Binûn

Tevbe Suresi — 4. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَقَالَ سُفْيَان ﵁: اقعد فَقعدَ

Bunun üzerine Süfyân (radıyallâhu anh): “Otur” dedi, o da oturdu.

فحدثه بِمِائَة حَدِيث

Ve ona yüz hadis rivayet etti.

وَأخرج الْفَاكِهَانِيّ فِي تَارِيخ مَكَّة عَن عباد بن عبد الله بن الزبير ﵁ قَالَ: حج مُعَاوِيَة ﵁ وحججنا مَعَه فَلَمَّا طَاف بِالْبَيْتِ صلى عِنْد الْمقَام رَكْعَتَيْنِ ثمَّ مر بزمزم وَهُوَ خَارج إِلَى الصَّفَا فَقَالَ: يَا غُلَام انْزعْ لي مِنْهَا دلواً

Fâkihî Târîhu Mekke'de Abbâd b. Abdillâh b. ez-Zübeyr'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Muâviye (radıyallâhu anh) hac yaptı, biz de onunla birlikte hac yaptık. Beyt'i tavaf edince Makâm'ın yanında iki rekât namaz kıldı. Sonra Safâ'ya çıkarken Zemzem'in yanından geçti ve: “Ey köle, oradan bana bir kova [su] çek!” dedi.

فَنزع لَهُ دلواً يشرب وصب على وَجهه وَخرج وَهُوَ يَقُول: مَاء زَمْزَم لما شرب لَهُ

Bunun üzerine ona bir kova çekti; içti, yüzüne döktü ve: “Zemzem suyu ne niyetle içilirse onun içindir” diyerek çıktı.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عبد الله بن عمر ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَاء زَمْزَم لما شرب لَهُ

Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da Abdullah b. Ömer'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Zemzem suyu ne niyetle içilirse onun içindir.”

وَأخرج الْحَافِظ أَبُو الْوَلِيد بن الدّباغ ﵁ فِي فَوَائده وَالْبَيْهَقِيّ والخطيب فِي تَارِيخه عَن سُوَيْد بن سعيد ﵁ قَالَ: رَأَيْت ابْن الْمُبَارك ﵁ أَتَى زَمْزَم فَمَلَأ إِنَاء ثمَّ اسْتقْبل الْكَعْبَة فَقَالَ: اللَّهُمَّ إِن ابْن أبي الموَالِي حَدثنَا عَن ابْن الْمُنْكَدر عَن جَابر ﵁: أَن النَّبِي ﷺ قَالَ مَاء زَمْزَم لما شرب لَهُ

Hâfız Ebü'l-Velîd b. ed-Debbâğ (radıyallâhu anh) Fevâid'inde, Beyhakî ve Târîh'inde Hatîb, Süveyd b. Saîd'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: İbnü'l-Mübârek'i (radıyallâhu anh) gördüm; Zemzem'e geldi, bir kabı doldurdu, sonra Kâbe'ye yönelip şöyle dedi: “Allahım! Şüphesiz İbn Ebî'l-Mevâlî bize İbnü'l-Münkedir'den, o da Câbir'den (radıyallâhu anh) Nebî'nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) ‘Zemzem suyu ne niyetle içilirse onun içindir’ buyurduğunu rivayet etti.

وَهُوَ ذَا أشْرب هَذَا لعطش يَوْم الْقِيَامَة

İşte ben de bunu kıyamet gününün susuzluğu için içiyorum.”

ثمَّ شربه

Sonra onu içti.

واخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ من طَرِيق أبي الزبير عَن جَابر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَاء زَمْزَم لما شرب لَهُ قَالَ الْحَكِيم: وحَدثني أبي قَالَ: دخلت الطّواف فِي لَيْلَة ظلماء فأخذني من الْبَوْل مَا شغلني فَجعلت أعتصر حَتَّى آذَانِي وَخفت إِن خرجت من الْمَسْجِد أم أَطَأ بعض تِلْكَ الأقذار وَذَلِكَ أَيَّام الْحَج فَذكرت هَذَا الحَدِيث فَدخلت زَمْزَم فتضلعت مِنْهُ فَذهب عني إِلَى الصَّباح

Hakîm et-Tirmizî, Ebü'z-Zübeyr kanalıyla Câbir'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Zemzem suyu ne niyetle içilirse onun içindir.” Hakîm dedi ki: Babam bana anlatıp şöyle dedi: “Karanlık bir gecede tavafa girdim. Beni meşgul eden bir idrar sıkışması tuttu; o kadar kendimi sıktım ki bana eziyet verdi. Mescidden çıkarsam o pisliklerin bir kısmına basarım diye korktum —ki bu hac günleriydi—. Bu hadisi hatırladım, hemen Zemzem'e girip ondan kana kana içtim. Böylece sabaha kadar benden [o sıkıntı] gitti.”

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ خير مَاء على وَجه الأَرْض زَمْزَم فِيهِ طَعَام من الطّعْم وشفاء من السقم

Taberânî'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Yeryüzündeki en hayırlı su Zemzem'dir; onda doyuran bir gıda ve hastalığa karşı bir şifa vardır.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة والفاكهاني وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ زَمْزَم خير مَاء يعلم وَطَعَام يطعم وشفاء سقم

İbn Ebî Şeybe, Fâkihî ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiklerine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Zemzem bilinen en hayırlı sudur; doyuran bir yemek ve hastalık şifasıdır.”

وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن عَائِشَة ﵂ أَنه كَانَت تحمل مَاء زَمْزَم فِي الْقَوَارِير وتذكر أَن رَسُول الله ﷺ فعل ذَلِك وَكَانَ يصب على المرضى ويسقيهم

Tirmizî, Hâkim —ve bunu sahih kabul etmiştir— ve eş-Şuab'da Beyhakî'nin Âişe'den (radıyallâhu anhâ) rivayet ettiklerine göre o, şişeler içinde Zemzem suyunu taşır ve Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) de böyle yaptığını, hastaların üzerine döktüğünü ve onlara içirdiğini zikrederdi.

وَأخرج الديلمي فِي مُسْند الفردوس عَن صَفِيَّة ﵂ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ مَاء زَمْزَم شِفَاء من كل دَاء

Deylemî Müsnedü'l-Firdevs'te Safiyye'den (radıyallâhu anhâ), o da Nebî'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: “Zemzem suyu her derde devadır.”

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ من طَرِيق مُجَاهِد ﵁ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَاء زَمْزَم لما شرب لَهُ فَإِن شربته تشتفي بِهِ شفاك الله وان شربته مستعيذاً أَعَاذَك الله وَإِن شربته ليقطع ظمؤك قطعه الله وَإِن شربته لشبعك أشبعك الله وَهِي عَزِيمَة جِبْرِيل وسقيا إِسْمَعِيل ﵉

Dârekutnî ve Hâkim —ve bunu sahih kabul etmiştir— Mücâhid (radıyallâhu anh) kanalıyla İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiklerine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Zemzem suyu ne niyetle içilirse onun içindir; eğer şifa bulmak için içersen Allah sana şifa verir, eğer sığınarak içersen Allah seni korur, eğer susuzluğunu gidersin diye içersen Allah onu giderir, eğer doymak için içersen Allah seni doyurur. O, Cibrîl'in kazması ve İsmâîl'in (aleyhimesselâm) içeceğidir.”

قَالَ: وَكَانَ ابْن عَبَّاس ﵄ إِذا شرب مَاء زَمْزَم قَالَ: اللهمَّ إِنِّي أَسأَلك علما نَافِعًا وَرِزْقًا وَاسِعًا وشفاء من كل دَاء

Dedi ki: İbn Abbâs (radıyallâhu anhümâ) Zemzem suyu içtiğinde şöyle derdi: “Allahım! Senden faydalı ilim, bol rızık ve her türlü hastalıktan şifa dilerim.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن ماجة وَالطَّبَرَانِيّ وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عُثْمَان بن الْأسود ﵁ قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى ابْن عَبَّاس ﵄ فَقَالَ: من أَيْن جِئْت قَالَ: شربت من زَمْزَم فَقَالَ: اشرب مِنْهَا كَمَا يَنْبَغِي

Abdurrezzâk, İbn Mâce, Taberânî, Dârekutnî, Hâkim —ve bunu sahih kabul etmiştir— ve es-Sünen'de Beyhakî'nin Osmân b. el-Esved'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Bir adam İbn Abbâs'a (radıyallâhu anhümâ) geldi. [İbn Abbâs]: “Nereden geldin?” dedi. [Adam]: “Zemzem'den içtim” dedi. Bunun üzerine: “Ondan gerektiği gibi iç!” buyurdu.

قَالَ: وَكَيف ذَاك يَا أَبَا عَبَّاس قَالَ: إِذا شربت مِنْهَا فَاسْتقْبل الْقبْلَة وَاذْكُر اسْم الله واشرب وتنفس ثَلَاثًا وتضلع مِنْهَا فَإِذا فرغت فاحمد الله فَإِن رَسُول الله ﷺ قَالَ آيَة مَا بَيْننَا وَبَين الْمُنَافِقين أَنهم لَا يتضلعون من زَمْزَم

[Adam]: “O nasıl olur ey Ebû Abbâs?” dedi. Şöyle dedi: “Ondan içtiğin zaman kıbleye yönel, Allah'ın adını an, iç, üç defa nefes al ve ondan kana kana iç. Bitirdiğin zaman da Allah'a hamdet. Çünkü Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): ‘Bizimle münafıklar arasındaki alamet, onların Zemzem'den kana kana içmemeleridir’ buyurmuştur.”

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُول الله ﷺ فِي صفة زمز فَأمر بِدَلْو انتزع لَهُ من الْبِئْر فوضعها على شفة الْبِئْر ثمَّ وضع يَده من تَحت عراقي الدَّلْو ثمَّ قَالَ: بِسم الله

Ezrakî'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile birlikte Zemzem sekisinde idik. Kuyu'dan kendisi için bir kovanın çekilmesini emretti, onu kuyunun kenarına koydu, sonra elini kovanın kulplarının altına koyup: “Bismillâh” dedi.

ثمَّ كرع فِيهَا فَأطَال فَرفع رَأسه فَقَالَ: الْحَمد لله

Sonra ağzını daldırarak uzunca içti. Başını kaldırdı ve: “Elhamdülillâh” dedi.

ثمَّ دَعَا فَقَالَ: بِسم الله

Sonra dua edip [tekrar]: “Bismillâh” dedi.

ثمَّ كرع فِيهَا فَأطَال وَهُوَ دون الأول ثمَّ رفع رَأسه فَقَالَ: الْحَمد لله

Sonra ağzını daldırıp birinciden daha az olacak şekilde uzunca içti. Sonra başını kaldırdı ve: “Elhamdülillâh” dedi.

ثمَّ دَعَا فَقَالَ: بِسم الله

Sonra dua edip [tekrar]: “Bismillâh” dedi.

ثمَّ كرع فِيهَا وَهُوَ دون الثَّانِي ثمَّ رفع فَقَالَ: الْحَمد لله

Sonra ikinciden daha az olacak şekilde ağzını daldırıp içti. Sonra [başını] kaldırıp: “Elhamdülillâh” dedi.

ثمَّ قَالَ رَسُول الله ﷺ: عَلامَة مَا بَيْننَا وَبَين الْمُنَافِقين لم يشْربُوا مِنْهَا قطّ حَتَّى يتضلعوا

Sonra Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Bizimle münafıklar arasındaki alamet şudur: Onlar ondan asla kana kana içmezler.”

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ ﷺ التضلع من مَاء زَمْزَم بَرَاءَة من النِّفَاق

Ezrakî'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Zemzem suyundan kana kana içmek, nifaktan berî olmaktır.”

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن رجل من الْأَنْصَار عَن أَبِيه عَن جده أَن رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم

Ezrakî, Ensâr'dan bir adamdan, o babasından, o da dedesinden Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) [şöyle buyurduğunu] rivayet etmiştir:

قَالَ: عَلامَة مَا بَيْننَا وَبَين الْمُنَافِقين أَن يدلوا دلواً من مَاء زَمْزَم فيتضلعوا مِنْهَا مَا اسْتَطَاعَ مُنَافِق قطّ أَن يتضلع مِنْهَا

Şöyle buyurdu: “Bizimle münafıklar arasındaki alamet; Zemzem suyundan bir kova çekip ondan kana kana içmeleridir. Hiçbir münafık ondan asla kana kana içememiştir.”

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن الضَّحَّاك بن مُزَاحم ﵁ قَالَ: بَلغنِي أَن التضلع من مَاء زَمْزَم بَرَاءَة من النِّفَاق وَأَن ماءها مَذْهَب بالصداع وَأَن الِاطِّلَاع فِيهَا يجلو الْبَصَر وَأَنه سَيَأْتِي عَلَيْهَا زمَان تكون أعذب من النّيل والفرات

Ezrakî'nin Dahhâk b. Müzâhim'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bana ulaştı ki, Zemzem suyundan kana kana içmek nifaktan berî olmaktır. Onun suyu baş ağrısını giderir; ona bakmak gözü parlatır. Ve onun üzerine öyle bir zaman gelecektir ki, Nil ve Fırat'tan daha tatlı olacaktır.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة والأزرقي والفاكهاني عَن كَعْب ﵁ قَالَ: إِنِّي لأجد فِي كتاب الله الْمنزل أَن زَمْزَم طَعَام طعم وشفاء سقم

İbn Ebî Şeybe, Ezrakî ve Fâkihî'nin Ka‘b'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: “Ben indirilmiş olan Allah'ın Kitabı'nda Zemzem'in doyuran bir gıda ve hastalık şifası olduğunu kesinlikle bulmaktayım.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور والأزرقي عَن عبد الله بن عُثْمَان بن خثيم ﵁ قَالَ: قدم علينا وهب بن مُنَبّه مَكَّة فاشتكى فَجِئْنَا نعوده فَإِذا عِنْده من مَاء زَمْزَم فَقُلْنَا: لَو استعذبت فَإِن هَذَا مَاء فِيهِ غلظ

Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr ve Ezrakî'nin Abdullah b. Osmân b. Huseym'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Vehb b. Münebbih Mekke'ye yanımıza geldi ve hastalandı. Biz de onu ziyarete geldik, bir de baktık ki yanında Zemzem suyu var. “Tatlı su içseydin ya, zira bu suda bir ağırlık vardır” dedik.

قَالَ: مَا أُرِيد أَن أشْرب حَتَّى أخرج مِنْهَا غَيره وَالَّذِي نفس وهب بِيَدِهِ إِنَّهَا لفي كتاب الله مضنونة وَإِنَّهَا لفي كتاب الله طَعَام طعم وشفاء سقم وَالَّذِي نفس وهب بِيَدِهِ لَا يعمد إِلَيْهَا أحد فيشرب مِنْهَا حَتَّى يتضلع إِلَّا نزعت دَاء وأحدثت لَهُ شِفَاء

Dedi ki: “Buradan çıkıncaya kadar ondan başkasını içmek istemiyorum. Vehb'in canı elinde olana yemin olsun ki, o Allah'ın Kitabı'nda pek kıymetli bir bağış olarak yer almaktadır; Vehb'in canı elinde olana yemin olsun ki, o Allah'ın Kitabı'nda doyuran bir gıda ve hastalık şifasıdır. Vehb'in canı elinde olana yemin olsun ki, kim ona yönelip de kana kana içerse, mutlaka [Zemzem] bir hastalığı söküp atar ve ona bir şifa meydana getirir.”

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن كَعْب ﵁

Ezrakî'nin Ka‘b'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre

أَنه قَالَ: لزمزم إِنَّا نجده مضنونة ضن بهَا لكم وَأول من سقِِي ماءها اسمعيل ﵇ طَعَام طهم وشفاء سقم

O, Zemzem hakkında şöyle demiştir: “Biz onu [Kitap'ta] kıymetli bir bağış olarak bulmaktayız, o size özel olarak lütfedilmiştir. Onun suyundan ilk içirilen kişi İsmâîl'dir (aleyhisselâm). [O,] doyuran bir gıda ve hastalık şifasıdır.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَسَعِيد بن مَنْصُور والأزرقي والحكيم التِّرْمِذِيّ عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: مَاء زَمْزَم لما شرب لَهُ إِن شربته تُرِيدُ الشِّفَاء شفاك الله وَإِن شربته لظمأ رواك الله وَإِن شربته لجوع أشبعك الله وَهِي هزمة جِبْرِيل ﵇ بعقبه وسقيا الله لإسمعيل ﵇

Abdurrezzâk el-Musannef'te, Saîd b. Mansûr, Ezrakî ve Hakîm et-Tirmizî'nin Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: “Zemzem suyu ne niyetle içilirse onun içindir; eğer şifa isteyerek içersen Allah sana şifa verir, eğer susuzluk için içersen Allah seni suya kandırır, eğer açlık için içersen Allah seni doyurur. O, Cibrîl'in (aleyhisselâm) ökçesiyle kazıması ve Allah'ın İsmâîl'e (aleyhisselâm) içeceğidir.”

وَأخرج بَقِيَّة عَن عَليّ بن أبي طالبي ﵁ قَالَ: خير وَاد فِي النَّاس وَادي مَكَّة ووادي الْهِنْد الَّذِي هَبَط بِهِ آدم ﵇ وَمِنْه يُؤْتى بِهَذَا الطّيب الَّذِي تطيبون بِهِ

Bakıyye'nin Ali b. Ebî Tâlib'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “İnsanlar arasındaki en hayırlı vadi Mekke vadisi ile Âdem'in (aleyhisselâm) indirildiği Hindistan vadisidir ki süründüğünüz bu güzel koku oradan getirilir.

وَشر وَاد النَّاس وَاد بالأحقاف ووادي حضر موت يُقَال لَهُ برهوت وَخير بِئْر فِي النَّاس بِئْر زَمْزَم وَشر بِئْر فِي النَّاس بِئْر برهوت وإليها تَجْتَمِع أَرْوَاح الْكفَّار

İnsanlar arasındaki en şerli vadi ise Ahkâf'taki vadi ile Hadramevt'te bulunan ve Berhût denilen vadidir. İnsanlar arasındaki en hayırlı kuyu Zemzem kuyusudur; insanlar arasındaki en şerli kuyu ise Berhût kuyusudur ki kâfirlerin ruhları orada toplanır.”

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ من طَرِيق عَطاء عَن ابْن عَبَّاس رَضِي الله عنمها قَالَ: صلوا فِي مصلى الأخيار وَاشْرَبُوا من شراب الْأَبْرَار

Ezrakî'nin Atâ kanalıyla İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Hayırlıların namazgâhında namaz kılın ve iyilerin içeceğinden için!”

قيل لِابْنِ عَبَّاس: مَا مصلى الأخيار قَالَ: تَحت الْمِيزَاب

İbn Abbâs'a: “Hayırlıların namazgâhı neresidir?” denildi. “Altınoluk'un altıdır” dedi.

قيل: وَمَا شراب الْأَبْرَار قَالَ: مَاء زَمْزَم

“Peki, iyilerin içeceği nedir?” denildi. “Zemzem suyudur” dedi.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن جريج رضى الله عَنهُ قَالَ: سَمِعت أَنه يُقَال: خير مَاء فِي الأَرْض مَاء زَمْزَم وَشر مَاء فِي الأَرْض مَاء برهوت شعب من شعب حضر موت

Ezrakî'nin İbn Cüreyc'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Şöyle denildiğini işittim: “Yeryüzündeki en hayırlı su Zemzem suyudur; yeryüzündeki en şerli su ise Hadramevt vadilerinden bir vadi olan Berhût suyudur.”

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن كَعْب الْأَحْبَار ﵁ قَالَ: إِن إيليا وزمزم ليتعارفان

Ezrakî'nin Ka‘bü'l-Ahbâr'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Şüphesiz İlyâ (Kudüs) ile Zemzem birbirlerini tanırlar.”

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عِكْرِمَة بن خَالِد ﵁ قَالَ: بَيْنَمَا أَنا لَيْلَة فِي جَوف اللَّيْل عِنْد زَمْزَم جَالس إِذا نفر يطوفون عَلَيْهِم ثِيَاب بيض لم أر بَيَاض ثِيَابهمْ بِشَيْء قطّ فَلَمَّا فرغوا صلوا قَرِيبا منا فَالْتَفت بَعضهم فَقَالَ لأَصْحَابه اذْهَبُوا بِنَا نشرب من شراب الْأَبْرَار

Ezrakî'nin İkrime b. Hâlid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bir gece gecenin ortasında Zemzem'in yanında oturuyorken birden beyaz elbiseli bir topluluk tavaf ediyordu; onların elbiselerinin beyazlığı gibi [bir beyazlığı] hiçbir şeyde görmemiştim. Bitirince bize yakın bir yerde namaz kıldılar. İçlerinden biri dönüp arkadaşlarına: “Yürüyün bizimle, iyilerin içeceğinden içelim” dedi.

فَقَامُوا فَدَخَلُوا زَمْزَم فَقلت: وَالله لَو دخلت على الْقَوْم فسألتهم

Kalkıp Zemzem'e girdiler. Ben de: “Vallahi bu topluluğun yanına girip onlara bir sorsam!” dedim.

فَقُمْت فَدخلت فَإِذا لَيْسَ فِيهَا أحد من الْبشر

Kalkıp içeri girdim, bir de baktım ki orada insanlardan hiç kimse yoktu.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن الْعَبَّاس بن عبد الْمطلب ﵁ قَالَ: تنافس النَّاس فِي زَمْزَم فِي الْجَاهِلِيَّة حَتَّى إِن كَانَ أهل الْعِيَال يَغْدُونَ بعيالهم فيشربون فَيكون صَبُوحًا لَهُم وَقد كُنَّا نعدها عوناً على الْعِيَال

Ezrakî'nin Abbâs b. Abdilmuttalib'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Câhiliye döneminde insanlar Zemzem konusunda öyle yarıştılar ki, çoluk çocuk sahipleri sabah erkenden çoluk çocuklarıyla gelip içerlerdi de bu onlara sabah yemeği olurdu. Biz de onu çoluk çocuğa karşı bir yardım sayardık.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة والأزرقي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَت زَمْزَم تسمى فِي الْجَاهِلِيَّة شباعه وتزعم أَنَّهَا نعم العون على الْعِيَال

İbn Ebî Şeybe ve Ezrakî'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Câhiliye döneminde Zemzem'e “Şübâa” (doyurucu) denilirdi ve onun çoluk çocuğa karşı ne güzel bir yardımcı olduğu kabul edilirdi.

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَمُسلم والأزرقي وَالْبَزَّار وَأَبُو عوَانَة وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أبي ذَر ﵁ قَالَ: قدمت مَكَّة فَقَالَ لي رَسُول الله ﷺ مَتى كنت هَهُنَا قلت: أَربع عشرَة

Tayâlisî, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Müslim, Ezrakî, Bezzâr, Ebû Avâne ve es-Sünen'de Beyhakî'nin Ebû Zer'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Mekke'ye geldim. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) bana: “Ne zamandan beri buradasın?” dedi. “On dört [gündür]” dedim.

وَفِي لفظ: قلت ثَلَاثِينَ من بَين يَوْم وَلَيْلَة

Bir lafızda ise: “Gece ve gündüzden olmak üzere otuz [gündür]” dedim.

قَالَ: من كَانَ يطعمك قلت: مَا كَانَ لي طَعَام وَلَا شراب إِلَّا مَاء زَمْزَم فَمَا أجد على كيدي سحقة جوع وَلَقَد تَكَسَّرَتْ عُكَن بَطْني

“Seni kim doyuruyordu?” buyurdu. “Zemzem suyundan başka hiçbir yiyeceğim ve içeceğim olmadı; ciğerimde hiçbir açlık sancısı hissetmiyorum, hatta karnımın kıvrımları yağ bağladı” dedim.

قَالَ: إِنَّهَا مباركة إِنَّهَا طَعَام طعم زَاد الطَّيَالِسِيّ وشفاء سقم

[Resûlullah] şöyle buyurdu: “Şüphesiz o bereketlidir, şüphesiz o doyuran bir gıdadır.” —Tayâlisî: “ve hastalık şifasıdır” [ifadesini] ziyade etti—.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن رَبَاح بن الْأسود ﵁ قَالَ: كنت مَعَ أَهلِي بالبادية فابتعت بِمَكَّة فاعتقت فَمَكثت ثَلَاثَة أَيَّام لَا أجد شَيْئا آكله فَكنت أشْرب من مَاء زَمْزَم فَشَرِبت يَوْمًا فَإِذا أَنا بصريف اللَّبن من بَين ثناياي فَقلت: لعَلي ناعس

Ezrakî'nin Rebâh b. el-Esved'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Çölde ailemle birlikteydim. Mekke'de satın alınıp azat edildim. Üç gün yiyecek bir şey bulamadan kaldım; Zemzem suyundan içiyordum. Bir gün içtim, bir de baktım ki ön dişlerimin arasından süt tadı/şapırtısı geliyor. “Herhalde uyukluyorum” dedim.

فَانْطَلَقت وَأَنا أجد قُوَّة اللَّبن وشبعه

Gittim; sütün kuvvetini ve tokluğunu hissediyordum.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عبد الْعَزِيز بن أبي رواد ﵁

Ezrakî'nin Abdülazîz b. Ebî Revvâd'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre:

أَن رَاعيا كَانَ يرْعَى وَكَانَ من الْعباد فَكَانَ إِذا ظمئ وجد فِيهَا لَبَنًا وَإِذا أَرَادَ أَن يتَوَضَّأ وجد فِيهَا مَاء

Âbidlerden olan bir çoban [davar] otlatıyordu; susadığında onda (Zemzem'de) süt bulur, abdest almak istediğinde ise onda su bulurdu.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن الضَّحَّاك بن مُزَاحم ﵁ قَالَ: إِن الله يرفع الْمِيَاه

Ezrakî'nin Dahhâk b. Müzâhim'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Şüphesiz Allah suları kaldıracaktır;

قبل يَوْم الْقِيَامَة غير زَمْزَم فتغور الْمِيَاه غير زَمْزَم وتلقي الأَرْض مَا فِي بَطنهَا من ذهب وَفِضة وَيَجِيء الرجل بالجراب فِيهِ الذَّهَب وَالْفِضَّة فَيَقُول: من يقبل هَذَا مني فَيَقُول: لَو أتيتني بِهِ أمس قبلته

Kıyamet gününden önce Zemzem hariç [bütün sular çekilir]. Zemzem hariç sular yerin dibine geçer ve yer karnındaki altın ve gümüşü dışarı atar. Kişi içinde altın ve gümüş bulunan bir torbayla gelir ve: “Bunu benden kim kabul eder?” der. [Diğeri de]: “Bunu bana dün getirseydin kabul ederdim” der.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن زر بن حُبَيْش قَالَ: رَأَيْت عَبَّاس بن عبد الْمطلب فِي الْمَسْجِد الْحَرَام وَهُوَ يطوف حول زَمْزَم يَقُول: لَا أحلهَا لمغتسل وَهِي لمتوضئ وشارب حلُّ وبلٌّ

Ezrakî'nin Zirr b. Hubeyş'ten rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Mescid-i Harâm'da Abbâs b. Abdilmuttalib'i Zemzem'in etrafında dönerken gördüm; şöyle diyordu: “Onu boy abdesti alana helal kılmam; abdest alan ve içen için ise o helaldir, şifadır.”

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن أبي حُسَيْن أَن رَسُول الله ﷺ بعث إِلَى سُهَيْل بن عَمْرو يستهديه من مَاء زَمْزَم فَبعث لَهُ براويتين

Ezrakî'nin İbn Ebî Hüseyn'den rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem), Süheyl b. Amr'a hediye olarak Zemzem suyundan getirmesi için [haber] göndermiş, o da kendisine iki su tulumu göndermiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق والأزرقي عَن ابْن جريج عَن ابْن أبي حُسَيْن واسْمه عبد الله بن أبي عبد الرَّحْمَن قَالَ: كتب رَسُول الله ﷺ إِلَى سُهَيْل بن عَمْرو إِن جَاءَك كتابي لَيْلًا فَلَا تُصبِحَنَّ وَإِن جَاءَك نَهَار فَلَا تُمْسِيَنَّ حَتَّى تبْعَث إليَّ بِمَاء من زَمْزَم فَمَلَأ لَهُ مزادتين وَبعث بهما على بعير

Abdurrezzâk ve Ezrakî'nin İbn Cüreyc'den, onun da İbn Ebî Hüseyn'den -ki adı Abdullah b. Ebî Abdirrahmân'dır- rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Süheyl b. Amr'a: “Mektubum sana gece ulaşırsa sabahı etme, gündüz ulaşırsa bana Zemzem suyundan göndermedikçe akşamı etme” diye yazdı. O da onun için iki büyük su tulumunu doldurdu ve bunları bir deve üzerinde gönderdi.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن رَسُول الله ﷺ استهدى سُهَيْل بن عَمْرو ﵁ من مَاء زَمْزَم

Taberânî'nin el-Evsat'ta İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem), Süheyl b. Amr'dan (radıyallâhu anh) Zemzem suyunu hediye olarak istemiştir.

وَأخرج ابْن سعد عَن أم أَيمن ﵄ قَالَ مَا رَأَيْت رَسُول الله ﷺ شكا صَغِيرا وَلَا كَبِيرا جوعا وَلَا عطشاً كَانَ يَغْدُو فيشرب من مَاء زَمْزَم فاعرض عَلَيْهِ الْغَدَاء فَيَقُول: لَا أريده أَنا شبعان

İbn Sa'd'ın Ümmü Eymen'den (radıyallâhu anhâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) küçüklüğünde de büyüklüğünde de ne açlıktan ne de susuzluktan şikâyet ettiğini görmedim. Sabah erkenden gidip Zemzem suyundan içerdi; kendisine sabah yemeği ikram ettiğimde: “İstemiyorum, ben doydum” buyururdu.

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: خمس من الْعِبَادَة: النّظر إِلَى الْمُصحف وَالنَّظَر إِلَى الْكَعْبَة وَالنَّظَر إِلَى الْوَالِدين وَالنَّظَر فِي زَمْزَم وَهِي تحط الْخَطَايَا وَالنَّظَر فِي وَجه الْعَالم

Dârekutnî'nin Hz. Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) rivayet ettiğine göre o şöyle buyurmuştur: “Beş şey ibadettendir: Mushaf'a bakmak, Kâbe'ye bakmak, anne babaya bakmak, günahları döken Zemzem'e bakmak ve âlimin yüzüne bakmak.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن مُجَاهِد ﵁

Abdurrezzâk'ın Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre:

أَنه كَانَ إِذا شرب من زَمْزَم قَالَ: هِيَ لما شربت لَهُ

O, Zemzem'den içtiğinde: “O, ne niyetle içilirse onun içindir” derdi.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: مَا من رجل يشرب من مَاء زَمْزَم حَتَّى يتضلع إِلَّا حطَّ الله بِهِ دَاء من جَوْفه وَمن شربه لعطش رُوِيَ وَمن شربه لجوع شبع

Saîd b. Mansûr'un İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Karnı doyasıya Zemzem suyundan içen her kimsenin Allah karnındaki bir hastalığı onun sebebiyle döker; onu susuzluk için içen suya kanar, açlık için içen ise doyar.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن طَاوس ﵁ قَالَ: مَاء زَمْزَم طَعَام طعم وشفاء سقم

Abdurrezzâk'ın Tâvûs'tan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Zemzem suyu doyuran bir gıda ve hastalık şifasıdır.”

وَأخرج الْفَاكِهَانِيّ عَن سعيد بن أبي هِلَال ﵁ قَالَ بعث رَسُول الله ﷺ عينا لَهُ إِلَى مَكَّة فاقام بهَا ليَالِي يشرب من مَاء زَمْزَم فَلَمَّا رَجَعَ قَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ مَا كَانَ عيشك فَأخْبرهُ أَنه كَانَ يَأْتِي زَمْزَم فيشرب من مَائِهَا فَقَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ إِنَّهَا شِفَاء من سقم وَطَعَام من طعم

Fâkihî'nin Saîd b. Ebî Hilâl'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Mekke'ye bir casusunu gönderdi. O da orada gecelerce kalıp Zemzem suyundan içti. Döndüğünde Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ona: “Nasıl geçindin?” dedi. O da Zemzem'e gelip suyundan içtiğini haber verdi. Bunun üzerine Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ona şöyle buyurdu: “Şüphesiz o, hastalıktan şifa ve doyuran bir gıdadır.”

وَأخرج أَبُو نعيم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن النَّبِي ﷺ: كَانَ إِذا أَرَادَ أَن يتحف الرجل بتحفة سقَاهُ من مَاء زَمْزَم

Ebû Nuaym'ın İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre Hz. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem), bir kimseye bir ikramda bulunmak istediğinde ona Zemzem suyundan içirirdi.

وَأخرج الْفَاكِهَانِيّ عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: كَانَ ابْن عَبَّاس ﵄ إِذا نزل بِهِ ضيف أتحفه من مَاء زَمْزَم وَلَا أطْعم قوما طَعَاما إِلَّا سقاهم من مَاء زَمْزَم

Fâkihî'nin Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İbn Abbâs'a (radıyallâhu anhümâ) bir misafir geldiğinde ona Zemzem suyundan ikram ederdi; bir topluluğa yemek yedirdiğinde de mutlaka onlara Zemzem suyundan içirirdi.

وَأخرج أَبُو ذَر الْهَرَوِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَت أهل مَكَّة لَا يسابقهم أحد إِلَّا سَبَقُوهُ وَلَا يصارعهم أحد إِلَّا صرعوه حَتَّى رَغِبُوا عَن مَاء زَمْزَم

Ebû Zer el-Herevî'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Mekke halkıyla kim yarışsa mutlaka geçerlerdi, kim onlarla güreşse mutlaka onu alt ederlerdi; ta ki Zemzem suyundan yüz çevirinceye kadar.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: كَانُوا يستحبون إِذا ودعوا الْبَيْت أَن يَأْتُوا زَمْزَم فيشربوا مِنْهَا

İbn Ebî Şeybe'nin el-Musannef'te Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Beytullah'a veda ettiklerinde Zemzem'e gelip ondan içmeyi müstehap görürlerdi.

وَأخرج السلَفِي فِي الطيوريات عَن ابْن حبيب ﵁ قَالَ: زَمْزَم شراب الْأَبْرَار وَالْحجر مصلى الأخيار

Silefî'nin et-Tuyûriyyât'ta İbn Habîb'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Zemzem iyilerin içeceği, Hicr ise hayırlı kimselerin namazgâhıdır.”

الْآيَة ٢١ - ٢٢

21-22. Ayetler

أخرج أَبُو الشَّيْخ عَن طَلْحَة بن مصرف ﵁ أَنه قَرَأَ {يبشرهم رَبهم}

Ebû'ş-Şeyh'in Talha b. Musarrif'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o, {يبشرهم رَبهم} “Rableri onları müjdeler” şeklinde okumuştur.

الْآيَات ٢٣ - ٢٤

23-24. Ayetler

أخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: أمروا بِالْهِجْرَةِ فَقَالَ الْعَبَّاس بن عبد الْمطلب: أَنا أَسْقِي الْحَاج

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Onlara hicret emredildi. Bunun üzerine Abbâs b. Abdilmuttalib: “Ben hacılara su dağıtıyorum” dedi.

وَقَالَ طَلْحَة أَخُو بني عبد الدَّار أَنا أحجب الْكَعْبَة فَلَا نهاجر فانزلت {لَا تَتَّخِذُوا آبَاءَكُم وَإِخْوَانكُمْ أَوْلِيَاء إِن استحبوا الْكفْر على الإِيمان}

Benî Abdiddâr'ın kardeşi Talha da: “Ben Kâbe'nin perdedarlığını yapıyorum, hicret etmeyiz” dedi. Bunun üzerine: {لَا تَتَّخِذُوا آبَاءَكُم وَإِخْوَانكُمْ أَوْلِيَاء إِن استحبوا الْكفْر على الإِيمان} “Eğer küfrü imana tercih ederlerse babalarınızı ve kardeşlerinizi dostlar edinmeyin” [ayeti] indirildi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل ﵁ فِي هَذِه الْآيَة قَالَ: هِيَ فِي الْهِجْرَة

İbn Ebî Hâtim'in Mukâtil'den (radıyallâhu anh) bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Bu [ayet], hicret hakkındadır.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وأموال اقترفتموها} قَالَ: أصبتموها

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Katâde'den (radıyallâhu anh) {وأموال اقترفتموها} “kazandığınız mallar” buyruğu hakkında rivayet ettiklerine göre o: “Elde ettiğiniz [mallar]” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {وتجارة تخشون كسادها} يَقُول: تخشون أَن تكسد فتبيعونها {ومساكن ترضونها} قَالَ: هِيَ الْقُصُور والمنازل

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Süddî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o, {وتجارة تخشون كسادها} “durgunluğa uğramasından korktuğunuz ticaret” buyruğu hakkında: “Durgunlaşmasından korktuğunuz ve sattığınız [ticaret]”, {ومساكن ترضونها} “hoşnut olduğunuz meskenler” [buyruğu hakkında] ise: “Bunlar köşkler ve evlerdir” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {فتربصوا حَتَّى يَأْتِي الله بأَمْره} قَالَ: بِالْفَتْح فِي أمره بِالْهِجْرَةِ هَذَا كُله قبل فتح مَكَّة

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {فتربصوا حَتَّى يَأْتِي الله بأَمْره} “Artık Allah emrini getirinceye kadar bekleyin” buyruğu hakkında rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: “Hicret emrindeki fetih ile [bekleyin]. Bunların hepsi Mekke'nin fethinden önceydi.”

وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ عَن عبد الله بن هِشَام ﵁ قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُول الله ﷺ وَهُوَ آخذ بيد عمر بن الْخطاب ﵁ فَقَالَ: وَالله لأَنْت يَا رَسُول الله أحب إليَّ من كل شَيْء إِلَّا من نَفسِي فَقَالَ النَّبِي ﷺ لَا يُؤمن أحدكُم حَتَّى أكون أحب إِلَيْهِ من نَفسه وَالله أعلم

Ahmed ve Buhârî'nin Abdullah b. Hişâm'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile beraberdik; kendisi Ömer b. el-Hattâb'ın (radıyallâhu anh) elini tutuyordu. [Ömer]: “Vallahi ey Allah'ın Resûlü, sen bana nefsim dışında her şeyden daha sevgilisin” dedi. Bunun üzerine Hz. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Hiçbiriniz, ben kendisine nefsinden daha sevgili olmadıkça [kâmil manada] iman etmiş olmaz” buyurdu. Doğrusunu Allah bilir.

الْآيَات ٢٥ - ٢٧

25-27. Ayetler

وَأخرج الْفرْيَابِيّ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {لقد نصركم الله فِي مَوَاطِن كَثِيرَة} قَالَ: هِيَ أول مَا أنزل الله تَعَالَى من سُورَة بَرَاءَة

Firyâbî'nin Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {لقد نصركم الله فِي مَوَاطِن كَثِيرَة} “Andolsun ki Allah size birçok yerde yardım etti” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Bu, Allah Teâlâ'nın Berâe (Tevbe) Suresi'nden ilk indirdiği şeydir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وسنيد وَابْن حَرْب وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: أول مَا نزل من بَرَاءَة {لقد نصركم الله فِي مَوَاطِن كَثِيرَة} يعرفهُمْ نَصره ويوطنهم لغزوة تَبُوك

İbn Ebî Şeybe, Süneyd, İbn Harb, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Berâe'den ilk inen [ayet], {لقد نصركم الله فِي مَوَاطِن كَثِيرَة} “Andolsun ki Allah size birçok yerde yardım etti” ayetidir. Onlara yardımını hatırlatmakta ve onları Tebük Gazvesi'ne hazırlamaktadır.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {لقد نصركم الله فِي مَوَاطِن كَثِيرَة} قَالَ: هَذَا مِمَّا يمن الله بِهِ عَلَيْهِم من نَصره إيَّاهُم فِي مَوَاطِن كَثِيرَة

Ebû'ş-Şeyh'in Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) {لقد نصركم الله فِي مَوَاطِن كَثِيرَة} “Andolsun ki Allah size birçok yerde yardım etti” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Bu, birçok yerde onlara yardım etmesi suretiyle Allah'ın onlara lütfettiği nimetlerdendir.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ {حنين} مَاء بَين مَكَّة والطائف قَاتل النَّبِي ﷺ هوَازن وَثَقِيف وعَلى هوَازن مَالك بن عَوْف وعَلى ثَقِيف عبد يَا ليل بن عَمْرو الثَّقَفِيّ

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: “{حنين} ‘Huneyn’, Mekke ile Tâif arasında bir sudur. Hz. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) [orada] Hevâzin ve Sakîf ile savaştı. Hevâzin'in başında Mâlik b. Avf, Sakîf'in başında ise Abdüyâlîl b. Amr es-Sekafî vardı.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عُرْوَة ﵁ أَن النَّبِي ﷺ أَقَامَ عَام الْفَتْح نصف شهر وَلم يزدْ على ذَلِك حَتَّى جَاءَتْهُ هوَازن وَثَقِيف فنزلوا بحنين وحنين وَاد إِلَى جنب ذِي الْمجَاز

İbn Ebî Hâtim'in Urve'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Hz. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem), fetih yılında yarım ay ikamet etti ve Hevâzin ile Sakîf kendisine gelene kadar buna [bir süre] ilave etmedi. Onlar Huneyn'e konakladılar; Huneyn ise Zülmecâz'ın bitişiğinde bir vadidir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الْحسن ﵁ قَالَ لما اجْتمع أهل مَكَّة وَأهل الْمَدِينَة قَالُوا: الْآن وَالله نُقَاتِل حِين اجْتَمَعنَا فكره رَسُول الله ﷺ مَا قَالُوا وَمَا أعجبهم من كثرتهم فَالْتَقوا فَهَزَمَهُمْ الله حَتَّى مَا يقوم مِنْهُم أحد على أحد حَتَّى جعل رَسُول الله ﷺ يُنَادي أَحيَاء الْعَرَب إليَّ فوَاللَّه مَا يعرج إِلَيْهِ أحد حَتَّى أعرى مَوْضِعه فَالْتَفت إِلَى الْأَنْصَار وهم نَاحيَة نَاحيَة فناداهم: يَا أنصار الله وأنصار رَسُوله إِلَى عباد الله أَنا رَسُول الله فَعَطَفُوا وَقَالُوا: يَا رَسُول الله وَرب الْكَعْبَة إِلَيْك وَالله فنكسوا رؤوسهم يَبْكُونَ وَقدمُوا أسيافهم يضْربُونَ بَين يَدي رَسُول الله ﷺ حَتَّى فتح الله عَلَيْهِم

İbnü'l-Münzir'in Hasan'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Mekke ehli ile Medine ehli bir araya gelince: “İşte şimdi bir araya gelmişken vallahi savaşırız!” dediler. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) onların söylediklerinden ve çokluklarının onları gururlandırmasından hoşlanmadı. Karşılaştılar ve Allah onları hezimete uğrattı; öyle ki hiçbiri diğerinin yanına duramıyordu. Hatta Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Arap kabilelerine: “Bana doğru [gelin]!” diye seslenmeye başladı. Vallahi hiç kimse ona doğru yönelmiyordu; nihayet etrafı boşaldı. Bunun üzerine bir kenarda duran Ensâr'a dönüp onlara seslendi: “Ey Allah'ın yardımcıları ve Resûlü'nün yardımcıları! [Bana gelin] ey Allah'ın kulları, ben Allah'ın Resûlü'yüm!” Bunun üzerine [Ensâr] yönelip: “Ey Allah'ın Resûlü, Kâbe'nin Rabbine andolsun ki vallahi sana [geliyoruz]!” dediler. Başlarını eğip ağlayarak kılıçlarını öne sürdüler ve Allah kendilerine zafer nasip edinceye kadar Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) önünde vuruştular.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن الرّبيع ﵁ أَن رجلا قَالَ يَوْم حنين: لن نغلب من قلَّة

Beyhakî'nin ed-Delâil'de Rebî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre bir adam Huneyn günü: “Azlıktan dolayı asla yenilmeyiz” dedi.

فشق ذَلِك على رَسُول الله ﷺ فَأنْزل الله ﷿ {وَيَوْم حنين إِذْ أَعجبتكُم كثرتكم}

Bu durum Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) ağır geldi. Bunun üzerine Azîz ve Celîl olan Allah: {وَيَوْم حنين إِذْ أَعجبتكُم كثرتكم} “Huneyn gününde de hani çokluğunuz sizi böbürlendirmişti” [ayetini] indirdi.

قَالَ الرّبيع: وَكَانُوا اثْنَي عشر ألفا مِنْهُم أَلفَانِ من أهل مَكَّة

Rebî' şöyle dedi: “On iki bin kişiydiler; bunlardan iki bini Mekke ehlindendi.”

وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَأحمد الْبَغَوِيّ فِي مُعْجَمه وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن أبي عبد الرَّحْمَن الفِهري ﵁ قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُول الله ﷺ فِي حنين فسرنا فِي يَوْم قائظ شَدِيد الْحر فنزلنا تَحت ظلال الشّجر فَلَمَّا زَالَت الشَّمْس لبست لامتي وَركبت فرسي فَأتيت رَسُول الله ﷺ فَقلت: السَّلَام عَلَيْك يَا رَسُول الله وَرَحْمَة الله وَبَرَكَاته قد حَان الرواح يَا رَسُول الله

İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Mu'cem'inde Begavî, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin Ebû Abdirrahmân el-Fihrî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile birlikte Huneyn'deydik. Sıcaklığı çok şiddetli, kavurucu bir günde yürüdük ve ağaçların gölgeleri altına indik. Güneş batıya kayınca zırhımı giydim, atıma bindim ve Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) yanına gelip: “Es-Selâmu aleyke yâ Resûlallâh ve rahmetullâhi ve berekâtüh; yola çıkma vakti geldi ey Allah'ın Resûlü!” dedim.

قَالَ أجل ثمَّ قَالَ رَسُول الله ﷺ: يَا بِلَال

[Resûlullah]: “Evet” dedi; sonra Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Ey Bilâl!” buyurdu.

فثار من تَحت سَمُرَة كَانَ ظله ظلّ طَائِر فَقَالَ: لبيْك وَسَعْديك وَأَنا فداؤك

O da gölgesi bir kuşun gölgesi kadar olan bir semure ağacının altından fırlayıp: “Buyur, emrindeyim, sana feda olayım!” dedi.

ثمَّ قَالَ: أَسْرج لي فرسي

Sonra [Resûlullah]: “Atımı eyerle” buyurdu.

فَأَتَاهُ بدفتين من لِيف لَيْسَ فيهمَا أشر وَلَا بطر قَالَ: فَركب فرسه ثمَّ سرنا يَوْمنَا فلقينا العدوّ وتشامت الخيلان فقاتلناهم فولى الْمُسلمُونَ مُدبرين كَمَا قَالَ الله ﷿ فَجعل رَسُول الله ﷺ يَقُول: يَا عباد الله أَنا عبد الله وَرَسُوله فاقتحم رَسُول الله ﷺ عَن فرسه وحَدثني من كَانَ أقرب إِلَيْهِ مني: أَنه أَخذ حفْنَة من تُرَاب فحثاها فِي وُجُوه الْقَوْم وَقَالَ: شَاهَت الْوُجُوه

Ona liften yapılmış, içinde hiçbir kibir ve gösteriş bulunmayan iki yan tahtası [olan bir eyer] getirdi. Dedi ki: Atına bindi, sonra o gün yol aldık ve düşmanla karşılaştık; süvari birlikleri birbirine hücum etti. Onlarla savaştık; nihayet Azîz ve Celîl olan Allah'ın buyurduğu gibi Müslümanlar arkalarını dönüp kaçtılar. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Ey Allah'ın kulları! Ben Allah'ın kulu ve Resûlü'yüm” demeye başladı. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) atından indi. Bana, ona benden daha yakın olan kimse anlattı ki: Kendisi bir avuç toprak alıp kavmin yüzlerine doğru fırlattı ve: “Yüzler kahrolsun!” buyurdu.

قَالَ يعلى بن عَطاء ﵁: فَأخْبرنَا أبناؤهم عَن آبَائِهِم أَنهم قَالُوا: مَا بَقِي منا أحد إِلَّا امْتَلَأت عَيناهُ وفمه من التُّرَاب وَسَمعنَا صلصلة من السَّمَاء كمر الْحَدِيد على الطست الْحَدِيد فَهَزَمَهُمْ الله ﷿

Ya'lâ b. Atâ (radıyallâhu anh) şöyle dedi: Onların oğulları babalarından bize naklederek şöyle dediklerini anlattılar: “Bizden gözleri ve ağzı toprakla dolmayan hiç kimse kalmadı ve gökten demirin demir leğen üzerinde sürtünmesi gibi bir çınlama işittik; böylece Azîz ve Celîl olan Allah onları hezimete uğrattı.”

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن عبد الله بن مَسْعُود ﵁ قَالَ: كنت مَعَ رَسُول الله ﷺ يَوْم حنين فولى النَّاس عَنهُ وَبقيت مَعَه فِي ثَمَانِينَ رجلا من الْمُهَاجِرين وَالْأَنْصَار فَكُنَّا على أقدامنا نَحْو من ثَمَانِينَ قدماً وَلم نولهم الدبر وهم الَّذين أنزل الله عَلَيْهِم السكينَة وَرَسُول الله ﷺ على بغلته فَمضى قدماً فَقَالَ ناولني كفا من تُرَاب

Taberânî, Hâkim, Ebû Nuaym ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin Abdullah b. Mes'ûd'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Huneyn günü Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile beraberdim. İnsanlar ondan kaçıp dağıldılar; ben ise Muhâcirler ve Ensâr'dan seksen kişiyle beraber onun yanında kaldım. Biz seksen adım kadar ayaklarımız üzerinde [sebat ettik] ve onlara arkamızı dönmedik. İşte onlar, Allah'ın üzerlerine sekinet indirdiği kimselerdi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) katırının üzerindeydi ve ileriye doğru ilerledi; sonra: “Bana bir avuç toprak ver” buyurdu.

فناولته فَضرب وُجُوههم فامتلأت أَعينهم تُرَابا وَولى الْمُشْركُونَ أدبارهم

Ona [bir avuç toprak] verdim, o da onların yüzlerine fırlattı. Gözleri toprakla doldu ve müşrikler arkalarını dönüp kaçtılar.