وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن أنس ﵁
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Hâkim —ve bunu sahihlemiştir—, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre,
أَن هوَازن جَاءَت يَوْم حنين بِالنسَاء وَالصبيان والإِبل وَالْغنم فجعلوهم صُفُوفا ليكثروا على رَسُول الله ﷺ فَالتقى الْمُسلمُونَ وَالْمُشْرِكُونَ فولى الْمُسلمُونَ مُدبرين كَمَا قَالَ الله ﷿ فَقَالَ رَسُول الله ﷺ يَا عباد الله أَنا عبد الله وَرَسُوله ثمَّ قَالَ: يَا معشر الْأَنْصَار أَنا عبد الله وَرَسُوله فَهزمَ الله الْمُشْركين وَلم يضْرب بِسيف وَلم يطعن بِرُمْح
Hevâzin kabilesi Huneyn günü kadınları, çocukları, develeri ve koyunları getirdi ve Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) karşı çok kalabalık görünmek için onları saflar hâlinde dizdiler. Müslümanlar ile müşrikler karşılaştılar; ardından Azîz ve Celîl olan Allah'ın buyurduğu gibi Müslümanlar arkalarını dönüp kaçtılar. Bunun üzerine Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Ey Allah'ın kulları! Ben Allah'ın kulu ve Resûlü'yüm” dedi; sonra: “Ey Ensâr topluluğu! Ben Allah'ın kulu ve Resûlü'yüm” buyurdu. Allah müşrikleri hezimete uğrattı; ne bir kılıç çalındı ne de bir mızrak saplandı.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن سعد وَأحمد وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن الْعَبَّاس بن عبد الْمطلب قَالَ شهِدت مَعَ رَسُول الله ﷺ يَوْم حنين فَلَقَد رَأَيْت النَّبِي ﷺ وَمَا مَعَه إِلَّا أَنا وَأَبُو سُفْيَان بن الْحَرْث بن عبد الْمطلب فلزمنا رَسُول الله ﷺ فَلم نفارقه وَهُوَ على بلغته الشَّهْبَاء الَّتِي أهداها لَهُ فَرْوَة بن مُعَاوِيَة الجذامي فَلَمَّا التقى الْمُسلمُونَ وَالْمُشْرِكُونَ ولي الْمُسلمُونَ مُدبرين وطفق النَّبِي ﷺ يرْكض بغلته قبل الْكفَّار وَأَنا آخذ بِلِجَامِهَا أكفها إِرَادَة أَن لَا تسرع وَهُوَ لَا يألو مَا أسْرع نَحْو الْمُشْركين وَأَبُو سُفْيَان بن الْحَرْث آخذ بغرز رَسُول الله ﷺ
Abdurrezzâk, İbn Sa'd, Ahmed, Müslim, Nesâî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Hâkim —ve bunu sahihlemiştir— ve İbn Merdûye'nin Abbâs b. Abdilmuttalib'den rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Huneyn günü Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile birlikte [savaşta] hazır bulundum. Peygamber'i (sallallâhu aleyhi ve sellem) gördüm ki yanında benden ve Ebû Süfyân b. Hâris b. Abdilmuttalib'den başka kimse yoktu. Biz Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) yanından ayrılmadık; o ise Ferve b. Muâviye el-Cüzâmî'nin kendisine hediye ettiği boz katırının üzerindeydi. Müslümanlar ile müşrikler karşılaştığında Müslümanlar arkalarını dönüp kaçtılar. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) katırını kâfirlere doğru sürmeye başladı. Ben ise katır hızlanmasın diye gemini tutup onu engelliyordum; o ise müşriklere doğru koşmaktan asla geri durmuyordu. Ebû Süfyân b. el-Hâris de Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) üzengisini tutuyordu.
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: يَا عَبَّاس نَادِي أَصْحَاب السمرَة يَا أَصْحَاب سُورَة الْبَقَرَة فوَاللَّه لكَأَنِّي عطفتهم حِين سمعُوا صوتي عطفة الْبَقر على أَوْلَادهَا ينادون يَا لبيْك يَا لبيْك فَأقبل الْمُسلمُونَ فَاقْتَتلُوا هم وَالْكفَّار وَارْتَفَعت الْأَصْوَات وهم يَقُولُونَ: يَا معشر الْأَنْصَار يَا معشر الْأَنْصَار
Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Ey Abbâs! Semure [ağacı altında biat eden] ashabına seslen: Ey Bakara Suresi'nin ashabı!” buyurdu. Vallahi sesimi duyduklarında, ineğin yavrularına yöneldiği gibi bana yöneldiler ve: “Buyur, emrindeyiz! Buyur, emrindeyiz!” diye sesleniyorlardı. Müslümanlar yönelip geldiler ve kâfirlerle savaştılar. Sesler yükseldi ve onlar: “Ey Ensâr topluluğu! Ey Ensâr topluluğu!” diyorlardı.
ثمَّ قصرت الدعْوَة على بني الْحَرْث بن الْخَزْرَج فتطاول رَسُول الله ﷺ وَهُوَ على بغلته فَقَالَ: هَذَا حِين حمي الْوَطِيس ثمَّ أَخذ رَسُول الله ﷺ حَصَيَات فَرمى بِهن وُجُوه الْكفَّار ثمَّ قَالَ: انْهَزمُوا وَرب الْكَعْبَة
Sonra bu çağrı Hâris b. Hazrec oğullarına has kılındı. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) katırının üzerinde boynunu uzatıp dikildi ve: “İşte şimdi tandır kızıştı (savaş şiddetlendi)!” buyurdu. Sonra Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) birkaç çakıl taşı alıp onları kâfirlerin yüzlerine attı ve: “Kâbe'nin Rabbine andolsun ki hezimete uğradılar!” buyurdu.
فَذَهَبت أنظر فَإِذا الْقِتَال على هَيئته فِيمَا أرى فَمَا هُوَ إِلَّا أَن رماهم رَسُول الله ﷺ بحصيات فَمَا زلت أرى حَدهمْ كليلاً وَأمرهمْ مُدبرا حَتَّى هَزَمَهُمْ الله ﷿
Gidip baktım; gördüğüm kadarıyla savaş [aynı] hâlinde devam ediyordu. Fakat Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) onlara çakıl taşlarını atar atmaz, onların gücünün kırıldığını ve işlerinin tersine döndüğünü görmeye devam ettim; nihayet Azîz ve Celîl olan Allah onları hezimete uğrattı.
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن جَابر ﵁ قَالَ: ندب رَسُول الله ﷺ يَوْم حنين الْأَنْصَار فَقَالَ: يَا معشر الْأَنْصَار
Hâkim'in —ve bunu sahihlemiştir— Câbir'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Huneyn günü Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Ensâr'ı çağırıp: “Ey Ensâr topluluğu!” buyurdu.
فَأَجَابُوهُ لبيْك - بأبينا أَنْت وَأمنا - يَا رَسُول الله
Onlar da: “Buyur emrindeyiz —anamız babamız sana feda olsun— ey Allah'ın Resûlü!” diye cevap verdiler.
قَالَ أَقبلُوا بوجوهكم إِلَى الله وَرَسُوله يدخلكم جنَّات تجْرِي من تحتهَا الْأَنْهَار
[Resûlullah]: “Yüzlerinizi Allah'a ve Resûlü'ne çevirin ki sizi altından ırmaklar akan cennetlere koysun” buyurdu.
فَأَقْبَلُوا وَلَهُم حنين حَتَّى أَحدقُوا بِهِ كبكبة تحاك مَنَاكِبهمْ يُقَاتلُون حَتَّى هزم الله الْمُشْركين
Bunun üzerine bir uğultu ile yöneldiler; nihayet omuzları birbirine değecek şekilde bir fırka hâlinde etrafını sardılar ve Allah müşrikleri hezimete uğratıncaya kadar savaştılar.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس ﵁ قَالَ: لما اجْتمع يَوْم حنين أهل مَكَّة وَأهل الْمَدِينَة أعجبتهم كثرتهم فَقَالَ الْقَوْم: الْيَوْم وَالله نُقَاتِل فَلَمَّا الْتَقَوْا وَاشْتَدَّ الْقِتَال ولوا مُدبرين فندب رَسُول الله ﷺ الْأَنْصَار فَقَالَ: يَا معشر الْمُسلمين إِلَى عباد الله أَنا رَسُول الله
Ebû'ş-Şeyh, Hâkim —ve bunu sahihlemiştir— ve İbn Merdûye'nin Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Huneyn günü Mekke ehli ile Medine ehli bir araya geldiğinde çoklukları hoşlarına gitti ve kavim: “Vallahi bugün [asla yenilmeyiz], savaşırız!” dediler. Karşılaşıp savaş şiddetlenince arkalarını dönüp kaçtılar. Bunun üzerine Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Ensâr'ı çağırarak: “Ey Müslümanlar topluluğu! Allah'ın kullarına doğru [gelin]! Ben Allah'ın Resûlü'yüm!” buyurdu.
فَقَالُوا: إِلَيْك - وَالله - جِئْنَا فنكسوا رؤوسهم ثمَّ قَاتلُوا حَتَّى فتح الله عَلَيْهِم
Onlar: “Vallahi sana geldik!” dediler; başlarını eğip sonra Allah onlara zafer verinceye kadar savaştılar.
وَأخرج الْحَاكِم عَن عبَادَة بن الصَّامِت ﵁ قَالَ أَخذ رَسُول الله ﷺ يَوْم حنين وبرة من بعير ثمَّ قَالَ: أَيهَا النَّاس إِنَّه لَا يحل لي مِمَّا أَفَاء الله عَلَيْكُم قدر
Hâkim'in Ubâde b. es-Sâmit'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Huneyn günü Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) bir devenin [sırtından] bir tüy aldı, sonra şöyle buyurdu: “Ey insanlar! Allah'ın size fey olarak verdiği ganimetten bana
هَذِه إِلَّا الْخمس وَالْخمس مَرْدُود عَلَيْكُم فأدوا الْخَيط والمخيط وَإِيَّاكُم والغلول فَإِنَّهُ عَار على أَهله يَوْم الْقِيَامَة وَعَلَيْكُم بِالْجِهَادِ فِي سَبِيل الله فَإِنَّهُ بَاب من أَبْوَاب الْجنَّة يذهب الله بِهِ الْهم وَالْغَم وَكَانَ رَسُول الله ﷺ يكره الْأَنْفَال وَيَقُول: ليرد قويُّ الْمُؤمنِينَ على ضعيفهم
şu [tüy] kadarı bile helal değildir; ancak beşte bir (humus) müstesnadır, o beşte bir de yine size geri döndürülür. Artık ipliği ve iğneyi dahi [ganimetten gizlemeden] verin. Ganimetten aşırmaktan sakının; zira o, kıyamet gününde sahibine bir utançtır. Allah yolunda cihada sarılın; çünkü o cennet kapılarından bir kapıdır, Allah onunla gam ve kederi giderir.” Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) nefli (özel payları) hoş görmez ve: “Müminlerin güçlü olanı, zayıf olanına [ganimetten] geri versin” buyururdu.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: رَأَيْتنَا يَوْم حنين وَإِن الفئتين لموليتان وَعَن عِكْرِمَة قَالَ: لما كَانَ يَوْم حنين ولى الْمُسلمُونَ وَولى الْمُشْركُونَ وَثَبت رَسُول الله ﷺ فَقَالَ أَنا مُحَمَّد رَسُول الله ثَلَاث مَرَّات - وَإِلَى جنبه عَمه الْعَبَّاس - فَقَالَ النَّبِي ﷺ لِعَمِّهِ: يَا عَبَّاس أذن يَا أهل الشَّجَرَة فَأَجَابُوهُ من كل مَكَان لبيْك لبيْك حَتَّى أظلوه برماحهم ثمَّ مضى فوهب الله لَهُ الظفر فَأنْزل الله {وَيَوْم حنين إِذْ أَعجبتكُم كثرتكم} الْآيَة
İbn Merdûye'nin İbn Ömer'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o: “Huneyn günü bizi gördüm; her iki fırka da arkasını dönüp kaçmaktaydı” demiştir. İkrime'den de rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Huneyn günü olduğunda Müslümanlar arkalarını dönüp kaçtılar, müşrikler de arkalarını dönüp kaçtılar. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ise sebat etti ve üç defa: “Ben Muhammed'im, Allah'ın Resûlü'yüm!” dedi —yanında amcası el-Abbâs vardı—. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) amcasına: “Ey Abbâs! ‘Ey ağaç [altında biat eden] ehli!’ diye nida et” buyurdu. Her taraftan ona: “Buyur emrindeyiz! Buyur emrindeyiz!” diye cevap verdiler; hatta mızraklarıyla onu gölgelediler. Sonra [Resûlullah] ilerledi ve Allah ona zafer bahşetti. Bunun üzerine Allah {وَيَوْم حنين إِذْ أَعجبتكُم كثرتكم} “Ve Huneyn gününde de; hani çokluğunuz sizi böbürlendirmişti...” ayetini indirdi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُحَمَّد بن عبيد الله بن عُمَيْر اللَّيْثِيّ ﵁ قَالَ كَانَ مَعَ النَّبِي ﷺ أَرْبَعَة آلَاف من الْأَنْصَار وَألف من جُهَيْنَة وَألف من مزينة وَألف من أسلم وَألف من غفار وَألف من أَشْجَع وَألف من الْمُهَاجِرين وَغَيرهم فَكَانَ مَعَه عشرَة آلَاف
Ebû'ş-Şeyh'in Muhammed b. Ubeydillâh b. Umeyr el-Leysî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) yanında Ensâr'dan dört bin, Cüheyne'den bin, Müzeyne'den bin, Eslem'den bin, Gıfâr'dan bin, Eşca'dan bin, Muhâcirler ve diğerlerinden de bin kişi vardı; böylece yanında on bin kişi bulunuyordu.
وَخرج بإثني عشر ألفا وفيهَا قَالَ الله تَعَالَى فِي كِتَابه {وَيَوْم حنين إِذْ أَعجبتكُم كثرتكم فَلم تغن عَنْكُم شَيْئا}
On iki bin kişiyle sefere çıktı. Bu hususta Allah Teâlâ Kitabı'nda şöyle buyurmuştur: {وَيَوْم حنين إِذْ أَعجبتكُم كثرتكم فَلم تغن عَنْكُم شَيْئا} “Ve Huneyn gününde de; hani çokluğunuz sizi böbürlendirmişti de size hiçbir fayda sağlamamıştı.”
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن مرْدَوَيْه عَن الْبَراء بن عَازِب ﵁
İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim ve İbn Merdûye'nin Berâ b. Âzib'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre,
أَنه قيل لَهُ: هَل كُنْتُم وليتم يَوْم حنين قَالَ: وَالله مَا ولى رَسُول الله ﷺ وَلَكِن خرج شُبَّان أَصْحَابه وأخفاؤهم حسراً لَيْسَ عَلَيْهِم سلَاح فَلَقوا جمعا رُمَاة هوَازن وَبني النَّضر مَا يكَاد يسْقط لَهُم سهم فرشقوهم رشقاً مَا كَادُوا يخطئون فَأَقْبَلُوا هُنَالك إِلَى رَسُول الله ﷺ وَهُوَ على بغلته الْبَيْضَاء وَابْن عَمه أَبُو سُفْيَان بن الْحَرْث بن عبد الْمطلب يَقُود بِهِ فَنزل ودعا واستنصر ثمَّ قَالَ: أَنا النَّبِي لَا كذب أَنا ابْن عبد الْمطلب ثمَّ صف أَصْحَابه
Kendisine: “Siz Huneyn günü arkaya dönüp kaçtınız mı?” diye sorulduğunda o şöyle demiştir: “Hayır, vallahi Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) kaçmadı. Fakat onun ashabının gençleri ve hafif silahlıları üzerlerinde zırh ve silah bulunmaksızın çıktılar. Hevâzin ve Benî Nadr'ın okçularından oluşan, neredeyse hiçbir oku boşa düşmeyen bir toplulukla karşılaştılar. Onlar, neredeyse hiç ıskalamayan bir şekilde üzerlerine ok yağdırdılar. Bunun üzerine oradan Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) doğru yöneldiler. O ise beyaz katırının üzerindeydi ve amcasının oğlu Ebû Süfyân b. el-Hâris b. Abdilmuttalib katırın yularından çekiyordu. Resûlullah biniti durdurdu, dua etti ve yardım diledi; sonra: ‘Ben peygamberim, yalan yok; ben Abdülmuttalib'in oğluyum!’ buyurdu. Sonra ashabını saf hâline getirdi.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {وَأنزل جُنُودا لم تَرَوْهَا وعذب الَّذين كفرُوا} قَالَ: قَتلهمْ بِالسَّيْفِ
İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o, {وَأنزل جُنُودا لم تَرَوْهَا وعذب الَّذين كفرُوا} “Göremediğiniz ordular indirdi ve inkâr edenleri azaplandırdı” buyruğu hakkında: “Onları kılıçla öldürdü” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير ﵁ قَالَ: فِي يَوْم حنين أمد
İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Huneyn gününde
الله رَسُوله ﷺ بِخَمْسَة آلَاف من الْمَلَائِكَة مسوّمين ويومئذ سمى الله تَعَالَى الْأَنْصَار مُؤمنين قَالَ {ثمَّ أنزل الله سكينته على رَسُوله وعَلى الْمُؤمنِينَ}
Allah, Resûlü'ne (sallallâhu aleyhi ve sellem) nişanlı (alâmetli) beş bin melek ile yardım etti. O gün Allah Teâlâ Ensâr'ı 'müminler' olarak isimlendirdi ve {ثمَّ أنزل الله سكينته على رَسُوله وعَلى الْمُؤمنِينَ} “Sonra Allah, Resûlü'nün ve müminlerin üzerine sekinetini indirdi” buyurdu.
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ عَن جُبَير بن مطعم ﵁ قَالَ: رَأَيْت قبل هزيمَة الْقَوْم - وَالنَّاس يقتتلون - مثل البجاد الْأسود أقبل من السَّمَاء حَتَّى سقط بَين الْقَوْم فَنَظَرت فَإِذا نمل أسود مبثوث قد مَلأ الْوَادي لم أَشك أَنَّهَا الْمَلَائِكَة ﵈ وَلم يكن إِلَّا هزيمَة الْقَوْم
İbn İshâk, İbnü'l-Münzir, İbn Merdûye, Ebû Nuaym ve Beyhakî'nin Cübeyr b. Mut'ım'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Kavmin hezimetinden önce —insanlar savaşırken— gökten inip kavmin arasına düşen siyah bir aba benzeri bir şey gördüm. Baktım ki vadiyi doldurmuş yayılmış siyah karıncalardı. Onların melekler (aleyhimüsselâm) olduğundan hiç şüphe etmedim; bunun hemen ardından kavim hezimete uğradı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {وعذب الَّذين كفرُوا} قَالَ: بالهزيمة
İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Saîd b. Cübeyr'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o, {وعذب الَّذين كفرُوا} “ve inkâr edenleri azaplandırdı” buyruğu hakkında: “Hezimet ile [azaplandırdı]” demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن أَبْزَى ﵁ فِي قَوْله {وعذب الَّذين كفرُوا} قَالَ: بالهزيمة وَالْقَتْل
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Ebzâ'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o, {وعذب الَّذين كفرُوا} “ve inkâr edenleri azaplandırdı” buyruğu hakkında: “Hezimet ve öldürülme ile [azaplandırdı]” demiştir.
وَفِي قَوْله {ثمَّ يَتُوب الله من بعد ذَلِك على من يَشَاء} قَالَ: على الَّذين انْهَزمُوا عَن النَّبِي ﷺ يَوْم حنين
{ثمَّ يَتُوب الله من بعد ذَلِك على من يَشَاء} “Sonra Allah bunun ardından dilediğinin tövbesini kabul eder” buyruğu hakkında da: “Huneyn günü Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) yanından kaçıp dağılanların [tövbesini kabul eder]” demiştir.
وَأخرج ابْن سعد وَالْبُخَارِيّ فِي التَّارِيخ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن عبد الله بن عِيَاض بن الْحَرْث عَن أَبِيه
İbn Sa'd, Târih'te Buhârî, Hâkim —ve bunu sahihlemiştir— ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin Abdullah b. İyâd b. el-Hâris'ten, onun da babasından rivayet ettiğine göre,
قَالَ: إِن رَسُول ﷺ أَتَى هوَازن فِي إثني عشر ألفا فَقتل من الطَّائِف يَوْم حنين مثل قَتْلَى يَوْم بدر وَأخذ رَسُول الله ﷺ كفا من حَصْبَاء فَرمى بهَا وُجُوهنَا فَانْهَزَمْنَا
O şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Hevâzin'e on iki bin kişiyle geldi. Huneyn günü Tâif ehlinden Bedir günü öldürülenler kadar kimse öldürüldü. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) bir avuç çakıl taşı alıp yüzlerimize attı; böylece hezimete uğradık.
وَأخرج أَحْمد وَمُسلم عَن سَلمَة بن الْأَكْوَع ﵁ قَالَ: غزونا مَعَ رَسُول الله ﷺ حنيناً فَلَمَّا وَاجَهنَا الْعَدو وَتَقَدَّمت فأعلو ثنية فاستقبلني رجل من الْعَدو فأرميته بِسَهْم فتوارى عني فَمَا دَريت مَا صنع فَنَظَرت إِلَى الْقَوْم فَإِذا هم قد طلعوا من ثنية أُخْرَى فَالْتَقوا هم وَأَصْحَاب وَالنَّبِيّ ﷺ وَأَنا متزر وأرجع مُنْهَزِمًا وعليَّ بردتان متزراً بِأَحَدِهِمَا مرتدياً بِالْأُخْرَى فاستطلق إزَارِي فجمعتهما جَمِيعًا ومررت على رَسُول الله ﷺ مُنْهَزِمًا وَهُوَ على بغلته الشَّهْبَاء فَقَالَ رَسُول الله ﷺ لقد رأى ابْن الْأَكْوَع فَزعًا فَلَمَّا غشوا رَسُول الله ﷺ نزل عَن البغلة ثمَّ قبض قَبْضَة من تُرَاب من الأَرْض ثمَّ اسْتقْبل بِهِ وُجُوههم فَقَالَ: شَاهَت الْوُجُوه
Ahmed ve Müslim'in Seleme b. el-Ekva'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile birlikte Huneyn'e gazaya çıktık. Düşmanla karşılaştığımızda ben öne geçip bir tepeye tırmandım. Düşmandan bir adam karşıma çıktı; ona bir ok attım, benden gizlendi ve ne yaptığını bilemedim. Kavme baktığımda başka bir tepeden çıktıklarını gördüm; onlar ile Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashabı karşılaştılar. Ben ise altlık giymiştim ve hezimete uğramış olarak geri dönüyordum; üzerimde iki bürde vardı, biriyle altlık yapmış, diğeriyle de örtünmüştüm. İzarım çözüldü, ikisini birden topladım ve hezimete uğramış vaziyette Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) yanından geçtim. O ise boz katırının üzerindeydi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “İbnü'l-Ekva' gerçekten büyük bir korku gördü” buyurdu. Onlar Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) kuşatınca katırdan indi; sonra yerden bir avuç toprak aldı, ardından yüzlerine doğru yönelip: “Yüzler kahrolsun!” buyurdu.
فَمَا خلق الله مِنْهُم إنْسَانا إِلَّا مَلأ عَيْنَيْهِ تُرَابا بِتِلْكَ القبضة فَوَلوا مُدبرين فَهَزَمَهُمْ الله تَعَالَى وَقسم رَسُول الله ﷺ غنائمهم بَين الْمُسلمين
Allah onlardan hiçbir insan yaratmamıştı ki o avuçtaki toprakla gözleri dolmuş olmasın. Arkalarını dönüp kaçtılar; Allah Teâlâ onları hezimete uğrattı. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) de onların ganimetlerini Müslümanlar arasında paylaştırdı.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي التَّارِيخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن عَمْرو بن سُفْيَان الثَّقَفِيّ رَضِي
Buhârî Târih'te ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin Amr b. Süfyân es-Sekafî'den (radıyallâhu
الله عَنهُ قَالَ قبض رَسُول الله ﷺ يَوْم حنين قَبْضَة من الْحَصَى فَرمى بهَا فِي وُجُوهنَا فَانْهَزَمْنَا فَمَا خيل إِلَيْنَا إِلَّا أَن كل حجر أَو شجر فَارس يطلبنا
anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Huneyn günü Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) bir avuç çakıl taşı alıp yüzlerimize attı; böylece hezimete uğradık. Bize sanki her taş veya ağaç bizi kovalayan bir süvari gibi göründü.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي التَّارِيخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن يزِيد بن عَامر السوَائِي - وَكَانَ شهد حنيناً مَعَ الْمُشْركين ثمَّ أسلم - قَالَ: أَخذ رَسُول الله ﷺ يَوْم حنين قَبْضَة من الأَرْض فَرمى بهَا فِي وُجُوه الْمُشْركين وَقَالَ: ارْجعُوا شَاهَت الْوُجُوه فَمَا أحد يلقاه أَخُوهُ إِلَّا وَهُوَ يشكو قذى فِي عَيْنَيْهِ وَيمْسَح عَيْنَيْهِ
Buhârî Târih'te, İbn Merdûye ve Beyhakî'nin Yezîd b. Âmir es-Sevâî'den —ki Huneyn'de müşriklerle beraber bulunmuş, sonra Müslüman olmuştu— rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Huneyn günü Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) yerden bir avuç toprak alıp müşriklerin yüzlerine attı ve: “Geri dönün, yüzler kahrolsun!” buyurdu. Kardeşiyle karşılaşan hiç kimse yoktu ki gözündeki çapak ve tozdan şikâyet edip gözlerini ovuşturuyor olmasın.
وَأخرج مُسَدّد فِي مُسْنده وَالْبَيْهَقِيّ وَابْن عَسَاكِر عَن عبد الرَّحْمَن مولى أم برثن قَالَ: حَدثنِي رجل كَانَ من الْمُشْركين يَوْم حنين قَالَ: لما الْتَقَيْنَا نَحن وَأَصْحَاب رَسُول الله ﷺ لم يقومُوا لنا حلب شَاة إِلَّا كفيناهم فَبينا نَحن نسوقهم فِي أدبارهم إِذْ الْتَقَيْنَا إِلَى صَاحب البغلة الْبَيْضَاء فَإِذا هُوَ رَسُول الله ﷺ فتلقتنا عِنْده رجال بيض حسان الْوُجُوه قَالُوا لنا: شَاهَت الْوُجُوه ارْجعُوا
Müsedded Müsned'inde, Beyhakî ve İbn Asâkir'in Ümmü Bürsen'in azatlısı Abdurrahman'dan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Huneyn günü müşriklerden olan bir adam bana anlattı ve dedi ki: Biz Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashabıyla karşılaştığımızda, bir koyun sağımı kadar bile karşımızda duramadılar, hemen haklarından geldik. Biz onları arkalarından sürüp kovalarken birden beyaz katırın sahibine ulaştık; meğer o Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) imiş. Onun yanında beyaz, güzel yüzlü adamlar bizi karşıladılar ve bize: “Yüzler kahrolsun! Geri dönün!” dediler.
فرجعنا وركبوا أكتافنا وَكَانَت إِيَّاهَا
Bunun üzerine geri döndük; onlar da ensemize bindiler (bizi kıskıvrak yakaladılar) ve hezimet o hezimet oldu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من طَرِيق ابْن إِسْحَق حَدثنَا أُميَّة بن عبد الله بن عَمْرو بن عُثْمَان بن عَفَّان أَنه حدث أَن مَالك بن عَوْف ﵁ بعث عيُونا فَأتوهُ وَقد تقطعت أوصالهم فَقَالَ: وَيْلكُمْ مَا شَأْنكُمْ فَقَالُوا: أَتَانَا رجال بيض على خيل بلق فوَاللَّه مَا تماسكنا أَن أَصَابَنَا مَا ترى
Beyhakî'nin İbn İshâk tarikiyle naklettiğine göre, bize Ümeyye b. Abdillâh b. Amr b. Osmân b. Affân rivayet edip Mâlik b. Avf'ın (radıyallâhu anh) casuslar gönderdiğini, onların da eklemleri kopmuş vaziyette geri döndüklerini anlattı. Mâlik: “Yazıklar olsun size, neyiniz var?” dedi. Onlar: “Alacalı atlar üzerinde beyaz adamlar bize geldi. Vallahi gördüğün bu duruma düşmekten kendimizi alıkoyamadık” dediler.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ وَابْن عَسَاكِر عَن مُصعب بن شيبَة بن عُثْمَان الحَجبي عَن أَبِيه قَالَ خرجت مَعَ النَّبِي ﷺ يَوْم حنين وَالله مَا خرجت إسلاماً وَلَكِن خرجت إتقاء أَن تظهر هوَازن على قُرَيْش فوَاللَّه إِنِّي لواقف مَعَ رَسُول الله ﷺ إِذْ قلت: يَا نَبِي الله إِنِّي لأرى خيلا بلقاً
İbn Merdûye, Beyhakî ve İbn Asâkir'in Mus'ab b. Şeybe b. Osmân el-Hacebî'den, onun da babasından rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Huneyn günü Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile birlikte çıktım. Vallahi Müslüman olduğum için değil, Hevâzin'in Kureyş'e üstün gelmesinden korktuğum için çıkmıştım. Vallahi ben Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) yanında dururken: “Ey Allah'ın Peygamberi! Ben alacalı atlar görüyorum” dedim.
قَالَ: يَا شيبَة إِنَّه لَا يَرَاهَا إِلَّا كَافِر
[Resûlullah]: “Ey Şeybe! Onları ancak kâfir olan görür” buyurdu.
فَضرب بِيَدِهِ عِنْد صَدْرِي حَتَّى مَا أجد من خلق الله تَعَالَى أحب إِلَيّ مِنْهُ فَقَالَ: فَالتقى الْمُسلمُونَ فَقتل من قتل ثمَّ أقبل النَّبِي وَعمر ﵁ آخذ باللجام وَالْعَبَّاس آخذ بالغرز فَنَادَى الْعَبَّاس ﵁: أَيْن الْمُهَاجِرُونَ أَيْن أَصْحَاب سُورَة الْبَقَرَة - بِصَوْت عَال - هَذَا رَسُول الله ﷺ
Sonra eliyle göğsüme vurdu; öyle ki Allah Teâlâ'nın yarattıklarından bana ondan daha sevimli hiç kimse kalmadı. Dedi ki: Müslümanlar karşılaştılar, öldürülen öldürüldü. Sonra Peygamber geldi; Ömer (radıyallâhu anh) [katırın] gemini tutuyor, el-Abbâs da üzengisini tutuyordu. Abbâs (radıyallâhu anh) yüksek bir sesle: “Muhâcirler nerede? Bakara Suresi'nin ashabı nerede? İşte Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)!” diye nida etti.
فَأقبل النَّاس وَالنَّبِيّ ﷺ يَقُول: أَنا النَّبِي غير كذب أَنا ابْن عبد الْمطلب فَأقبل الْمُسلمُونَ فاصطكّوا بِالسُّيُوفِ فَقَالَ النَّبِي ﷺ: الْآن حمي الْوَطِيس
İnsanlar yönelip geldiler; Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) de: “Ben peygamberim, yalan yok; ben Abdülmuttalib'in oğluyum!” diyordu. Müslümanlar yönelip geldiler ve kılıçlar birbirine çarptı. Bunun üzerine Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem): “İşte şimdi tandır kızıştı (savaş şiddetlendi)!” buyurdu.
الْآيَة ٢٨
Ayet 28
وَأخرج أَحْمد وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا يدْخل الْمَسْجِد الْحَرَام مُشْرك بعد عَامي هَذَا أبدا إِلَّا أهل الْعَهْد وخدمكم
Ahmed, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin Câbir'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Bu yılımdan sonra Mescid-i Harâm'a hiçbir müşrik asla giremez; ancak antlaşma ehli ve hizmetçileriniz müstesnadır.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر ﵁ فِي قَوْله {إِنَّمَا الْمُشْركُونَ نجس فَلَا يقربُوا الْمَسْجِد الْحَرَام بعد عَامهمْ هَذَا} إِلَّا أَن يكون عبدا أَو أحدا من أهل الذِّمَّة
Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin Câbir'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o, {إِنَّمَا الْمُشْركُونَ نجس فَلَا يقربُوا الْمَسْجِد الْحَرَام بعد عَامهمْ هَذَا} “Müşrikler ancak bir pisliktir; artık bu yıllarından sonra Mescid-i Harâm'a yaklaşmasınlar” buyruğu hakkında: “Köle veya zimmîlerden biri olması müstesnadır” demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {إِنَّمَا الْمُشْركُونَ نجس} أَي أخباث {فَلَا يقربُوا الْمَسْجِد الْحَرَام بعد عَامهمْ هَذَا} وَهُوَ الْعَام الَّذِي حج فِيهِ أَبُو بكر ﵁
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o, {إِنَّمَا الْمُشْركُونَ نجس} “Müşrikler ancak bir pisliktir” yani habistirler, {فَلَا يقربُوا الْمَسْجِد الْحَرَام بعد عَامهمْ هَذَا} “artık bu yıllarından sonra Mescid-i Harâm'a yaklaşmasınlar” buyruğu hakkında şöyle demiştir: Bu [yıl], Ebû Bekir'in (radıyallâhu anh) hac yaptığı yıldır.
نَادَى عَليّ ﵁ بِالْأَذَانِ وَذَلِكَ لتسْع سِنِين من الْهِجْرَة وَحج رَسُول الله ﷺ فِي الْعَام الْمقبل حجَّة الْوَدَاع لم يحجّ قبلهَا وَلَا بعْدهَا مُنْذُ هَاجر فَلَمَّا نفى الله تَعَالَى الْمُشْركين عَن الْمَسْجِد الْحَرَام شقّ ذَلِك على الْمُسلمين فَأنْزل الله {وَإِن خِفْتُمْ عيلة فَسَوف يغنيكم الله من فَضله} فأغناهم الله تَعَالَى بِهَذَا الْخراج: الْجِزْيَة الْجَارِيَة عَلَيْهِم يأخذونها شهرا شهرا وعاماً عَاما فَلَيْسَ لأحد من الْمُشْركين أَن يقرب الْمَسْجِد الْحَرَام بعد عَامهمْ ذَلِك إِلَّا صَاحب الْجِزْيَة أَو عبد رجل من الْمُسلمين
Ali (radıyallâhu anh) [bu hükmü] ilan ile nida etti ve bu hicretin dokuzuncu yılındaydı. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ertesi yıl Veda Haccı'nı yaptı; hicret ettiğinden beri bundan önce de bundan sonra da hac yapmamıştı. Allah Teâlâ müşrikleri Mescid-i Harâm'dan menedince bu durum Müslümanlara zor geldi. Bunun üzerine Allah: {وَإِن خِفْتُمْ عيلة فَسَوف يغنيكم الله من فَضله} “Eğer yoksulluktan korkarsanız, Allah dilerse sizi lütfundan zenginleştirecektir” ayetini indirdi. Allah Teâlâ onları bu haraç ile zenginleştirdi: Yani onların aleyhine işleyen cizye ile ki onu ay be ay, yıl be yıl alıyorlardı. Artık bu yıllarından sonra müşriklerden hiç kimse için Mescid-i Harâm'a yaklaşmak yoktur; ancak cizye ödeyen kimse veya Müslümanlardan bir adama ait köle müstesnadır.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ الْمُشْركُونَ يجيئون إِلَى الْبَيْت ويجيئون مَعَهم بِالطَّعَامِ يَتَّجِرون فِيهِ فَلَمَّا نهوا عَن أَن يَأْتُوا الْبَيْت قَالَ الْمُسلمُونَ: فَمن أَيْن لنا الطَّعَام فَأنْزل الله {وَإِن خِفْتُمْ عيلة فَسَوف يغنيكم الله من فَضله إِن شَاءَ} قَالَ: فَأنْزل الله عَلَيْهِم الْمَطَر وَكثر خَيرهمْ حِين ذهب الْمُشْركُونَ عَنْهُم
Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Müşrikler Beyt'e geliyor ve beraberlerinde ticaretini yaptıkları yiyecekleri getiriyorlardı. Beyt'e gelmeleri yasaklanınca Müslümanlar: “Bize yiyecek nereden gelecek?” dediler. Bunun üzerine Allah: {وَإِن خِفْتُمْ عيلة فَسَوف يغنيكم الله من فَضله إِن شَاءَ} “Eğer yoksulluktan korkarsanız, Allah dilerse sizi lütfundan zenginleştirecektir” ayetini indirdi. Dedi ki: Müşrikler onlardan çekip gittiğinde Allah onların üzerine yağmur indirdi ve hayırlarını (nimetlerini) çoğalttı.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير ﵁ قَالَ: لما نزلت {إِنَّمَا الْمُشْركُونَ نجس فَلَا يقربُوا الْمَسْجِد الْحَرَام بعد عَامهمْ هَذَا} شقّ على أَصْحَاب
İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh'in Saîd b. Cübeyr'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: {إِنَّمَا الْمُشْركُونَ نجس فَلَا يقربُوا الْمَسْجِد الْحَرَام بعد عَامهمْ هَذَا} “Müşrikler ancak bir pisliktir; artık bu yıllarından sonra Mescid-i Harâm'a yaklaşmasınlar” ayeti inince Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashabına
النَّبِي ﷺ وَقَالُوا: من يأتينا بِطَعَامِنَا وبالمتاع فَنزلت {وَإِن خِفْتُمْ عيلة} الْآيَة
bu durum zor geldi ve: “Bize yiyeceğimizi ve ticaret eşyamızı kim getirecek?” dediler. Bunun üzerine {وَإِن خِفْتُمْ عيلة} “Eğer yoksulluktan korkarsanız...” ayeti indi.
وَأخرج ابْن مردوية عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لما نفى الله تَعَالَى إِلَى الْمُشْركين عَن الْمَسْجِد الْحَرَام ألْقى الشَّيْطَان فِي قُلُوب الْمُؤمنِينَ فَقَالَ: من أَيْن تَأْكُلُونَ وَقد نفى الْمُشْركُونَ وانقطعت عَنْكُم العير قَالَ الله تَعَالَى {وَإِن خِفْتُمْ عيلة فَسَوف يغنيكم الله من فَضله إِن شَاءَ} فَأَمرهمْ بِقِتَال أهل الْكفْر وأغناهم من فَضله
İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Allah Teâlâ müşrikleri Mescid-i Harâm'dan menedince Şeytan müminlerin kalplerine [vesvese] atarak: “Müşrikler menedilmiş ve ticaret kervanları sizden kesilmişken nereden yiyeceksiniz?” dedi. Allah Teâlâ: {وَإِن خِفْتُمْ عيلة فَسَوف يغنيكم الله من فَضله إِن شَاءَ} “Eğer yoksulluktan korkarsanız, Allah dilerse sizi lütfundan zenginleştirecektir” buyurdu ve onlara küfür ehliyle savaşmayı emredip lütfundan onları zenginleştirdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: قَالَ الْمُؤْمِنُونَ: قد كُنَّا نصيب من متاجر الْمُشْركين
İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den (radıyallâhu anh) bu ayet hakkında rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Müminler: “Biz müşriklerin ticaret mallarından kazanç sağlıyorduk” dediler.
فَوَعَدَهُمْ الله تَعَالَى أَن يغنيهم من فَضله عوضا لَهُم بِأَن لَا يقربُوا الْمَسْجِد الْحَرَام فَهَذِهِ الْآيَة من أول بَرَاءَة فِي الْقِرَاءَة وَفِي آخرهَا التَّأْوِيل
Allah Teâlâ da [müşriklerin] Mescid-i Harâm'a yaklaşmamalarına karşılık [müminlere] lütfundan zenginleştirmeyi vadetti. Bu ayet okunuş itibariyle Berâe'nin başından, tevil itibariyle ise sonundandır.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء ﵁ قَالَ: لَا يدْخل الْحرم كُله مُشْرك وتلا هَذِه الْآيَة
İbn Ebî Hâtim'in Atâ'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o: “Hiçbir müşrik Harem'in tamamına giremez” demiş ve bu ayeti okumuştur.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق والنحاس فِي ناسخه عَن عَطاء عَن عَطاء ﵁ فِي قَوْله {فَلَا يقربُوا الْمَسْجِد الْحَرَام} قَالَ: يُرِيد الْحرم كُله
Abdurrezzâk ve Nâsih'inde en-Nehhâs'ın Atâ'dan, onun da Atâ'dan (radıyallâhu anh) {فَلَا يقربُوا الْمَسْجِد الْحَرَام} “Artık Mescid-i Harâm'a yaklaşmasınlar” sözü hakkında rivayet ettiğine göre o: “Bütün Harem'i kastediyor” demiştir.
وَفِي لفظ: لَا يدْخل الْحرم كُله مُشْرك
Bir lafızda da: “Hiçbir müşrik Harem'in tamamına giremez” [şeklindedir].
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {وَإِن خِفْتُمْ عيلة} قَالَ: الْفَاقَة
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İkrime'den (radıyallâhu anh) {وَإِن خِفْتُمْ عيلة} “Eğer yoksulluktan korkarsanız” sözü hakkında rivayet ettiklerine göre o: “[Ayle] fakirliktir” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {فَسَوف يغنيكم الله من فَضله} قَالَ: أغناهم الله تَعَالَى بالجزية الْجَارِيَة
İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den (radıyallâhu anh) {فَسَوف يغنيكم الله من فَضله} “Allah sizi lütfundan zenginleştirecektir” sözü hakkında rivayet ettiğine göre o: “Allah Teâlâ onları [müşriklerden] işleyen cizye ile zenginleştirdi” demiştir.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْأَوْزَاعِيّ ﵁ قَالَ: كتب عمر بن عبد الْعَزِيز ﵁ أَن يمْنَع أَن يدْخل الْيَهُود وَالنَّصَارَى الْمَسَاجِد وأتبع نَهْيه {إِنَّمَا الْمُشْركُونَ نجس}
Ebû'ş-Şeyh'in el-Evzâî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ömer b. Abdilazîz (radıyallâhu anh) Yahudilerin ve Hristiyanların mescitlere girmesinin yasaklanmasını yazdı ve yasağının peşinden {إِنَّمَا الْمُشْركُونَ نجس} “Müşrikler ancak bir pisliktir” [ayetini ekledi].
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ {إِنَّمَا الْمُشْركُونَ نجس} فَمن صافحهم فَليَتَوَضَّأ
Ebû'ş-Şeyh'in el-Hasan'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre {إِنَّمَا الْمُشْركُونَ نجس} “Müşrikler ancak bir pisliktir”, bu yüzden onlarla kim tokalaşırsa abdest alsın.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من صَافح مُشْركًا فَليَتَوَضَّأ أَو ليغسل كفيه
Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiklerine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kim bir müşrikle tokalaşırsa abdest alsın yahut avuçlarını yıkasın.”
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن هِشَام بن عُرْوَة عَن أَبِيه عَن جده قَالَ اسْتقْبل رَسُول
İbn Merdûye'nin Hişâm b. Urve'den, onun babasından, onun da dedesinden rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah
الله ﷺ جِبْرِيل ﵇ فَنَاوَلَهُ يَده فَأبى أَن يَتَنَاوَلهَا فَقَالَ: يَا جِبْرِيل مَا مَنعك أَن تَأْخُذ بيَدي فَقَالَ: إِنَّك أخذت بيد يَهُودِيّ فَكرِهت أَن تمس يَدي يدا قد مستها يَد كَافِر فَدَعَا رَسُول الله ﷺ بِمَاء فَتَوَضَّأ فَنَاوَلَهُ يَده فَتَنَاولهَا
(sallallâhu aleyhi ve sellem) Cibrîl'i (aleyhisselâm) karşıladı ve ona elini uzattı; ancak o elini tutmaktan kaçındı. Bunun üzerine: “Ey Cibrîl! Elimi tutmaktan seni alıkoyan nedir?” dedi. Cibrîl: “Sen bir Yahudinin elini tuttun, ben de bir kâfirin elinin dokunduğu bir ele elimin dokunmasını kerih gördüm” dedi. Bunun üzerine Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) su istedi, abdest aldı, sonra ona elini uzattı, o da onun elini tuttu.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وسمويه فِي فَوَائده عَن أبي سعيد ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ لَا يدْخل الْجنَّة إِلَّا نفس مسلمة وَلَا يطوف بِالْبَيْتِ عُرْيَان وَلَا يقرب الْمَسْجِد الْحَرَام مُشْرك بعد عَامهمْ هَذَا وَمن كَانَ بَينه وَبَين رَسُول ﷺ الله أجل فَأَجله مدَّته
İbn Merdûye ve Fevâid'inde Semmûye'nin Ebû Saîd'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre Nebî (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Cennete Müslüman bir kimseden başkası giremez. Hiçbir çıplak Beyt'i tavaf edemez. Bu yıllarından sonra hiçbir müşrik Mescid-i Harâm'a yaklaşamaz. Kendisiyle Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) arasında bir süre bulunan kimsenin süresi ise o müddet kadardır.”
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ عَام الْفَتْح: لَا يدْخل الْمَسْجِد الْحَرَام مُشْرك وَلَا يُؤَدِّي مُسلم جِزْيَة
İbn Merdûye'nin Ebû Hüreyre'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) fetih yılında şöyle buyurmuştur: “Mescid-i Harâm'a hiçbir müşrik giremez ve hiçbir Müslüman cizye ödemez.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن عمر بن الْعَزِيز قَالَ: آخر مَا تكلم بِهِ رَسُول الله ﷺ إِن قَالَ قَاتل الله الْيَهُود وَالنَّصَارَى اتَّخذُوا قُبُور أَنْبِيَائهمْ مَسَاجِد لَا يبْقى بِأَرْض الْعَرَب دينان
Abdurrezzâk'ın el-Musannef'te Ömer b. Abdilazîz'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) en son konuştuğu söz: “Allah Yahudileri ve Hristiyanları kahretsin, peygamberlerinin kabirlerini mescit edindiler. Arap topraklarında iki din kalmasın” demesi olmuştur.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن ابْن جريج ﵁ قَالَ بَلغنِي أَن النَّبِي ﷺ أوصى عِنْد مَوته بِأَن لَا يتْرك يَهُودِيّ وَلَا نَصْرَانِيّ بِأَرْض الْحجاز وَأَن يمْضِي جَيش أُسَامَة إِلَى الشَّام وَأوصى بالقبط خيرا فَإِن لَهُم قرَابَة
Abdurrezzâk'ın İbn Cüreyc'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bana ulaştığına göre Nebî (sallallâhu aleyhi ve sellem) vefatı esnasında Hicaz topraklarında hiçbir Yahudi ve hiçbir Hristiyan bırakılmamasını, Üsâme'nin ordusunun Şam'a hareket etmesini vasiyet etmiş ve Koptlar (Kıptîler) hakkında hayır tavsiye edip: “Çünkü onların bir akrabalık bağı vardır” buyurmuştur.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عَبَّاس ﵄ رَفعه قَالَ: اخْرُجُوا الْمُشْركين من جَزِيرَة الْعَرَب
İbn Ebî Şeybe'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) merfû olarak rivayet ettiğine göre o: “Müşrikleri Arap Yarımadası'ndan çıkarın” buyurmuştur.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أَبُو عُبَيْدَة بن الْجراح ﵁ قَالَ: إِن آخر كَلَام تكلم بِهِ رَسُول الله ﷺ أَن قَالَ اخْرُجُوا الْيَهُود من أَرض الْحجاز وَأهل نَجْرَان من جَزِيرَة الْعَرَب
İbn Ebî Şeybe'nin Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh'tan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) konuştuğu en son kelam: “Yahudileri Hicaz topraklarından, Necran ehlini de Arap Yarımadası'ndan çıkarın” demesi olmuştur.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَئِن بقيت لأخْرجَن الْمُشْركين من جَزِيرَة الْعَرَب فَلَمَّا ولي عمر ﵁ أخرجهم
İbn Ebî Şeybe'nin Câbir'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Eğer ömrüm yeterse müşrikleri Arap Yarımadası'ndan mutlaka çıkaracağım” buyurmuştur. Ömer (radıyallâhu anh) halife olunca onları çıkarmıştır.
الْآيَة ٢٩
Ayet 29
أخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: أنزل الله تَعَالَى فِي الْعَام الَّذِي نبذ فِيهِ أَبُو بكر ﵁ إِلَى الْمُشْركين {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِنَّمَا الْمُشْركُونَ نجس} فَكَانَ الْمُشْركُونَ يوافون بِالتِّجَارَة فينتفع بهَا الْمُسلمُونَ فَلَمَّا حرم الله تَعَالَى على الْمُشْركين أَن يقربُوا الْمَسْجِد الْحَرَام وجد الْمُسلمُونَ فِي أنفسهم مِمَّا قطع عَنْهُم من التِّجَارَة الَّتِي كَانَ الْمُشْركُونَ يوافون بهَا فَأنْزل الله تَعَالَى {وَإِن خِفْتُمْ عيلة فَسَوف يغنيكم الله من فَضله إِن شَاءَ} فأجل فِي الْآيَة الْأُخْرَى الَّتِي تتبعها الْجِزْيَة وَلم تكن تُؤْخَذ قبل ذَلِك فَجَعلهَا عوضا مِمَّا مَنعهم من موافاة الْمُشْركين بتجاراتهم فَقَالَ {قَاتلُوا الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِاللَّه وَلَا بِالْيَوْمِ الآخر} إِلَى قَوْله {صاغرون} فَلَمَّا أَحَق ذَلِك للْمُسلمين عرفُوا أَنه قد عوضهم أفضل مَا كَانُوا وجدوا عَلَيْهِ مِمَّا كَانَ الْمُشْركين يوافون بِهِ من التِّجَارَة
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin Ebû Hüreyre'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Allah Teâlâ, Ebû Bekir'in (radıyallâhu anh) müşriklere [ahdi] bozduğunu bildirdiği yılda {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِنَّمَا الْمُشْركُونَ نجس} “Ey iman edenler! Müşrikler ancak bir pisliktir...” ayetini indirdi. Müşrikler ticaret mallarıyla gelirler, Müslümanlar da bundan faydalanırlardı. Allah Teâlâ müşriklerin Mescid-i Harâm'a yaklaşmalarını haram kılınca, müşriklerin getirdikleri ticaretin kendilerinden kesilmesinden ötürü Müslümanların içine bir sıkıntı düştü. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {وَإِن خِفْتُمْ عيلة فَسَوف يغنيكم الله من فَضله إِن شَاءَ} “Eğer yoksulluktan korkarsanız, Allah dilerse sizi lütfundan zenginleştirecektir” ayetini indirdi ve onu takip eden diğer ayette, daha önce alınmayan cizyeyi takdir etti. Böylece cizyeyi, müşriklerin ticaretleriyle gelmelerini engellemesine karşılık bir bedel kıldı ve: {قَاتلُوا الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِاللَّه وَلَا بِالْيَوْمِ الآخر} “Allah'a ve ahiret gününe iman etmeyenlerle savaşın...” ayetinden {صاغرون} “...küçük düşmüşler olarak” kısmına kadar buyurdu. Bunu Müslümanlar için hak kılınca, müşriklerin ticaretle getirdiklerine karşı duydukları üzüntüden çok daha hayırlısını Allah'ın kendilerine telafi ettiğini anladılar.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن أبي أُمَامَة ﵁ عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ الْقِتَال قتالان: قتال الْمُشْركين حَتَّى يُؤمنُوا أَو يُعْطوا الْجِزْيَة عَن يدٍ وهم صاغرون وقتال الفئة الباغية حَتَّى تفيء إِلَى أَمر الله فَإِذا فاءت أَعْطَيْت الْعدْل
İbn Asâkir'in Ebû Ümâme'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Savaş iki türlüdür: Müşriklerle iman edinceye veya kendi elleriyle küçülmüş olarak cizye verinceye kadar savaşmak; ve azgın toplulukla Allah'ın emrine dönünceye kadar savaşmak. Eğer dönerse adalet uygulanır.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {قَاتلُوا الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِاللَّه} الْآيَة
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve Sünen'inde Beyhakî'nin Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {قَاتلُوا الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِاللَّه} “Allah'a iman etmeyenlerle savaşın...” ayeti hakkında rivayet ettiklerine göre
قَالَ: نزلت هَذِه حِين أَمر مُحَمَّد ﷺ وَأَصْحَابه بغزوة تَبُوك
o şöyle demiştir: “Bu ayet, Muhammed (sallallâhu aleyhi ve sellem) ve ashabına Tebük Gazvesi emredildiği sırada indi.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن شهَاب ﵁ قَالَ: أنزلت فِي كفار قُرَيْش وَالْعرب (وقاتلوهم حَتَّى لَا تكون فتْنَة وَيكون الدّين لله) (الْبَقَرَة الْآيَة ١٩٣) وأنزلت فِي أهل الْكتاب {قَاتلُوا الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِاللَّه وَلَا بِالْيَوْمِ الآخر} إِلَى قَوْله {حَتَّى يُعْطوا الْجِزْيَة} فَكَانَ أول من أعْطى الْجِزْيَة أهل نَجْرَان
İbnü'l-Münzir'in İbn Şihâb'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Kureyş ve Arap kâfirleri hakkında (وقاتلوهم حَتَّى لَا تكون فتْنَة وَيكون الدّين لله) “Fitne kalmayıncaya ve din yalnız Allah'ın oluncaya kadar onlarla savaşın” (el-Bakara suresi, 193) [ayeti] indirildi; Ehl-i Kitap hakkında ise {قَاتلُوا الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِاللَّه وَلَا بِالْيَوْمِ الآخر} “Allah'a ve ahiret gününe iman etmeyenlerle savaşın...” ayetinden {حَتَّى يُعْطوا الْجِزْيَة} “...cizye verinceye kadar” sözüne kadar indirildi. Cizyeyi ilk verenler de Necran halkı oldu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن الْجِزْيَة عَن يَد قَالَ جِزْيَة الأَرْض والرقبة جِزْيَة الأَرْض والرقبة
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) “el-cezyetu an yedin” (kendi elleriyle verilen cizye) hakkında sorulmuş, o da: “Toprak ve can cizyesidir, toprak ve can cizyesidir” buyurmuştur.
وَأخرج النّحاس فِي ناسخه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {قَاتلُوا الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِاللَّه وَلَا بِالْيَوْمِ الآخر} قَالَ: نسخ بِهَذَا الْعَفو عَن الْمُشْركين
en-Nehhâs'ın Nâsih'inde ve Sünen'inde Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {قَاتلُوا الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِاللَّه وَلَا بِالْيَوْمِ الآخر} “Allah'a ve ahiret gününe iman etmeyenlerle savaşın” sözü hakkında rivayet ettiklerine göre o: “Bununla müşrikleri affetme [hükmü] neshedildi” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد رَضِي اله عَنهُ فِي الْآيَة قَالَ: لما فرغ رَسُول الله ﷺ من قتال من يَلِيهِ من الْعَرَب أمره بجهاد أهل الْكتاب
İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd'den (radıyallâhu anh) bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) çevresindeki Araplarla savaşmayı bitirince, [Allah] ona Ehl-i Kitap ile cihat etmeyi emretti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {قَاتلُوا الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِاللَّه} يَعْنِي الَّذين لَا يصدقون بتوحيد الله {وَلَا يحرمُونَ مَا حرم الله وَرَسُوله} يَعْنِي الْخمر وَالْخِنْزِير {وَلَا يدينون دين الْحق} يَعْنِي دين الإِسلام {من الَّذين أُوتُوا الْكتاب} يَعْنِي من الْيَهُود وَالنَّصَارَى أُوتُوا الْكتاب من قبل الْمُسلمين أمة مُحَمَّد ﷺ {حَتَّى يُعْطوا الْجِزْيَة عَن يدٍ وهم صاغرون} يَعْنِي يذلون
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Saîd b. Cübeyr'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre: {قَاتلُوا الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِاللَّه} “Allah'a inanmayanlarla... savaşın”, yani Allah'ın birliğini tasdik etmeyenlerle; {وَلَا يحرمُونَ مَا حرم الله وَرَسُوله} “Allah'ın ve Resûlü'nün haram kıldığını haram saymayanlarla...”, yani içki ve domuzu; {وَلَا يدينون دين الْحق} “ve hak dini din edinmeyenlerle...”, yani İslâm dinini; {من الَّذين أُوتُوا الْكتاب} “kendilerine kitap verilenlerden...”, yani Yahudi ve Hristiyanlardan, -Müslümanlardan, Muhammed'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) ümmetinden önce kendilerine kitap verilenlerden-; {حَتَّى يُعْطوا الْجِزْيَة عَن يدٍ وهم صاغرون} “...kendi elleriyle, küçülmüş olarak cizye verinceye kadar”, yani boyun eğdirilip zillete düşürülünceye kadar.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {عَن يَد} قَالَ: عَن قهر
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Katâde'den (radıyallâhu anh) {عَن يَد} “kendi elleriyle” sözü hakkında rivayet ettiklerine göre o: “Baskı ve boyun eğme altında” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان بن عُيَيْنَة ﵁ فِي قَوْله {عَن يَد} قَالَ: من يَده وَلَا يبْعَث بهَا مَعَ غَيره
İbn Ebî Hâtim'in Süfyân b. Uyeyne'den (radıyallâhu anh) {عَن يَد} “kendi elleriyle” sözü hakkında rivayet ettiğine göre o: “Kendi elinden [bizzat versin], onu başkasıyla göndermesin” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي سِنَان ﵁ فِي قَوْله {عَن يَد} قَالَ: عَن قدرَة
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Ebû Sinân'dan (radıyallâhu anh) {عَن يَد} “kendi elleriyle” sözü hakkında rivayet ettiklerine göre o: “Güç yetirerek” demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {عَن يَد وهم صاغرون} قَالَ: وَلَا يلكزون
İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {عَن يَد وهم صاغرون} “kendi elleriyle küçülmüş olarak” sözü hakkında rivayet ettiğine göre o: “Dövülüp itilip kakılmaksızın” demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن سلمَان ﵁ فِي قَوْله {وهم صاغرون} قَالَ: غير محمودين
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Selmân'dan (radıyallâhu anh) {وهم صاغرون} “onlar küçülmüşler olarak” sözü hakkında rivayet ettiklerine göre o: “Övülmeksizin (aşağılanarak)” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْمُغيرَة ﵁
İbn Ebî Hâtim'in Mugîre'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre,
أَنه بعث إِلَى رستم فَقَالَ لَهُ رستم: إلام تَدْعُو فَقَالَ لَهُ: أَدْعُوك إِلَى الإِسلام فَأن أسلمت فلك مَا لنا وَعَلَيْك مَا علينا
o Rüstem'e [elçi olarak] gönderildi. Rüstem ona: “Neye davet ediyorsun?” dedi. O da: “Seni İslâm'a davet ediyorum. Eğer Müslüman olursan bizim lehimize olan senin de lehindedir, bizim aleyhimize olan senin de aleyhindedir” dedi.
قَالَ: فَإِن أَبيت قَالَ: فتعطي الْجِزْيَة عَن يَد وَأَنت صاغر
[Rüstem]: “Kabul etmezsem?” dedi. [Mugîre]: “O takdirde boyun eğmiş ve küçülmüş olarak kendi elinle cizye verirsin” dedi.
فَقَالَ: لِترْجُمَانِهِ: قل لَهُ أما إِعْطَاء الْجِزْيَة فقد عرفتها فَمَا قَوْلك وَأَنت صاغر قَالَ: تعطيها وَأَنت قَائِم وَأَنا جَالس وَالسَّوْط على رَأسك
Bunun üzerine tercümanına: “Ona de ki: Cizye vermeyi anladım, peki ‘sen küçülmüş olarak’ sözün ne demektir?” dedi. [Mugîre]: “Ben otururken ve kamçı başının üzerindeyken sen ayakta olduğun halde onu verirsin” dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سلمَان ﵁ أَنه قَالَ لأهل حصن حَاصَرَهُمْ الإِسلام: أَو الْجِزْيَة وَأَنْتُم صاغرون قَالُوا: وَمَا الْجِزْيَة قَالَ: نَأْخُذ مِنْكُم الدَّرَاهِم وَالتُّرَاب على رؤوسكم
Ebû'ş-Şeyh'in Selmân'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o, kuşattığı bir kalenin halkına şöyle demiştir: “Ya İslâm yahut küçülmüş olarak cizye!” Onlar: “Cizye nedir?” dediler. O da: “Sizden dirhemleri, başınızın üzerinde de toprak olduğu halde almamızdır” dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد عَن سلمَان ﵁
İbn Ebî Şeybe ve Ahmed'in Selmân'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre,
أَنه انْتهى إِلَى حصن
o bir kaleye vardı
فَقَالَ: إِن أسلمتم فلكم مَا لنا وَعَلَيْكُم مَا علينا وَإِن أَنْتُم أَبَيْتُم فأدوا الْجِزْيَة وَأَنْتُم صاغرون فَإِن أَبَيْتُم فأنبذناكم على سَوَاء إِن الله لَا يحب الخائنين
ve şöyle dedi: “Eğer Müslüman olursanız bizim lehimize olan sizin de lehinize, aleyhimize olan sizin de aleyhinizedir. Eğer kabul etmezseniz boyun eğmiş olarak cizyeyi ödeyin. Şayet [bunu da] kabul etmezseniz eşit şartlarda [savaşı başlatarak antlaşmayı] size iade ederiz; şüphesiz Allah hainleri sevmez.”
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن الْمسيب ﵁ قَالَ: أحب لأهل الذِّمَّة أَن يتعبوا فِي أَدَاء الْجِزْيَة لقَوْل الله تَعَالَى {حَتَّى يُعْطوا الْجِزْيَة عَن يدٍ وهم صاغرون}
Ebû'ş-Şeyh'in Saîd b. el-Müseyyeb'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Allah Teâlâ'nın: {حَتَّى يُعْطوا الْجِزْيَة عَن يدٍ وهم صاغرون} “...Kendi elleriyle küçülmüş olarak cizye verinceye kadar” buyurmasından ötürü zimmîlerin cizyeyi öderken zahmet çekmelerini arzu ederim.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مَسْرُوق ﵁ قَالَ لما بعث رَسُول الله ﷺ معَاذًا إِلَى الْيمن أمره أَن يَأْخُذ من كل حالم دِينَارا أَو عدله معافر
İbn Ebî Şeybe'nin Mesrûk'tan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Muâz'ı Yemen'e gönderdiğinde, büluğ çağına ermiş her kimseden bir dinar veya onun dengi meâfir (kumaş) almasını emretmiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الزُّهْرِيّ ﵁ قَالَ: أَخذ رَسُول الله ﷺ الْجِزْيَة من مجوس أهل هجر وَمن يهود الْيمن ونصاراهم من كل حالم دِينَار
İbn Ebî Şeybe'nin ez-Zührî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Hecer halkının Mecûsîlerinden, Yemen'in Yahudi ve Hristiyanlarından, büluğ çağına ermiş her kimseden bir dinar cizye almıştır.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن بجالة قَالَ: لم يَأْخُذ عمر ﵁ الْجِزْيَة من الْمَجُوس حَتَّى شهد عبد الرَّحْمَن بن عَوْف ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ أَخذهَا من مجوس هجر
İbn Ebî Şeybe'nin Becâle'den rivayet ettiğine göre Ömer (radıyallâhu anh), Abdurrahman b. Avf (radıyallâhu anh) Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) Hecer Mecûsîlerinden cizye aldığına şahitlik edene kadar Mecûsîlerden cizye almamıştı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن بن مُحَمَّد بن عَليّ ﵃ قَالَ كتب رَسُول الله ﷺ إِلَى مجوس هجر يعرض عَلَيْهِم الإِسلام فَمن أسلم قبل مِنْهُ وَمن أَبى ضربت عَلَيْهِم الْجِزْيَة حَتَّى أَن لَا تُؤْكَل لَهُم ذَبِيحَة وَلَا ينْكح مِنْهُم امْرَأَة
İbn Ebî Şeybe'nin el-Hasan b. Muhammed b. Ali'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Hecer Mecûsîlerine İslâm'ı teklif eden bir mektup yazmış, kim Müslüman olursa bunu ondan kabul etmiş, kim de kaçınırsa kestiği hayvanın eti yenmemek ve kadınlarıyla evlenilmemek şartıyla üzerlerine cizye koymuştur.
وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَأَبُو عبيد فِي كتاب الْأَمْوَال وَابْن أبي شيبَة عَن جَعْفَر عَن أَبِيه
Mâlik, eş-Şâfiî, Kitâbü'l-Emvâl'de Ebû Ubeyd ve İbn Ebî Şeybe'nin Cafer'den, onun da babasından rivayet ettiklerine göre,
أَن عمر بن الْخطاب ﵁ اسْتَشَارَ النَّاس فِي الْمَجُوس فِي الْجِزْيَة فَقَالَ عبد الرَّحْمَن بن عَوْف ﵁: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول سنوا بهم سنة أهل الْكتاب
Ömer b. el-Hattâb (radıyallâhu anh) Mecûsîlerden cizye [alınması] hususunda insanlarla istişare etti. Bunun üzerine Abdurrahman b. Avf (radıyallâhu anh): “Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) ‘Onlara Ehl-i Kitap sünnetini uygulayın’ buyurduğunu işittim” dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن حُذَيْفَة بن الْيَمَان ﵁ قَالَ: لَوْلَا أَنِّي رَأَيْت أَصْحَابِي أخذُوا من الْمَجُوس مَا أخذت مِنْهُم وتلا {قَاتلُوا الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِاللَّه} الْآيَة
İbnü'l-Münzir'in Huzeyfe b. el-Yemân'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Ashabımın Mecûsîlerden aldığını görmeseydim onlardan [cizye] almazdım” ve {قَاتلُوا الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِاللَّه} “Allah'a inanmayanlarla savaşın...” ayetini okumuştur.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁
Abdurrezzâk'ın el-Musannef'te Ali b. Ebî Tâlib'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre,