Binûn

Tevbe Suresi — 22. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَقلت حِين قرأتها: وَهَذَا أَيْضا من الْبلَاء

Onu okuduğumda: 'Bu da imtihanın bir parçasıdır' dedim.

فيممت بهَا التَّنور فسجرته فِيهَا حَتَّى إِذا مَضَت أَرْبَعُونَ لَيْلَة من الْخمسين إِذا برَسُول رَسُول الله ﷺ يأتيني فَقَالَ: أَن رَسُول الله ﷺ يَأْمُرك أَن تَعْتَزِل إمرأتك

Hemen onu tandıra götürüp içinde yaktım. Nihayet elli geceden kırkı geçtiğinde, birden Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in elçisi bana gelip: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sana eşinden uzak durmanı emrediyor' dedi.

فَقلت: أطلقها أم مَاذَا أفعل قَالَ: بل اعتزلها وَلَا تَقربهَا وَأرْسل إِلَى صَاحِبي مثل ذَلِك

Dedim ki: 'Onu boşayayım mı, yoksa ne yapayım?' 'Hayır, [sadece] ondan uzak dur ve ona yaklaşma' dedi. İki arkadaşıma da bunun aynısını gönderdi.

فَقلت لإمرأتي: الحقي بأهلك فكوني

Bunun üzerine eşime: 'Ailenin yanına git ve...

عِنْدهم حَتَّى يقْضِي الله فِي هَذَا الْأَمر فَجَاءَت امْرَأَة هِلَال بن أُميَّة رَسُول الله ﷺ فَقَالَت: يَا رَسُول الله إِن هلالا شيخ ضائع وَلَيْسَ لَهُ خَادِم فَهَل تكره أَن أخدمه قَالَ: لَا وَلَكِن لَا يقربنك

...Allah bu mesele hakkında hükmünü verinceye kadar onların yanında kal' dedim. Hilâl b. Ümeyye'nin hanımı ise Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelerek: 'Ey Allah'ın Resûlü! Hilâl bakıma muhtaç yaşlı bir adamdır ve onun bir hizmetçisi de yoktur. Ona hizmet etmemi hoş görmez misin?' dedi. 'Hayır, [hizmet edebilirsin] fakat kesinlikle sana yaklaşmasın' buyurdu.

فَقَالَت: إِنَّه وَالله مَا بِهِ حَرَكَة إِلَى شَيْء وَالله مَا زَالَ يبكي من لدن إِن كَانَ من أَمرك مَا كَانَ إِلَى يَوْمه هَذَا

Kadın: 'Vallahi onda hiçbir şeye meyil kalmamıştır. Vallahi bu durumunun başladığı günden bugüne kadar sürekli ağlamaktadır' dedi.

فَقَالَ لي بعض أَهلِي: لَو اسْتَأْذَنت رَسُول الله ﷺ فِي امْرَأَتك فقد أذن لامْرَأَة هِلَال أَن تخدمه

Ailemden bazıları bana: 'Keşke hanımın konusunda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den izin isteseydin; nitekim Hilâl'in hanımına ona hizmet etmesi için izin verdi' dediler.

فَقلت: وَالله لَا اسْتَأْذَنت رَسُول الله ﷺ وَمَا أَدْرِي مَا يَقُول إِذا استأذنته وَأَنا رجل شَاب

Ben de: 'Vallahi onun hakkında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den izin istemem. Zira ben genç bir adamım, kendisinden izin istediğimde bana ne diyeceğini bilemem' dedim.

قَالَ: فلبثنا عشر لَيَال فكمل لنا خَمْسُونَ لَيْلَة من حِين نهى عَن كلامنا

Dedi ki: Böylece on gece daha kaldık ve bizimle konuşulmasının yasaklandığı andan itibaren elli gece tamamlandı.

قَالَ: ثمَّ صليت الْفجْر صباح خمسين لَيْلَة على ظهر بَيت من بُيُوتنَا فَبينا أَنا جَالس على الْحَال الَّتِي ذكر الله عَنَّا قد ضَاقَتْ عَليّ نَفسِي وَضَاقَتْ عَليّ الأَرْض بِمَا رَحبَتْ سَمِعت صَارِخًا أوفى جبل سلع يَقُول بِأَعْلَى صَوته: يَا كَعْب بن مَالك أبشر

Dedi ki: Sonra ellinci gecenin sabahında evlerimizden birinin damında sabah namazını kıldım. Allah'ın bizden bahsettiği o halde; canım daralmış ve yeryüzü bütün genişliğine rağmen bana dar gelmiş vaziyette otururken, Sel' Dağı'nın tepesine çıkmış olan bir seslenicinin en yüksek sesiyle: 'Ey Ka'b b. Mâlik! Müjde!' diye haykırdığını duydum.

فَخَرَرْت سَاجِدا وَعرفت أَن قد جَاءَ الْفرج فآذن رَسُول الله ﷺ بتوبة الله علينا حِين صلى الْفجْر فَذهب النَّاس يبشروننا وَذهب قبل صَاحِبي مبشرون وركض إِلَيّ رجل فرسا وسعى ساع من أسلم وأوفى على الْجَبَل فَكَانَ الصَّوْت أسْرع من الْفرس فَلَمَّا جَاءَنِي الَّذِي سَمِعت صَوته يبشرني نزعت لَهُ ثوبي فكسوتهما إِيَّاه ببشارته - وَالله مَا أملك غَيرهمَا يَوْمئِذٍ - فاستعرت ثَوْبَيْنِ فلبستهما فَانْطَلَقت أؤم رَسُول الله ﷺ يتلقاني النَّاس فوجا بعد فَوْج يهنئونني بِالتَّوْبَةِ يَقُولُونَ: لِيَهنك تَوْبَة الله عَلَيْك حَتَّى دخلت الْمَسْجِد فَإِذا رَسُول الله ﷺ جَالس فِي الْمَسْجِد وَحَوله النَّاس فَقَامَ إِلَيّ طَلْحَة بن عبيد الله يُهَرْوِل حَتَّى صَافَحَنِي وهناني وَالله مَا قَامَ إِلَيّ رجل من الْمُهَاجِرين غَيره

Hemen secdeye kapandım ve kurtuluşun geldiğini anladım. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sabah namazını kıldığında Allah'ın tevbemizi kabul ettiğini ilan etmişti. İnsanlar bize müjde vermeye koştular; iki arkadaşıma da müjdeciler gitti. Bir adam bana doğru atını koşturdu, Eslem kabilesinden bir koşucu da koşarak dağa çıktı. Ses, attan daha hızlı ulaştı. Sesini duyduğum o müjdeci bana gelince, müjdesi karşılığında iki parça elbisemi çıkarıp ona giydirdim; vallahi o gün onlardan başka bir şeye sahip değildim. Bunun üzerine ödünç iki elbise alıp giydim ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e doğru yola çıktım. İnsanlar grup grup beni karşılıyor ve 'Allah'ın tevbini kabul etmesi sana kutlu olsun!' diyerek tevbemden dolayı beni tebrik ediyorlardı. Nihayet mescide girdim; bir de baktım ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem etrafında insanlarla mescidde oturuyor. Talha b. Ubeydullah koşarak bana doğru kalktı, benimle tokalaştı ve beni tebrik etti. Vallahi Muhacirlerden onun dışında hiç kimse ayağa kalkmadı.

قَالَ: فَكَانَ كَعْب ﵁ لَا ينساها لطلْحَة

Dedi ki: Ka'b radıyallâhu anh Talha'nın bu yaptığını hiç unutmazdı.

قَالَ كَعْب ﵁: فَلَمَّا سلمت على رَسُول الله ﷺ قَالَ وَهُوَ يَبْرق وَجهه من السرُور أبشر بِخَير يَوْم مر عَلَيْك مُنْذُ وَلدتك أمك

Ka'b radıyallâhu anh dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e selam verdiğimde, sevinçten yüzü parıldayarak şöyle buyurdu: 'Annenin seni doğurduğu günden beri üzerinden geçen en hayırlı günle müjdelen!'

قلت: أَمن عنْدك يَا رَسُول الله أم من عِنْد الله قَالَ: لَا بل من عِنْد الله

'Ey Allah'ın Resûlü! Senin katından mı yoksa Allah katından mı?' dedim. 'Hayır, bilakis Allah katından' buyurdu.

وَكَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا سر استنار وَجهه حَتَّى كَأَنَّهُ قِطْعَة قمر

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sevindiği zaman yüzü öyle nurlanırdı ki adeta bir ay parçası gibi olurdu.

فَلَمَّا جَلَست بَين يَدَيْهِ قلت يَا رَسُول الله إِن من تَوْبَتِي أَن انخلع من مَالِي صَدَقَة إِلَى الله وَإِلَى رَسُوله ﷺ قَالَ: أمسك بعض مَالك فَهُوَ خير لَك

Önüne oturduğumda: 'Ey Allah'ın Resûlü! Tevbemin bir gereği olarak, malımdan sıyrılıp onu Allah'a ve Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'e sadaka olarak vermek istiyorum' dedim. 'Malının bir kısmını elinde tut, bu senin için daha hayırlıdır' buyurdu.

قلت: إِنِّي أمسك سهمي الَّذِي بِخَيْبَر وَقلت: يَا رَسُول الله إِنَّمَا نجاني الله بِالصّدقِ وَإِن من تَوْبَتِي أَن لَا أحدث إِلَّا صدقا مَا بقيت

Dedim ki: 'Hayber'deki hissemi elimde tutuyorum.' Ve ekledim: 'Ey Allah'ın Resûlü! Allah beni ancak doğrulukla kurtardı; tevbemin bir gereği olarak da hayatta kaldığım müddetçe sadece doğruyu söyleyeceğim.'

قَالَ: فوَاللَّه مَا أعلم أحدا من الْمُسلمين أبلاه الله من الصدْق فِي الحَدِيث مُنْذُ ذكرت ذَلِك لرَسُول الله ﷺ أحسن مِمَّا أبلاني الله تَعَالَى

Dedi ki: Vallahi, bunu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e söylediğim andan itibaren Müslümanlardan hiçbir kimse bilmiyorum ki, sözde doğruluk hususunda Allah Teâlâ'nın bana verdiği güzel imtihandan daha güzelini ona vermiş olsun.

وَالله مَا تَعَمّدت مُنْذُ قلت ذَلِك إِلَى يومي هَذَا كذبا وَإِنِّي لأرجو أَن يحفظني الله فِيمَا بَقِي وَأنزل الله (لقد تَابَ الله على النَّبِي والمهاجرين وَالْأَنْصَار) (التَّوْبَة الْآيَة ١١٧) إِلَى قَوْله {وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} فوَاللَّه مَا أنعم الله عَليّ من نعْمَة قطّ بعد أَن هَدَانِي الله لِلْإِسْلَامِ أعظم فِي نَفسِي من صدق رَسُول الله ﷺ يَوْمئِذٍ أَن لَا أكون كَذبته فَأهْلك كَمَا هلك الَّذين كذبوه فَإِن الله قَالَ للَّذين كذبوه حِين أنزل الْوَحْي شَرّ مَا قَالَ لأحد فَقَالَ (سيحلفون بِاللَّه لكم إِذا انقلبتم إِلَيْهِم لتعرضوا عَنْهُم فأعرضوا عَنْهُم إِنَّهُم رِجْس) (التَّوْبَة الْآيَة ٩٥) إِلَى قَوْله {الْفَاسِقين} قَالَ: وَكُنَّا خلفنا أَيهَا الثَّلَاثَة عَن أَمر أُولَئِكَ الَّذين قبل مِنْهُم رَسُول الله ﷺ حِين خلفوا فبايعهم واستغفر لَهُم وأرجأ رَسُول الله ﷺ أمرنَا حَتَّى قضى الله فِيهِ فبذلك قَالَ {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا} وَلَيْسَ تخليفه إيانا وإرجاؤه أمرنَا الَّذِي ذكر مِمَّا خلفنا بتخلفنا عَن الْغَزْو وَإِنَّمَا هُوَ حلف لَهُ وَاعْتذر إِلَيْهِ فَقبل مِنْهُ

Vallahi bunu söylediğim andan bugünüme kadar kasten asla yalan söylemedim ve geri kalan ömrümde de Allah'ın beni koruyacağını umuyorum. Allah Teâlâ (Andolsun ki Allah, Peygamber'i, Muhacirleri ve Ensar'ı bağışladı) (Tevbe Suresi 117. ayet) ayetinden {وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} “ve doğrularla beraber olun” sözüne kadar indirdi. Vallahi, Allah beni İslam ile hidayete erdirdikten sonra, o gün Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e doğru söylemiş olmamdan ve ona yalan söyleyip de yalan söyleyenlerin helak olduğu gibi helak olmamış olmamdan daha büyük bir nimeti benim üzerime ihsan etmemiştir. Zira Allah Teâlâ vahiy indirdiğinde, ona yalan söyleyenler hakkında bir kimse için söylediği en kötü şeyi söyleyerek şöyle buyurdu: (Onların yanına döndüğünüz zaman kendilerini [kınamaktan] vazgeçesiniz diye Allah adına yemin edecekler. Artık onlardan yüz çevirin; çünkü onlar murdardır) (Tevbe Suresi 95. ayet) ayetinden {الْفَاسِقين} “fasıklar” sözüne kadar. Dedi ki: Biz bu üç kişi, yemin ettiklerinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kendilerinden [özürlerini] kabul edip biat aldığı ve kendileri için bağışlanma dilediği kimselerin durumundan geriye bırakıldık. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Allah bu konuda hüküm verinceye kadar durumumuzu erteledi. İşte {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا} “Geri bırakılan üç kişinin de [tevbesini kabul etti]” buyruğu bundandır. Bizim geriye bırakılmamız ve işimizin ertelenmesi, savaştan geri kalışımızdan dolayı değil; o kimselerin Resûlullah'a yemin edip özür dilemesi ve onun da bunu kabul etmesinden dolayı durumumuzun ertelenmesidir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن كَعْب بن مَالك ﵁ قَالَ: لما نزلت تَوْبَتِي أتيت النَّبِي ﷺ فقبَّلت يَده وركبتيه وكسوت المبشر ثَوْبَيْنِ

Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh, Ka'b b. Mâlik radıyallâhu anh'den rivayet ettiler; dedi ki: Tevbem indiği zaman Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip elini ve dizlerini öptüm, müjdeciye de iki parça elbise giydirdim.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا} قَالَ: الَّذين أرجأوا فِي وسط بَرَاءَة قَوْله {وَآخَرُونَ مرجون لأمر الله} ) (التَّوْبَة الْآيَة ١٠٦) هِلَال بن أُميَّة ومرارة بن ربيعَة وَكَعب بن مَالك

İbn Cerîr, Mücâhid radıyallâhu anh'den {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا} “Ve geri bırakılan üç kişinin de [tevbesini kabul etti]” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletti: Onlar, Berâe Suresi'nin ortasındaki {وَآخَرُونَ مرجون لأمر الله} “Diğerleri ise Allah'ın emrine bırakılmışlardır” (Tevbe Suresi 106. ayet) kavlinde ertelenenlerdir; [yani] Hilâl b. Ümeyye, Mürâre b. Rebîa ve Ka'b b. Mâlik'tir.

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا} مثقلة يَقُول: عَن غَزْوَة تَبُوك

İbn Cerîr, Katâde radıyallâhu anh'den şeddeli olarak {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا} “Ve geri bırakılan üç kişinin de [tevbesini kabul etti]” ayeti hakkında: 'Tebük Gazvesi'nden [geri bırakılanlar]' dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ قَالَ: لما غزا رَسُول الله ﷺ تَبُوك تخلف كَعْب بن مَالك وهلال بن أُميَّة ومرارة بن الرّبيع قَالَ: أما أحدهم فَكَانَ لَهُ حَائِط حِين زها قد فَشَتْ فِيهِ الْحمرَة والصفرة فَقَالَ: غزوت وغزوت وغزوت مَعَ النَّبِي ﷺ فَلَو أَقمت الْعَام فِي هَذَا الْحَائِط فَأَصَبْت مِنْهُ

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Hasen [el-Basrî] radıyallâhu anh'den rivayet ettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Tebük Gazvesi'ne çıktığında Ka'b b. Mâlik, Hilâl b. Ümeyye ve Mürâre b. er-Rebî' savaştan geri kaldılar. Dedi ki: Onlardan birinin olgunlaşıp kırmızısı ve sarısı yayılmış bir bahçesi vardı. Şöyle dedi: 'Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte defalarca savaştım; bu yıl şu bahçede kalsam da ondan faydalansam...'

فَلَمَّا خرج رَسُول الله ﷺ وَأَصْحَابه دخل حَائِطه فَقَالَ: مَا خلفني رَسُول الله ﷺ وَمَا استبق الْمُؤْمِنُونَ فِي الْجِهَاد فِي سَبِيل الله إِلَّا ضن بك أَيهَا الْحَائِط

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabı yola çıktığında bahçesine girdi ve: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den geri kalışım ve müminlerin Allah yolunda cihada koşuşuna katılamayışım ancak sana kıyamayışımdandır, ey bahçe!' dedi.

اللهمَّ إِنِّي أشهدك أَنِّي تَصَدَّقت بِهِ فِي سَبِيلك

'Allahım! Seni şahit tutuyorum ki ben onu senin yolunda sadaka olarak bağışladım.'

وَأما الآخر فَكَانَ قد تفرق عَنهُ من أَهله نَاس واجتمعوا لَهُ فَقَالَ: غزوت مَعَ رَسُول الله ﷺ وغزوت فَلَو أَنِّي أَقمت الْعَام فِي أَهلِي

Diğerine gelince; ailesinden bazı kimseler dağılmışken onun yanında toplanmışlardı. O da: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte defalarca savaştım; bu yıl ailemin yanında kalsam...' dedi.

فَلَمَّا خرج رَسُول الله ﷺ وَأَصْحَابه قَالَ: مَا خلفني عَن رَسُول الله ﷺ وَمَا استبق إِلَيْهِ المجاهدون فِي سَبِيل الله إِلَّا ضن بكم أَيهَا الْأَهْل اللَّهُمَّ إِن لَك عليَّ أَن لَا أرجع إِلَى أَهلِي وَمَالِي حَتَّى أعلم مَا تقضي فيَّ

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabı yola çıktığında: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den geri kalışım ve mücahidlerin Allah yolunda koştuğu şeye yetişemeyişim ancak size kıyamayışımdandır ey ailem! Allahım! Benim hakkımda ne hüküm vereceğini öğreninceye kadar aileme ve malıma dönmemeyi sana ahdediyorum' dedi.

وَأما الآخر فَقَالَ: اللَّهُمَّ إِن لَك عليَّ أَن ألحق بالقوم حَتَّى أدركهم أَو أنقطع

Diğeri ise: 'Allahım! Onlara yetişinceye yahut yolda helak oluncaya kadar topluluğun peşinden gitmeyi sana ahdediyorum' dedi.

فَجعل يتتبع الدقع والحزونة حَتَّى لحق بالقوم فَأنْزل الله {لقد تَابَ الله على النَّبِي} إِلَى قَوْله {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا حَتَّى إِذا ضَاقَتْ عَلَيْهِم الأَرْض بِمَا رَحبَتْ} قَالَ الْحسن ﵁: يَا سُبْحَانَ الله وَالله مَا أكلُوا مَالا حَرَامًا لَا أَصَابُوا دَمًا حَرَامًا وَلَا أفسدوا فِي الأَرْض غير أَنهم أبطأوا عَن شَيْء من الْخَيْر الْجِهَاد فِي سَبِيل الله وَقد - وَالله - جاهدوا وَجَاهدُوا وَجَاهدُوا فَبلغ مِنْهُم مَا سَمِعْتُمْ فَهَكَذَا يبلغ الذَّنب من الْمُؤمن

Böylece topluluğa yetişinceye kadar tozlu ve engebeli yolları aştı. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {لقد تَابَ الله على النَّبِي} ayetinden {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا حَتَّى إِذا ضَاقَتْ عَلَيْهِم الأَرْض بِمَا رَحبَتْ} “Ve geri bırakılan üç kişinin de [tevbesini kabul etti]. Nihayet yeryüzü bütün genişliğine rağmen onlara dar gelmişti” buyruğuna kadar indirdi. Hasen [el-Basrî] radıyallâhu anh dedi ki: 'Sübhânallah! Vallahi onlar ne haram bir mal yediler ne haram bir kana girdiler ne de yeryüzünde fesat çıkardılar; sadece hayırdan bir hususta, yani Allah yolunda cihadda geciktiler. Oysa vallahi daha önce defalarca cihad etmişlerdi; buna rağmen başlarına gelenleri duydunuz. İşte günah, mümini bu hale getirir.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا} يَعْنِي خلفوا عَن التَّوْبَة لم يتب عَلَيْهِم حَتَّى تَابَ الله على أَبُو لبَابَة وَأَصْحَابه

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Dahhâk'tan {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا} “Ve geri bırakılan üç kişinin de [tevbesini kabul etti]” ayeti hakkında: 'Yani tevbeden geri bırakıldılar; Allah, Ebû Lübâbe ve arkadaşlarının tevbesini kabul edinceye kadar onların tevbeleri kabul olunmadı' dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن عَسَاكِر عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا} عَن التَّوْبَة

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Asâkir, İkrime'den {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا} “Ve geri bırakılan üç kişinin de [tevbesini kabul etti]” ayeti hakkında: 'Tevbeden [geri bırakılanlar]' dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة بن خَالِد المَخْزُومِي أَنه كَانَ يقْرؤهَا {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا} نصب أَي بعد مُحَمَّد ﷺ وَأَصْحَابه

İbn Ebî Hâtim, İkrime b. Hâlid el-Mahzûmî'den rivayet ettiğine göre o, bu ayeti üstünlü olarak {وعَلى الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا} “Ve [Muhammed'den ve ashabından sonra] geride kalan üç kişinin de...” şeklinde okur; yani Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabından sonra [geride kalanlar] manasını verirdi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: دَعَا الله إِلَى تَوْبَته من قَالَ (أَنا ربكُم الْأَعْلَى) (النازعات الْآيَة ٢٤)

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; dedi ki: Allah, (Ben sizin en yüce rabbinizim) (Nâziât Suresi 24. ayet) diyeni...

وَقَالَ (مَا علمت لكم من إِلَه غَيْرِي) (الْقَصَص الْآيَة ٣٨) وَمن آيس الْعباد من التَّوْبَة بعد هَؤُلَاءِ فقد جحد كتاب الله وَلَكِن لَا يقدر العَبْد أَن يَتُوب حَتَّى يَتُوب الله وَهُوَ قَوْله {ثمَّ تَابَ عَلَيْهِم ليتوبوا} فبدء التَّوْبَة من الله ﷿

...ve (Sizin için benden başka bir ilah tanımıyorum) (Kasas Suresi 38. ayet) diyeni bile Kendi tevbesine davet etmiştir. Bunlardan sonra kulları tevbeden ümitsizliğe düşüren kimse, Allah'ın Kitabı'nı inkar etmiş olur. Ancak Allah tevbe nasip etmedikçe kul tevbe etmeye güç yetiremez; nitekim O'nun {ثمَّ تَابَ عَلَيْهِم ليتوبوا} “Sonra tevbe etsinler diye onların tevbelerini kabul buyurdu” kavli böyledir. Dolayısıyla tevbenin başlangıcı aziz ve celil olan Allah'tandır.

الْآيَة ١١٩

119. Ayet

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن نَافِع فِي قَوْله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} قَالَ: نزلت فِي الثَّلَاثَة الَّذين خلفوا: قيل لَهُم: كونُوا مَعَ مُحَمَّد ﷺ وَأَصْحَابه

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Nâfi'den {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve doğrularla beraber olun” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: Bu ayet geride bırakılan üç kişi hakkında inmiştir; onlara: 'Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabıyla beraber olun' denilmiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن كَعْب بن مَالك قَالَ: فِينَا نزلت أَيْضا {اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين}

İbnü'l-Münzir, Ka'b b. Mâlik'ten rivayet etti; dedi ki: {اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} “Allah'a karşı gelmekten sakının ve doğrularla beraber olun” ayeti de bizim hakkımızda inmiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر فِي قَوْله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} قَالَ: مَعَ مُحَمَّد ﷺ وَأَصْحَابه

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh, İbn Ömer'den {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve doğrularla beraber olun” ayeti hakkında: 'Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabıyla beraber [olun]' dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} قَالَ: مَعَ أبي بكر وَعمر ﵄

İbn Cerîr, Saîd b. Cübeyr'den {وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} “ve doğrularla beraber olun” ayeti hakkında: 'Ebû Bekir ve Ömer radıyallâhu anhümâ ile beraber [olun]' dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ واين عَسَاكِر عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} قَالَ: امروا أَن يَكُونُوا مَعَ أبي بكر وَعمر وأصحابهما

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Asâkir, Dahhâk'tan {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve doğrularla beraber olun” ayeti hakkında: 'Ebû Bekir, Ömer ve onların arkadaşlarıyla beraber olmakla emrolundular' dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} قَالَ: مَعَ عَليّ بن أبي طَالب

İbn Merdeveyh, İbn Abbâs'tan {اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} “Allah'a karşı gelmekten sakının ve doğrularla beraber olun” ayeti hakkında: 'Ali b. Ebî Tâlib ile beraber [olun]' dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن أبي حعفر فِي قَوْله {وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} قَالَ: مَعَ عَليّ بن أبي طَالب

İbn Asâkir, Ebû Ca'fer'den {وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} “ve doğrularla beraber olun” ayeti hakkında: 'Ali b. Ebî Tâlib ile beraber [olun]' dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} قَالَ: كونُوا مَعَ كَعْب بن مَالك ومرارة بن ربيعَة وهلال بن أُميَّة

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Süddî'den {اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} “Allah'a karşı gelmekten sakının ve doğrularla beraber olun” ayeti hakkında: 'Ka'b b. Mâlik, Mürâre b. Rebîa ve Hilâl b. Ümeyye ile beraber olun' dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عدي وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عبد الله بن مَسْعُود قَالَ: لَا يصلح الْكَذِب فِي جد وَلَا هزل وَلَا أَن يعد أحدكُم صَبِيه شَيْئا ثمَّ لَا يُنجزهُ اقرأوا إِن شِئْتُم {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} قَالَ: وَهِي فِي قِرَاءَة عبد الله هَكَذَا قَالَ: فَهَل تَجِدُونَ لأحد رخصَة فِي الْكَذِب

Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Adiy, Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdeveyh ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Abdullah b. Mes'ûd'dan rivayet ettiler; dedi ki: 'Yalan ne ciddiyette ne de şakada helal olur; birinizin çocuğuna bir söz verip sonra onu yerine getirmemesi de uygun değildir. Dilerseniz {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve doğrularla beraber olun” ayetini okuyun.' Dedi ki: Bu ayet Abdullah'ın kıraatinde de böyledir. Şöyle dedi: 'Yalan konusunda herhangi bir kimseye bir ruhsat bulabilir misiniz?'

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف عَن ابْن عَبَّاس أَنه كَانَ يقْرَأ {وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين}

İbnü'l-Enbârî el-Mesâhif'te İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, {وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقين} “ve doğrularla beraber olun” şeklinde okurdu.

وَأخرج أَبُو دَاوُد الطَّيَالِسِيّ وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي بكر الصّديق ﵁ سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول: عَلَيْكُم بِالصّدقِ فَإِنَّهُ

Ebû Dâvûd et-Tayâlisî, el-Edeb'de Buhârî, İbn Adiy ve eş-Şuab'da Beyhakî, Ebû Bekir es-Sıddîk radıyallâhu anh'den rivayet ettiler; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: 'Doğruluğa sarılın; çünkü o...

يهدي إِلَى الْبر وهما فِي الْجنَّة وَإِيَّاكُم وَالْكذب فَإِنَّهُ يهدي إِلَى الْفُجُور وهما فِي النَّار وَلَا يزَال الرجل يصدق حَتَّى يكْتب عِنْد الله صديقا وَلَا يزَال يكذب حَتَّى يكْتب عِنْد الله كذابا

...iyiliğe iletir ve her ikisi de cennettedir. Yalandan sakının; çünkü o kötülüğe iletir ve her ikisi de cehennemdedir. Kişi doğru söylemeye devam ettikçe nihayet Allah katında sıddîk (dosdoğru) olarak yazılır; kişi yalan söylemeye devam ettikçe de nihayet Allah katında kezzâb (çok yalancı) olarak yazılır.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ عَلَيْكُم بِالصّدقِ فَأن الصدْق يهدي إِلَى الْبر وَأَن الْبر يهدي إِلَى الْجنَّة وَأَن الرجل ليصدق حَتَّى يكْتب عِنْد الله صديقا وَإِيَّاكُم وَالْكذب فَإِن الْكَذِب يهدي إِلَى الْفُجُور وَإِن الْفُجُور يهدي إِلَى النَّار وَإِن الرجل ليكذب حَتَّى يكْتب عِنْد الله كذابا

İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, İbn Adiy, Beyhakî ve İbn Ebî Hâtim, İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Doğruluğa sarılın; şüphesiz doğruluk iyiliğe iletir, iyilik de cennete iletir. Kişi doğru söylemeye devam ettikçe nihayet Allah katında sıddîk olarak yazılır. Yalandan sakının; şüphesiz yalan kötülüğe iletir, kötülük de cehenneme iletir. Kişi yalan söylemeye devam ettikçe nihayet Allah katında kezzâb olarak yazılır.'

وَأخرج ابْن عدي عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: يَا أَيهَا النَّاس اجتنبوا الْكَذِب فَإِن الْكَذِب يهدي إِلَى الْفُجُور وَإِن الْفُجُور يهدي إِلَى النَّار وَإنَّهُ يُقَال: صدق وبر وَكذب وفجر

İbn Adiy, Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: 'Ey insanlar! Yalandan sakının; zira yalan kötülüğe iletir, kötülük de cehenneme iletir. Şüphesiz [şöyle] denilir: Doğru söyledi ve iyilik yaptı; yalan söyledi ve kötülük yaptı.'

وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي مَالك الْجُشَمِي أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ لَهُ: أَرَأَيْت لَو كَانَ لَك عَبْدَانِ أَحدهمَا يخونك ويكذبك حَدِيثا وَالْآخر لَا يخونك ويصدقك حَدِيثا أَيهمَا أحب إِلَيْك قَالَ: قلت: الَّذِي لَا يخونني ويصدقني حَدِيثا قَالَ: كَذَلِك أَنْتُم عِنْد ربكُم ﷿

Ahmed ve eş-Şuab'da Beyhakî, Ebû Mâlik el-Cüşemî'den rivayet ettiler; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona şöyle buyurdu: 'Ne dersin, senin iki kölen olsa; biri sana hıyanet edip sözünde yalan söylese, diğeri ise sana hıyanet etmeyip sözünde doğru söylese, hangisi sana daha sevimli olur?' Dedi ki: 'Bana hıyanet etmeyen ve sözünde doğru söyleyen' dedim. [Allah Resûlü]: 'İşte siz de aziz ve celil olan Rabbinizin katında böylesiniz' buyurdu.

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ رفع الحَدِيث إِلَى النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن الْكَذِب لَا يصلح مِنْهُ جد وَلَا هزل وَلَا يعد الرجل ابْنه ثمَّ لَا ينجز لَهُ إِن الصدْق يهدي إِلَى الْبر وَأَن الْبر يهدي إِلَى الْجنَّة وَإِن الْكَذِب يهدي إِلَى الْفُجُور وَإِن الْفُجُور يهدي إِلَى النَّار إِنَّه يُقَال للصادق صدق وبر وَيُقَال للكاذب كذب وفجر وَإِن الرجل ليصدق حَتَّى يكْتب عِنْد الله صديقا ويكذب حَتَّى يكْتب عِنْد الله كذابا

Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Beyhakî, İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'den hadisi Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e ref ederek rivayet ettiler; şöyle buyurdu: 'Yalanın ne ciddisi ne de şakası uygun olur. Kişi çocuğuna bir vaatte bulunup sonra da onu yerine getirmemezlik yapmasın. Şüphesiz doğruluk iyiliğe iletir, iyilik de cennete iletir. Yalan kötülüğe iletir, kötülük de cehenneme iletir. Doğru söyleyene 'Doğru söyledi ve iyilik yaptı', yalancıya da 'Yalan söyledi ve kötülük yaptı' denilir. Kişi doğru söylemeye devam ettikçe nihayet Allah katında sıddîk olarak yazılır; yalan söylemeye devam ettikçe de nihayet Allah katında kezzâb olarak yazılır.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبَيْهَقِيّ عَن أَسمَاء بنت يزِيد أَن رَسُول الله ﷺ خطب فَقَالَ: مَا يحملكم على أَن تتابعوا على الْكَذِب كَمَا يتتابع الْفراش فِي النَّار كل الْكَذِب يكْتب على ابْن آدم

İbn Ebî Şeybe, Ahmed ve Beyhakî, Esmâ bint Yezîd'den rivayet ettiler; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir hutbe irat edip şöyle buyurdu: 'Pervanelerin ateşe üşüştüğü gibi sizin de yalana üşüşmenize sebep olan nedir? Bütün yalanlar Âdemoğlunun aleyhine yazılır;

إِلَّا رجل كذب فِي خديعة حَرْب أَو إصْلَاح بَين إثنين أَو رجل يحدث امْرَأَته ليرضيها

Ancak harpteki bir hilede yalan söyleyen adam veya iki kişinin arasını düzeltmek için [yalan söyleyen] yahut hanımını razı etmek için ona [yalan] konuşan adam müstesnadır.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن النوّاس بن سمْعَان الْكلابِي قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَالِي أَرَاكُم تتهافتون فِي الْكَذِب تهافت الْفراش فِي النَّار كل الْكَذِب يكْتب على ابْن آدم إِلَّا رجل كذب فِي خديعة حَرْب أَو إصْلَاح بَين إثنين أَو رجل يحدث امْرَأَته ليرضيها

Beyhakî, Nevvâs b. Sem'ân el-Kilâbî'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Bana ne oluyor ki sizin pervanelerin ateşe döküldüğü gibi yalana döküldüğünüzü görüyorum? Bütün yalanlar Âdemoğlunun aleyhine yazılır; ancak harpteki bir hilede yalan söyleyen adam veya iki kişinin arasını düzeltmek için [yalan söyleyen] yahut hanımını razı etmek için ona [yalan] konuşan adam müstesnadır.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن شهَاب قَالَ: لَيْسَ بِكَذَّابٍ من دَرأ عَن نَفسه

Beyhakî, İbn Şihâb'dan rivayet etti; dedi ki: 'Kendinden [bir zararı] savuşturan kimse yalancı değildir.'

وَأخرج ابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن أبي بكر ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: الْكَذِب مُجَانب للإِيمان

İbn Adiy ve -zayıf olduğunu belirterek- Beyhakî, Ebû Bekir radıyallâhu anh'den rivayet ettiler; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Yalan imandan uzaktır.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن عدي عَن أبي بكر الصّديق ﵁ قَالَ: إيَّاكُمْ وَالْكذب فَإِن الْكَذِب مُجَانب للإِيمان

İbn Ebî Şeybe ve İbn Adiy, Ebû Bekir es-Sıddîk radıyallâhu anh'den rivayet ettiler; dedi ki: 'Yalandan sakının; zira yalan imandan uzaktır.'

قَالَ الْبَيْهَقِيّ: هَذَا هُوَ الصَّحِيح مَوْقُوف

Beyhakî dedi ki: 'Sahih olanı bunun mevkuf olmasıdır.'

وَأخرج ابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ عَن سعد بن أبي وَقاص عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: يطبع الْمُؤمن على كل شَيْء إِلَّا الْخِيَانَة وَالْكذب

İbn Adiy ve Beyhakî, Sa'd b. Ebî Vakkâs'tan, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: 'Mümin hıyanet ve yalan dışında her huy üzere yaratılabilir.'

وَأخرج ابْن عدي عَن ابْن عمر عَن النَّبِي ﷺ قَالَ يطبع الْمُؤمن على كل خلق لَيْسَ الْخِيَانَة وَالْكذب

İbn Adiy, İbn Ömer'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: 'Mümin hıyanet ve yalan hariç her ahlak üzere yaratılabilir.'

وَأخرج ابْن عدي عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الْمُؤمن ليطبع على خلال شَتَّى من الْجُود وَالْبخل وَحسن الْخلق وَلَا يطبع الْمُؤمن على الْكَذِب وَلَا يكون كذابا

İbn Adiy, Ebû Ümâme'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Şüphesiz mümin cömertlik, cimrilik ve güzel ahlak gibi çeşitli huylar üzere yaratılabilir; fakat mümin yalan üzere yaratılmaz ve yalancı olmaz.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ يطبع الْمُؤمن على الْخلال كلهَا إِلَّا الْخِيَانَة وَالْكذب

İbn Ebî Şeybe ve Ahmed, Ebû Ümâme'den rivayet ettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Mümin hıyanet ve yalan hariç bütün huylar üzere yaratılabilir.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن أبي قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الْمُؤمن يطبع على كل خلق إِلَّا الْكَذِب والخيانة

Beyhakî, Abdullah b. Ebî'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Mümin yalan ve hıyanet hariç her ahlak üzere yaratılabilir.'

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد قَالَ: يبْنى الإِنسان على خِصَال فمهما بني عَلَيْهِ فَإِنَّهُ لَا يبْنى على الْخِيَانَة وَالْكذب

Ebû Nuaym el-Hilye'de Ca'fer b. Muhammed'den rivayet etti; dedi ki: 'İnsan [çeşitli] hasletler üzere yaratılır; ne üzere yaratılırsa yaratılsın, hıyanet ve yalan üzere yaratılmaz.'

وَأخرج مَالك وَالْبَيْهَقِيّ عَن صَفْوَان بن سليم أَنه قيل يَا رَسُول الله أَيكُون الْمُؤمن جَبَانًا قَالَ نعم

Mâlik ve Beyhakî, Safvân b. Süleym'den rivayet ettiler; 'Ey Allah'ın Resûlü! Mümin korkak olur mu?' denildi. 'Evet' buyurdu.

قيل: أَيكُون الْمُؤمن بَخِيلًا قَالَ: نعم

Dendi ki: 'Mümin cimri olur mu?' 'Evet' buyurdu.

قيل: أَيكُون الْمُؤمن كذابا قَالَ: لَا

Dendi ki: 'Mümin yalancı olur mu?' 'Hayır' buyurdu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَأَبُو يعلى وَضَعفه عَن أبي بَرزَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ الْكَذِب يسوّد الْوَجْه والنميمة عَذَاب الْقَبْر

Beyhakî ve -zayıf olduğunu belirterek- Ebû Ya'lâ, Ebû Berze'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: 'Yalan yüzü karartır, koğuculuk da kabir azabıdır.'

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت مَا كَانَ خلق

Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Beyhakî, Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet ettiler; dedi ki: 'Hiçbir ahlak...

أبْغض إِلَى رَسُول الله ﷺ من الْكَذِب وَلَقَد كَانَ الرجل يكذب عِنْده الكذبة فَمَا يزَال فِي نَفسه حَتَّى يعلم أَنه قد أحدث مِنْهَا تَوْبَة

...Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e yalandan daha sevimsiz değildi. Kişi onun yanında bir yalan söylerdi de, o yalandan dolayı bir tövbe ettiğini öğreninceye kadar [Resûlullah'ın] içinde [ona karşı bir kırgınlık] kalmaya devam ederdi.'

وَأخرج أَحْمد وهناد بن السّري ﵁ فِي الزّهْد وَابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ عَن النّواس بن سمْعَان قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ كَبرت خِيَانَة أَن تحدث أَخَاك حَدِيثا هُوَ لَك مُصدق وَأَنت بِهِ كَاذِب

Ahmed, ez-Zühd'de Hennâd b. es-Serî radıyallâhu anh, İbn Adiy ve Beyhakî, Nevvâs b. Sem'ân'dan rivayet ettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Kardeşin sana inandığı hâlde ona yalan söylemen çok büyük bir hıyanettir.'

وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ عَن أَسمَاء بنت عُمَيْس قَالَت كنت صَاحِبَة عَائِشَة الَّتِي هيأتها فأدخلتها على النَّبِي ﷺ فِي نسْوَة فَمَا وُجدنا عِنْده قرى إِلَّا قدح من لبن فتناوله فَشرب مِنْهُ ثمَّ نَاوَلَهُ عَائِشَة فاستحيت مِنْهُ فَقلت: لَا تردي يَد رَسُول الله ﷺ

Ahmed ve Beyhakî, Esmâ bint Umeys'ten rivayet ettiler; dedi ki: Âişe'yi [gelin olarak] hazırlayıp birtakım kadınlarla birlikte Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına girdiren arkadaşı bendim. Yanında ikram olarak bir kadeh sütten başka bir şey bulamadık. [Allah Resûlü] onu alıp içti, sonra Âişe'ye uzattı. Âişe utandı, ben de: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in elini geri çevirme' dedim.

فَأَخَذته فَشَربته ثمَّ قَالَ: ناولي صواحبك

[Âişe] onu alıp içti. Sonra [Peygamber]: 'Arkadaşlarına ver' buyurdu.

فَقلت: لَا نشتهيه

Ben de: 'Canımız çekmiyor' dedim.

فَقَالَ: لَا تجمعن كذبا وجوعاً

Bunun üzerine: 'Yalan ile açlığı bir araya getirmeyin' buyurdu.

فَقلت: إِن قَالَت إحدانا لشَيْء تشتهيه لَا أشتهي أيعدُّ ذَلِك كذبا

Ben de: 'Bizden biri canının çektiği bir şey için 'Canım çekmiyor' dese bu yalan sayılır mı?' dedim.

فَقَالَ: إِن الْكَذِب يكْتب كذبا حَتَّى الكذيبة تكْتب كذيبة

Şöyle buyurdu: 'Şüphesiz yalan, yalan olarak yazılır; hatta küçücük bir yalan bile küçücük bir yalan olarak yazılır.'

وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن عَامر بن ربيعَة قَالَ: جَاءَ رَسُول الله ﷺ بيتنا وَأَنا صبي صَغِير فَذَهَبت أَلعَب فَقَالَت أُمِّي لي: يَا عبد الله تعال أُعْطِيك

İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, Ahmed ve Beyhakî, Abdullah b. Âmir b. Rebîa'dan rivayet ettiler; dedi ki: Ben küçük bir çocukken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem evimize geldi. Ben oynamaya gitmiştim, annem bana: 'Ey Abdullah! Gel, sana [bir şey] vereyim' dedi.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ مَا أردْت أَن تعطيه قَالَت: أردْت أَن أعْطِيه تَمرا قَالَ: إِمَّا أَنَّك لَو لم تفعلي لكتبت عَلَيْك كذبة

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Ona ne vermek istemiştin?' buyurdu. [Annem]: 'Ona hurma vermek istemiştim' dedi. [Bunun üzerine Allah Resûlü]: 'Şayet öyle yapmasaydın, bu senin aleyhine bir yalan olarak yazılırdı' buyurdu.

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَأحمد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ والدارمي وَأَبُو يعلى وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ والضياء عَن الْحسن بن عَليّ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: دع مَا يريبك إِلَى مَا لَا يريبك فَإِن الصدْق طمأنينة وَإِن الْكَذِب رِيبَة

Tayâlisî, Ahmed, Tirmizî -sahih olduğunu belirterek-, Dârimî, Ebû Ya'lâ, İbn Hibbân, Taberânî, Beyhakî ve Ziyâ, Hasan b. Ali'den rivayet ettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: 'Sana şüphe vereni bırak, şüphe vermeyene bak. Zira doğruluk huzur ve güvendir, yalan ise şüphedir.'

وَأخرج ابْن عدي عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ فِي خطبَته إِن أعظم الْخَطِيئَة عِنْد الله اللِّسَان الْكَاذِب

İbn Adiy, İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hutbesinde şöyle buyurdu: 'Allah katında günahların en büyüğü yalancı dildir.'

وَأخرج ابْن عدي عَن أبي بكر الصّديق قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول الصدْق أَمَانَة وَالْكذب خِيَانَة

İbn Adiy, Ebû Bekir es-Sıddîk'tan rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: 'Doğruluk emanettir, yalan ise hıyanettir.'

وَأخرج ابْن ماجة والحكيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول والخرائطي فِي مَكَارِم الْأَخْلَاق وَالْبَيْهَقِيّ عبد الله بن عَمْرو بن العَاصِي قَالَ: قُلْنَا يَا رَسُول الله من خير النَّاس قَالَ ذُو الْقلب المحموم وَاللِّسَان الصَّادِق قُلْنَا: قد عرفنَا اللِّسَان الصَّادِق فَمَا الْقلب المحموم قَالَ: التقي النقي الَّذِي لَا إِثْم فِيهِ وَلَا بغي وَلَا غل وَلَا حسد

İbn Mâce, Nevâdiru'l-usûl'de Hakîm et-Tirmizî, Mekârimü'l-ahlâk'ta Harâitî ve Beyhakî, Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan rivayet ettiler; dedi ki: 'Ey Allah'ın Resûlü! İnsanların en hayırlısı kimdir?' dedik. 'Kalbi mahmûm (tertemiz), dili doğru olan kimsedir' buyurdu. 'Doğru dili bildik; peki mahmûm kalp ne demektir?' dedik. Şöyle buyurdu: 'İçinde günah, azgınlık, kin ve haset bulunmayan takva sahibi, tertemiz [kalptir].'

قُلْنَا يَا رَسُول الله: فَمن على أَثَره قَالَ: الَّذِي يشنأ الدُّنْيَا وَيُحب الْآخِرَة قُلْنَا مَا نَعْرِف

'Ey Allah'ın Resûlü! Peki onun ardından [en hayırlı] kimdir?' dedik. 'Dünyadan hoşlanmayıp ahireti sevendir' buyurdu. Şöyle dedik: 'Biz bunu...

هَذَا فِينَا إِلَّا رَافعا مولى رَسُول الله ﷺ فَمن على أَثَره قَالَ: مُؤمن فِي حسن خلق

...içimizde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in azatlısı Râfi'den başkasında bilmiyoruz. Peki onun ardından [en hayırlı] kimdir?' [Resûlullah]: 'Güzel ahlak sahibi mümindir' buyurdu.

قُلْنَا: أما هَذَا ففينا

'İşte bu aramızda bulunur' dedik.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: لَا تَجِد الْمُؤمن كذابا

Beyhakî eş-Şuab'da Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet etti; dedi ki: 'Mümini yalancı bulamazsın.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عمر بن الْخطاب قَالَ لَا تنظروا إِلَى صَلَاة أحد وَلَا إِلَى صِيَامه وَلَكِن انْظُرُوا إِلَى من حدث صدق وَإِذا ائْتمن أدّى وَإِذا أشفى ورع

Beyhakî, Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet etti; dedi ki: 'Bir kimsenin ne namazına ne de orucuna bakın; fakat konuştuğunda doğru söyleyen, kendisine güvenildiğinde emaneti yerine getiren ve [dünyalık/günah bir şeyin] eşiğine geldiğinde sakınan kimseye bakın.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أنس قَالَ: إِن الرجل ليحرم قيام اللَّيْل وَصِيَام النَّهَار بالكذبة يكذبها

Beyhakî, Enes'ten rivayet etti; dedi ki: 'Kişi söylediği bir yalan yüzünden gece ibadetinden ve gündüz orucundan mahrum kalır.'

وَأخرج ابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُحَمَّد بن سِيرِين قَالَ: الْكَلَام أوسع من أَن يكذب ظريف

İbn Adiy ve Beyhakî, Muhammed b. Sîrîn'den rivayet ettiler; dedi ki: 'Söz, zarif bir kimsenin yalan söylemesine gerek bırakmayacak kadar geniştir.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن مطر الْوراق قَالَ: خصلتان إِذا كَانَتَا فِي عبد كَانَ سَائِر عمله تبعا لَهما حسن الصَّلَاة وَصدق الحَدِيث

Beyhakî, Matar el-Varrâk'tan rivayet etti; dedi ki: 'İki haslet vardır ki bir kulda bulunduğu takdirde diğer amelleri de bunlara tâbi olur: Namazı güzel kılmak ve doğru konuşmak.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن الفضيل قَالَ: لم يتزين النَّاس بِشَيْء أفضل من الصدْق وَطلب الْحَلَال

Beyhakî, Fudayl'dan rivayet etti; dedi ki: 'İnsanlar doğruluk ve helal peşinde koşmaktan daha üstün bir şeyle süslenmemiştir.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عبد الْعَزِيز بن أبي رواد قَالَ: أبرار الدُّنْيَا الْكَذِب وَقلة الْحيَاء من طلب الدُّنْيَا بِغَيْرِهِمَا فقد أَخطَأ الطَّرِيق وَالْمطلب وأبرار الْآخِرَة الْحيَاء والصدق فَمن طلب الْآخِرَة بِغَيْرِهِمَا فقد أَخطَأ الطَّرِيق وَالْمطلب

Beyhakî, Abdülazîz b. Ebî Revvâd'dan rivayet etti; dedi ki: 'Dünyanın itibar görenleri yalan ve hayâsızlıktır; kim dünyayı bu ikisinden başkasıyla talep ederse yolu ve matlubu şaşırmıştır. Ahiretin iyilikleri ise hayâ ve doğruluktur; kim de ahireti bu ikisinden başkasıyla talep ederse yolu ve matlubu şaşırmıştır.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن يُوسُف بن أَسْبَاط قَالَ: يرْزق العَبْد بِالصّدقِ ثَلَاث خِصَال الْحَلَاوَة والملاحة والمهابة

Beyhakî, Yûsuf b. Esbât'tan rivayet etti; dedi ki: 'Kul, doğruluk sayesinde üç hasletle rızıklandırılır: Tatlılık, sevimlilik ve heybet.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي روح حَاتِم بن يُوسُف قَالَ: أتيت بَاب الفضيل بن عِيَاض فَسلمت عَلَيْهِ فَقلت: يَا أَبَا عَليّ معي خَمْسَة أَحَادِيث إِن رَأَيْت أَن تَأذن لي فأقرأ

Beyhakî, Ebû Ravh Hâtim b. Yûsuf'tan rivayet etti; dedi ki: Fudayl b. İyâz'ın kapısına gelip ona selam verdim ve: 'Ey Ebû Ali! Yanımda beş hadis var, uygun görürsen bana izin ver de okuyayım' dedim.

فَقَالَ لي: اقْرَأ

Bana: 'Oku' dedi.

فَقَرَأت فَإِذا هِيَ سِتَّة فَقَالَ لي: أَن قُم يَا بني تعلم الصدْق ثمَّ اكْتُبْ الحَدِيث

Ben de okudum; meğer altı [hadis] imiş. Bunun üzerine bana: 'Kalk ey oğlum, doğruluğu öğren, sonra hadis yaz!' dedi.

وَأخرج ابْن عدي عَن عمرَان بن الْحصين ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن فِي المعاريض لمندوحة عَن الْكَذِب

İbn Adiy, İmrân b. Husayn radıyallâhu anh'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Şüphesiz kinayeli sözlerde (üstü kapalı ifadelerde), yalandan kurtaracak bir genişlik vardır.'

وَأخرج ابْن عدي عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن فِي المعاريض مَا يُغني الرجل الْعَاقِل عَن الْكَذِب

İbn Adiy, Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Şüphesiz kinayeli sözlerde, akıllı kimseyi yalandan müstağni kılacak şeyler vardır.'

الْآيَات ١٢٠ - ١٢١

120-121. Ayetler