Binûn

Tevbe Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عمر بن الْخطاب ﵁ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: من بنى مَسْجِدا يذكر اسْم الله فِيهِ بنى الله لَهُ بَيْتا فِي الْجنَّة

İbn Ebî Şeybe'nin Ömer b. el-Hattâb'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu işittim: “Kim içinde Allah'ın ismi anılan bir mescit inşa ederse, Allah da onun için cennette bir ev inşa eder.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ ابْنُوا الْمَسَاجِد واتخذوها حمى

İbn Ebî Şeybe'nin Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Mescitler inşa edin ve onları korunaklı [ibadethane] edinin.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: أمرنَا أَن نَبْنِي الْمَسَاجِد جماً والمدائن شرفاً

İbn Ebî Şeybe'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Bize mescitleri sade/şerefesiz, şehirleri ise burçlu/şerefeli inşa etmemiz emredildi.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: نهينَا أَن نصلي فِي مَسْجِد مشرف

İbn Ebî Şeybe'nin İbn Ömer'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Şerefeli/süslü mescitte namaz kılmaktan nehyedildik.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عبد الله بن شَقِيق ﵁ قَالَ: إِنَّمَا كَانَت الْمَسَاجِد جماً وَإِنَّمَا شرف النَّاس حَدِيثا من الدَّهْر

İbn Ebî Şeybe'nin Abdullah b. Şakîk'tan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Mescitler sade/şerefesiz idi. İnsanlar ancak son zamanlarda şerefe/yükselti yaptılar.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أنس بن مَالك ﵁ قَالَ: كَانَ يُقَال: ليلأتين على النَّاس زمَان يبنون الْمَسَاجِد يتباهون بهَا وَلَا يعرفونها إِلَّا قَلِيلا

İbn Ebî Şeybe'nin Enes b. Mâlik'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre şöyle denilirdi: “İnsanların üzerine öyle bir zaman gelecek ki, mescitler inşa edip onlarla övünecekler ve onları pek az imar edecekler/kullanacaklar.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن يزِيد بن الْأَصَم ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا أمرت بتشييد الْمَسَاجِد

İbn Ebî Şeybe'nin Yezîd b. el-Asamm'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Mescitleri yükseltmekle/görkemli yapmakla emrolunmadım.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لتزخرفن مَسَاجِدكُمْ كَمَا زخرفت الْيَهُود وَالنَّصَارَى مَسَاجِدهمْ

İbn Ebî Şeybe'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Yahudi ve Hristiyanların mabetlerini süsledikleri gibi siz de mutlaka mescitlerinizi süsleyeceksiniz.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي ﵁ قَالَ: إِذا زخرفتم مَسَاجِدكُمْ وحليتم مصاحفكم فالدمار عَلَيْكُم

İbn Ebî Şeybe'nin Übey'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Mescitlerinizi süsleyip mushaflarınızı ziynetlendirdiğiniz zaman helak üzerinize olsun!”

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي مُسْند الشاميين عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من علق قِنْدِيلًا فِي مَسْجِد صلى عَلَيْهِ سَبْعُونَ ألف ملك واستغفر لَهُ مَا دَامَ ذَلِك الْقنْدِيل يقد

Taberânî'nin Müsnedü'ş-Şâmiyyîn'de Ali b. Ebî Tâlib'den (radıyallâhu anh), onun da Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) rivayet ettiğine göre şöyle buyurmuştur: “Kim bir mescide bir kandil asarsa, o kandil yandığı müddetçe yetmiş bin melek ona salât eder ve onun için bağışlanma diler.”

وَأخرج سليم الرَّازِيّ فِي التَّرْغِيب عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم

Süleym er-Râzî'nin et-Terğîb'de Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:

من أَسْرج فِي مَسْجِد سِرَاجًا لم تزل الْمَلَائِكَة وَحَملَة الْعَرْش يَسْتَغْفِرُونَ لَهُ مَا دَامَ فِي ذَلِك الْمَسْجِد ضوؤه

“Kim bir mescitte bir lamba yakarsa, o mescitte onun ışığı kaldığı müddetçe melekler ve Arş'ı taşıyanlar onun için bağışlanma dilemeye devam ederler.”

وَأخرج أَبُو بكر الشَّافِعِي ﵁ فِي رباعياته وَالطَّبَرَانِيّ عَن أبي قرصاصة رضى الله عَنهُ قَالَ: سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول ابْنُوا الْمَسَاجِد وأخرجوا القمامة مِنْهَا

Ebû Bekir eş-Şâfiî (radıyallâhu anh) Rubâiyyât'ında ve Taberânî'nin Ebû Kırsâfe'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu işittim: “Mescitler inşa edin ve süprüntüleri oradan çıkarın.”

وسمعته يَقُول: اخراج القمامة من الْمَسْجِد مُهُور الْحور الْعين وسمعته يَقُول: من بنى لله مَسْجِدا بنى الله لَهُ بَيْتا فِي الْجنَّة

Yine onun şöyle buyurduğunu işittim: “Mescitten süprüntüyü çıkarmak, hûrü'l-înin mehirleridir.” Yine onun şöyle buyurduğunu işittim: “Kim Allah için bir mescit inşa ederse, Allah da onun için cennette bir ev inşa eder.”

فَقَالُوا: يَا رَسُول الله وَهَذِه الْمَسَاجِد الَّتِي تبنى فِي الطّرق فَقَالَ: وَهَذِه الْمَسَاجِد الَّتِي تبى فِي الطّرق

Dediler ki: “Ey Allah'ın Resûlü, yol kenarlarına inşa edilen bu mescitler de [buna dâhil] midir?” Şöyle buyurdu: “Yol kenarlarına inşa edilen bu mescitler de [öyledir].”

وَأخرج أَحْمد عَن أنس ﵁ قَالَ مَرَرْت مَعَ النَّبِي ﷺ فِي طَرِيق من طرق الْمَدِينَة فَرَأى فِيهِ قبَّة من لبن فَقَالَ: لمن هَذِه قلت: لفُلَان

Ahmed'in Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile birlikte Medine yollarından birinden geçiyordum. Orada kerpiçten yapılmış bir kubbe gördü ve: “Bu kime ait?” diye sordu. Ben de: “Filancaya” dedim.

فَقَالَ: إِن كلَّ بِنَاء كلَّ على صَاحبه يَوْم الْقِيَامَة إِلَّا مَا كَانَ من مَسْجِد ثمَّ مر فَلم يرهَا قَالَ: مَا فعلت الْقبَّة قلت: بلغ صَاحبهَا مَا قلت فَهَدمهَا فَقَالَ: رَحْمَة الله

Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Mescit olan müstesna, şüphesiz her bina kıyamet gününde sahibine bir yüktür.” Sonra [tekrar] geçti ve onu göremedi. “Kubbe ne oldu?” diye sordu. Dedim ki: “Söylediğiniz söz sahibine ulaştı, o da onu yıktı.” Bunun üzerine: “Allah rahmet eylesin” buyurdu.

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد والحكيم التِّرْمِذِيّ عَن مَالك بن دِينَار ﵁ قَالَ: يَقُول الله إِنِّي لأهمّ بِعَذَاب أهل الأَرْض فَإِذا نظرت إِلَى جلساء الْقُرْآن وعمار الْمَسَاجِد وولدان الْإِسْلَام سكن غَضَبي

Ahmed ez-Zühd'de ve Hakîm et-Tirmizî'nin Mâlik b. Dînâr'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Allah Teâlâ buyurur ki: “Muhakkak Ben yeryüzü ehline azap etmeyi kastederim; fakat Kur'an meclislerinde oturanlara, mescitleri imar edenlere ve İslam çocuklarına baktığımda öfkem teskin olur.”

الْآيَة ٢٠

20. Ayet

وَأخرج مُسلم وَأَبُو دَاوُد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن النُّعْمَان بن بشير ﵁ قَالَ: كنت عِنْد مِنْبَر رَسُول الله ﷺ فِي نفر من أَصْحَابه فَقَالَ رجل مِنْهُم مَا أُبَالِي ان لَا أعمل لله عملا بعد الإِسلام إِلَّا أَن أَسْقِي الْحَاج

Müslim, Ebû Dâvûd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân, Taberânî, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin Nu'mân b. Beşîr'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) minberinin yanında ashâbından birkaç kişiyle beraberdik. İçlerinden bir adam şöyle dedi: “İslam'dan sonra hacılara su dağıtmaktan başka Allah için hiçbir amel işlememeyi dert etmem.”

وَقَالَ آخر: بل عمَارَة الْمَسْجِد الْحَرَام

Bir başkası: “Aksine Mescid-i Harâm'ı imar etmektir” dedi.

وَقَالَ آخر: بل الْجِهَاد فِي سَبِيل الله خير مِمَّا قُلْتُمْ

Bir diğeri ise: “Aksine Allah yolunda cihad, sizin söylediklerinizden daha hayırlıdır” dedi.

فزجرهم عمر ﵁ وَقَالَ: لَا تَرفعُوا أَصْوَاتكُم عِنْد مِنْبَر رَسُول الله ﷺ وَذَلِكَ يَوْم الْجُمُعَة - وَلَكِن إِذا صليتم الْجُمُعَة

Bunun üzerine Ömer (radıyallâhu anh) onları azarladı ve şöyle dedi: “Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) minberi yanında seslerinizi yükseltmeyin -bu da cuma günüydü-. Lâkin cumayı kıldığınızda,

دخلت على رَسُول الله ﷺ فأستفتيه فِيمَا اختلفتم فِيهِ فَانْزِل الله {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} إِلَى قَوْله {وَالله لَا يهدي الْقَوْم الظَّالِمين}

Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) yanına girer, ihtilaf ettiğiniz bu konuda fetva isterim.” Bunun üzerine Allah Teâlâ: {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} “Siz hacılara su vermeyi... mi yaptınız/saydınız?” ayetinden {وَالله لَا يهدي الْقَوْم الظَّالِمين} “Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez.” kavline kadar indirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} الْآيَة

İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} “Siz hacılara su vermeyi... mi yaptınız/saydınız?” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre:

وَذَلِكَ أَن الْمُشْركين قَالُوا: عمَارَة بَيت الله وَقيام على السِّقَايَة خير مِمَّن آمن وجاهد

Bu, müşriklerin: “Allah'ın evini imar etmek ve su dağıtma işini yürütmek, iman edip cihad edenden daha hayırlıdır” demeleri sebebiyleydi.

فَكَانُوا يفخرون بِالْحرم ويستكبرون بِهِ من أجل أَنهم أَهله وعماره فَذكر الله استكبارهم واعراضهم فَقَالَ لأهل الْحرم من الْمُشْركين (قد كَانَت آياتي تتلى عَلَيْكُم فكنتم على أعقابكم تنكصون

Onlar Harem ile övünür ve onun ehli ve imar edenleri oldukları için onunla kibirlenirlerdi. Allah onların kibirlenmelerini ve yüz çevirmelerini zikrederek müşriklerden Harem ehline şöyle buyurdu: (قد كَانَت آياتي تتلى عَلَيْكُم فكنتم على أعقابكم تنكصون

مستكبرين بِهِ سامرا تهجرون) (الْمُؤْمِنُونَ الْآيَة ٦٧)

مستكبرين بِهِ سامرا تهجرون) (Mü'minûn Suresi 67. Ayet) “Ayetlerim size okunurdu da siz ökçeleriniz üzerinde gerisin geri dönerdiniz; ona karşı kibirlenerek geceleyin hezeyanlar savururdunuz.”

يَعْنِي أَنهم كَانُوا يَسْتَكْبِرُونَ بِالْحرم

Yani onlar Harem ile kibirlenirlerdi.

وَقَالَ (بِهِ سامراً) كَانُوا بِهِ يسمرون ويهجون بِالْقُرْآنِ وَالنَّبِيّ ﷺ فَخير الإِيمان بِاللَّه وَالْجهَاد مَعَ نَبِي الله ﷺ على عمرَان الْمُشْركين الْبَيْت وقيامهم على السِّقَايَة وَلم يكن يَنْفَعهُمْ عِنْد الله تَعَالَى مَعَ الشّرك بِهِ وَإِن كَانُوا يعمرون بَيته ويخدمونه قَالَ الله {لَا يستوون عِنْد الله وَالله لَا يهدي الْقَوْم الظَّالِمين} يَعْنِي الَّذين زَعَمُوا أَنهم أهل الْعِمَارَة فسماهم الله ظالمين بشركهم فَلم تغن عَنْهُم الْعِمَارَة شَيْئا

(بِهِ سامراً) buyurmuştur ki: Onlar orada geceleyin toplanıp sohbet eder ve Kur'an'ı ve Peygamber'i (sallallâhu aleyhi ve sellem) hicvederlerdi. Allah'a iman etmeyi ve Allah'ın Peygamberi (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile birlikte cihad etmeyi, müşriklerin Beyt'i imar etmesinden ve su dağıtma işini yürütmesinden üstün kıldı. O'na şirk koşmalarıyla birlikte, Beyt'ini imar ediyor ve ona hizmet ediyor olsalar bile bu, Allah Teâlâ katında kendilerine hiçbir fayda sağlamadı. Allah Teâlâ: {لَا يستوون عِنْد الله وَالله لَا يهدي الْقَوْم الظَّالِمين} “Allah katında bir olmazlar. Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez.” buyurdu. Yani imar ehli olduklarını iddia edenleri kastederek, şirkleri sebebiyle Allah onları zalimler olarak isimlendirdi de imar işi kendilerine hiçbir fayda sağlamadı.

وأخرح ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ الْعَبَّاس ﵁ حِين أسر يَوْم بدر: إِن كُنْتُم سبقتمونا بالإِسلام وَالْهجْرَة وَالْجهَاد لقد كنت نعمر الْمَسْجِد الْحَرَام ونسقي الْحَاج ونفك العاني فَأنْزل الله {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} الْآيَة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre Abbâs (radıyallâhu anh) Bedir günü esir edildiğinde şöyle dedi: “Siz İslam, hicret ve cihad hususunda bizi geçtiyseniz de biz de Mescid-i Harâm'ı imar ediyor, hacılara su veriyor ve esiri kurtarıyorduk.” Bunun üzerine Allah Teâlâ: {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} “Siz hacılara su vermeyi... mi yaptınız/saydınız?” ayetini indirdi.

يَعْنِي أَن ذَلِك كَانَ فِي الشّرك فَلَا أقبل مَا كَانَ فِي الشّرك

Yani: “Şüphesiz o [yaptıklarınız] şirk içindeydi; şirk içindeyken yapılanı kabul etmem.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج وَعمارَة الْمَسْجِد الْحَرَام} الْآيَة

İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج وَعمارَة الْمَسْجِد الْحَرَام} “Hacılara su vermeyi ve Mescid-i Harâm'ı onarmayı... bir mi tuttunuz?” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre:

قَالَ: نزلت فِي عَليّ بن أبي طَالب وَالْعَبَّاس ﵁

Şöyle demiştir: “Ali b. Ebî Tâlib ve Abbâs (radıyallâhu anhümâ) hakkında indi.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الشّعبِيّ ﵁ قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} فِي الْعَبَّاس وَعلي ﵄ تكلما فِي ذَلِك

Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Şa'bî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bu {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} “Siz hacılara su vermeyi... mi saydınız?” ayeti, bu hususta konuşan Abbâs ve Ali (radıyallâhu anhümâ) hakkında indi.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن الشّعبِيّ ﵁ قَالَ: كَانَت بَين عَليّ وَالْعَبَّاس

İbn Merdûye'nin Şa'bî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ali ile Abbâs

رَضِي الله عَنْهُمَا مُنَازعَة فَقَالَ الْعَبَّاس لعَلي ﵁: أَنا عَم النَّبِي وَأَنت ابْن عَمه وإلي سِقَايَة الْحَاج وَعمارَة الْمَسْجِد الْحَرَام فَأنْزل الله {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} الْآيَة

(radıyallâhu anhümâ) arasında bir münakaşa geçti. Abbâs, Ali'ye (radıyallâhu anh): “Ben Peygamber'in amcasıyım, sen ise amcasının oğlusun; hacılara su verme ve Mescid-i Harâm'ı imar etme görevi de bana aittir” dedi. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} “Hacılara su vermeyi... bir mi tuttunuz?” ayetini indirdi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن الْحسن قَالَ: نزلت فِي عَليّ وَالْعَبَّاس وَعُثْمَان وَشَيْبَة تكلمُوا فِي ذَلِك

Abdürrezzâk'ın Hasan'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: [Bu ayet] bu hususta konuşan Ali, Abbâs, Osman ve Şeybe hakkında indi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن عُبَيْدَة ﵁ قَالَ: قَالَ عَليّ ﵁ للْعَبَّاس: لَو هَاجَرت إِلَى الْمَدِينَة

İbn Ebî Şeybe, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin Abdullah b. Ubeyde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Ali (radıyallâhu anh) Abbâs'a: “Keşke Medine'ye hicret etseydin” dedi.

قَالَ: أوَلست فِي أفضل من الْهِجْرَة أَلَسْت أَسْقِي الْحَاج وَأَعْمر الْمَسْجِد الْحَرَام فَنزلت هَذِه الْآيَة يَعْنِي قَوْله {أعظم دَرَجَة عِنْد الله} قَالَ: فَجعل الله للمدينة فضل دَرَجَة على مَكَّة

[Abbâs]: “Ben hicretten daha faziletli bir vazifede değil miyim? Ben hacılara su vermiyor ve Mescid-i Harâm'ı imar etmiyor muyum?” dedi. Bunun üzerine {أعظم دَرَجَة عِنْد الله} “Allah katında derece bakımından daha büyüktür.” kavli, yani bu ayet indi. [Ravi] dedi ki: “Böylece Allah, Medine'ye Mekke'ye karşı bir derece üstünlük kıldı.”

وَأخرج الْفرْيَابِيّ عَن ابْن سِيرِين قَالَ: قدم على بن أبي طالبي ﵁ مَكَّة فَقَالَ للْعَبَّاس ﵁: أَي عَم الا تهَاجر أَلا تلْحق برَسُول الله ﷺ فَقَالَ: أعمر الْمَسْجِد الْحَرَام وأحجب الْبَيْت

Feryâbî'nin İbn Sîrîn'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ali b. Ebî Tâlib (radıyallâhu anh) Mekke'ye geldi ve Abbâs'a (radıyallâhu anh): “Ey amca! Hicret etmez misin, Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) katılmaz mısın?” dedi. O da: “Mescid-i Harâm'ı imar ediyorum ve Kâbe'nin perdedarlığını yapıyorum” dedi.

فَأنْزل الله {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج وَعمارَة الْمَسْجِد الْحَرَام} الْآيَة

Bunun üzerine Allah Teâlâ: {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج وَعمارَة الْمَسْجِد الْحَرَام} “Hacılara su vermeyi ve Mescid-i Harâm'ı onarmayı... bir mi tuttunuz?” ayetini indirdi.

وَقَالَ لقوم قد سماهم: أَلا تُهَاجِرُونَ أَلا تَلْحَقُونَ برَسُول الله ﷺ فَقَالُوا: نُقِيم مَعَ اخواننا وَعَشَائِرنَا ومساكننا فَأنْزل الله تَعَالَى (قل إِن كَانَ آباؤكم) (التَّوْبَة الْآيَة ٢٤) الْآيَة كلهَا

[Ali] isimlerini belirttiği bir topluluğa da: “Hicret etmez misiniz, Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) katılmaz mısınız?” dedi. Onlar da: “Kardeşlerimiz, aşiretlerimiz ve meskenlerimizin yanında ikamet ederiz” dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ: (قل إِن كَانَ آباؤكم) (Tevbe Suresi 24. Ayet) “De ki: Eğer babalarınız...” ayetinin tamamını indirdi.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ ﵁ قَالَ: افتخر طَلْحَة بن شيبَة وَالْعَبَّاس وَعلي بن أبي طَالب فَقَالَ طَلْحَة: أَنا صَاحب الْبَيْت معي مفتاحه

İbn Cerîr'in Muhammed b. Kâ'b el-Kurazî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Talha b. Şeybe, Abbâs ve Ali b. Ebî Tâlib övündüler. Talha: “Ben Kâbe'nin sahibiyim, onun anahtarı yanımdadır” dedi.

وَقَالَ الْعَبَّاس ﵁: أَنا صَاحب السِّقَايَة والقائم عَلَيْهَا: فَقَالَ عَليّ ﵁: مَا أَدْرِي مَا تَقولُونَ: لقد صليت إِلَى الْقبْلَة قبل النَّاس وَأَنا صَاحب الْجِهَاد فَأنْزل الله {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} الْآيَة كلهَا

Abbâs (radıyallâhu anh): “Ben su dağıtma sahibiyim ve onun sorumlusuyum” dedi. Ali (radıyallâhu anh) ise: “Neden bahsettiğinizi bilmiyorum. Ben insanlardan önce kıbleye doğru namaz kıldım ve ben cihad sahibiyim” dedi. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} “Siz hacılara su vermeyi... bir mi tuttunuz?” ayetinin tamamını indirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: أقبل الْمُسلمُونَ على الْعَبَّاس وَأَصْحَابه الَّذين أَسرُّوا يَوْم بدر يعيرونهم بالشرك فَقَالَ الْعَبَّاس: أما - وَالله - لقد كُنَّا نعمر الْمَسْجِد الْحَرَام ونفك العاني ونحجب الْبَيْت ونسقي الْحَاج فَانْزِل الله {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} الْآيَة

İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh'in Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Müslümanlar, Bedir günü esir edilen Abbâs ve arkadaşlarına yönelip onları şirk ile ayıplamaya başladılar. Bunun üzerine Abbâs: “Vallahi biz Mescid-i Harâm'ı imar ediyor, esiri kurtarıyor, Kâbe'nin perdedarlığını yapıyor ve hacılara su veriyorduk” dedi. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} “Siz hacılara su vermeyi... mi saydınız?” ayetini indirdi.

وَأخرج أَبُو نعيم فِي فَضَائِل الصَّحَابَة وَابْن عَسَاكِر عَن أنس ﵁ قَالَ:

Ebû Nuaym Fedâilü's-Sahâbe'de ve İbn Asâkir'in Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir:

قعد الْعَبَّاس وَشَيْبَة صَاحب الْبَيْت يفتخران فَقَالَ لَهُ الْعَبَّاس ﵁: أَنا أشرف مِنْك أَنا عَم رَسُول الله ﷺ ووصي أَبِيه وساقي الحجيج

Abbâs ile Kâbe'nin sorumlusu Şeybe oturup birbirlerine karşı övünüyorlardı. Abbâs (radıyallâhu anh) ona: “Ben senden daha şerefliyim; ben Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) amcası, babasının vasisi ve hacıların sakisiyim” dedi.

فَقَالَ شيبَة: أَنا أشرف مِنْك أَنا أَمِين الله على بَيته وخازنه أَفلا ائتمنك كَمَا ائتمنني فَاطلع عَلَيْهِمَا عَليّ ﵁ فَأَخْبَرَاهُ بِمَا قَالَا

Şeybe ise: “Ben senden daha şerefliyim; ben Allah'ın evinin emini ve muhafızıyım. Beni emin kıldığı gibi seni emin kılmadı” dedi. Ali (radıyallâhu anh) onların yanına geliverdi; onlar da söylediklerini ona haber verdiler.

فَقَالَ عَليّ ﵁: أَنا أشرف مِنْكُمَا أَنا أوّل من آمن وَهَاجَر: فَانْطَلقُوا ثَلَاثَتهمْ إِلَى النَّبِي ﷺ فأخبروه

Bunun üzerine Ali (radıyallâhu anh): “Ben ikinizden de daha şerefliyim; ben ilk iman eden ve hicret eden kimseyim” dedi. Üçü birlikte Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) gidip durumu ona haber verdiler.

فَمَا أجابهم بِشَيْء فانصرفوا فَنزل عَلَيْهِ الْوَحْي بعد أَيَّام فَأرْسل إِلَيْهِم فَقَرَأَ عَلَيْهِم {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} إِلَى آخر الْعشْر

Onlara hiçbir cevap vermedi ve ayrılıp gittiler. Birkaç gün sonra kendisine vahiy indi; bunun üzerine onlara haber gönderdi ve kendilerine: {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} “Siz hacılara su vermeyi... bir mi tuttunuz?” ayetinden [ilgili bölümün] onuncu ayetinin sonuna kadar okudu.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن أبي حَمْزَة السَّعْدِيّ أَنه قَرَأَ {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج وَعمارَة الْمَسْجِد الْحَرَام}

Ebü'ş-Şeyh'in Ebû Hamza es-Sa'dî'den rivayet ettiğine göre o, {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج وَعمارَة الْمَسْجِد الْحَرَام} “Siz hacılara su vermeyi ve Mescid-i Harâm'ı imar etmeyi... bir mi tuttunuz?” şeklinde okumuştur.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} قَالَ: أَرَادوا أَن يدعوا السِّقَايَة والحجابة فَقَالَ رَسُول الله ﷺ لَا تدعوها فَإِن لكم فِيهَا خيرا

Ebü'ş-Şeyh'in Hasan'dan (radıyallâhu anh) {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} “Siz hacılara su vermeyi... bir mi tuttunuz?” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: [Hacılara] su verme ve [Kâbe'nin] perdedarlık görevini bırakmak istediler. Bunun üzerine Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Onu bırakmayın, zira bunda sizin için bir hayır vardır” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو الشَّيْخ عَن عبد الله بن السَّائِب ﵁ قَالَ: اشرب من سِقَايَة الْعَبَّاس فَإِنَّهَا من السّنة

İbn Ebî Şeybe ve Ebü'ş-Şeyh'in Abdullah b. es-Sâib'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Abbâs'ın sakiliğinden içiniz; çünkü bu sünnettendir.”

وَفِي لفظ ابْن أبي شيبَة: فَإِنَّهُ من تَمام الْحَج

İbn Ebî Şeybe'nin lafzında ise: “Çünkü o, haccın tamamındandır” [şeklindedir].

وَأخرج البُخَارِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن رَسُول الله ﷺ جَاءَ إِلَى السِّقَايَة فَاسْتَسْقَى فَقَالَ للْعَبَّاس: يَا فضل اذْهَبْ إِلَى أمك فَائت رَسُول الله بشراب من عِنْدهَا فَقَالَ: اسْقِنِي

Buhârî, Hâkim —ve bunu sahihlemiştir— ile es-Sünen'de Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) su dağıtılan yere geldi ve su istedi. Abbâs'a: “Ey Fadl! Annene git ve Resûlullah'a onun yanından bir içecek getir” dedi. Bunun üzerine [Allah Resûlü]: “Bana [buradan] içir” buyurdu.

فَقَالَ: يَا رَسُول الله انهم يجْعَلُونَ أَيْديهم فِيهِ

[Fadl]: “Ey Allah'ın Resûlü, onlar ellerini onun içine sokuyorlar” dedi.

فَقَالَ: اسْقِنِي

Bunun üzerine: “Bana [buradan] içir” buyurdu.

فَشرب مِنْهُ ثمَّ أَتَى زَمْزَم وهم يسقون ويعملون فِيهَا فَقَالَ: اعْمَلُوا فَإِنَّكُم على عمل صَالح لَوْلَا أَن تغلبُوا لنزلت حَتَّى أَضَع الْحَبل على هَذِه وَأَشَارَ إِلَى عَاتِقه

Ondan içti, sonra Zemzem'in yanına geldi. Onlar su çekip dağıtıyor ve orada çalışıyorlardı. Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Çalışınız! Şüphesiz siz salih bir amel üzerindesiniz. Eğer [insanların size] üstün gelmesinden (izdiham yapmasından) [endişelenmeseydim], ipi şunun üzerine koymak üzere inerdim” dedi ve omzuna işaret etti.

وَأخرج أَحْمد عَن أبي مَحْذُورَة ﵁ قَالَ: جعل رَسُول الله ﷺ الْأَذَان لنا ولموالينا والسقاية لنَبِيّ هَاشم والحجابة لبني عبد الدَّار

Ahmed'in Ebû Mahzûre'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ezanı bize ve azatlılarımıza, su dağıtımını (sikaye) Hâşimoğullarına, Kâbe'nin perdedarlığını (hicabe) ise Abdüddâroğullarına vermiştir.

وَأخرج ابْن سعد عَن عَليّ ﵁ قَالَ قلت للْعَبَّاس ﵁: سل لنا رَسُول الله ﷺ أَلا نَأْتِيك بِمَاء لم تمسه الْأَيْدِي قَالَ: بلَى فاسقوني فسقوه ثمَّ أَتَى زَمْزَم فَقَالَ: استقوا لي مِنْهَا دلواً فأخرجوا مِنْهَا دلواً فَمَضْمض مِنْهُ ثمَّ مجه فِيهِ ثمَّ قَالَ: أعيدوه ثمَّ قَالَ: إِنَّكُم على عمل صَالح ثمَّ قَالَ: لَوْلَا أَن تغلبُوا عَلَيْهِ لنزلت فنزعت مَعكُمْ

İbn Sa'd'ın Ali'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Abbâs'a (radıyallâhu anh): “Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) bizim için sor; sana el değmemiş bir su getirmeyelim mi?” dedim. O da: “Evet, bana [ondan] içirin” dedi; onlar da ona içirdiler. Sonra Zemzem'in yanına geldi ve: “Benim için oradan bir kova su çekin” dedi. Oradan bir kova [su] çıkardılar. Ondan ağzını çalkaladı, sonra onu kovaya geri püskürttü ve: “Onu geri dökün” dedi. Sonra: “Şüphesiz siz salih bir amel üzerindesiniz” buyurdu; ardından: “Eğer [insanlar izdihamla] size üstün gelmeyecek olsaydı, iner ve sizinle birlikte su çekerdim” buyurdu.

وَأخرج ابْن سعد عَن جَعْفَر بن تَمام قَالَ: جَاءَ جلّ إِلَى ابْن عَبَّاس ﵄ فَقَالَ: أَرَأَيْت مَا تسقون النَّاس من نَبِيذ هَذَا الزَّبِيب أسنة تَبْغُونَهَا أم تَجِدُونَ هَذَا أَهْون عَلَيْكُم من البن وَالْعَسَل قَالَ ابْن عَبَّاس ﵄: أَن رَسُول الله ﷺ أَتَى الْعَبَّاس وَهُوَ يسْقِي النَّاس فَقَالَ اسْقِنِي

İbn Sa'd'ın Ca'fer b. Temâm'dan rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Bir adam İbn Abbâs'a (radıyallâhu anhümâ) gelip: “İnsanlara içirdiğiniz bu kuru üzüm şırası hakkında ne dersiniz? Aradığınız bir sünnet midir, yoksa bunu süt ve baldan daha zahmetsiz mi buluyorsunuz?” dedi. İbn Abbâs (radıyallâhu anhümâ) şöyle dedi: “Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem), insanlara su içirmekte olan Abbâs'a geldi ve: ‘Bana içir’ buyurdu.

فَدَعَا الْعَبَّاس بعساس من نَبِيذ فَتَنَاول رَسُول الله ﷺ عساً مِنْهَا فَشرب ثمَّ قَالَ: أَحْسَنْتُم هَكَذَا فَاصْنَعُوا

Bunun üzerine Abbâs şıra kadehlerini istedi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) onlardan bir kadeh alıp içti; sonra: ‘İyi yaptınız, işte böyle yapın’ buyurdu.

قَالَ ابْن عَبَّاس ﵄: فَمَا يسرني أَن سقايتها جرت عليَّ لَبَنًا وَعَسَلًا مَكَان قَول رَسُول الله ﷺ: أَحْسَنْتُم هَكَذَا فافعلوا

İbn Abbâs (radıyallâhu anhümâ) dedi ki: Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) ‘İyi yaptınız, işte böyle yapın’ sözü yerine, bu sakiyeliğin bana süt ve bal olarak akması beni sevindirmezdi.”

وَأخرج ابْن سعد عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: اشرب من سِقَايَة آل الْعَبَّاس فَإِنَّهَا من السّنة

İbn Sa'd'ın Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Abbâs ailesinin sakiliğinden içiniz; çünkü bu sünnettendir.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عَطاء ﵁ فِي قَوْله {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} قَالَ: زَمْزَم

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Atâ'dan (radıyallâhu anh) {أجعلتم سِقَايَة الْحَاج} “Siz hacılara su vermeyi... bir mi tuttunuz?” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: “Zemzem'dir” demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف والأزرقي فِي تَارِيخ مَكَّة وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن الزُّهْرِيّ ﵁ قَالَ: أول مَا ذكر من عبد الْمطلب جد رَسُول الله ﷺ: أَن قُريْشًا خرجت من الْحرم فارّة من أَصْحَاب الْفِيل وَهُوَ غُلَام شَاب فَقَالَ: وَالله لَا أخرج من حرم الله أَبْتَغِي الْعِزّ فِي غَيره

Abdurrezzâk el-Musannef'te, Ezrakî Târîhu Mekke'de ve Beyhakî ed-Delâil'de Zührî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) dedesi Abdülmuttalib hakkında ilk zikredilen şudur: Kureyş, Fil ehlinden kaçarak Harem'den çıktığında o henüz genç bir delikanlıydı ve şöyle dedi: “Vallahi Allah'ın Harem'inden başka bir yerde izzet aramak için asla çıkmam.”

فَجَلَسَ عِنْد الْبَيْت وأجلت عَنهُ قُرَيْش فَقَالَ: اللَّهُمَّ إِن الْمَرْء يمْنَع رَحْله فامنع رحالك لَا يغلبن صليبهم وضلالهم عَدو محالك فَلم يزل ثَابتا فِي الْحرم حَتَّى أهلك الله الْفِيل وَأَصْحَابه فَرَجَعت قُرَيْش وَقد عظم فِيهَا لِصَبْرِهِ وتعظيمه محارم الله فَبَيْنَمَا هُوَ فِي ذَلِك وَقد ولد لَهُ أكبر بنيه فَأدْرك - وَهُوَ الْحَارِث بن عبد الْمطلب - فَأتي عبد الْمطلب فِي الْمَنَام فَقيل لَهُ: احْفِرْ زَمْزَم خبيئة الشَّيْخ الْأَعْظَم فَاسْتَيْقَظَ فَقَالَ: اللهمَّ بيِّن لي

Kâbe'nin yanında oturdu ve Kureyş oradan uzaklaştı. Bunun üzerine şöyle dedi: “Allahım! Kişi devesini/yükünü korur, Sen de kendi yüklerini (evini) koru! Onların haçı ve sapıklığı Senin karşı konulmaz kudretine asla galip gelmesin!” Allah, fili ve sahiplerini helak edene kadar Harem'de sebat etmeye devam etti. Kureyş geri döndüğünde, sabrı ve Allah'ın hürmetlerine gösterdiği tazim sebebiyle aralarında onun değeri büyüdü. O bu haldeyken ve oğullarının en büyüğü doğup ergenlik çağına ermişken —ki o, Hâris b. Abdilmuttalib'dir— Abdülmuttalib'e rüyasında gelindi ve kendisine: “Büyük şeyhin gizli hazinesi olan Zemzem'i kaz!” denildi. Uyanınca: “Allahım, bana açıkla!” dedi.

فَأتي فِي النام مرّة أُخْرَى فَقيل: احفرتكم بَين الفرث وَالدَّم فِي مَبْحَث الْغُرَاب فِي قَرْيَة النَّمْل مُسْتَقْبل الأنصاب الْحمر

Sonra rüyasında bir kez daha gelindi ve şöyle denildi: “İşkembe pisliği ile kan arasında, karganın gagaladığı yerde, karınca yuvasında, kırmızı putların karşısında onu kaz!”

فَقَامَ عبد الْمطلب فَمشى حَتَّى جلس فِي الْمَسْجِد الْحَرَام ينْتَظر مَا سمي لَهُ من الْآيَات فنحرت بقرة بالجزورة فانفلتت من جازرها تَحْمِي نَفسهَا حَتَّى غلب عَلَيْهَا الْمَوْت فِي الْمَسْجِد فِي مَوضِع زَمْزَم فجزرت تِلْكَ الْبَقَرَة من مَكَانهَا حَتَّى احْتمل لَحمهَا فَأقبل غراب يهوي حَتَّى وَقع فِي الفرث فبحث عَن قَرْيَة النَّمْل فَقَامَ عبد الْمطلب فحفر هُنَاكَ فَجَاءَتْهُ قُرَيْش فَقَالَت لعبد الْمطلب: مَا هَذَا الصَّنِيع إِنَّمَا لم

Bunun üzerine Abdülmuttalib kalkıp yürüdü ve kendisine belirtilen işaretleri beklemek üzere Mescid-i Harâm'da oturdu. Derken kesim yerinde bir inek boğazlandı; inek kasabından kaçıp kendini korumaya çalışırken Mescid'de, Zemzem'in yerinde öldü. O inek bulunduğu yerde yüzülüp parçalandı ve eti taşındı. Derken bir karga süzülerek gelip işkembe pisliğinin üzerine kondu ve karınca yuvasını gagaladı. Bunun üzerine Abdülmuttalib kalkıp orayı kazmaya başladı. Kureyş ona gelip Abdülmuttalib'e şöyle dedi: “Bu yaptığın nedir? Biz seni

نَكُنْ نرميك بِالْجَهْلِ لم تحفر فِي مَسْجِدنَا فَقَالَ عبد الْمطلب: إِنِّي لحافر هَذَا الْبِئْر وَمُجاهد من صدني عَنْهَا

cahillikle itham etmezdik. Mescidimizi niçin kazıyorsun?” Bunun üzerine Abdülmuttalib: “Ben bu kuyuyu mutlaka kazacağım ve beni bundan alıkoymaya çalışanla da mücadele edeceğim” dedi.

فَطَفِقَ هُوَ وَولده الْحَارِث وَلَيْسَ لَهُ ولد يَوْمئِذٍ غَيره فسفه عَلَيْهِمَا يَوْمئِذٍ نَاس من قُرَيْش فنازعوهما وقاتلوهما وتناهى عَنهُ نَاس من قُرَيْش لما يعلمُونَ من عتق نسبه وَصدقه واجتهاده فِي دينهم

O ve oğlu Hâris —ki o gün ondan başka çocuğu yoktu— kazmaya koyuldular. O gün Kureyş'ten birtakım kimseler onlara karşı saygısızlık edip çekiştiler ve onlarla kavga ettiler. Kureyş'ten bazı kimseler ise nesebinin asaletini, doğruluğunu ve dinleri hususundaki gayretini bildikleri için ona [karşı çıkmaktan] vazgeçtiler.

حَتَّى إِذا أمكن الْحفر وَاشْتَدَّ عَلَيْهِ الْأَذَى نذر أَن وَفِي لَهُ عشرَة من الْولدَان ينْحَر أحدهم ثمَّ حفر حَتَّى أدْرك سيوفاً دفنت فِي زَمْزَم حِين دفنت فَلَمَّا رَأَتْ قُرَيْش أَنه قد أدْرك السيوف قَالُوا: يَا عبد الْمطلب أجدنا مِمَّا وجدت

Nihayet kazı ilerleyip kendisine yapılan eziyet şiddetlenince, eğer kendisine on erkek çocuk tamamlanırsa onlardan birini kurban etmeyi adadı. Sonra [kazmaya devam etti], nihayet Zemzem kapatıldığı zaman içine gömülmüş olan kılıçlara ulaştı. Kureyş onun kılıçlara ulaştığını görünce: “Ey Abdülmuttalib, bulduklarından bize de pay ver!” dediler.

فَقَالَ عبد الْمطلب: هَذِه السيوف لبيت الله

Bunun üzerine Abdülmuttalib: “Bu kılıçlar Allah'ın Evinindir” dedi.

فحفر حَتَّى انبط المَاء فِي التُّرَاب وفجرها حَتَّى لَا تنزف وَبنى عَلَيْهَا حوضاً فَطَفِقَ هُوَ وَابْنه ينزعان فيملآن ذَلِك الْحَوْض فيشربه الْحَاج فيكسره أنَاس حسدة من قُرَيْش فَيُصْلِحهُ عبد الْمطلب حِين يصبح

Topraktan su fışkırana kadar kazdı ve suyun tükenmemesi için kaynağını açtı; üzerine de bir havuz inşa etti. O ve oğlu su çekip o havuzu doldurmaya başladılar; hacılar da ondan içiyordu. Kureyş'ten kıskanç birtakım insanlar o havuzu yıkıyor, Abdülmuttalib ise sabah olunca onu onarıyordu.

فَلَمَّا أَكْثرُوا فَسَاده دَعَا عبد الْمطلب ربه فأريَ فِي الْمَنَام فَقيل لَهُ: قل اللهمَّ لَا أحلهَا المغتسل وَلَكِن هِيَ للشاربين حل وبل ثمَّ كفيتهم

Onlar bu bozgunculuğu çoğaltınca Abdülmuttalib Rabbine dua etti. Rüyasında kendisine şöyle denildiği gösterildi: “De ki: Allahım, ben onu yıkanana helal kılmam; fakat o içenlere helal ve şifadır. Sonra sen onların hakkından gelinirsin.”

فَقَامَ عبد الْمطلب حِين اخْتلفت قُرَيْش فِي الْمَسْجِد فَنَادَى بِالَّذِي أرى ثمَّ انْصَرف فَلم يكن يفْسد حَوْضه ذَلِك عَلَيْهِ أحد من قُرَيْش إِلَّا رمى فِي جسده بداء حَتَّى تركُوا حَوْضه وسقايته ثمَّ تزوّج عبد الْمطلب النِّسَاء فولد لَهُ عشرَة رَهْط

Kureyş Mescid'de toplandığı sırada Abdülmuttalib ayağa kalktı ve rüyada kendisine gösterilen şeyi seslice bildirdi, sonra dönüp gitti. Kureyş'ten kim onun bu havuzunu bozmaya kalkışsa, bedenine bir hastalık isabet ederdi; nihayet onun havuzuna ve sakiliğine dokunmaktan vazgeçtiler. Sonra Abdülmuttalib kadınlarla evlendi ve on erkek çocuğu dünyaya geldi.

فَقَالَ: اللهمَّ إِنِّي كنت نذرت لَك نحر أحدهم وَإِنِّي أَقرع بَينهم فأصيب بذلك من شِئْت

Bunun üzerine: “Allahım! Ben onlardan birini Senin için kurban etmeyi adamıştım. Şimdi aralarında kura çekiyorum; dilediğine bunu isabet ettir” dedi.

فأقرع بَينهم فطارت الْقرعَة على عبد الله وَكَانَ أحب وَلَده إِلَيْهِ فَقَالَ عبد الْمطلب: اللَّهُمَّ هُوَ أحب إِلَيْك أم مائَة من الابل ثمَّ أَقرع بَينه وَبَين الْمِائَة من الإِبل فطارت الْقرعَة على الْمِائَة من الإِبل فنحرها عبد الْمطلب

Aralarında kura çekti; kura, çocuklarının kendisine en sevimlisi olan Abdullah'a çıktı. Abdülmuttalib: “Allahım! O mu Sana daha sevimlidir, yoksa yüz deve mi?” dedi. Sonra onunla yüz deve arasında kura çekti; kura yüz deveye çıktı ve Abdülmuttalib onları kurban etti.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ قَالَ: قَالَ عبد الْمطلب: إِنِّي لنائم فِي الْحجر إِذْ أَتَانِي آتٍ فَقَالَ: أحفر طيبَة

Ezrakî ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin Ali b. Ebî Tâlib'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Abdülmuttalib dedi ki: Ben Hicr'de uyumaktayken bir gelen geldi ve bana: “Tayyibe'yi kaz!” dedi.

قلت: وَمَا طيبَة فَذهب عني فَلَمَّا كَانَ من الْغَد رجعت إِلَى مضجعي فَنمت بِهِ فَجَاءَنِي فَقَالَ: احْفِرْ زَمْزَم

“Tayyibe nedir?” dedim; benden uzaklaşıp gitti. Ertesi gün olduğunda yatagıma dönüp uyudum; tekrar bana gelip: “Zemzem'i kaz!” dedi.

فَقلت: وَمَا زَمْزَم قَالَ: لَا تنزف وَلَا تذم تَسْقِي الحجيج الْأَعْظَم عِنْد قَرْيَة النَّمْل

“Zemzem nedir?” dedim. O: “Tükenmez, yerilmez; karınca yuvasının yanında en büyük hacı topluluğunu sular” dedi.

قَالَ: فَلَمَّا أبان لَهُ شَأْنهَا وَدلّ على موضعهَا وَعرف أَن قد صدق غَدا بمعول وَمَعَهُ ابْنه الْحَارِث لَيْسَ لَهُ يَوْمئِذٍ غَيره فحفر فَلَمَّا بدا لعبد الْمطلب الطي كبر فَعرفت قُرَيْش أَنه قد أدْرك حَاجته فَقَامُوا إِلَيْهِ فَقَالُوا: يَا عبد الْمطلب إِنَّهَا بِئْر إِسْمَعِيل وَإِن لنا فِيهَا حَقًا فأشركنا مَعَك فِيهَا فَقَالَ: مَا أَنا بفاعل إِن هَذَا

[Ali] dedi ki: Onun durumunu kendisine açıklayıp yerini gösterince ve onun doğru söylediğini anlayınca, sabahleyin yanına bir kazma ve o gün kendisinden başka çocuğu olmayan oğlu Hâris'i alarak gitti ve kazdı. Taşla örülü kısım Abdülmuttalib'e görününce tekbir getirdi. Kureyş onun aradığına ulaştığını anladı ve yanına gelerek şöyle dediler: “Ey Abdülmuttalib! Şüphesiz bu İsmâil'in kuyusudur ve bunda bizim de hakkımız vardır; öyleyse bizi de kendinle birlikte buna ortak et.” O da: “Bunu yapacak değilim; şüphesiz bu

الْأَمر خصصت بِهِ دونكم وأعطيته من بَيْنكُم

iş, size değil sadece bana has kılındı ve aranızdan bana verildi” dedi.

قَالُوا: فأنصفنا فإنَّا غير تاركيك حَتَّى نحاكمك

Onlar: “Bize adaletli davran; aramızda hakem tayin edip hükme varana kadar senin peşini bırakmayız” dediler.

قَالَ: فاجعلوا بيني وَبَيْنكُم من شِئْتُم أحاكمكم

O da: “Benimle sizin aranızda dilediğinizi [hakem] yapın, sizinle onun huzurunda muhakeme olayım” dedi.

قَالُوا: كاهنة من سعد هُذَيْل

Onlar: “Sa'd b. Hüzeyl'in kadın kahini olsun” dediler.

قَالَ: نعم - وَكَانَت باشراف الشَّام - فَركب عبد الْمطلب وَمَعَهُ نفر من بني عبد منَاف وَركب من كل ركب من قُرَيْش نفر - وَالْأَرْض إِذْ ذَاك مفاوز - فَخَرجُوا حَتَّى إِذا كَانُوا بِبَعْض المفاوز بَين الْحجاز وَالشَّام فنى مَاء عبد الْمطلب وَأَصْحَابه فظمئوا حَتَّى أيقنوا بالهلكة فاستسقوا مِمَّن مَعَهم من قبائل قُرَيْش فَأَبَوا عَلَيْهِم وَقَالُوا: إِنَّا فِي مفازة نخشى فِيهَا على أَنْفُسنَا مثل مَا أَصَابَكُم

“Olur” dedi; kadın ise Şam'ın yüksek yerlerindeydi. Abdülmuttalib ve beraberinde Benî Abdümenâf'tan bir grup bineklerine bindiler; Kureyş'in her kabilesinden de bir grup bineklerine bindi —o zamanlar yeryüzü çöldü—. Yola çıktılar; nihayet Hicaz ile Şam arasındaki çöllerden birine vardıklarında Abdülmuttalib ve arkadaşlarının suyu tükendi; öyle susadılar ki helak olacaklarına kanaat getirdiler. Beraberlerindeki Kureyş kabilelerinden su istediler; fakat onlar vermekten kaçındılar ve: “Biz de bir çöldeyiz, sizin başınıza gelenin bizim başımıza da gelmesinden korkuyoruz” dediler.

فَلَمَّا رأى عبد الْمطلب مَا صنع الْقَوْم وَمَا يتخوف على نَفسه وَأَصْحَابه قَالَ: مَاذَا ترَوْنَ قَالُوا: مَا رَأينَا الا تبع لرأيك فمرنا مَا شِئْت

Abdülmuttalib kavmin ne yaptığını ve kendisi ile arkadaşları adına içine düştüğü tehlikeyi görünce: “Ne düşünüyorsunuz?” dedi. Onlar da: “Bizim görüşümüz ancak senin görüşüne tabidir; bize dilediğini emret” dediler.

قَالَ: فَإِنِّي أرى أَن يحْفر كل رجل مِنْكُم لنَفسِهِ لما بكم الْآن من الْقُوَّة كلما مَاتَ رجل دَفنه أَصْحَابه فِي حفرته ثمَّ واروه حَتَّى يكون آخركم رجلا فضيعة رجل وَاحِد أيسر من ضَيْعَة ركب جَمِيعًا

O da şöyle dedi: “Ben, şu anki gücünüz yerindeyken her birinizin kendisi için bir çukur kazmasını uygun görüyorum. Bir adam öldükçe arkadaşları onu çukuruna defnetsin ve üzerini örtsün; ta ki aranızdan geriye tek bir adam kalsın. Zira tek bir adamın zayi olması, bütün kafilenin toptan helak olmasından daha ehvendir.”

قَالُوا: سمعنَا مَا أردْت

“İstediğin şeyi işittik [ve kabul ettik]” dediler.

فَقَامَ كل رجل مِنْهُم يحْفر حفرته ثمَّ قعدوا ينتظرون الْمَوْت عطشاً ثمَّ إِن عبد الْمطلب قَالَ لأَصْحَابه: وَالله إِن إلقاءنا بِأَيْدِينَا لعجز مَا نبتغي لأنفسنا حِيلَة عَسى الله أَن يرزقنا مَاء بِبَعْض الْبِلَاد ارحلوا فارتحلوا حَتَّى فرغوا وَمن مَعَهم من قُرَيْش ينظرُونَ إِلَيْهِم وَمَا هم فاعلون فَقَامَ عبد الْمطلب إِلَى رَاحِلَته فركبها فَلَمَّا انبعثت انفجرت من تَحت خفها عين من مَاء عذب فَكبر عبد الْمطلب وَكبر أَصْحَابه ثمَّ نزل فَشرب وَشَرِبُوا واستقوا حَتَّى ملأوا سقيتهم ثمَّ دَعَا الْقَبَائِل الَّتِي مَعَه من قُرَيْش فَقَالَ: هَلُمَّ المَاء قد سقانا الله تَعَالَى فَاشْرَبُوا واستقوا

Bunun üzerine her biri kalkıp kendi çukurunu kazdı, sonra susuzluktan ölmeyi bekleyerek oturdular. Ardından Abdülmuttalib arkadaşlarına: “Vallahi ellerimizle kendimizi ölüme bırakmamız acizliktir; kendimiz için bir çare aramayalım mı? Umulur ki Allah bize beldelerden birinde su rızıklandırır. Haydi yola çıkın!” dedi. Hemen bineklerine yüklendiler ve hazırlandılar; yanlarındaki Kureyşliler de onlara ve ne yapacaklarına bakıyorlardı. Abdülmuttalib biniti başına gidip üzerine bindi. Binit hareket ettiği anda, ayağının altından tatlı bir su kaynağı fışkırdı. Bunun üzerine Abdülmuttalib tekbir getirdi, arkadaşları da tekbir getirdiler. Sonra indi, [kendisi] içti, onlar da içtiler ve kırbalarını doldurana kadar su aldılar. Sonra yanında bulunan Kureyş kabilelerini çağırdı ve: “Suya gelin! Allah Teâlâ bize su içirdi; haydi için ve suyunuzu alın!” dedi.

فَقَالَت الْقَبَائِل الَّتِي نازعته: قد - وَالله - قضى الله لَك يَا عبد الْمطلب علينا وَالله لَا نخاصمك فِي زَمْزَم

Bunun üzerine onunla çekişen kabileler şöyle dediler: “Vallahi Allah senin lehine, bizim aleyhimize hükmetti ey Abdülmuttalib! Vallahi Zemzem konusunda seninle artık asla tartışmayız.

فَارْجِع إِلَى سقايتك راشداً

Doğru yolda olarak sakiliğine geri dön!”

فَرجع وَرَجَعُوا مَعَه وَلم يمضوا إِلَى الكاهنة وخلوا بَينه وَبَين زَمْزَم

Bunun üzerine o döndü, onlar da onunla birlikte döndüler; kahineye gitmediler ve onu Zemzem ile baş başa bıraktılar.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَابْن ماجة وَعمر بن شبة والفاكهاني فِي تَارِيخ مَكَّة وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طَرِيق أبي الزبير عَن جَابر بن عبد الله رضى الله عَنهُ قَالَ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: مَاء زَمْزَم لما شرب لَهُ

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, İbn Mâce, Ömer b. Şebbe, Târîhu Mekke'de Fâkihî, el-Evsat'ta Taberânî, İbn Adiy ve es-Sünen'de Beyhakî'nin Ebü'z-Zübeyr kanalıyla Câbir b. Abdillâh'tan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: “Zemzem suyu ne niyetle içilirse onun içindir.”

وَأخرج المستغفري فِي الطِّبّ عَن جَابر بن عبد الله ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَاء زَمْزَم لما شرب لَهُ من شربه لمَرض شفَاه الله أَو جوع أشبعه الله أَو لحَاجَة قَضَاهَا الله

Müstağfirî et-Tıbb'da Câbir b. Abdillâh'tan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Zemzem suyu ne niyetle içilirse onun içindir; kim onu bir hastalık için içerse Allah ona şifa verir veya bir açlık için içerse Allah onu doyurur yahut bir hacet için içerse Allah onu giderir.”

وَأخرج الدينَوَرِي فِي المجالسة عَن الْحميدِي - وَهُوَ شيخ البُخَارِيّ ﵄ قَالَ: كُنَّا عِنْد ابْن عَيْنِيَّة فحدثنا بِحَدِيث مَاء زَمْزَم لما شرب لَهُ فَقَامَ رجل من الْمجْلس ثمَّ عَاد فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّد لَيْسَ الحَدِيث الَّذِي قد حَدَّثتنَا فِي زَمْزَم صَحِيحا

Dîneverî el-Mücâlese'de, Buhârî'nin hocası olan Humeydî'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İbn Uyeyne'nin yanındaydık; bize ‘Zemzem suyu ne niyetle içilirse onun içindir’ hadisini rivayet etti. Meclisten bir adam kalktı, sonra geri dönüp: “Ey Ebû Muhammed! Zemzem hakkında bize rivayet ettiğin hadis sahih değildir” dedi.

فَقَالَ: بلَى

O da: “Bilakis [sahihtir]” dedi.

فَقَالَ الرجل: فَإِنِّي شربت الْآن دلواً من زَمْزَم على أَن تُحَدِّثنِي بِمِائَة حَدِيث

Bunun üzerine adam: “Ben şimdi bana yüz hadis rivayet etmen niyetiyle Zemzem'den bir kova içtim” dedi.