالْمَاءِ
Abdürrezzâk ve İbn Merdûye, Abdullah b. el-Hâris b. Nevfel'den rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Kubâ halkına sordu ve: "Şüphesiz Allah sizi övdü" buyurdu. Onlar: "Biz su ile istinca yapıyoruz" dediler.
فَقَالَ: إِنَّكُم قد أثنى عَلَيْكُم فدوموا
O da: "Şüphesiz siz övüldünüz, öyleyse buna devam ediniz" buyurdu.
وَأخرج ابْن جرير عَن عَطاء قَالَ: أحدث قوم الْوضُوء بِالْمَاءِ من أهل قبَاء فأنزلت فيهم {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا وَالله يحب المطهرين}
İbn Cerîr, Atâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Kubâ halkından bir topluluk su ile abdesti ihdas etti de haklarında: {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا وَالله يحب المطهرين} “Orada arınmayı seven adamlar vardır. Allah da çokça arınanları sever” [ayeti] indirildi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن خُزَيْمَة بن ثَابت قَالَ: كَانَ رجال منا إِذا خَرجُوا من الْغَائِط يغسلون أثر الْغَائِط فَنزلت فيهم هَذِه الْآيَة {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا}
İbn Cerîr ve İbn Merdûye, Huzeyme b. Sâbit'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Bizden bazı adamlar tuvaletten çıktıklarında tuvalet eserini [su ile] yıkarlardı; bu sebeple haklarında bu {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} “Orada arınmayı seven adamlar vardır” ayeti indi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي أَيُّوب الْأنْصَارِيّ قَالَ: قَالُوا: يَا رَسُول الله من هَؤُلَاءِ الَّذِي قَالَ الله فيهم {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا وَالله يحب المطهرين} قَالَ: كَانُوا يستنجون بِالْمَاءِ وَكَانُوا لَا ينامون اللَّيْل كُله وهم على الْجَنَابَة
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, et-Taberânî, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Ebû Eyyûb el-Ensârî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Dediler ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Allah'ın haklarında: {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا وَالله يحب المطهرين} 'Orada arınmayı seven adamlar vardır. Allah da çokça arınanları sever' buyurduğu bu kimseler kimlerdir?" Şöyle buyurdu: "Onlar su ile istinca yapıyorlardı ve bütün geceyi cünüp olarak geçirmiyorlardı."
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق عُرْوَة بن الزبير أَن عويم بن سَاعِدَة قَالَ: يَا رَسُول الله من الَّذين قَالَ الله فيهم {رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا وَالله يحب المطهرين} فَقَالَ رَسُول الله ﷺ نعم الْقَوْم مِنْهُم عويم بن سَاعِدَة وَلم يبلغنَا أَنه سمى رجلا غير عويم
İbn Sa'd, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve Urve b. ez-Zübeyr tarikiyle İbn Merdûye rivayet etti: Uveym b. Sâide: "Ey Allah'ın Resûlü! Allah'ın haklarında: {رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا وَالله يحب المطهرين} 'Arınmayı seven adamlar vardır. Allah da çokça arınanları sever' buyurduğu kimseler kimlerdir?" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ne güzel topluluktur onlar, Uveym b. Sâide de onlardandır" buyurdu. Bize onun Uveym'den başka bir adamın adını zikrettiği ulaşmadı.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لنفر من الْأَنْصَار إِن الله قد أثنى عَلَيْكُم فِي الطّهُور فَمَا طهوركم قَالُوا: نستنجي بِالْمَاءِ من الْبَوْل وَالْغَائِط:
İbn Merdûye, Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ensardan bir gruba: "Şüphesiz ki Allah temizlik hususunda sizi övdü. Sizin temizliğiniz nedir?" buyurdu. Onlar: "İdrar ve dışkıdan dolayı su ile istinca yaparız" dediler.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر فِي هَذِه الْآيَة {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} الْآيَة
İbn Merdûye, İbn Ömer'den bu {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} “Orada arınmayı seven adamlar vardır” ayeti hakkında:
قَالَ سَأَلَهُمْ رَسُول الله ﷺ عَن طهورهم الَّذِي أثنى الله بِهِ عَلَيْهِم
Şöyle dediğini rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara Allah'ın kendisiyle onları övdüğü temizliklerini sordu.
قَالُوا: كُنَّا نستنجي بِالْمَاءِ فِي الْجَاهِلِيَّة فَلَمَّا جَاءَ الله بالإِسلام لم ندعه
Dediler ki: "Biz Cahiliye döneminde su ile istinca yapardık; Allah İslam'ı getirince de bunu bırakmadık."
قَالَ: فَلَا تَدعُوهُ
[Resûlullah]: "Öyleyse onu bırakmayınız" buyurdu.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق يَعْقُوب بن مجمع عَن عبد الرَّحْمَن بن يزِيد عَن مجمع بن جَارِيَة عَن النَّبِي ﷺ أَن هَذِه الْآيَة نزلت فِي أهل قبَاء {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} وَكَانُوا يغسلون أدبارهم بِالْمَاءِ
İbn Merdûye, Ya'kūb b. Mücemmi' tarikiyle Abdurrahman b. Yezîd'den, o Mücemmi' b. Câriye'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den bu {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} “Orada arınmayı seven adamlar vardır” ayetinin Kubâ halkı hakkında indiğini, onların arkalarını su ile yıkadıklarını rivayet etti.
وَأخرج ابْن سعد من طَرِيق مُوسَى بن يَعْقُوب عَن السّري بن عبد الرَّحْمَن عَن عباد بن حَمْزَة
İbn Sa'd, Mûsâ b. Ya'kūb tarikiyle es-Sırrî b. Abdirrahmân'dan, o da Abbâd b. Hamza'dan rivayet etti:
أَنه سمع جَابر بن عبد الله يخبر: أَنه سمع رَسُول الله ﷺ يَقُول نعم العَبْد من عباد الله وَالرجل من أهل الْجنَّة عويم بن سَاعِدَة
O, Câbir b. Abdillâh'ın şöyle haber verdiğini işitmiştir: O, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in: "Allah'ın kullarından ne güzel kul ve cennet ehlinden ne güzel adamdır Uveym b. Sâide!" buyurduğunu işitmiştir.
قَالَ مُوسَى: وَبَلغنِي أَنه لما نزلت {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا وَالله يحب المطهرين} قَالَ رَسُول الله ﷺ: مِنْهُم عويم أول من غسل مقعدته بِالْمَاءِ فِيمَا بَلغنِي
Mûsâ dedi ki: Bana ulaştığına göre {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا وَالله يحب المطهرين} “Orada arınmayı seven adamlar vardır. Allah da çokça arınanları sever” [ayeti] indiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Onlardan biri Uveym'dir; bana ulaşana göre makadını su ile ilk yıkayan odur" buyurmuştur.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: بَلغنِي أَن رَسُول الله ﷺ لم يدْخل الْخَلَاء إِلَّا تَوَضَّأ أَو مس مَاء
İbn Ebî Şeybe, İbrâhim'den rivayet etti; o şöyle dedi: Bana ulaştığına göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tuvalete her girdiğinde mutlaka abdest alır veya suya dokunurdu.
وَأخرج عمر بن شبة فِي أَخْبَار الْمَدِينَة من طَرِيق الْوَلِيد بن سندر الْأَسْلَمِيّ عَن يحيى بن سهل الْأنْصَارِيّ عَن أَبِيه
Ömer b. Şebbe, Ahbâru'l-Medîne'de Velîd b. Sunder el-Eslemî tarikiyle Yahyâ b. Sehl el-Ensârî'den, o da babasından rivayet etti:
أَن هَذِه الْآيَة نزلت فِي أهل قبَاء كَانُوا يغسلون أدبارهم من الْغَائِط {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} الْآيَة
Bu ayet Kubâ halkı hakkında indi; onlar tuvaletten sonra arkalarını yıkarlardı: {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} “Orada arınmayı seven adamlar vardır...” ayeti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن قَتَادَة أَن النَّبِي ﷺ قَالَ لبَعض الْأَنْصَار: مَا هَذَا الطّهُور الَّذِي أثنى الله عَلَيْكُم {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} قَالُوا: نستطيب بِالْمَاءِ إِذا جِئْنَا من الْغَائِط
Abdürrezzâk el-Musannef'te Katâde'den rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ensardan bazılarına: "Allah'ın {فِيهِ رجال يحبونَ أَن يَتَطَهَّرُوا} 'Orada arınmayı seven adamlar vardır' [ayetiyle] sizi övdüğü bu temizlik nedir?" buyurdu. Onlar: "Tuvaletten geldiğimizde su ile temizleniriz" dediler.
الْآيَة ١٠٩
109. Ayet
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن زيد بن أسلم فِي قَوْله {أَفَمَن أسس بُنْيَانه على تقوى من الله ورضوان خير} قَالَ: هَذَا مَسْجِد قبَاء {أم من أسس بُنْيَانه على شفا جرف هار} قَالَ: هَذَا مَسْجِد الضرار
İbn Ebî Hâtim, Zeyd b. Eslem'den rivayet etti; o, {أَفَمَن أسس بُنْيَانه على تقوى من الله ورضوان خير} “Binasını Allah'a karşı takva ve rızası üzerine kuran kimse mi daha hayırlıdır...” [ayeti] hakkında: "Bu, Kubâ Mescidi'dir" dedi. {أم من أسس بُنْيَانه على شفا جرف هار} “...yoksa binasını yıkılmak üzere olan bir yarın kenarına kuran kimse mi?” [ayeti] hakkında da: "Bu, Mescid-i Dırâr'dır" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك قَالَ: مَسْجِد الرضْوَان أول مَسْجِد بني فِي الْمَدِينَة فِي الإِسلام
Ebû’ş-Şeyh, Dahhâk’tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Mescid-i Rıdvân, İslam'da Medine'de inşa edilen ilk mesciddir."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ قَالَ: لما أسس رَسُول الله ﷺ الْمَسْجِد الَّذِي أسسه على التَّقْوَى كَانَ كلما رفع لبنة قَالَ اللهمَّ إِن الْخَيْر خير الْآخِرَة
Ebû’ş-Şeyh, Hasan radıyallâhu anh'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem takva üzerine kurduğu mescidi inşa ederken her kerpiç kaldırdığında: "Allah'ım! Hayır ancak ahiret hayrıdır" derdi.
ثمَّ يناولها أَخَاهُ فَيَقُول مَا قَالَ رَسُول الله ﷺ حَتَّى تَنْتَهِي اللبنة منتهاه ثمَّ يرفع الْأُخْرَى فَيَقُول: اللهمَّ اغْفِر للْأَنْصَار والمهاجرة ثمَّ يناولها أَخَاهُ فَيَقُول مَا قَالَ رَسُول الله ﷺ حَتَّى تَنْتَهِي اللبنة مُنْتَهَاهَا
Sonra onu din kardeşine uzatır, o da kerpiç yerine ulaşıncaya kadar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in söylediğini söylerdi. Sonra [Resûlullah] bir diğerini kaldırıp: "Allah'ım! Ensar'ı ve Muhacirler'i bağışla" der, sonra onu kardeşine uzatır, o da kerpiç yerine ulaşıncaya kadar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in söylediğini söylerdi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أم من أسس بُنْيَانه على شفا جرف هار فانهار بِهِ فِي نَار جَهَنَّم}
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ali tarikiyle İbn Abbâs'tan {أم من أسس بُنْيَانه على شفا جرف هار فانهار بِهِ فِي نَار جَهَنَّم} “...Yoksa binasını yıkılmak üzere olan bir yarın kenarına kurup da onunla birlikte cehennem ateşine yuvarlanan kimse mi?” ayeti hakkında rivayet etti:
قَالَ: بنى قَوَاعِده فِي نَار جَهَنَّم
O: "[Bu kimse] temellerini cehennem ateşinde kurmuştur" dedi.
وَأخرج مُسَدّد فِي مُسْنده وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: لقد رَأَيْت الدُّخان يخرج من مَسْجِد الضرار حَيْثُ انهار على عهد رَسُول الله ﷺ
Müsedded Müsned'inde, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve İbn Merdûye, Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde çöktüğü sırada Mescid-i Dırâr'dan duman çıktığını bizzat gördüm.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فانهار بِهِ فِي نَار جَهَنَّم} قَالَ: وَالله مَا تناهى أَن وَقع فِي النَّار ذكر لنا أَنه حفرت فِيهِ بقْعَة فرؤي مِنْهَا الدُّخان
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû’ş-Şeyh, {فانهار بِهِ فِي نَار جَهَنَّم} “...onunla birlikte cehennem ateşine yuvarlandı” [ayeti] hakkında Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Vallahi, ateşe düşmekten geri durmadı. Bize anlatıldığına göre orada bir yer kazılmış ve oradan duman görüldüğü nakledilmiştir."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {فانهار بِهِ فِي نَار جَهَنَّم} قَالَ: مَسْجِد الْمُنَافِقين انهار فَلم يتناه دون أَن وَقع فِي النَّار
İbnü'l-Münzir, {فانهار بِهِ فِي نَار جَهَنَّم} “...onunla birlikte cehennem ateşine yuvarlandı” [ayeti] hakkında İbn Cüreyc'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Münafıkların mescidi çöktü ve ateşe düşmedikçe durmadı."
وَلَقَد ذكر لنا: إِن رجَالًا حفروا فِيهِ فَرَأَوْا الدُّخان يخرج مِنْهُ
"Bize anlatıldığına göre birtakım adamlar orayı kazdılar ve oradan duman çıktığını gördüler."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {فانهار بِهِ فِي نَار جَهَنَّم} قَالَ: فَمضى حِين خسف بِهِ
İbn Ebî Hâtim, {فانهار بِهِ فِي نَار جَهَنَّم} “...onunla birlikte cehennem ateşine yuvarlandı” [ayeti] hakkında es-Süddî'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Yere batırıldığı zaman [ateşe doğru] gitti."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان بن عُيَيْنَة
İbn Ebî Hâtim, Süfyân b. Uyeyne'den rivayet etti:
أَنه لَا يزَال مِنْهُ دُخان يفور لقَوْله {فانهار بِهِ فِي نَار جَهَنَّم} وَيُقَال: إِنَّه بقْعَة فِي نَار جَهَنَّم
{فانهار بِهِ فِي نَار جَهَنَّم} “...onunla birlikte cehennem ateşine yuvarlandı” ayetinden dolayı oradan dumanın tütmeye devam ettiğini [söyledi]. Ayrıca onun cehennem ateşinde bir bölge olduğu söylenmektedir.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك قَالَ: فِي قِرَاءَة عبد الله بن مَسْعُود فانهار بِهِ قَوَاعِده فِي نارجهنم يَقُول: خر من قَوَاعِده فِي نَار جَهَنَّم
Ebû’ş-Şeyh, Dahhâk'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Abdullah b. Mes'ûd'un kıraatinde [bu ayet] "فانهار به قواعده في نار جهنم" şeklindedir; yani "Temellerinden cehennem ateşine çöktü" demektir.
الْآيَة ١١٠
110. Ayet
أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لَا يزَال بنيانهم الَّذِي بنوا رِيبَة فِي قُلُوبهم} قَالَ: يَعْنِي الشَّك {إِلَّا أَن تقطع قُلُوبهم} يَعْنِي الْمَوْت
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve ed-Delâil'de el-Beyhakī, İbn Abbâs'tan rivayet etti: {لَا يزَال بنيانهم الَّذِي بنوا رِيبَة فِي قُلُوبهم} “Yaptıkları bina, kalplerinde bir şüphe kaynağı olmaya devam edecektir” [ayetindeki] "rîbe" kelimesi hakkında: "Yani şüphe [olacaktır]" dedi. {إِلَّا أَن تقطع قُلُوبهم} “...meğerki kalpleri parçalansın” [ayeti] hakkında da: "Yani ölüm" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ قَالَ: قلت لإِبراهيم: أَرَأَيْت قَول الله {لَا يزَال بنيانهم الَّذِي بنوا رِيبَة فِي قُلُوبهم} قَالَ: الشَّك
Ebû’ş-Şeyh, es-Süddî'den rivayet etti; o şöyle dedi: İbrâhim'e: "Allah'ın {لَا يزَال بنيانهم الَّذِي بنوا رِيبَة فِي قُلُوبهم} 'Yaptıkları bina, kalplerinde bir şüphe kaynağı olmaya devam edecektir' buyruğu hakkında ne dersin?" dedim. O: "[Bu] şüphedir" dedi.
قلت: لَا
Dedim ki: "Hayır [öyle değil]."
قَالَ: فَمَا تَقول أَنْت قلت: الْقَوْم بنوا مَسْجِدا ضِرَارًا وهم كفَّارًا حِين بنوا فَلَمَّا دخلُوا فِي الإِسلام جعلُوا لَا يزالون يذكرُونَ فَيَقَع فِي قُلُوبهم مشقة من ذَلِك فتراجعوا لَهُ فَقَالُوا: يَا ليتنا لم نَكُنْ فعلنَا وَكلما ذَكرُوهُ وَقع من ذَلِك فِي قُلُوبهم مشقة وندموا
[İbrâhim]: "Peki sen ne diyorsun?" dedi. Dedim ki: "O topluluk [İslam'a] zarar vermek için bir mescid inşa etmişlerdi ve onu yaparlarken kâfirdiler. İslam'a girdiklerinde bunu sürekli hatırlar oldular ve bundan dolayı kalplerine bir sıkıntı düşerdi. Bunun üzerine kendi kendilerine dönüp: 'Keşke bunu yapmasaydık!' dediler. Onu her andıklarında bundan dolayı kalplerine bir sıkıntı düşer ve pişman olurlardı."
فَقَالَ إِبْرَاهِيم: اسْتغْفر الله
Bunun üzerine İbrâhim: "Allah'tan bağışlanma dilerim" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن حبيب بن أبي ثَابت فِي قَوْله {رِيبَة فِي قُلُوبهم} قَالَ: غيظاً فِي قُلُوبهم {إِلَّا أَن تقطع قُلُوبهم} قَالَ: إِلَى أَن يموتوا
İbn Ebî Hâtim ve Ebû’ş-Şeyh, Habîb b. Ebî Sâbit'ten rivayet etti; o, {رِيبَة فِي قُلُوبهم} “...kalplerinde bir şüphe...” [ifadesi] hakkında: "Kalplerinde bir öfke [demektir]" dedi. {إِلَّا أَن تقطع قُلُوبهم} “...meğerki kalpleri parçalansın” [ifadesi] hakkında da: "Ölünceye kadar [demektir]" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {إِلَّا أَن تقطع} قَالَ: الْمَوْت أَن يموتوا
İbn Ebî Şeybe ve Ebû’ş-Şeyh, Mücâhid'den {إِلَّا أَن تقطع} “...meğerki parçalansın...” [ifadesi] hakkında rivayet etti; o: "[Bu] ölümdür; yani ölmeleridir" dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أَيُّوب قَالَ: كَانَ عِكْرِمَة يَقْرَأها لَا أَن تقطع قُلُوبهم فِي الْقَبْر
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû’ş-Şeyh, Eyyûb'dan rivayet etti; o şöyle dedi: İkrime bu ayeti: "İllâ en tekattaa kulûbuhum fi'l-kabr (Meğerki kabirde kalpleri parçalansın)" şeklinde okurdu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان فِي قَوْله {إِلَّا أَن تقطع قُلُوبهم} قَالَ: إِلَّا أَن يتوبوا وَكَانَ أَصْحَاب عبد الله يقرؤونها رِيبَة فِي قُلُوبهم وَلَو تقطعت قُلُوبهم
İbn Ebî Hâtim, Süfyân'dan {إِلَّا أَن تقطع قُلُوبهم} “...meğerki kalpleri parçalansın” [ayeti] hakkında rivayet etti; o: "Tövbe etmeleri müstesna [demektir]" dedi. Abdullah [b. Mes'ûd]'un arkadaşları ise bu ayeti: "Rîbeten fî kulûbihim velev tekatta'at kulûbuhum (Kalpleri parçalansa bile kalplerinde bir şüphe olarak kalacaktır)" şeklinde okurlardı.
الْآيَة ١١١
111. Ayet
أخرج ابْن جرير عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ وَغَيره قَالُوا: قَالَ عبد الله بن رَوَاحَة لرَسُول الله ﷺ: اشْترط لِرَبِّك وَلِنَفْسِك مَا شِئْت
İbn Cerîr, Muhammed b. Ka'b el-Kurazî ve başkalarından rivayet etti; onlar şöyle dediler: Abdullah b. Revâha, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Rabbin için ve kendin için dilediğin şartı koş" dedi.
قَالَ: أشْتَرط لرَبي أَن تَعْبُدُوهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئا وَأَشْتَرِط لنَفْسي أَن تَمْنَعُونِي مِمَّا تمْنَعُونَ مِنْهُ أَنفسكُم وَأَمْوَالكُمْ
[Resûlullah]: "Rabbim için O'na kulluk etmenizi ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmamanızı şart koşuyorum. Kendim için ise kendinizi ve mallarınızı koruduğunuz şeylerden beni de korumanızı şart koşuyorum" buyurdu.
قَالُوا فَإِذا فعلنَا ذَلِك فَمَا لنا قَالَ: الْجنَّة
"Bunu yaptığımız takdirde bizim için ne vardır?" dediler. [Resûlullah]: "Cennet" buyurdu.
قَالَ: ربح البيع لَا نقِيل وَلَا نَسْتَقِيل
[İbn Revâha]: "Alışveriş kâr getirdi! Ne [bu akdi] bozarız ne de bozulmasını isteriz" dedi.
فَنزلت {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم} الْآيَة
Bunun üzerine: {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم} “Şüphesiz Allah, müminlerden nefislerini satın almıştır...” ayeti indi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله قَالَ نزلت هَذِه الْآيَة على رَسُول الله ﷺ وَهُوَ فِي الْمَسْجِد {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم} الْآيَة
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem mesciddeyken bu {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم} “Şüphesiz Allah, müminlerden nefislerini satın almıştır...” ayeti ona indi.
فَكبر النَّاس فِي الْمَسْجِد
Bunun üzerine mesciddeki insanlar tekbir getirdiler.
فَأقبل رجل من الْأَنْصَار ثَانِيًا طرفِي رِدَائه على عَاتِقه فَقَالَ: يَا رَسُول الله أنزلت هَذِه الْآيَة قَالَ: نعم
Ensardan ridasının iki ucunu omzuna dolamış bir adam gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Bu ayet [gerçekten] indi mi?" dedi. [Resûlullah]: "Evet" buyurdu.
فَقَالَ الْأنْصَارِيّ: بيع ربيح لَا نقبل وَلَا نَسْتَقِيل
Bunun üzerine Ensârî: "Kârlı bir alışveriş! Ne vazgeçeriz ne de vazgeçilmesini isteriz" dedi.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أَبُو هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من سل سَيْفه فِي سَبِيل الله فقد بَايع الله
İbn Merdûye, Ebû Hüreyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kim Allah yolunda kılıcını kınından çekerse, muhakkak ki Allah'a biat etmiştir" buyurdu.
وَأخرج ابْن سعد عَن عباد بن الْوَلِيد بن عبَادَة بن الصَّامِت أَن أسعد بن زُرَارَة أَخذ بيد رَسُول الله ﷺ لَيْلَة الْعقبَة فَقَالَ: يَا أَيهَا النَّاس هَل تَدْرُونَ علام تُبَايِعُونَ مُحَمَّدًا إِنَّكُم تبايعونه على أَن تَحَارَبُوا الْعَرَب والعجم وَالْجِنّ والإِنس كَافَّة
İbn Sa'd, Abbâd b. el-Velîd b. Ubâde b. es-Sâmit'ten rivayet etti: Es'ad b. Zürâre, Akabe gecesinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in elini tuttu ve şöyle dedi: "Ey insanlar! Muhammed'e ne üzerine biat ettiğinizi biliyor musunuz? Siz ona, Araplar'la, Acemler'le, cinler ve insanların tamamıyla savaşmak üzere biat ediyorsunuz!"
فَقَالُوا: نَحن حَرْب لمن حَارب وَسلم لمن سَالم
Onlar: "Biz [onunla] savaşana karşı savaş, barış yapana karşı barış halindeyiz" dediler.
فَقَالَ أسعد بن زُرَارَة: يَا رَسُول الله اشْترط عليَّ فَقَالَ: تُبَايِعُونِي على أَن تشهدوا أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَأَنِّي رَسُول الله ﷺ وتقيموا الصَّلَاة وتؤتوا الزَّكَاة والسمع وَالطَّاعَة وَلَا تنازعوا الْأَمر أَهله وتمنعوني مِمَّا تمْنَعُونَ مِنْهُ أَنفسكُم وأهليكم
Es'ad b. Zürâre: "Ey Allah'ın Resûlü! Bana şartlarını bildir" dedi. [Resûlullah] şöyle buyurdu: "Allah'tan başka ilah olmadığına ve benim Allah'ın Resûlü olduğuma şehadet etmek, namazı kılmak, zekâtı vermek, dinleyip itaat etmek, işi ehline bırakıp onunla çekişmemek ve kendinizi ve ailenizi koruduğunuz şeylerden beni de korumak üzere bana biat edeceksiniz."
قَالُوا: نعم
"Evet [kabul ettik]" dediler.
قَالَ قَائِل الْأَنْصَار: نعم هَذَا لَك يَا رَسُول الله فَمَا لنا قَالَ: الْجنَّة والنصر
Ensar'ın sözcüsü: "Evet, bu senin içindir ey Allah'ın Resûlü! Peki buna karşılık bize ne var?" dedi. [Resûlullah]: "Cennet ve zafer" buyurdu.
وَأخرج ابْن سعد عَن الشّعبِيّ قَالَ: انْطلق النَّبِي ﷺ بِالْعَبَّاسِ بن عبد الْمطلب - وَكَانَ ذَا رَأْي - إِلَى السّبْعين من الْأَنْصَار عِنْد الْعقبَة فَقَالَ الْعَبَّاس: ليَتَكَلَّم متكلمكم وَلَا يطلّ الْخطْبَة فَإِن عَلَيْكُم للْمُشْرِكين عينا وَإِن يعلمُوا بكم يفضحوكم
İbn Sa'd, eş-Şa'bî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, -görüş sahibi biri olan- Abbâs b. Abdilmuttalib ile birlikte Akabe'de Ensar'dan yetmiş kişinin yanına gitti. Abbâs: "Sözcünüz konuşsun ve konuşmasını uzatmasın; zira müşriklerin sizin üzerinizde gözcüleri vardır, eğer sizi fark ederlerse rezil ederler" dedi.
فَقَالَ قَائِلهمْ وَهُوَ أَبُو أُمَامَة أسعد: يَا مُحَمَّد سل لِرَبِّك مَا شِئْت ثمَّ سل لنَفسك وَأَصْحَابك مَا شِئْت ثمَّ أخبرنَا مَا لنا من الثَّوَاب على الله وَعَلَيْكُم إِذا فعلنَا ذَلِك
Onların sözcüsü olan Ebû Ümâme Es'ad şöyle dedi: "Ey Muhammed! Rabbin için dilediğini iste, sonra kendin ve ashabın için dilediğini iste; sonra da bunu yaptığımız takdirde Allah katından ve sizin tarafınızdan bize ne mükâfat olduğunu bildir."
فَقَالَ أَسأَلكُم لرَبي أَن تَعْبُدُوهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئا وأسألكم لنَفْسي وأصحابي أَن تؤوونا وتنصرونا وتمنعونا مِمَّا تمْنَعُونَ مِنْهُ أَنفسكُم
[Resûlullah] şöyle buyurdu: "Rabbim için O'na kulluk etmenizi ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmamanızı istiyorum. Kendim ve ashabım için ise bizi barındırmanızı, bize yardım etmenizi ve kendinizi koruduğunuz şeylerden bizi de korumanızı istiyorum."
قَالَ: فَمَا لنا إِذا فعلنَا
[Ebû Ümâme]: "Bunu yaptığımız takdirde bize ne var?" dedi.
ذَلِك قَالَ: الْجنَّة
[Resûlullah]: "Cennet" buyurdu.
فَكَانَ الشّعبِيّ إِذا حدث هَذَا الحَدِيث قَالَ: مَا سمع الشيب والشبان بِخطْبَة أقصر وَلَا أبلغ مِنْهَا
Şa'bî bu hadisi anlattığı zaman: "Yaşlılar ve gençler bundan daha kısa ve daha beliğ bir hitabe duymamışlardır" derdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن أَنه كَانَ إِذا قَرَأَ هَذِه الْآيَة {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ} قَالَ: أنفس هُوَ خلقهَا وأموال هُوَ رزقها
İbn Ebî Şeybe, Hasan'dan rivayet etti; o, bu {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ} “Şüphesiz Allah, müminlerden nefislerini ve mallarını satın almıştır...” ayetini okuduğu zaman: "[Bunlar] O'nun yarattığı nefisler ve O'nun rızık olarak verdiği mallardır" derdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ بِأَن لَهُم الْجنَّة} قَالَ: ثامنهم - وَالله - وَأَعْلَى لَهُم
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ بِأَن لَهُم الْجنَّة} “Şüphesiz Allah, karşılığında kendilerine cennet vermek üzere müminlerden nefislerini ve mallarını satın almıştır” ayeti hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: "Allah'a yemin olsun ki [Allah] onlara fiyat biçmiş ve paha biçilmez derecede yüksek tutmuştur."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن قَالَ: مَا على ظهر الأَرْض مُؤمن إِلَّا قد دخل هَذِه الْبيعَة
İbn Ebî Hâtim ve Ebû’ş-Şeyh, Hasan'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yeryüzünde bu biate dâhil olmayan hiçbir mümin yoktur."