Binûn

Tevbe Suresi — 20. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَفِي لفظ: اسْعوا إِلَى بيعَة بَايع الله بهَا كل مُؤمن {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ}

Bir rivayette de: "Allah'ın her mümin ile yaptığı şu biate koşun: {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ} “Şüphesiz Allah, müminlerden nefislerini ve mallarını satın almıştır...”" [şeklindedir].

وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق عَيَّاش بن عتبَة الْحَضْرَمِيّ عَن إِسْحَق بن عبد الله الْمدنِي قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ} دخل على رَسُول الله رجل من الْأَنْصَار فَقَالَ: يَا رَسُول الله نزلت هَذِه الْآيَة فَقَالَ: نعم

İbnü'l-Münzir, Ayyâş b. Utbe el-Hadramî vasıtasıyla İshâk b. Abdillâh el-Medenî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Bu {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ} “Şüphesiz Allah, müminlerden nefislerini ve mallarını satın almıştır...” ayeti indiğinde Resûlullah'ın yanına Ensar'dan bir adam girdi ve: "Ey Allah'ın Resûlü, bu ayet indi mi?" dedi. [Resûlullah]: "Evet" buyurdu.

فَقَالَ الْأنْصَارِيّ: بيع رابح لَا نقِيل وَلَا نَسْتَقِيل قَالَ عَيَّاش: وحَدثني اسحق أَن الْمُسلمين كلهم قد دخلُوا فِي هَذِه الْآيَة من كَانَ مِنْهُم إِذا احْتِيجَ إِلَيْهِ نفع وأغار وَمن كَانَ مِنْهُم لَا يُغير إِذا احْتِيجَ إِلَيْهِ فقد خرج من هَذِه الْبيعَة

Bunun üzerine Ensarî: "Kârlı bir alışveriş; [bu alışverişi] feshetmeyiz, feshedilmesini de istemeyiz" dedi. Ayyâş dedi ki: Bana İshâk rivayet etti ki Müslümanların hepsi bu ayetin kapsamına girmiştir; onlardan kendisine ihtiyaç duyulduğunda fayda sağlayan ve akın eden kimseler [bu biattedir]. Kendisine ihtiyaç duyulduğunda akın etmeyen kimse ise bu biatten çıkmıştır.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ بِأَن لَهُم الْجنَّة يُقَاتلُون} يَعْنِي يُقَاتلُون الْمُشْركين {فِي سَبِيل الله} يَعْنِي فِي طَاعَة الله {فيقتلون} الْعَدو {وَيقْتلُونَ} يَعْنِي الْمُؤمنِينَ {وَعدا عَلَيْهِ حَقًا} يَعْنِي ينجز مَا وعدهم من الْجنَّة {فِي التَّوْرَاة والإِنجيل وَالْقُرْآن وَمن أوفى بعهده من الله} فَلَيْسَ أحد أوفى بعهده من الله {فاستبشروا ببيعكم الَّذِي بايعتم بِهِ} الرب تبَارك بإقراركم بالعهد الَّذِي ذكره فِي هَذِه الْآيَة {وَذَلِكَ} الَّذِي ذكر من الثَّوَاب فِي الْجنَّة للْقَاتِل والمقتول {هُوَ الْفَوْز الْعَظِيم}

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti; o, {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ بِأَن لَهُم الْجنَّة يُقَاتلُون} “Şüphesiz Allah, karşılığında kendilerine cennet vermek üzere müminlerden nefislerini ve mallarını satın almıştır. Onlar savaşırlar...” yani müşriklerle savaşırlar; {فِي سَبِيل الله} “Allah yolunda” yani Allah'a itaat uğrunda; {فيقتلون} “öldürürler” [yani] düşmanı; {وَيقْتلُونَ} “ve öldürülürler” yani müminler; {وَعدا عَلَيْهِ حَقًا} “[Bu,] O'nun üzerine hak bir vaattir” yani onlara vaat ettiği cenneti yerine getirir; {فِي التَّوْرَاة والإِنجيل وَالْقُرْآن وَمن أوفى بعهده من الله} “Tevrat'ta, İncil'de ve Kur'an'da. Allah'tan daha çok ahdine vefa gösteren kim vardır?” nitekim hiç kimse Allah'tan daha çok ahdine vefa gösterici değildir; {فاستبشروا ببيعكم الَّذِي بايعتم بِهِ} “O halde yapmış olduğunuz bu alışverişinizden dolayı sevinin” yani bu ayette zikrettiği ahdi ikrar etmenizle Tebâreke olan Rab ile yaptığınız [alışverişten ötürü]; {وَذَلِكَ} “İşte bu...” yani öldüren ve öldürülen kimseye cennette zikredilen o mükâfat; {هُوَ الْفَوْز الْعَظِيم} “büyük kurtuluşun ta kendisidir” ayeti hakkında [böyle demiştir].

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ بِأَن لَهُم الْجنَّة} قَالَ: ثامنهم - وَالله - فأعلى لَهُم الثّمن {وَعدا عَلَيْهِ حَقًا فِي التَّوْرَاة والإِنجيل وَالْقُرْآن} قَالَ: وعدهم فِي التَّوْرَاة والإِنجيل أَنه من قتل فِي سَبِيل الله أدخلهُ الْجنَّة

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den rivayet etti; o, {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ بِأَن لَهُم الْجنَّة} “Şüphesiz Allah, karşılığında kendilerine cennet vermek üzere müminlerden nefislerini ve mallarını satın almıştır” ayeti hakkında şöyle dedi: "Allah'a yemin olsun ki [Allah] onlara fiyat biçmiş ve onlar için bedeli pek yüksek tutmuştur." {وَعدا عَلَيْهِ حَقًا فِي التَّوْرَاة والإِنجيل وَالْقُرْآن} “Tevrat'ta, İncil'de ve Kur'an'da O'nun üzerine hak bir vaattir” ayeti hakkında da şöyle dedi: "Onlara Tevrat ve İncil'de, Allah yolunda öldürülen kimseyi cennete koyacağını vaat etmiştir."

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن شمر بن عَطِيَّة قَالَ: مَا من مُسلم إِلَّا وَللَّه تَعَالَى فِي عُنُقه بيعَة وفّى بهَا أَو مَاتَ عَلَيْهَا {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ} الْآيَة

İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, Şimr b. Atıyye'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Hiçbir Müslüman yoktur ki boynunda Allah Teâlâ'ya [verilmiş], yerine getirdiği yahut uğrunda vefat ettiği bir biat bulunmasın: {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ} “Şüphesiz Allah müminlerden satın almıştır...” ayet[i gereğince]."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الرّبيع قَالَ: فِي قِرَاءَة عبد الله رَضِي الله إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ بِالْجنَّةِ

Ebû'ş-Şeyh, er-Rebî'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Abdullah [b. Mes'ûd] radıyallâhu anh'ın kıraatinde [ayet], 'İnne'llâhe'şterâ mine'l-mü'minîne enfüsehüm ve emvâlehüm bi'l-cenneh' (Şüphesiz Allah, müminlerden nefislerini ve mallarını cennet karşılığında satın almıştır) şeklindedir."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {إِن الله اشْترى} الْآيَة

Ebû'ş-Şeyh, es-Süddî radıyallâhu anh'tan {إِن الله اشْترى} “Şüphesiz Allah satın almıştır...” ayeti hakkında rivayet etti;

قَالَ: نسخهَا (لَيْسَ على الضُّعَفَاء) (التَّوْبَة الْآيَة ٩١) الْآيَة

Şöyle dedi: "Bu ayeti, (لَيْسَ على الضُّعَفَاء) (Tevbe Suresi 91. ayet) 'Zayıflara bir sorumluluk yoktur...' ayeti neshetmiştir."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سُلَيْمَان بن مُوسَى ﵁: وَجَبت نصْرَة الْمُسلمين على كل مُسلم لدُخُوله فِي الْبيعَة الَّتِي اشْترى الله بهَا من الْمُؤمنِينَ أنفسهم

Ebû'ş-Şeyh, Süleyman b. Mûsâ radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Müslümanların birbirine yardım etmesi, Allah'ın müminlerden nefislerini satın aldığı biate dâhil olması sebebiyle her Müslümana farz olmuştur."

الْآيَة ١١٢

112. Ayet

أخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: من مَاتَ على هَذِه التسع فَهُوَ فِي سَبِيل الله {التائبون العابدون} إِلَى آخر الْآيَة

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Kim bu dokuz [özellik] üzere ölürse o Allah yolundadır: {التائبون العابدون} “Tövbe edenler, ibadet edenler...” ayetin sonuna kadar."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الشَّهِيد من كَانَ فِيهِ التسع خِصَال {التائبون العابدون} إِلَى قَوْله {وَبشر الْمُؤمنِينَ}

İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Şehit, kendisinde şu dokuz haslet bulunan kimsedir: {التائبون العابدون} “Tövbe edenler, ibadet edenler...” ayetinden {وَبشر الْمُؤمنِينَ} “Müminleri müjdele” buyruğuna kadar."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن فِي قَوْله {التائبون} قَالَ: تَابُوا من الشّرك وبرئوا من النِّفَاق

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Hasan'dan rivayet etti; o, {التائبون} “Tövbe edenler” ayeti hakkında şöyle dedi: "Şirkten tövbe etmiş ve nifaktan beri olmuşlardır."

وَفِي قَوْله {العابدون} قَالَ: عبدُوا الله فِي أحايينهم كلهَا أما وَالله مَا هُوَ بِشَهْر وَلَا شَهْرَيْن وَلَا سنة وَلَا سنتَيْن وَلَكِن كَمَا قَالَ العَبْد الصَّالح (وأوصاني بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاة مَا دمت حَيا) (مَرْيَم الْآيَة ٣١) وَفِي قَوْله {الحامدون} قَالَ: يحْمَدُونَ الله على كل حَال فِي السَّرَّاء وَالضَّرَّاء

[Hasan] {العابدون} “İbadet edenler” ayeti hakkında da şöyle dedi: "Bütün vakitlerinde Allah'a ibadet ederler. Allah'a yemin olsun ki bu, bir ay, iki ay, bir yıl veya iki yıl [ibadet etmek] değildir; aksine salih kulun [İsa'nın]: (وأوصاني بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاة مَا دمت حَيا) (Meryem Suresi 31. ayet) 'Yaşadığım müddetçe bana namazı ve zekâtı emretti' dediği gibidir." {الحامدون} “Hamdedenler” buyruğu hakkında ise şöyle dedi: "Bollukta ve darlıkta her hâlükârda Allah'a hamdederler."

وَفِي قَوْله {الراكعون الساجدون} قَالَ: فِي الصَّلَوَات المفروضات

[Hasan] {الراكعون الساجدون} “Rükû edenler, secde edenler” buyruğu hakkında: "[Bunlar] farz kılınan namazlardadır" dedi.

وَفِي قَوْله {الآمرون بِالْمَعْرُوفِ والناهون عَن الْمُنكر} قَالَ: لم يأمروا بِالْمَعْرُوفِ حَتَّى ائْتَمرُوا

{الآمرون بِالْمَعْرُوفِ والناهون عَن الْمُنكر} “İyiliği emredenler ve kötülükten sakındıranlar” buyruğu hakkında da şöyle dedi: "Kendileri yerine getirmedikçe iyiliği emretmediler;

بِهِ وَلم ينهوا النَّاس عَن الْمُنكر حَتَّى انْتَهوا عَنهُ

kendileri vazgeçmedikçe de insanları kötülükten nehyetmediler."

وَفِي قَوْله {والحافظون لحدود الله} قَالَ: القائمون بِأَمْر الله ﷿ {وَبشر الْمُؤمنِينَ} قَالَ: الَّذين لم يغزوا

{والحافظون لحدود الله} “Ve Allah'ın sınırlarını koruyanlar” buyruğu hakkında: "Allah Azze ve Celle'nin emrini yerine getirenlerdir" dedi. {وَبشر الْمُؤمنِينَ} “Müminleri müjdele” buyruğu hakkında ise: "Savaşa çıkmayanlardır" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {التائبون} قَالَ: من الشّرك والذنُوب {العابدون} قَالَ: العابدون لله ﷿

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Dahhâk'tan rivayet etti; o, {التائبون} “Tövbe edenler” ayeti hakkında: "Şirkten ve günahlardan [tövbe edenler]" dedi; {العابدون} “İbadet edenler” ayeti hakkında ise: "Allah Azze ve Celle'ye ibadet edenlerdir" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {التائبون} قَالَ: الَّذين تَابُوا من الشّرك وَلم ينافقوا فِي الإِسلام {العابدون} قَالَ: قوم أخذُوا من أبدانهم فِي ليلهم ونهارهم {الحامدون} قَالَ: قوم يحْمَدُونَ الله على كل حَال {السائحون} قَالَ: قوم أخذُوا من أبدانهم صوما لله ﷿ {والحافظون لحدود الله} قَالَ: لفرائضه من حَلَاله وَحَرَامه

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den rivayet etti; o, {التائبون} “Tövbe edenler” ayeti hakkında: "Şirkten tövbe eden ve İslam'da nifak çıkarmayan kimselerdir" dedi; {العابدون} “İbadet edenler” hakkında: "Gece ve gündüzlerinde bedenlerini [ibadetle] yoran bir topluluktur" dedi; {الحامدون} “Hamdedenler” hakkında: "Her hâlükârda Allah'a hamdeden bir topluluktur" dedi; {السائحون} “Seyahat edenler” hakkında: "Allah Azze ve Celle için oruç tutarak bedenlerini yoran bir topluluktur" dedi; {والحافظون لحدود الله} “Ve Allah'ın sınırlarını koruyanlar” hakkında ise: "[Allah'ın] helal ve haramdan ibaret farzlarını [koruyanlardır]" dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس {العابدون} قَالَ: الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة

Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o, {العابدون} “İbadet edenler” [buyruğu] hakkında: "Namazı dosdoğru kılanlardır" dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أول من يدعى إِلَى الْجنَّة الْحَمَّادُونَ الَّذين يحْمَدُونَ الله على السَّرَّاء وَالضَّرَّاء

Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cennete ilk çağrılacak olanlar, bollukta ve darlıkta Allah'a çokça hamdedenlerdir (Hammâdûn)."

وَأخرج ابْن الْمُبَارك عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: إِن أول من يدعى إِلَى الْجنَّة الَّذين يحْمَدُونَ الله على كل حَال أَو قَالَ: فِي السَّرَّاء وَالضَّرَّاء

İbnü'l-Mübârek, Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Cennete ilk çağrılacak olanlar, her hâlükârda -veya şöyle dedi: bollukta ve darlıkta- Allah'a hamdedenlerdir."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن عَائِشَة قَالَت كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا أَتَاهُ الْأَمر يسره قَالَ: الْحَمد لله الَّذِي بنعمته تتمّ الصَّالِحَات وَإِذا أَتَاهُ الْأَمر يكرههُ قَالَ: الْحَمد لله على كل حَال

Beyhakî Şuab'da Âişe'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, kendisini sevindiren bir durumla karşılaştığında: "Elhamdülillâhi'llezî bi-ni'metihî tetimmü's-sâlihât (Nimetiyle salih amellerin tamamlandığı Allah'a hamdolsun)" derdi; hoşlanmadığı bir durumla karşılaştığında ise: "Elhamdülillâhi alâ külli hâl (Her hâlükârda Allah'a hamdolsun)" derdi.

وَأخرج ابْن جرير عَن عبيد بن عُمَيْر ﵁ قَالَ: سُئِلَ النَّبِي ﷺ عَن السائحين قَالَ هم الصائمون

İbn Cerîr, Ubeyd b. Umeyr radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e "es-Sâihûn" hakkında soruldu; O: "Onlar oruç tutanlardır" buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كلما ذكر الله فِي الْقُرْآن السياحة هم الصائمون

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Allah'ın Kur'an'da zikrettiği her 'siyâhat' ifadesi oruç tutanlar demektir."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن مَسْعُود قَالَ {السائحون} الصائمون

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o: "{السائحون} “Seyahat edenler”, oruç tutanlardır" dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن عَائِشَة قَالَت: سياحة هَذِه الْأمة الصّيام

İbn Cerîr, Âişe'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Bu ümmetin seyahati (siyâhat) oruçtur."

وَأخرج الْفرْيَابِيّ ومسدد فِي مُسْنده وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان من طَرِيق عبيد بن عُمَيْر عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن السائحين فَقَالَ هم الصائمون

Feryâbî, Müsned'inde Müsedded, İbn Cerîr ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Ubeyd b. Umeyr vasıtasıyla Ebû Hüreyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e "es-Sâihûn" hakkında soruldu; O da: "Onlar oruç tutanlardır" buyurdu.

وأ رج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن النجار من طَرِيق أبي صَالح عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ السائحون: هم الصائمون

İbn Cerîr, Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve İbnü'n-Neccâr, Ebû Sâlih vasıtasıyla Ebû Hüreyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "es-Sâihûn: Onlar oruç tutanlardır."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن السائحين

İbn Merdûye, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e "es-Sâihûn" hakkında soruldu,

فَقَالَ: الصائمون

O da: "Oruç tutanlardır" buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ {السائحون} الصائمون

İbn Cerîr, Ebû Hüreyre'den rivayet etti; o: "{السائحون} “Seyahat edenler”, oruç tutanlardır" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {السائحون} قَالَ: هم الصائمون

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den rivayet etti; o, {السائحون} “Seyahat edenler” ayeti hakkında: "Onlar oruç tutanlardır" dedi.

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن الْحسن مثله

Ebû Nuaym el-Hilye'de Hasan'dan benzerini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي عمر والعبدي قَالَ {السائحون} الصائمون الَّذين يديمون الصّيام

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Amr el-Abdî'den rivayet etti; o: "{السائحون} “Seyahat edenler”, orucu sürekli tutan kimselerdir" dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن سُفْيَان بن عُيَيْنَة قَالَ: إِنَّمَا سمي الصَّائِم السائح لِأَنَّهُ تَارِك للذات الدُّنْيَا كلهَا من الْمطعم وَالْمشْرَب والمنكح فَهُوَ تَارِك للدنيا بِمَنْزِلَة السائح

İbnü'l-Münzir, Süfyân b. Uyeyne'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Oruç tutana 'sâih' (seyyah) denilmesinin sebebi; onun yeme, içme ve evlilik gibi dünya lezzetlerinin tamamını terk etmesidir. Dolayısıyla o, dünyayı terk etme bakımından bir seyyah konumundadır."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي فَاخِتَة مولى جعدة بن هُبَيْرَة

İbn Ebî Hâtim, Ca'de b. Hübeyre'nin âzatlısı Ebû Fâhite'den rivayet etti;

أَن عُثْمَان بن مَظْعُون أَرَادَ أَن ينظر أيستطيع السياحة قَالَ: كَانُوا يعدون السياحة قيام اللَّيْل وَصِيَام النَّهَار

Osmân b. Maz'ûn seyahate (siyâhate) güç yetirip yetiremeyeceğini görmek istedi. [Ravi] şöyle dedi: "Onlar seyahati, gece ibadete kalkmak ve gündüz oruç tutmak olarak kabul ederlerdi."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبي أُمَامَة

İbn Ebî Hâtim, Taberânî, Hâkim ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Ebû Ümâme'den rivayet etti;

أَن رجلا اسْتَأْذن رَسُول الله ﷺ فِي السياحة

Bir adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den seyahate çıkmak için izin istedi.

قَالَ إِن سياحة أمتِي الْجِهَاد فِي سَبِيل الله

[Resûlullah]: "Şüphesiz ümmetimin seyahati Allah yolunda cihaddır" buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي قَوْله {السائحون} قَالَ: هم الْمُهَاجِرُونَ لَيْسَ فِي أمة مُحَمَّد ﷺ سياحة إِلَّا الْهِجْرَة وَكَانَت سياحتهم الْهِجْرَة حِين هَاجرُوا إِلَى الْمَدِينَة لَيْسَ فِي أمة مُحَمَّد ﷺ ترهب

İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'den {السائحون} “Seyahat edenler” ayeti hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: "Onlar muhacirlerdir; Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ümmetinde hicret dışında bir seyahat (siyâhat) yoktur. Onların seyahati Medine'ye hicret ettikleri zamanki hicret idi. Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ümmetinde ruhbanlık (dünyadan el etek çekme) yoktur."

وَأخرج ابْن جرير عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: كَانَت السياحة فِي بني إِسْرَائِيل

İbn Cerîr, Vehb b. Münebbih'ten rivayet etti; o şöyle dedi: "Seyahat (siyâhat) İsrâiloğulları'nda vardı."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {السائحون} قَالَ: طلبة الْعلم

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İkrime'den {السائحون} “Seyahat edenler” ayeti hakkında rivayet etti; o: "İlim talebeleridir" dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس الآمرون بِالْمَعْرُوفِ قَالَ: بِلَا إِلَه إِلَّا الله {والناهون عَن الْمُنكر} قَالَ: الشّرك بِاللَّه {وَبشر الْمُؤمنِينَ} قَالَ: الَّذين لم يغزوا

Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o, [iyiliği emredenler hakkında]: "Lâ ilâhe illallâh [demeyi emredenler]" dedi; {والناهون عَن الْمُنكر} “Ve kötülükten sakındıranlar” hakkında: "Allah'a şirk koşmaktan [sakındıranlar]" dedi; {وَبشر الْمُؤمنِينَ} “Müminleri müjdele” hakkında ise: "Savaşa çıkmayanlardır" dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {والحافظون لحدود الله} قَالَ: لفرائض الله الَّتِي افْترض نزلت هَذِه الْآيَة فِي الْمُؤمنِينَ الَّذين لم يغزوا وَالْآيَة الَّتِي قبلهَا فِيمَن غزا {وَبشر الْمُؤمنِينَ} قَالَ: الغازين

Ebû'ş-Şeyh, es-Süddî'den {والحافظون لحدود الله} “Ve Allah'ın sınırlarını koruyanlar” ayeti hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: "Allah'ın farz kıldığı yükümlülükleridir. Bu ayet savaşa çıkmayan müminler hakkında, bundan önceki ayet ise savaşa çıkanlar hakkında indi." {وَبشر الْمُؤمنِينَ} “Müminleri müjdele” buyruğu hakkında ise: "Gazilerdir (savaşa çıkanlardır)" dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الرّبيع فِي هَذِه الْآيَة قَالَ: هَذِه قَالَ فِيهَا أَصْحَاب النَّبِي ﷺ: إِن الله قضى على نَفسه فِي التَّوْرَاة والإِنجيل وَالْقُرْآن لهَذِهِ الْأمة أَنه من قتل مِنْهُم على هَذِه الْأَعْمَال كَانَ عِنْد الله شَهِيدا وَمن مَاتَ مِنْهُم عَلَيْهَا فقد وَجب أجره على الله

Ebû'ş-Şeyh, er-Rebî'den bu ayet hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı bu [ayet] hakkında şöyle dediler: "Şüphesiz Allah, bu ümmet için Tevrat'ta, İncil'de ve Kur'an'da kendi üzerine hükmetmiştir ki onlardan kim bu ameller üzere öldürülürse Allah katında şehittir; onlardan kim bu [ameller] üzere ölürse onun mükâfatı kesinlikle Allah'a aittir."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي صَالح عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: الشَّهِيد من لَو مَاتَ على فرَاشه دخل الْجنَّة

İbnü'l-Münzir, Ebû Sâlih vasıtasıyla Ebû Hüreyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Şehit, yatağında dahi ölse cennete girecek olan kimsedir."

قَالَ: وَقَالَ ابْن عَبَّاس: من مَاتَ وَفِيه تسع فَهُوَ شَهِيد {التائبون العابدون} إِلَى آخر الْآيَة

[Râvi] dedi ki: İbn Abbâs da şöyle demiştir: Kim kendisinde [şu] dokuz [özellik] bulunarak ölürse o şehittir: {التائبون العابدون} “Tövbe edenler, ibadet edenler...” ayetin sonuna kadar.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ بِأَن لَهُم الْجنَّة} يَعْنِي بِالْجنَّةِ ثمَّ قَالَ: {التائبون} إِلَى قَوْله {والحافظون لحدود الله} يَعْنِي القائمون على طَاعَة الله وَهُوَ شَرط اشْتَرَطَهُ الله على أهل الْجِهَاد إِذا وفوا الله بِشَرْطِهِ وفى لَهُم بشرطهم

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ali tarikiyle İbn Abbâs'tan {إِن الله اشْترى من الْمُؤمنِينَ أنفسهم وَأَمْوَالهمْ بِأَن لَهُم الْجنَّة} “Şüphesiz Allah, müminlerden canlarını ve mallarını cennet kendilerinin olmak üzere satın almıştır” ayeti hakkında rivayet etti; o: "Cennet karşılığında [satın almıştır]" dedi. Sonra [Allah]: {التائبون} “Tövbe edenler...”den {والحافظون لحدود الله} “Ve Allah'ın sınırlarını koruyanlar” kavline kadar zikretti; [İbn Abbâs]: "Yani Allah'a itaat üzere sebat edenlerdir. Bu, Allah'ın cihad ehline koştuğu bir şarttır; onlar Allah'ın şartını yerine getirdiklerinde, O da onlara şartlarını (vadettiği mükâfatı) eksiksiz verir" dedi.

الْآيَات ١١٣ - ١١٤

113-114. Ayetler

أخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن سعيد بن الْمسيب عَن أَبِيه قَالَ: لما حضرت أَبَا طَالب الْوَفَاة دخل عَلَيْهِ النَّبِي ﷺ وَعِنْده أَبُو جهل وَعبد الله بن أبي أُميَّة فَقَالَ النَّبِي ﷺ أَي عَم قل لَا إِلَه إِلَّا الله أُحَاج لَك بهَا عِنْد الله

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî, Müslim, Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de Beyhakî, Saîd b. el-Müseyyeb'den, o da babasından rivayet etti; o şöyle dedi: Ebû Tâlib'e ölüm yaklaştığında, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onun yanına girdi. Onun yanında Ebû Cehil ile Abdullah b. Ebî Ümeyye vardı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ey amca! Lâ ilâhe illallâh de ki bununla Allah katında senin lehine delil getireyim" buyurdu.

فَقَالَ أَبُو جهل وَعبد الله بن أبي أُميَّة: يَا أَبَا طَالب أترغب عَن مِلَّة عبد الْمطلب وَجعل النَّبِي يعرضهَا عَلَيْهِ وَأَبُو جهل وَعبد الله يعاونانه بِتِلْكَ الْمقَالة

Ebû Cehil ile Abdullah b. Ebî Ümeyye: "Ey Ebû Tâlib! Abdülmuttalib'in dininden yüz mü çevireceksin?" dediler. Peygamber [bu sözü] ona arzetmeye devam etti; Ebû Cehil ve Abdullah da o sözle ona karşı birbirlerine arka çıkıyorlardı.

فَقَالَ أَبُو طَالب آخر مَا كَلمهمْ: هُوَ على مِلَّة عبد الْمطلب وأبى أَن يَقُول لَا إِلَه إِلَّا الله فَقَالَ النَّبِي ﷺ: لأَسْتَغْفِرَن لَك مَا لم أَنه عَنْك

Nihayet Ebû Tâlib onlara son söz olarak: "O, Abdülmuttalib'in dini üzeredir" dedi ve "Lâ ilâhe illallâh" demekten kaçındı. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Senin hakkında bana yasaklanmadığı müddetçe mutlaka senin için bağışlanma dileyeceğim" buyurdu.

فَنزلت {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} الْآيَة

Bunun üzerine {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} “Cehennem ehli oldukları kendilerine açıkça belli olduktan sonra, akraba bile olsalar, müşrikler için mağfiret dilemek ne Peygamber'e ne de iman edenlere yakışmaz” ayeti indi.

وَأنزل الله فِي أبي طَالب فَقَالَ لرَسُول الله ﷺ (إِنَّك لَا تهدي من أَحْبَبْت وَلَكِن الله يهدي من يَشَاء) (الْقَصَص الْآيَة ٥٦)

Allah, Ebû Tâlib hakkında ayet indirip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurdu: (إِنَّك لَا تهدي من أَحْبَبْت وَلَكِن الله يهdi من يَشَاء) “Şüphesiz sen sevdiğini hidayete erdiremezsin; fakat Allah dilediğine hidayet verir” (el-Kasas 56. Ayet).

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان والضياء فِي المختارة عَن عَليّ قَالَ: سَمِعت رجلا يسْتَغْفر لِأَبَوَيْهِ وهما مُشْرِكَانِ فَقلت: تستغفر لِأَبَوَيْك وهما مُشْرِكَانِ فَقَالَ: أَو لم يسْتَغْفر إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ فَذكرت ذَلِك للنَّبِي ﷺ فَنزلت {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} الْآيَة

Tayâlisî, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Tirmizî, Nesâî, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh, el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek-, İbn Merdûye, Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî ve el-Muhtâre'de Ziyâ, Ali'den rivayet etti; o şöyle dedi: Bir adamın, müşrik oldukları halde anne babası için bağışlanma dilediğini işittim ve: "Müşrik oldukları halde anne baban için bağışlanma mı diliyorsun?" dedim. O da: "İbrâhim babası için bağışlanma dilemedi mi?" dedi. Bunu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e zikrettim; bunun üzerine {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} “Akraba bile olsalar, müşrikler için mağfiret dilemek ne Peygamber'e ne de iman edenlere yakışmaz...” ayeti indi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق عَليّ بن أبي طَلْحَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانُوا يَسْتَغْفِرُونَ لَهُم حَتَّى نزلت هَذِه الْآيَة فَلَمَّا نزلت امسكوا عَن الاسْتِغْفَار لأمواتهم وَلم ينهوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للأحياء حَتَّى يموتوا ثمَّ أنزل الله تَعَالَى {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ} الْآيَة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, Ali b. Ebî Talha tarikiyle İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Bu ayet ininceye kadar onlar için bağışlanma diliyorlardı. [Ayet] inince ölüleri için bağışlanma dilemekten vazgeçtiler; fakat hayatta olanlar için ölünceye kadar bağışlanma dilemekten nehyedilmediler. Sonra Allah Teâlâ: {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ} “İbrâhim'in babası için mağfiret dilemesi ise...” ayetini indirdi.

يَعْنِي اسْتغْفر لَهُ مَا كَانَ حَيا فَلَمَّا مَاتَ أمسك عَن الاسْتِغْفَار

Yani hayatta olduğu müddetçe onun için bağışlanma diledi; ölünce ise bağışlanma dilemekten vazgeçti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُحَمَّد بن كَعْب قَالَ: لما مرض أَبُو طَالب أَتَاهُ النَّبِي ﷺ فَقَالَ الْمُسلمُونَ: هَذَا مُحَمَّد ﷺ يسْتَغْفر لِعَمِّهِ وَقد اسْتغْفر إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ فاستغفروا لقراباتهم من الْمُشْركين

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Muhammed b. Ka'b'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Ebû Tâlib hastalandığında Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onun yanına geldi. Bunun üzerine Müslümanlar: "İşte Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem amcası için bağışlanma diliyor, İbrâhim de babası için bağışlanma dilemişti" dediler ve müşrik akrabaları için bağışlanma dilediler.

فَأنْزل الله {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} ثمَّ أنزل الله تَعَالَى {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ إِلَّا عَن موعدة وعدها إِيَّاه} قَالَ: كَانَ يرجوه فِي حَيَاته {فَلَمَّا تبين لَهُ أَنه عدوّ لله تَبرأ مِنْهُ}

Bunun üzerine Allah: {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} “Müşrikler için mağfiret dilemek ne Peygamber'e ne de iman edenlere yakışmaz” ayetini indirdi. Sonra Allah Teâlâ: {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ إِلَّا عَن موعدة وعدها إِيَّاه} “İbrâhim'in babası için mağfiret dilemesi, sadece ona verdiği bir sözden dolayı idi” ayetini indirdi. [Muhammed b. Ka'b] dedi ki: Hayatında iken [iman etmesini] umuyordu; {فَلَمَّا تبين لَهُ أَنه عدوّ لله تَبرأ مِنْهُ} “Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine belli olunca ondan uzaklaştı”.

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق شبْل عَن عَمْرو بن دِينَار أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: اسْتغْفر إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ وَهُوَ مُشْرك فَلَا أَزَال اسْتغْفر لأبي طَالب حَتَّى ينهاني عَنهُ رَبِّي

İbn Cerîr, Şibl tarikiyle Amr b. Dînâr'dan rivayet etti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İbrâhim, babası müşrik olduğu halde onun için bağışlanma diledi. Rabbim beni bundan nehyedinceye kadar Ebû Tâlib için bağışlanma dilemeye devam edeceğim."

وَقَالَ أَصْحَابه: لنستغفرن لآبائنا كَمَا اسْتغْفر النَّبِي ﷺ لِعَمِّهِ فَأنْزل الله {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} إِلَى قَوْله {تَبرأ مِنْهُ}

Ashabı da: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem amcası için bağışlanma dilediği gibi biz de babalarımız için bağışlanma dileyeceğiz" dediler. Bunun üzerine Allah {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} “Müşrikler için mağfiret dilemek ne Peygamber'e ne de iman edenlere yakışmaz” ayetinden {تَبرأ مِنْهُ} “Ondan uzaklaştı” kavline kadar indirdi.

وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: لما حضرت أَبَا طَالب الْوَفَاة أَتَاهُ رَسُول الله ﷺ فَقَالَ لَهُ: أَي عَم إِنَّك أعظم عليَّ حَقًا من وَالِدي فَقل كلمة يجب لَك بهَا الشَّفَاعَة يَوْم الْقِيَامَة قل لَا إِلَه إِلَّا الله

İbn Cerîr, Saîd b. el-Müseyyeb'den rivayet etti; o şöyle dedi: Ebû Tâlib'e ölüm yaklaştığında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onun yanına geldi ve ona: "Ey amca! Şüphesiz senin benim üzerimdeki hakkın babamdan daha büyüktür. Kıyamet gününde şefaatin senin lehine kesinleşeceği bir söz söyle; Lâ ilâhe illallâh de!" buyurdu.

فَذكر نَحْو مَا تقدم

Sonra daha önce geçen [rivayetin] benzerini zikretti.

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَن رجَالًا من أَصْحَاب النَّبِي ﷺ قَالُوا: يَا نَبِي الله إِن من آبَائِنَا من كَانَ يحسن الْجوَار ويصل الرَّحِم ويفك العاني ويوفي بالذمم أَفلا نَسْتَغْفِر لَهُم فَقَالَ النَّبِي ﷺ وَالله لأَسْتَغْفِرَن لأبي كَمَا اسْتغْفر إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ

İbn Cerîr, Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: Bize anlatıldığına göre, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bazı adamlar: "Ey Allah'ın Peygamberi! Babalarımızdan komşuluk hakkını gözeten, akrabalık bağını koruyan, esiri kurtaran ve ahitleri yerine getirenler vardı; onlar için bağışlanma dilemeyelim mi?" dediler. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Vallahi, İbrâhim babası için bağışlanma dilediği gibi ben de babam için bağışlanma dileyeceğim" buyurdu.

فَأنْزل الله {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} الْآيَة ثمَّ عذر إِبْرَاهِيم ﵊ فَقَالَ: {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ إِلَّا عَن موعدة وعدها إِيَّاه} إِلَى قَوْله {تَبرأ مِنْهُ} وَذكر لنا أَن نَبِي الله ﷺ قَالَ: أوحى إليّ كَلِمَات قد دخلن فِي أُذُنِي ووقرن فِي قلبِي أمرت أَن لَا أسْتَغْفر لمن مَاتَ مُشْركًا وَمن أعْطى فضل مَاله فَهُوَ خير لَهُ وَمن أمسك فَهُوَ شَرّ لَهُ وَلَا يلوم الله على كفاف

Bunun üzerine Allah {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} “Müşrikler için mağfiret dilemek ne Peygamber'e ne de iman edenlere yakışmaz...” ayetini indirdi. Sonra İbrâhim aleyhisselâm'ın mazeretini bildirerek: {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ إِلَّا عَن موعدة وعدها إِيَّاه} “İbrâhim'in babası için mağfiret dilemesi, sadece ona verdiği bir sözden dolayı idi...” ayetini {تَبرأ مِنْهُ} “Ondan uzaklaştı” kavline kadar indirdi. Bize anlatıldığına göre Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bana kulağıma giren ve kalbime yerleşen şu kelimeler vahyedildi: Müşrik olarak ölen kimse için bağışlanma dilememekle emrolundum; kim malının fazlasını verirse bu onun için hayırdır, kim de [onu] elinde tutarsa bu onun için şerdir; Allah yetecek kadarına (kifaf) sabreden kimseyi kınamaz."

وَأخرج ابْن سعد وَابْن عَسَاكِر عَن عَليّ قَالَ أخْبرت رَسُول الله ﷺ بِمَوْت أبي طَالب فَبكى فَقَالَ: اذْهَبْ فَغسله وكفنه وواره غفر الله لَهُ ورحمه

İbn Sa'd ve İbn Asâkir, Ali'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e Ebû Tâlib'in vefatını haber verdim. Ağladı ve şöyle buyurdu: "Git, onu yıka, kefenle ve göm; Allah onu bağışlasın ve ona merhamet etsin."

فَفعلت وَجعل رَسُول الله ﷺ يسْتَغْفر لَهُ أَيَّامًا وَلَا يخرج من بَيته حَتَّى نزل جِبْرِيل ﵇ عَلَيْهِ بِهَذِهِ الْآيَة {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين}

[Ali] dedi ki: Ben de [bunu] yaptım. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem günlerce onun için bağışlanma dilemeye devam etti ve Cebrail aleyhisselâm kendisine şu ayeti getirinceye kadar evinden çıkmadı: {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} “Müşrikler için mağfiret dilemek ne Peygamber'e ne de iman edenlere yakışmaz”.

وَأخرج ابْن سعد وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق سُفْيَان بن عُيَيْنَة عَن عمر قَالَ: لما مَاتَ أَبُو طَالب قَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ رَحِمك الله وَغفر لَك لَا أَزَال أسْتَغْفر لَك حَتَّى ينهاني الله فَأخذ الْمُسلمُونَ يَسْتَغْفِرُونَ لموتاهم الَّذين مَاتُوا وهم مشركون فَأنْزل الله {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} الْآيَة

İbn Sa'd, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Asâkir, Süfyân b. Uyeyne tarikiyle Ömer'den rivayet etti; o şöyle dedi: Ebû Tâlib vefat edince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: "Allah sana merhamet etsin ve seni bağışlasın; Allah beni nehyedinceye kadar senin için bağışlanma dilemeye devam edeceğim" dedi. Bunun üzerine Müslümanlar da müşrik olarak ölen ölüleri için bağışlanma dilemeye başladılar. Allah da {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} “Müşrikler için mağfiret dilemek ne Peygamber'e ne de iman edenlere yakışmaz...” ayetini indirdi.

فَقَالُوا: قد اسْتغْفر إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ فَنزلت {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ إِلَّا عَن موعدة وعدها إِيَّاه} الْآيَة

Bunun üzerine onlar: "İbrâhim de babası için bağışlanma dilemişti" dediler. Bunun üzerine {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ إِلَّا عَن موعدة وعدها إِيَّاه} “İbrâhim'in babası için mağfiret dilemesi, sadece ona verdiği bir sözden dolayı idi...” ayeti indi.

قَالَ: فَلَمَّا مَاتَ على كفره تبين لَهُ أَنه عَدو الله

[Râvi] dedi ki: O küfrü üzere ölünce, onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine belli oldu.

وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر عَن الْحسن قَالَ: لما مَاتَ أَبُو طَالب قَالَ النَّبِي ﷺ أَن إِبْرَاهِيم اسْتغْفر لِأَبِيهِ وَهُوَ مُشْرك وَأَنا أسْتَغْفر لِعَمِّي حَتَّى أبلغ فَأنْزل الله {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين وَلَو كَانُوا أولي قربى} يَعْنِي بِهِ أَبَا طَالب فَاشْتَدَّ على النَّبِي ﷺ فَقَالَ الله لنَبيه {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ إِلَّا عَن موعدة وعدها إِيَّاه}

İshak b. Bişr ve İbn Asâkir, el-Hasan'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Ebû Tâlib vefat edince Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "İbrâhim, müşrik olduğu halde babası için bağışlanma diledi; ben de eriştiğim müddetçe amcam için bağışlanma dileyeceğim" buyurdu. Bunun üzerine Allah {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين وَلَو كَانُوا أولي قربى} “Akraba bile olsalar, müşrikler için mağfiret dilemek ne Peygamber'e ne de iman edenlere yakışmaz” ayetini indirdi; bununla Ebû Tâlib'i kastetti. Bu durum Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e ağır geldi. Bunun üzerine Allah Peygamberine: {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ إِلَّا عَن موعدة وعدها إِيَّاه} “İbrâhim'in babası için mağfiret dilemesi, sadece ona verdiği bir sözden dolayı idi” buyurdu.

يَعْنِي حِين قَالَ (سأستغفر لَك رَبِّي إِنَّه كَانَ بِي حفياً) (مَرْيَم الْآيَة ٤٧) {فَلَمَّا تبين لَهُ أَنه عدوّ لله} يَعْنِي مَاتَ على الشّرك {تَبرأ مِنْهُ}

Yani (سأستغفر لَك رَبِّي إِنَّه كَانَ بِي حفياً) “Rabbimden senin için bağışlanma dileyeceğim; şüphesiz O, bana karşı çok lütufkârdır” (Meryem 47. Ayet) dediği zamanı [kastetti]. {فَلَمَّا تبين لَهُ أَنه عدوّ لله} “Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine belli olunca” yani şirk üzere ölünce {تَبرأ مِنْهُ} “Ondan uzaklaştı”.

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق عَطِيَّة الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا} الْآيَة

İbn Cerîr, Atıyye el-Avfî tarikiyle İbn Abbâs'tan {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا} “Peygamber'e ve iman edenlere yakışmaz...” ayeti hakkında rivayet etti;

قَالَ أَن النَّبِي ﷺ أَرَادَ أَن يسْتَغْفر لِأَبِيهِ فَنَهَاهُ الله عَن ذَلِك قَالَ فَإِن إِبْرَاهِيم قد اسْتغْفر لِأَبِيهِ

O şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem babası için bağışlanma dilemek istedi; fakat Allah onu bundan nehyetti. [Peygamber]: "İbrâhim de babası için bağışlanma dilemişti" dedi.

فَنزلت {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ} الْآيَة

Bunun üzerine {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ} “İbrâhim'in babası için mağfiret dilemesi ise...” ayeti indi.

قلت إِن هَذَا الْأَثر ضَعِيف مَعْلُول فَإِن عَطِيَّة ضَعِيف وَهُوَ مُخَالف لرِوَايَة عَليّ بن أبي طَلْحَة عَن ابْن عَبَّاس السَّابِقَة وَتلك أصح وعَلى ثِقَة جليل

Ben derim ki: Bu rivayet zayıftır, illetlidir. Zira Atıyye zayıftır ve bu rivayet Ali b. Ebî Talha'nın İbn Abbâs'tan daha önce geçen rivayetine muhaliftir; o rivayet daha sahihtir ve Ali güvenilir, yüce bir zattır.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس أَن النَّبِي ﷺ لما أقبل من غَزْوَة تَبُوك اعْتَمر فَلَمَّا هَبَط من ثنية عسفان أَمر أَصْحَابه أَن يستندوا إِلَى الْعقبَة حَتَّى أرجع إِلَيْكُم فَذهب فَنزل على قبر أمه آمِنَة فناجى ربه طَويلا ثمَّ انه بَكَى فَاشْتَدَّ بكاؤه فَبكى هَؤُلَاءِ لبكائه فَقَالُوا: يَا نَبِي الله بكينا لبكائك

Taberânî ve İbn Merdûye, İkrime tarikiyle İbn Abbâs'tan rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Tebük Gazvesi'nden döndüğünde umre yaptı. Usfân geçidinden indiğinde ashabına: "Ben size dönünceye kadar dağ yoluna dayanın (orada bekleyin)" diye emretti. Gidip annesi Âmine'nin kabrinin başına indi ve Rabbi ile uzun süre münacatta bulundu. Sonra ağladı, ağlaması şiddetlendi. Onlar da onun ağlamasından ötürü ağladılar ve: "Ey Allah'ın Peygamberi! Senin ağlamandan ötürü ağladık" dediler.

قُلْنَا لَعَلَّه أحدث فِي أمتك شَيْء لم يطقه فَقَالَ: لَا وَقد كَانَ بعضه وَلَكِنِّي نزلت على قبر أُمِّي فدعوت الله تَعَالَى ليأذن لي فِي شَفَاعَتهَا يَوْم الْقِيَامَة فَأبى أَن يَأْذَن لي فرحمتها وَهِي أُمِّي فَبَكَيْت ثمَّ جَاءَنِي جِبْرِيل ﵇ فَقَالَ {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ إِلَّا عَن موعدة وعدها إِيَّاه} الْآيَة

[Ashab]: "Ümmetin hakkında güç yetiremeyecekleri bir durum ortaya çıktı sandık" dediler. [Resûlullah]: "Hayır, [öyle bir şey olmadı,] gerçi bir kısmı vardı; fakat ben annemin kabrinin başına indim ve kıyamet gününde ona şefaat etmeme izin vermesi için Allah Teâlâ'ya dua ettim; O bana izin vermekten kaçındı. Annem olduğu için ona merhamet duydum ve ağladım. Sonra Cebrail aleyhisselâm bana gelip {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَار إِبْرَاهِيم لِأَبِيهِ إِلَّا عَن موعدة وعدها إِيَّاه} “İbrâhim'in babası için mağfiret dilemesi, sadece ona verdiği bir sözden dolayı idi...” ayetini okudu

فتبرأ أَنْت من أمك كَمَا تَبرأ إِبْرَاهِيم من أَبِيه فرحمتها وَهِي أُمِّي فدعوت رَبِّي أَن يرفع عَن أمتِي أَربع فَرفع عَنْهُم اثْنَتَيْنِ وأبى أَن يرفع عَنْهُم اثْنَتَيْنِ

ve 'İbrâhim babasından uzaklaştığı gibi sen de annenden uzaklaş' dedi. Annem olduğu için ona merhamet duydum. Rabbime ümmetimden dört şeyi kaldırması için dua ettim; onlardan ikisini kaldırdı, ikisini kaldırmaktan ise kaçındı.

دَعَوْت أَن يرفع عَنْهُم الرَّجْم من السَّمَاء وَالْغَرق من الأَرْض وَأَن لَا يلْبِسهُمْ شيعًا وَأَن لَا يُذِيق بَعضهم بَأْس بعض فَرفع الله عَنْهُم الرَّجْم من السَّمَاء وَالْغَرق من الأَرْض وأبى أَن يرفع عَنْهُم الْقَتْل والهرج

Onlardan gökten taş yağmasını ve yerden boğulmayı kaldırmasını, onları fırkalara bölmemesini ve birbirlerinin şiddetini tattırmamasını diledim. Allah onlardan gökten taş yağmasını ve yerden boğulmayı kaldırdı; öldürülmeyi ve fitneyi (hercümerci) onlardan kaldırmaktan ise kaçındı" buyurdu.

قَالَ: وَإِنَّمَا عدل إِلَى قبر أمه لِأَنَّهَا كَانَت مدفونة تَحت كدي وَكَانَت عسفان لَهُم وَبهَا ولد النَّبِي ﷺ

[Râvi] dedi ki: Annesinin kabrine yönelmesinin sebebi, onun Kudeyd'in altına defnedilmiş olmasıydı; Usfân onların [yurdu] idi ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem orada doğmuştu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن مَسْعُود قَالَ خرج رَسُول الله ﷺ يَوْمًا إِلَى الْمَقَابِر فاتبعناه فجَاء حَتَّى جلس إِلَى قبر مِنْهَا فناجاه طَويلا ثمَّ بَكَى فبكينا لبكائه ثمَّ قَامَ فَقَامَ إِلَيْهِ عمر فَدَعَاهُ ثمَّ دَعَانَا فَقَالَ: مَا أبكاكم قُلْنَا: بكينا لبكائك

İbn Ebî Hâtim, el-Hâkim, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de Beyhakî, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün kabristana çıktı, biz de onu takip ettik. Gelip kabirlerden birinin yanına oturdu, onunla uzun süre münacatta bulundu; sonra ağladı, onun ağlamasından ötürü biz de ağladık. Sonra kalktı; Ömer onun yanına gitti. [Resûlullah] onu çağırdı, sonra bizi çağırdı ve: "Sizi ağlatan nedir?" buyurdu. Biz de: "Senin ağlamandan ötürü ağladık" dedik.

قَالَ: إِن الْقَبْر الَّذِي جَلَست عِنْده قبر آمِنَة وَإِنِّي اسْتَأْذَنت رَبِّي فِي زيارتها فَأذن لي وَإِنِّي اسْتَأْذَنت رَبِّي فِي الاسْتِغْفَار لَهَا فَلم

[Resûlullah] buyurdu ki: "Yanında oturduğum kabir Âmine'nin kabridir. Onu ziyaret etmek için Rabbimden izin istedim, bana izin verdi. Onun için bağışlanma dilemek üzere Rabbimden izin istedim; fakat bana

يَأْذَن لي وَأنزل عَليّ {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين وَلَو كَانُوا أولي قربى} فأخذني مَا يَأْخُذ الْوَلَد للوالدة من الرقة فَذَلِك الَّذِي أبكاني

izin vermedi ve bana {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين وَلَو كَانُوا أولي قربى} “Akraba bile olsalar, müşrikler için mağfiret dilemek ne Peygamber'e ne de iman edenlere yakışmaz” ayetini indirdi. Çocuğun anneye karşı duyduğu şefkat beni kapladı; işte beni ağlatan budur."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن بُرَيْدَة قَالَ كنت مَعَ النَّبِي ﷺ إِذْ وقف على عسفان فَنظر يَمِينا وَشمَالًا فأبصر قبر أمه آمِنَة ورد المَاء فَتَوَضَّأ ثمَّ صلى رَكْعَتَيْنِ ودعا فَلم يفجأنا إِلَّا وَقد علا بكاؤه فعلا بكاؤنا لبكائه ثمَّ انْصَرف إِلَيْنَا فَقَالَ: مَا الَّذِي أبكاكم قَالُوا: بَكَيْت فبكينا يَا رَسُول الله

İbn Merdûye, Büreyde'den rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Usfân'da durduğunda onunla berabereydim. Sağa ve sola baktı, annesi Âmine'nin kabrini gördü. Suya vardı, abdest aldı; sonra iki rekât namaz kılıp dua etti. Ansızın ağlama sesi yükseldi, onun ağlamasından ötürü bizim de ağlama sesimiz yükseldi. Sonra bize dönüp: "Sizi ağlatan nedir?" buyurdu. "Sen ağladın, biz de ağladık ey Allah'ın Resûlü!" dediler.

قَالَ: وَمَا ظننتم قَالُوا: ظننا أَن الْعَذَاب نَازل علينا بِمَا نعمل

[Resûlullah]: "Ne zannettiniz?" buyurdu. Onlar: "Yaptıklarımız sebebiyle üzerimize azap indiğini zannettik" dediler.

قَالَ: لم يكن من ذَلِك شَيْء

[Resûlullah]: "Bunlardan hiçbir şey olmadı" buyurdu.

قَالُوا: فظننا أَن أمتك كلفت من الْأَعْمَال مَا لَا يُطِيقُونَ فرحمتها

Onlar: "Ümmetine güç yetiremeyecekleri amellerin yüklendiğini zannettik de onlara merhamet duyduk" dediler.

قَالَ: لم يكن من ذَلِك شَيْء وَلَكِن مَرَرْت بِقَبْر أُمِّي آمِنَة فَصليت رَكْعَتَيْنِ فاستأذنت رَبِّي أَن اسْتغْفر لَهَا فنهيت فَبَكَيْت ثمَّ عدت فَصليت رَكْعَتَيْنِ فاستأذنت رَبِّي أَن أسْتَغْفر لَهَا فزجرت زجرا فعلا بُكَائِي ثمَّ دَعَا براحلته فركبها فَمَا سَار إِلَّا هنيَّة حَتَّى قَامَت النَّاقة لثقل الْوَحْي فَأنْزل الله {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} الْآيَتَيْنِ

[Resûlullah] şöyle buyurdu: "Bunlardan hiçbir şey olmadı; fakat annem Âmine'nin kabrine uğradım, iki rekât namaz kıldım ve onun için bağışlanma dilemek üzere Rabbimden izin istedim, nehyedildim ve ağladım. Sonra geri döndüm, iki rekât namaz kıldım ve onun için bağışlanma dilemek üzere Rabbimden izin istedim, şiddetle men edildim ve ağlamam yükseldi." Sonra bineğini istedi, ona bindi. Henüz az bir mesafe gitmişti ki vahyin ağırlığından dolayı deve çöktü. Bunun üzerine Allah {مَا كَانَ للنَّبِي وَالَّذين آمنُوا أَن يَسْتَغْفِرُوا للْمُشْرِكين} “Müşrikler için mağfiret dilemek ne Peygamber'e ne de iman edenlere yakışmaz...” iki ayeti indirdi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَتعقبه الذَّهَبِيّ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ جَاءَ ابْنا مليكَة - وهما من الْأَنْصَار - فَقَالَا: يَا رَسُول الله إِن أمنا كَانَت تحفظ على البعل وتكرم الضَّيْف وَقد وُئدت فِي الْجَاهِلِيَّة فَأَيْنَ أمنا فَقَالَ: أمكُمَا فِي النَّار

İbnü'l-Münzir, Taberânî ve el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek, Zehebî ise onu ta'kib ederek- İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Müleyke'nin iki oğlu -ki onlar Ensar'dandı- gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Annemiz kocasına sadık kalır, misafire ikram ederdi; Cahiliye devrinde diri diri gömüldü. Annemiz nerededir?" dediler. [Resûlullah]: "Anneniz cehennemdedir" buyurdu.

فقاما وَقد شقّ ذَلِك عَلَيْهِمَا فدعاهما رَسُول الله ﷺ فَرَجَعَا فَقَالَ: أَلا أَن أُمِّي مَعَ أمكُمَا فَقَالَ مُنَافِق من النَّاس: أما مَا يُغني هَذَا عَن أمه إِلَّا مَا يُغني ابْنا مليكَة عَن أمهما وَنحن نَطَأ عَقِبَيْهِ

Bu durum onlara ağır gelerek kalkıp gittiler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onları çağırdı, geri döndüler. [Resûlullah]: "Haberiniz olsun ki benim annem de sizin annenizle beraberdir" buyurdu. İnsanlardan bir münafık: "Biz onun peşinden gittiğimiz halde şu adamın annesine Müleyke'nin iki oğlunun annelerine sağladığından başka hiçbir faydası dokunmuyor" dedi.

فَقَالَ شَاب من الْأَنْصَار لم أر رجلا أَكثر سؤالا لرَسُول الله ﷺ مِنْهُ: يَا رَسُول الله وَأَيْنَ أَبَوَاك فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا سألتهما رَبِّي فيطيعني فيهمَا

Ensar'dan -Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ondan daha çok soru soran bir kimse görmediğim- bir genç: "Ey Allah'ın Resûlü! Peki senin anne baban nerededir?" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Onlar hakkında Rabbime [şefaat izni] sormadım ki bana onlar hakkında [izin verip] itaat etsin (duamı kabul buyursun)" buyurdu.

وَفِي لفظ: فيطعمني فيهمَا وَإِنِّي لقائم يَوْمئِذٍ الْمقَام الْمَحْمُود فَقَالَ الْمُنَافِق للشاب الْأنْصَارِيّ: سَله وَمَا الْمقَام الْمَحْمُود قَالَ: يَا رَسُول الله وَمَا الْمقَام الْمَحْمُود قَالَ: ذَاك يَوْم ينزل الله فِيهِ على كرسيه يئط فِيهِ كَمَا يئط الرحل الْجَدِيد من تضايقه وَهُوَ كسعة مَا بَين السَّمَاء وَالْأَرْض ويجاء بكم حُفَاة عُرَاة غرلًا فَيكون أول من يكسى إِبْرَاهِيم

Bir lafızda ise: "Bana onlar hakkında [şefaat] yedirsin (nasip etsin). Şüphesiz o gün ben Makâm-ı Mahmûd'da duruyor olacağım" buyurdu. Münafık, Ensarî gence: "Ona Makâm-ı Mahmûd'un ne olduğunu sor" dedi. [Genç]: "Ey Allah'ın Resûlü! Makâm-ı Mahmûd nedir?" dedi. [Resûlullah] şöyle buyurdu: "O, Allah'ın kürsîsine indiği, yeniliğinden ve darlığından dolayı semerin gıcırdadığı gibi [kürsînin] gıcırdadığı bir gündür. O [kürsî] gök ile yerin arası genişliğindedir. Sizler yalınayak, çıplak ve sünnetsiz olarak getirilirsiniz; ilk giydirilecek olan kimse İbrâhim'dir.

يَقُول الله: اكسوا خليلي

Allah: 'Dostumu giydirin' der.

فَيُؤتى بريطتين بيضاوين من رياط الْجنَّة ثمَّ اكسى على أَثَره فأقوم عَن يَمِين الله مقَاما يغبطني فِيهِ الأوّلون وَالْآخرُونَ ويشق لي نهر من الْكَوْثَر إِلَى حَوْضِي قَالَ: يَقُول الْمُنَافِق: لم أسمع كَالْيَوْمِ قطّ لقلما جرى نهر قطّ إِلَّا فِي إِحَالَة أَو رَضْرَاض فسله فيمَ يجْرِي النَّهر إِلَيْهِم

Cennet kumaşlarından iki beyaz kumaş getirilir; sonra onun ardından ben giydirilirim. Allah'ın sağ tarafında öyle bir makamda dururum ki öncekiler de sonrakiler de bana gıpta eder. Kevser'den havzıma doğru benim için bir nehir yarılır." [Râvi] dedi ki: Münafık: "Bugünkü gibisini hiç işitmedim; nehir pek az akar, aksa da ancak bir kavis (ihâle) veya çakıllık içinde akar; ona nehrin onların üzerine neyin içinde aktığını sor" dedi.

قَالَ: فِي إِحَالَة من الْمسك ورضراض

[Resûlullah]: "Miskten bir kavis ve [inciden] çakıllar içinde [akar]" buyurdu.