وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عرَاك بن مَالك وَعمر بن عبد الْعَزِيز ﵄
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Irâk b. Mâlik ve Ömer b. Abdilazîz'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre,
أَنَّهُمَا قَالَا: فِي قَول الله {وَالَّذين يكنزون الذَّهَب وَالْفِضَّة} قَالَا: نسختها الْآيَة الْأُخْرَى (خُذ من أَمْوَالهم صَدَقَة تطهرهُمْ وتزكيهم بهَا) (الْآيَة)
Her ikisi de Allah'ın: {وَالَّذين يكنزون الذَّهَب وَالْفِضَّة} “Altın ve gümüşü biriktirip yığanlar...” kavli hakkında: “Onu diğer ayet (Onların mallarından, kendilerini temizleyeceğin ve arındıracağın bir sadaka [zekât] al...) neshetti” demişlerdir.
الْآيَة ٣٥
35. Ayet
أخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: مَا من صَاحب ذهب وَلَا فضَّة لَا يُؤَدِّي حَقّهَا إِلَّا جعلت لَهُ يَوْم الْقِيَامَة صَفَائِح ثمَّ أحمي عَلَيْهَا فِي نَار جَهَنَّم ثمَّ يكوى بهَا جَبينه وجبهته وظهره فِي يَوْم كَانَ مِقْدَاره خمسين ألف سنة حَتَّى يقْضِي بَين النَّاس فَيرى سَبيله إِمَّا إِلَى الْجنَّة أَو إِلَى النَّار
Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh'in Ebû Hüreyre'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Hakkını ödemeyen hiçbir altın ve gümüş sahibi yoktur ki, kıyamet gününde bunlar onun için levhalar haline getirilip cehennem ateşinde kızdırılmasın ve ardından süresi elli bin yıl olan bir günde insanlar arasında hüküm verilinceye, o da yolunun ya cennete ya da cehenneme çıktığını görünceye kadar bunlarla yanı, alnı ve sırtı dağlanmasın.”
وَأخرج أَبُو يعلى وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا يوضع الدِّينَار على الدِّينَار وَلَا الدِّرْهَم على الدِّرْهَم وَلَكِن يُوسع الله جلده {فتكوى بهَا جباههم وجنوبهم وظهورهم هَذَا مَا كنزتم لأنفسكم فَذُوقُوا مَا كُنْتُم تكنزون}
Ebû Ya'lâ ve İbn Merdeveyh'in Ebû Hüreyre'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Dinar dinarın, dirhem de dirhemin üzerine konulmaz; fakat Allah onun derisini genişletir {فتكوى بهَا جباههم وجنوبهم وظهورهم هَذَا مَا كنزتم لأنفسكم فَذُوقُوا مَا كُنْتُم تكنزون} ‘Bunlarla onların alınları, yanları ve sırtları dağlanacak [ve onlara:] «İşte bu kendiniz için biriktirip sakladığınız şeylerdir. Artık biriktirmekte olduğunuz şeyleri tadın!» [denilecektir].’”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ فِي قَوْله {يَوْم يحمى عَلَيْهَا فِي نَار جَهَنَّم} قَالَ: لَا يعذب رجل بكنز يكنزه فيمس دِرْهَم
İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Mes'ûd'dan (radıyallâhu anh) {يَوْم يحمى عَلَيْهَا فِي نَار جَهَنَّم} “O gün bunlar cehennem ateşinde kızdırılacak...” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Biriktirdiği bir hazine sebebiyle azap olunan hiçbir adam yoktur ki bir dirhem
درهما وَلَا دِينَار دِينَارا وَلَكِن يُوسع جلده حَتَّى يوضع كل دِينَار وَدِرْهَم على حِدته وَلَا يمس دِرْهَم درهما وَلَا دِينَار دِينَارا
bir dirheme, bir dinar da bir dinara değsin; fakat derisi genişletilir, nihayet her dinar ve her dirhem ayrı ayrı konulur; ne bir dirhem bir dirheme ne de bir dinar bir dinara değer.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {فتكوى بهَا} الْآيَة
İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {فتكوى بهَا} “Bunlarla dağlanacak...” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre
قَالَ: يُوسع بهَا جلده
o: “Bunun için derisi genişletilir” demiştir.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ ﵁ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {يَوْم يحمى عَلَيْهَا} الْآيَة
Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {يَوْم يحمى عَلَيْهَا} “O gün bunlar kızdırılacak...” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre
قَالَ: حَيَّة تنطوي على جَنْبَيْهِ وجبهته فَتَقول: أَنا مَالك الَّذِي بخلت بِي
o şöyle demiştir: “[O kenz] onun iki yanına ve alnına sarılan bir yılan olur ve: ‘Cimrilik edip [vermediğin] malın benim’ der.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ثَوْبَان رَضِي الله قَالَ: مَا من رجل يَمُوت وَعِنْده أَحْمَر وأبيض إِلَّا جعل الله لَهُ بِكُل قِيرَاط صفحة من نَار تكوى بهَا قدمه إِلَى ذقنه مغفوراً لَهُ بعد أَو معذباً
İbn Ebî Hâtim'in Sevbân'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Yanında kırmızı [altın] veya beyaz [gümüş] bulunarak ölen hiçbir kimse yoktur ki, Allah her bir kırat için onun ayağından çenesine kadar dağlanacağı ateşten bir levha yapmasın; artık sonrasında ister bağışlansın, ister azap görsün.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ثَوْبَان ﵁ مَرْفُوعا
İbn Ebî Şeybe'nin Sevbân'dan (radıyallâhu anh) merfû olarak rivayet ettiğine göre
نَحوه
bunun benzeri[ni rivayet etmiştir].
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن أبي ذَر ﵁ قَالَ: بشر أَصْحَاب الْكُنُوز بكي فِي الجباه وَفِي الْجنُوب وَفِي الظُّهُور
Abdürrezzâk'ın el-Musannef'te Ebû Zer'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o: “Hazine sahiplerini alınlarında, yanlarında ve sırtlarında dağlanma ile müjdele!” demiştir.
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن زيد بن وهب ﵁ قَالَ: مَرَرْت على أبي ذَر ﵁ بالربذة فَقلت: مَا أنزلك بِهَذِهِ الأَرْض قَالَ: كتابا لشام فَقَرَأت {وَالَّذين يكنزون الذَّهَب وَالْفِضَّة وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيل الله فبشرهم بِعَذَاب أَلِيم} فَقَالَ مُعَاوِيَة: مَا هَذَا فِينَا هَذِه فِي أهل الْكتاب
İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh'in Zeyd b. Vehb'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Rebeze'de Ebû Zer'e (radıyallâhu anh) uğradım ve: “Seni bu yere indiren nedir?” dedim. O da şöyle dedi: “Şam'daydık, ben: {وَالَّذين يكنزون الذَّهَب وَالْفِضَّة وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيل الله فبشرهم بِعَذَاب أَلِيم} ‘Altın ve gümüşü biriktirip yığıp da onları Allah yolunda harcamayanlar var ya, işte onlara acı veren bir azabı müjdele!’ [ayetini] okudum. Muâviye: ‘Bu bizim hakkımızda değildir, bu Ehl-i Kitap hakkındadır’ dedi.
قلت أَنا: إِنَّهَا لفينا وَفِيهِمْ
Ben de: ‘Şüphesiz o hem bizim hem de onların hakkındadır’ dedim.”
وَأخرج مُسلم وَابْن مرْدَوَيْه عَن الْأَحْنَف بن قيس ﵁ قَالَ: جَاءَ أَبُو ذَر ﵁ فَقَالَ: بَشِّر الكانزين بكيٍّ من قبل ظُهُورهمْ يخرج من جنُوبهم وكَي من جباهم يخرج من أقفائهم
Müslim ve İbn Merdeveyh'in Ahnef b. Kays'tan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Zer (radıyallâhu anh) gelip: “Mal biriktirip yığanları, sırtlarından vurulup yanlarından çıkacak ve alınlarından vurulup enselerinden çıkacak bir dağlama ile müjdele!” dedi.
فَقلت: مَاذَا
Ben: “Ne [diyorsun]?” dedim.
قَالَ: مَا قلت إِلَّا مَا سَمِعت من نَبِيّهم ﷺ
O: “Peygamberlerinden (sallallâhu aleyhi ve sellem) işittiğimden başkasını söylemedim” dedi.
وَأخرج ابْن سعد وَأحمد عَن أبي ذَر ﵁ قَالَ إِن خليلي عهد إليَّ أَن أَي مَال ذهب أَو فضَّة أوكئ عَلَيْهِ فَهُوَ جمر على صَاحبه حَتَّى يفرغه فِي سَبِيل الله وَكَانَ إِذا أَخذ عطاءه دَعَا خادمه فَسَأَلَهُ عَمَّا يَكْفِيهِ لسنة فَاشْتَرَاهُ ثمَّ اشْترى فُلُوسًا بِمَا بَقِي
İbn Sa'd ve Ahmed'in Ebû Zer'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Dostum [Resûlullah] bana, ağzı bağlanıp saklanan altın veya gümüşten herhangi bir malın, sahibi onu Allah yolunda infak edip bitirinceye kadar onun için bir kor ateş olacağını ahdetti.” Ebû Zer maaşını aldığında hizmetçisini çağırır, ona bir yıla yetecek şeyleri sorar ve onları satın alırdı; sonra da geriye kalanla [küçük harcamalar için] fulûs (bakır para) alırdı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي ذَر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول
İbn Ebî Şeybe ve İbn Merdeveyh'in Ebû Zer'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah
الله ﷺ فِي الإِبل صدقتها وَفِي الْبَقر صدقتها وَفِي الْغنم صدقتها وَفِي الْبَز صدقته فَمن رفع دِينَار أَو درهما أَو تبراً أَو فضَّة لَا يعده لغريمه وَلَا يُنْفِقهُ فِي سَبِيل الله فَهُوَ كنز يكوى بِهِ يَوْم الْقِيَامَة
(sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Devede zekâtı vardır, sığırda zekâtı vardır, koyunda zekâtı vardır, kumaşta zekâtı vardır. Kim borçlusu için hazırlamadığı ve Allah yolunda harcamadığı halde bir dinar, bir dirhem, külçe altın veya gümüş saklarsa, o bir kenzdir ve kıyamet gününde onunla dağlanır.”
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ مَرْفُوعا
İbn Merdeveyh'in Ebû Hüreyre'den (radıyallâhu anh) merfû olarak rivayet ettiğine göre
مثله
bunun benzeri[ni rivayet etmiştir].
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ عَن النَّبِي ﷺ
İbn Merdeveyh'in Ebû Hüreyre'den (radıyallâhu anh), [o da] Nebî'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) rivayet ettiğine göre
إِنَّه قَالَ الدِّينَار كنز وَالدِّرْهَم كنز والقيراط كنز
o şöyle buyurmuştur: “Dinar bir kenzdir, dirhem bir kenzdir, kırat bir kenzdir.”
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ثَوْبَان ﵁ قَالَ: كَانَ نصل سيف أبي هُرَيْرَة ﵁ من فضَّة فَقَالَ لَهُ أَبُو ذَر ﵁: أما سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول مَا من رجل ترك صفراء وَلَا بَيْضَاء إِلَّا كوي بهَا
Ahmed, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, İbn Hibbân, Hâkim ve İbn Merdeveyh'in Sevbân'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Hüreyre'nin (radıyallâhu anh) kılıcının kabza süsü gümüştendi. Ebû Zer (radıyallâhu anh) ona: “Sen Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem): ‘Sarı [altın] veya beyaz [gümüş] bırakan hiçbir adam yoktur ki, onunla dağlanmasın’ buyurduğunu işitmedin mi?” dedi.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي أُمَامَة رضى الله عَنهُ قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول مَا من أحد يَمُوت فَيتْرك صفراء أَو بَيْضَاء إِلَّا كوي بهَا يَوْم الْقِيَامَة مغفوراً لَهُ بعد أَو معذباً
Taberânî ve İbn Merdeveyh'in Ebû Ümâme'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: “Ölüp de geride sarı [altın] veya beyaz [gümüş] bırakan hiçbir kimse yoktur ki, kıyamet gününde onunla dağlanmasın; artık sonrasında ister bağışlansın, ister azap görsün.”
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا من ذِي كنز لَا يُؤَدِّي حَقه إِلَّا جِيءَ بِهِ يَوْم الْقِيَامَة يكوى بِهِ جَبينه وجبهته وَقيل لَهُ: هَذَا كَنْزك الَّذِي بخلت بِهِ
İbn Merdeveyh'in Câbir'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Hakkını ödemeyen hiçbir kenz sahibi yoktur ki, kıyamet gününde o getirilip onunla yanı ve alnı dağlanmasın ve kendisine: ‘İşte bu, cimrilik edip [vermediğin] kenzindir’ denilmesin.”
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَأَبُو بكر الشَّافِعِي فِي الغيلانيات عَن عَليّ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله فرض على أَغْنِيَاء الْمُسلمين فِي أَمْوَالهم الْقدر الَّذِي يسع فقراءهم وَلنْ يجْهد الْفُقَرَاء إِذا جَاعُوا أَو عروا إِلَّا بِمَا يمْنَع أغنياؤهم أَلا وَإِن الله يحاسبهم حسابا شَدِيدا أَو يعذبهم عذَابا أَلِيمًا
Taberânî el-Evsat'ta ve Ebû Bekr eş-Şâfiî el-Gıylâniyyât'ta Ali'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz Allah, zengin Müslümanların mallarına, fakirlerine yetecek miktarı farz kılmıştır. Fakirler acıktıklarında veya çıplak kaldıklarında çektikleri sıkıntı, ancak zenginlerinin [hakkı] vermemesindendir. Haberiniz olsun ki Allah onları şiddetli bir hesaba çekecek veya can yakıcı bir azapla cezalandıracaktır.”
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الصَّغِير عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَانع الزَّكَاة يَوْم الْقِيَامَة فِي النَّار
Taberânî es-Sagîr'de Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Zekâtı vermeyen kimse, kıyamet gününde ateştedir.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: مَانع الزَّكَاة لَيْسَ بِمُسلم
İbn Ebî Şeybe'nin İbn Mes'ûd'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o: “Zekâtı vermeyen kimse Müslüman değildir” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: لَا صَلَاة إِلَّا بِزَكَاة
İbn Ebî Şeybe'nin ed-Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o: “Zekât olmadan namaz olmaz” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ لاوي الصَّدَقَة - يَعْنِي مانعها - مَلْعُون على لِسَان مُحَمَّد ﷺ يَوْم الْقِيَامَة
İbn Ebî Şeybe'nin İbn Mes'ûd'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Sadakayı geciktirip savsaklayan -yani onu vermeyen- kimse, kıyamet gününde Muhammed'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) diliyle lanetlenmiştir.”
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَضَعفه الذَّهَبِيّ عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ عَن بِلَال قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ يَا بِلَال الق الله فَقِيرا وَلَا تلقه غَنِيا
Hâkim'in rivayet edip sahih gördüğü, Zehebî'nin ise zayıf saydığına göre Ebû Saîd el-Hudrî'den (radıyallâhu anh), [o da] Bilâl'den rivayetle Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Ey Bilâl! Allah'ın huzuruna fakir olarak çık, O'nun huzuruna zengin olarak çıkma!”
قلت: وَكَيف لي بذلك قَالَ: إِذا رزقت فَلَا تخبا وَإِذا سُئِلت فَلَا تمنع
[Bilâl:] “Bunu nasıl yapabilirim?” dedim. [Resûlullah:] “Sana rızık verildiğinde saklama, senden istendiğinde de esirgeme” buyurdu.
قلت: وَكَيف لي بذلك قَالَ: هُوَ ذَاك وَإِلَّا فَالنَّار
[Bilâl:] “Bunu nasıl yapabilirim?” dedim. [Resûlullah:] “O ancak böyledir, aksi halde ateştir!” buyurdu.
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن أبي بكر بن الْمُنْكَدر قَالَ: بعث حبيب بن سَلمَة إِلَى أبي ذَر وَهُوَ أَمِير الشَّام بثلاثمة دِينَار وَقَالَ: اسْتَعِنْ بهَا على حَاجَتك
Ahmed'in ez-Zühd'de Ebû Bekr b. el-Münkedir'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Habîb b. Mesleme, Şam emîri iken Ebû Zer'e üç yüz dinar gönderdi ve: “Bununla ihtiyacını karşıla” dedi.
فَقَالَ أَبُو ذَر: ارْجع بهَا إِلَيْهِ أما وجد أحدا أغر بِاللَّه منا مَا لنا إِلَّا الظل نتوارى بِهِ وَثَلَاثَة من غنم تروح علينا ومولاة لنا تصدق علينا بخدمتها ثمَّ إِنِّي لأَنا أَتَخَوَّف الْفضل
Bunun üzerine Ebû Zer: “Onu ona geri götür! Allah'a karşı bizden daha aldanmış birini bulamadı mı? Bizim gölgeleneceğimiz bir gölgeden, akşam üzerimize dönen üç koyundan ve hizmetiyle bize sadaka gibi iyilik eden bir azatlı kadınımızdan başka hiçbir şeyimiz yoktur. Kaldı ki ben [ihtiyaçtan] fazlasından korkmaktayım” dedi.
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن أبي ذَر ﵁ قَالَ: ذُو الدرهمين أَشد حبسا من ذِي الدِّرْهَم
Ahmed'in ez-Zühd'de Ebû Zer'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o: “İki dirhem sahibi, tek bir dirhem sahibine göre [hesapta] daha şiddetli alıkonulur” demiştir.
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم عَن الْأَحْنَف بن قيس قَالَ: جَلَست إِلَى مَلأ من قُرَيْش فجَاء رجل خشن الشّعْر وَالثيَاب والهيئة حَتَّى قَامَ عَلَيْهِم فَسلم ثمَّ قَالَ: بشر الكانزين برضف يحمي عَلَيْهِ فِي نَار جَهَنَّم ثمَّ يوضع على حلمة ثدي أحدهم حَتَّى يخرج من نغض كتفه وَيُوضَع على نغض كتفه حَتَّى يخرج من حلمة ثديه فيتدلدل
Buhârî ve Müslim'in Ahnef b. Kays'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Kureyş'ten bir topluluğun yanına oturdum. Saçı, elbisesi ve kılık kıyafeti kaba saba bir adam gelip yanlarında durdu, selam verdi ve ardından şöyle dedi: “Mal biriktirip saklayanları, cehennem ateşinde kızdırılıp sonra birinin meme ucuna konularak omuz kürek kemiğinden çıkacak, omuz kürek kemiğine konulup meme ucundan çıkacak ve [kemiklerini] titretecek kızgın taşlarla müjdele!”
ثمَّ ولي وَجلسَ إِلَى سَارِيَة وتبعته وَجَلَست إِلَيْهِ وَأَنا لَا أَدْرِي من هُوَ
Sonra dönüp gitti ve bir direğin dibine oturdu. Ben de onun arkasından gidip yanına oturdum; ancak onun kim olduğunu bilmiyordum.
فَقلت: لَا أرى الْقَوْم إِلَّا قد كَرهُوا مَا قلت
Ben: “Gördüğüm kadarıyla topluluk söylediğin şeyden hoşlanmadı” dedim.
قَالَ: إِنَّهُم لَا يعْقلُونَ شَيْئا
O: “Onlar hiçbir şeye akıl erdiremiyorlar” dedi.
قَالَ لي خليلي
“Dostum bana şöyle buyurdu” dedi.
قلت: من خَلِيلك قَالَ: النَّبِي ﷺ اتبصر أحدا قلت: نعم
Ben: “Dostun kimdir?” dedim. O: “Nebî'dir (sallallâhu aleyhi ve sellem). Uhud [dağını] görüyor musun?” dedi. Ben: “Evet” dedim.
قَالَ: مَا أحب أَن يكون لي مثل أحد ذَهَبا انفقه كُله إِلَّا ثَلَاثَة دَنَانِير وَإِن هَؤُلَاءِ لَا يعْقلُونَ انما يجمعُونَ للدنيا وَالله لَا أسألهم دنيا وَلَا استفتيهم عَن دين حَتَّى ألْقى الله ﷿
[Ebû Zer] dedi ki: “[Resûlullah şöyle buyurdu:] ‘Uhud kadar altınımın olmasını ve üç dinar müstesna hepsini infak etmeyi istemezdim.’ Şüphesiz bunlar akıl erdiremiyorlar; sadece dünya için [mal] topluyorlar. Vallahi ben aziz ve celil olan Allah'a kavuşuncaya kadar onlardan ne bir dünya [malı] isterim ne de onlara dinden bir fetva sorarım.”
وَأخرج أَحْمد وَالطَّبَرَانِيّ عَن شَدَّاد بن أَوْس قَالَ: كَانَ أَبُو ذَر ﵁ يسمع من رَسُول الله ﷺ الْأَمر فِيهِ الشدَّة ثمَّ يخرج إِلَى باديته ثمَّ يرخص فِيهِ رَسُول الله ﷺ بعد ذَلِك فيحفظ من رَسُول الله ﷺ فِي ذَلِك الْأَمر الرُّخْصَة فَلَا يسْمعهَا أَبُو ذَر فَيَأْخُذ أَبُو ذَر بِالْأَمر الأول الَّذِي سمع قبل ذَلِك
Ahmed ve Taberânî'nin Şeddâd b. Evs'ten rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Zer (radıyallâhu anh), Resûlullah'tan (sallallâhu aleyhi ve sellem) şiddet/sertlik içeren bir hükmü işitir, sonra çölüne (kendi bölgesine) çıkıp giderdi. Daha sonra Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) bu konuda ruhsat verir ve [diğer ashab] o meseledeki ruhsatı Resûlullah'tan (sallallâhu aleyhi ve sellem) ezberlerdi. Ebû Zer ise bunu işitmez, bu yüzden daha önce işittiği ilk emir ile amel ederdi.
الْآيَة ٣٦
36. Ayet
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن أبي بكرَة أَن النَّبِي ﷺ خطب فِي حجَّته فَقَالَ: أَلا إِن الزَّمَان قد اسْتَدَارَ كَهَيْئَته يَوْم خلق الله السَّمَوَات وَالْأَرْض السّنة اثْنَا عشر شهرا: مِنْهَا أَرْبَعَة حرم ثَلَاثَة مُتَوَالِيَات ذُو الْعقْدَة وَذُو الْحجَّة وَالْمحرم وَرَجَب مُضر الَّذِي بَين جُمَادَى وَشَعْبَان
Ahmed, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve Şuabü'l-İmân'da Beyhakî'nin Ebû Bekre'den rivayet ettiğine göre Nebî (sallallâhu aleyhi ve sellem) haccında bir hutbe irat edip şöyle buyurmuştur: “Haberiniz olsun; zaman, Allah'ın gökleri ve yeri yarattığı gündeki düzenine dönmüştür. Sene on iki aydır. Bunlardan dördü haram [aylar]dır; üçü peş peşe gelir ki bunlar Zilkade, Zilhicce ve Muharrem'dir; [diğeri ise] Cemâziyelâhir ile Şâban arasındaki Mudar'ın [ayı olan] Receb'dir.”
وَأخرج الْبَزَّار وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الزَّمَان قد اسْتَدَارَ كَهَيْئَته يَوْم خلق الله السَّمَوَات وَالْأَرْض مِنْهَا أَرْبَعَة حرم ثَلَاثَة مُتَوَالِيَات وَرَجَب مُضر بَين جُمَادَى وَشَعْبَان
Bezzâr, İbn Cerîr ve İbn Merdûye'nin Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz zaman, Allah'ın gökleri ve yeri yarattığı gündeki düzenine dönmüştür. Bunlardan dördü haram [aylar]dır; üçü peş peşe gelir, [biri de] Cemâziyelâhir ile Şâban arasındaki Mudar'ın [ayı olan] Receb'dir.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر ﵁ قَالَ: خطب رَسُول الله ﷺ فِي حجَّة الْوَدَاع بمنى فِي أَوسط أَيَّام التَّشْرِيق فَقَالَ أَيهَا النَّاس إِن الزَّمَان قد اسْتَدَارَ كَهَيْئَته يَوْم خلق الله السَّمَوَات وَالْأَرْض وَإِن عدَّة الشُّهُور عِنْد الله اثْنَا عشر شهرا مِنْهَا أَرْبَعَة حرم أولهنَّ رَجَب مُضر بَين جُمَادَى وَشَعْبَان وَذُو الْقعدَة وَذُو الْحجَّة وَالْمحرم
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin İbn Ömer'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Veda Haccı'nda Mina'da teşrik günlerinin ortasında bir hutbe irat edip şöyle buyurdu: “Ey insanlar! Şüphesiz zaman, Allah'ın gökleri ve yeri yarattığı gündeki düzenine dönmüştür. Allah katında ayların sayısı on ikidir. Bunlardan dördü haram [aylar]dır; onların ilki Cemâziyelâhir ile Şâban arasındaki Mudar'ın [ayı olan] Receb'dir, [diğerleri de] Zilkade, Zilhicce ve Muharrem'dir.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن النَّبِي ﷺ خطب النَّاس فَقَالَ: أَيهَا النَّاس إِن الزَّمَان قد اسْتَدَارَ كَهَيْئَته يَوْم خلق الله السَّمَوَات وَالْأَرْض مِنْهَا أَرْبَعَة حرم ثَلَاث مُتَوَالِيَات رَجَب مُضر حرَام إِلَّا وَإِن النسيء زِيَادَة فِي الْكفْر يضل بِهِ الَّذين كفرُوا
İbnü'l-Münzir, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre Nebî (sallallâhu aleyhi ve sellem) insanlara hitap edip şöyle buyurmuştur: “Ey insanlar! Şüphesiz zaman, Allah'ın gökleri ve yeri yarattığı gündeki düzenine dönmüştür. Bunlardan dördü haram [aylar]dır; üçü peş peşedir, Mudar'ın [ayı olan] Receb de haramdır. Dikkat edin; nesî (haram ayları ertelemek) küfürde bir artıştır, kâfirler onunla saptırılır.”
وَأخرج أَحْمد والبارودي وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي حَمْزَة الرقاشِي عَن عَمه - وَكَانَت لَهُ صُحْبَة - قَالَ: كنت آخِذا بزمام نَاقَة رَسُول الله ﷺ فِي أَوسط أَيَّام التَّشْرِيق أذود النَّاس عَنهُ فَقَالَ يَا أَيهَا النَّاس هَل تَدْرُونَ فِي أَي شهر أَنْتُم وَفِي أَي يَوْم أَنْتُم وَفِي أَي بلد أَنْتُم قَالُوا: فِي يَوْم حرَام وَشهر حرَام وبلد حرَام قَالَ: فَإِن دمائكم وَأَمْوَالكُمْ واعراضكم عَلَيْكُم حرَام كَحُرْمَةِ يومكم هَذَا فِي شهركم هَذَا فِي بلدكم هَذَا إِلَى يَوْم تلقونه ثمَّ قَالَ: اسمعوا مني تعيشوا أَلا لَا
Ahmed, Bârûdî ve İbn Merdûye'nin Ebû Hamza er-Rakkâşî'den, onun da sahabî olan amcasından rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Teşrik günlerinin ortasında insanları Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) etrafından uzaklaştırarak devesinin yularını tutuyordum. Şöyle buyurdu: “Ey insanlar! Hangi ayda olduğunuzu, hangi günde olduğunuzu ve hangi beldede olduğunuzu biliyor musunuz?” Onlar: “Haram bir günde, haram bir ayda ve haram bir beldedeyiz” dediler. Buyurdu ki: “O halde O'na kavuşacağınız güne kadar, bu beldenizde bu ayınızın ve bu gününüzün hürmeti gibi kanlarınız, mallarınız ve ırzlarınız da birbirinize haramdır.” Sonra şöyle buyurdu: “Benden işitin ki [huzurla] yaşayasınız: Sakın
تتظالموا أَلا لَا تتظالموا إِنَّه لَا يحل مَال امرىء إِلَّا بِطيب نفس مِنْهُ أَلا أَن كل دم وَمَال ومأثرة كَانَت فِي الْجَاهِلِيَّة تَحت قدمي هَذِه إِلَى يَوْم الْقِيَامَة وَإِن أول دم يوضع دم ربيعَة بن الْحَرْث بن عبد الْمطلب كَانَ مسترضعاً فِي بني لَيْث فَقتله هُذَيْل أَلا وَإِن كل رَبًّا كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّة مَوْضُوع وَإِن الله قضى أَن أول رَبًّا يوضع رَبًّا الْعَبَّاس بن عبد الْمطلب لكم رُؤُوس أَمْوَالكُم لَا تظْلمُونَ وَلَا تظْلمُونَ أَلا إِن الزَّمَان قد اسْتَدَارَ كَهَيْئَته يَوْم خلق الله السَّمَوَات وَالْأَرْض أَلا وَإِن عدَّة الشُّهُور عِنْد الله اثْنَا عشر شهرا فِي كتاب الله يَوْم خلق الله السَّمَوَات وَالْأَرْض مِنْهَا أَرْبَعَة حرم ذَلِك الدّين الْقيم فَلَا تظلموا فِيهِنَّ أَنفسكُم أَلا لَا ترجعوا بعدِي كفَّارًا يضْرب بَعْضكُم رِقَاب بعض إِلَّا إِن الشَّيْطَان قد آيس أَن يعبده المصلون فِي جَزِيرَة الْعَرَب وَلكنه فِي التحريش بَينهم وَاتَّقوا الله فِي النِّسَاء فانهن عوان عنْدكُمْ لَا يملكن لأنفسهن شَيْئا وَإِن لَهُنَّ عَلَيْكُم حَقًا وَلكم عَلَيْهِنَّ حَقًا أَن لَا يطئن فرشكم أحدا غَيْركُمْ وَلَا يَأْذَن فِي بُيُوتكُمْ لأحد تكرهونه فَإِن خِفْتُمْ نشوزهن فعظوهن واهجروهن فِي الْمضَاجِع واضربوهن ضربا غير مبرح ولهن رزقهن وكسوتهن بِالْمَعْرُوفِ وَإِنَّمَا أَخَذْتُمُوهُنَّ بأمانة الله واستحللتم فروجهن بِكَلِمَة الله أَلا وَمن كَانَت عِنْده أَمَانَة فليؤدها إِلَى من ائتمنه عَلَيْهَا وَبسط يَدَيْهِ
birbirinize zulmetmeyin! Sakın birbirinize zulmetmeyin! Bir kimsenin malı, ancak onun gönül rızasıyla helal olur. Dikkat edin; Câhiliye dönemine ait her kan, her mal ve her övünç vesilesi kıyamet gününe kadar şu iki ayağımın altındadır. Kaldırılan ilk kan davası da Rebîa b. el-Hâris b. Abdilmuttalib'in kanıdır; o Benî Leys'te sütannede bulunuyordu ve onu Hüzeyl öldürmüştü. Dikkat edin; Câhiliye dönemine ait her faiz kaldırılmıştır. Allah'ın kaldırılmasına hükmettiği ilk faiz de Abbâs b. Abdilmuttalib'in faizidir. Ana paralarınız sizindir; ne haksızlık edersiniz ne de haksızlığa uğrarsınız. Dikkat edin; şüphesiz zaman, Allah'ın gökleri ve yeri yarattığı gündeki düzenine dönmüştür. Dikkat edin; şüphesiz Allah'ın gökleri ve yeri yarattığı günkü Allah'ın kitabında ayların sayısı Allah katında on ikidir; bunlardan dördü haram [aylar]dır. Dosdoğru din işte budur; artık o aylarda kendinize zulmetmeyin. Dikkat edin; benden sonra birbirinizin boyunlarını vuran kâfirlere dönmeyin! Dikkat edin; şeytan, Arap Yarımadası'nda namaz kılanların kendisine tapmasından kesinlikle ümidini kesmiştir; fakat aralarını bozmaya çalışmaktadır. Kadınlar konusunda Allah'tan korkun; çünkü onlar sizin yanınızda [emanet kılınmış] yardımcılarınızdır, kendileri için hiçbir şeye malik değillerdir. Sizin onların üzerinde hakkınız olduğu gibi onların da sizin üzerinizde hakkı vardır. Sizin onlar üzerindeki hakkınız, yataklarınıza sizden başkasını ayak bastırmamaları ve evlerinize hoşlanmadığınız kimselerin girmesine izin vermemeleridir. Eğer onların başkaldırmasından endişe ederseniz onlara öğüt verin, yataklarında yalnız bırakın ve can yakmayacak şekilde vurun. Onların uygun biçimde yiyecek ve giyecekleri de sizin üzerinizedir. Siz onları Allah'ın emanetiyle aldınız ve iffetlerini Allah'ın kelimesiyle helal edindiniz. Dikkat edin; kimin yanında bir emanet varsa, onu kendisine güvenen kişiye tastamam ödesin!” [Resûlullah] ellerini açtı
وَقَالَ: اللهمَّ قد بلغت أَلا هَل بلغت ثمَّ قَالَ: ليبلغ الشَّاهِد الْغَائِب فَإِنَّهُ رُبَّ مبلغ أسعد من سامع
ve: “Allah'ım! Tebliğ ettim mi? Dikkat edin, tebliğ ettim mi?” dedi. Sonra: “Burada bulunanlar bulunmayanlara ulaştırsın. Çünkü kendisine ulaştırılan nice kimse vardır ki [bizzat] dinleyenden daha kavrayışlıdır” buyurdu.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {مِنْهَا أَرْبَعَة حرم} قَالَ: المحرَّم وَرَجَب وَذُو الْقعدَة وَذُو الْحجَّة
Saîd b. Mansûr ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o, {مِنْهَا أَرْبَعَة حرم} “Onlardan dördü haram [aylar]dır” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Muharrem, Receb, Zilkade ve Zilhicce'dir.”
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: إِنَّمَا سُمِّينَ حُرُماً لِئَلَّا يكون فِيهِنَّ حَرْب
Ebû'ş-Şeyh'in Dahhâk'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Bu aylar, kendilerinde savaş olmasın diye ‘haram’ olarak isimlendirilmiştir.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {ذَلِك الدّين الْقيم} قَالَ: الْقَضَاء الْقيم
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o, {ذَلِك الدّين الْقيم} “İşte dosdoğru din budur” ayeti hakkında: “Dosdoğru hüküm [budur]” demiştir.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن محببة الْبَاهِلِيّ عَن أَبِيه أَو عَمه
Ebû Dâvûd ve Şuabü'l-İmân'da Beyhakî'nin Mücîbe el-Bâhilî'den, onun da babasından veya amcasından rivayet ettiğine göre
أَنه آتِي رَسُول الله ﷺ فَاسْلَمْ ثمَّ انْطلق فَأَتَاهُ بعد سنة وَقد تَغَيَّرت حَاله وهيئته فَقَالَ: يَا رَسُول الله وَمَا تعرفنِي قَالَ: وَمن أَنْت قَالَ: أَنا الْبَاهِلِيّ الَّذِي جئْتُك عَام الأول
o, Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) gelip Müslüman oldu, sonra dönüp gitti. Bir yıl sonra hâli ve görünüşü değişmiş bir vaziyette tekrar geldi ve: “Ey Allah'ın Resûlü! Beni tanımadın mı?” dedi. [Resûlullah]: “Sen kimsin?” buyurdu. O: “Ben geçen sene sana gelen Bâhilî'yim” dedi.
قَالَ: فَمَا غيَّرك وَقد كنت حسن الْهَيْئَة قَالَ: مَا أكلت طَعَاما مُنْذُ فارقتك إِلَّا قَلِيل
[Resûlullah]: “Görünüşün gayet güzel olduğu halde seni ne değiştirdi?” buyurdu. O: “Senden ayrıldığımdan beri geceleri hariç yemek yemedim” dedi.
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: لم عذبت نَفسك ثمَّ قَالَ: صم شهر
Bunun üzerine Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Kendine niçin azap ettin?” buyurdu. Sonra da: “Sabır ayını
الصَّبْر وَيَوْما من كل شهر
ve her aydan bir günü oruç tut” buyurdu.
قَالَ: زِدْنِي فَإِن لي قُوَّة
O: “[Bunu] bana artır; çünkü benim buna gücüm yeter” dedi.
قَالَ: صم يَوْمَيْنِ
[Resûlullah]: “İki gün tut” buyurdu.
قَالَ: زِدْنِي
O: “Bana artır” dedi.
قَالَ: صم ثَلَاثَة أَيَّام
[Resûlullah]: “Üç gün tut” buyurdu.
قَالَ: زِدْنِي
O: “Bana artır” dedi.
قَالَ: صم من الْحرم واترك صم من الْحرم واترك وَقَالَ بأصابعه الثَّلَاثَة فَضمهَا ثمَّ أرسلها
[Resûlullah]: “Haram aylarda tut ve bırak; haram aylarda tut ve bırak” buyurdu ve üç parmağını yumup ardından açarak [bunu işaretle] gösterdi.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من صَامَ من شهر حرَام الْخَمِيس وَالْجُمُعَة والسبت كتب الله لَهُ عبَادَة سنتَيْن
Taberânî'nin el-Evsat'ta Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kim haram bir aydan perşembe, cuma ve cumartesi günlerini oruç tutarsa Allah ona iki senelik ibadet sevabı yazar.”
وَأخرج مُسلم وَأَبُو دَاوُد عَن عُثْمَان بن حَكِيم ﵁ قَالَ: سَأَلت سعيد بن جُبَير ﵁ عَن صِيَام رَجَب فَقَالَ: اخبرني ابْن عَبَّاس ﵄ أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يَصُوم حَتَّى نقُول لَا يفْطر وَيفْطر حَتَّى نقُول لَا يَصُوم
Müslim ve Ebû Dâvûd'un Osmân b. Hakîm'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Saîd b. Cübeyr'e (radıyallâhu anh) Receb ayı orucunu sordum. Dedi ki: İbn Abbâs (radıyallâhu anhümâ) bana Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) bazen, ‘[artık] orucu bırakmayacak’ diyeceğimiz kadar oruç tuttuğunu; bazen de ‘[artık] oruç tutmayacak’ diyeceğimiz kadar oruç tutmadığını haber verdi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من صَامَ يَوْمًا من رَجَب كَانَ كصيام سنة وَمن صَامَ سَبْعَة أَيَّام غلقت عَنهُ سَبْعَة أَبْوَاب جَهَنَّم وَمن صَامَ ثَمَانِيَة أَيَّام فتحت لَهُ ثَمَانِيَة أَبْوَاب الْجنَّة وَمن صَامَ عشرَة أَيَّام لم يسْأَل الله ﷿ شَيْئا الا أعطَاهُ وَمن صَامَ خَمْسَة عشر يَوْمًا نَادَى مُنَاد من السَّمَاء قد غفرت لَك مَا سلف فاستأنف الْعَمَل قد بدلت سَيِّئَاتكُمْ حَسَنَات من زَاد زَاده الله
Beyhakî'nin Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kim Receb ayından bir gün oruç tutarsa bir senelik oruç gibi olur. Kim yedi gün oruç tutarsa cehennemin yedi kapısı ona kapanır. Kim sekiz gün oruç tutarsa cennetin sekiz kapısı ona açılır. Kim on gün oruç tutarsa aziz ve celil olan Allah'tan ne dilerse mutlaka ona verir. Kim on beş gün oruç tutarsa gökten bir münadi: ‘Geçmiş günahların bağışlandı, amele yeniden başla; kötülükleriniz iyiliklere dönüştürüldü’ diye seslenir. Kim artırırsa Allah da ona [sevabını] artırır.”
وَفِي رَجَب حمل نوح ﵇ فِي السَّفِينَة فصَام نوح ﵇ وَأمر من مَعَه أَن يَصُومُوا وَجَرت بهم السَّفِينَة سِتَّة أشهر إِلَى آخر ذَلِك لعشر خلون من الْمحرم
Nûh (aleyhisselâm) gemiye Receb ayında bindirilmiştir. Bunun üzerine Nûh (aleyhisselâm) oruç tutmuş ve beraberindekilere de oruç tutmalarını emretmiştir. Gemi, Muharrem'den on gün geçinceye kadar altı ay boyunca onlarla birlikte yüzmüştür.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ والأصبهاني عَن أبي قلَابَة ﵁ قَالَ: فِي الْجنَّة قصر لصوام رَجَب قَالَ الْبَيْهَقِيّ: مَوْقُوف على أبي قلَابَة وَهُوَ من التَّابِعين فَمثله لَا يَقُول ذَلِك إِلَّا عَن بَلَاغ عَمَّن فَوْقه مِمَّن يَأْتِيهِ الْوَحْي
Beyhakî ve İsbehânî'nin Ebû Kılâbe'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o: “Cennette Receb ayında çokça oruç tutanlar için bir köşk vardır” demiştir. Beyhakî der ki: “Bu rivayet Ebû Kılâbe'de mevkuf kalmıştır. O ise tâbiîndendir; onun gibisi böyle bir sözü ancak kendisine vahiy gelen üstündeki birinden gelen bir nakle dayanarak söyler.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ لم يصم بعد رَمَضَان إِلَّا رَجَب وَشَعْبَان
Beyhakî'nin Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh) rivayet edip zayıf kabul ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem), Ramazan'dan sonra yalnızca Receb ve Şâban aylarında oruç tutmuştur.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَن رَجَب شهر الله ويدعى الْأَصَم وَكَانَ أهل الْجَاهِلِيَّة إِذا دخل رَجَب يعطلون أسلحتهم ويضعونها فَكَانَ النَّاس ينامون ويأمن السَّبِيل وَلَا يخَافُونَ بَعضهم بَعْضًا حَتَّى يَنْقَضِي
Beyhakî'nin Âişe'den (radıyallâhu anhâ) rivayet edip zayıf kabul ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Receb Allah'ın ayıdır ve el-Asam (sağır) diye isimlendirilir. Câhiliye ehli Receb ayı girdiğinde silahlarını bırakıp bir kenara koyarlardı. İnsanlar o ay bitinceye kadar [güvenle] uyur, yollar emniyetli olur ve birbirlerinden korkmazlardı.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن قيس بن أبي حَازِم ﵁ قَالَ: كن نسمي رَجَب الْأَصَم فِي الْجَاهِلِيَّة من شدَّة حرمته فِي أَنْفُسنَا
Beyhakî'nin Kays b. Ebî Hâzim'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o: “İçimizdeki hürmetinin büyüklüğünden dolayı Câhiliye döneminde Receb ayını el-Asam diye isimlendirirdik” demiştir.
وَأخرج البُخَارِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي رَجَاء العطاردي ﵁ قَالَ: كُنَّا فِي
Buhârî ve Beyhakî'nin Ebû Recâ el-Utâridî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Biz
الْجَاهِلِيَّة إِذا دخل رَجَب نقُول: جَاءَ منصل الأسِنَّة لَا نَدع حَدِيدَة فِي سهم وَلَا حَدِيدَة فِي رمح إِلَّا انتزعناها فألقيناها
Câhiliye döneminde Receb ayı girdiğinde: ‘Demirleri çıkaran [ay] geldi’ derdik; ne bir okta ne de bir mızrakta demir uç bırakmaz, mutlaka çekip çıkarır ve atardık.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن قيس بن أبي حَازِم ﵁ قَالَ: كُنَّا نسمي رَجَب الْأَصَم فِي الْجَاهِلِيَّة من شدَّة حرمته
Beyhakî'nin Kays b. Ebî Hâzim'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o: “Hürmetinin büyüklüğünden dolayı Câhiliye döneminde Receb ayını el-Asam diye isimlendirirdik” demiştir.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن سلمَان الْفَارِسِي ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ فِي رَجَب يَوْم وَلَيْلَة من صَامَ ذَلِك الْيَوْم وَقَامَ تِلْكَ اليلة كَانَ كمن صَامَ من الدَّهْر مائَة سنة وَقَامَ مائَة سنة وَهُوَ لثلاث بَقينَ من رَجَب وَفِيه بعث الله مُحَمَّدًا
Beyhakî'nin Selmân-ı Fârisî'den (radıyallâhu anh) rivayet edip zayıf kabul ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Receb ayında bir gün ve bir gece vardır ki o gün oruç tutup o geceyi ihya eden kimse, yüz sene oruç tutmuş ve yüz sene [gece ibadetiyle] kaim olmuş gibi olur. Bu [gece], Receb'in bitimine üç gün kala olan gecedir; Allah Muhammed'i o günde peygamber olarak göndermiştir.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن أنس ﵁ مَرْفُوعا فِي رَجَب لَيْلَة يكْتب لِلْعَامِلِ فِيهَا حَسَنَة مائَة سنة وَذَلِكَ لثلاث بَقينَ من رَجَب فَمن صلى فِيهَا اثْنَتَيْ عشرَة رَكْعَة يقْرَأ فِي كل رَكْعَة فَاتِحَة الْكتاب وَسورَة من الْقُرْآن يتَشَهَّد فِي كل رَكْعَتَيْنِ وَيسلم فِي آخِرهنَّ ثمَّ يَقُول: سُبْحَانَ الله وَالْحَمْد لله وَلَا إِلَه إِلَّا الله وَالله أكبر مائَة مرّة ويستغفر الله مائَة مرّة وَيُصلي على النَّبِي ﷺ مائَة مرّة وَيَدْعُو لنَفسِهِ مَا شَاءَ من أَمر دُنْيَاهُ وآخرته وَيُصْبِح صَائِما فَإِن الله يستجيب دعاءه كُله إِلَّا أَن يَدْعُو فِي الْمعْصِيَة
Beyhakî'nin Enes'ten (radıyallâhu anh) merfû olarak rivayet edip zayıf kabul ettiğine göre [Resûlullah şöyle buyurmuştur]: “Receb ayında bir gece vardır ki o gecede amel edene yüz senelik sevap yazılır; bu, Receb'in bitimine üç gün kala olan gecedir. Kim o gecede on iki rekât namaz kılar, her rekâtında Fâtiha suresini ve Kur'an'dan bir sure okur, her iki rekâtta bir teşehhüde oturur ve sonlarında selam verir, ardından yüz defa ‘Sübhânallâhi ve'l-hamdü lillâhi ve lâ ilâhe illallâhu vallâhu ekber’ der, yüz defa Allah'tan mağfiret diler, yüz defa Nebî'ye (sallallâhu aleyhi ve sellem) salavat getirir, dünya ve ahiret işlerinden dilediği hususta kendisi için dua eder ve ertesi günü de oruçlu olarak sabahlarsa; günah olan bir şey için dua etmedikçe Allah onun bütün dualarını kabul eder.”
قَالَ الْبَيْهَقِيّ: هَذَا أَضْعَف من الَّذِي قبله
Beyhakî der ki: “Bu rivayet, bir öncekinden daha zayıftır.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَقَالَ: إِنَّه مِنْكُن بِمرَّة عَن أنس ﵁ مَرْفُوعا خيرة الله من الشُّهُور شهر رَجَب وَهُوَ شهر الله من عظم شهر رَجَب فقد عظم أَمر الله وَمن عظم أَمر الله أدخلهُ جنَّات النَّعيم وَأوجب لَهُ رضوانه الْأَكْبَر وَشَعْبَان شَهْري فَمن عظم شهر شعْبَان فقد عظم أَمْرِي وَمن عظم أَمْرِي كنت لَهُ فرطا وذخراً يَوْم الْقِيَامَة وَشهر رَمَضَان شهر أمتِي فَمن عظم شهر رَمَضَان وَعظم حرمته وَلم ينتهكه وَصَامَ نَهَاره وَقَامَ ليله وَحفظ جوارحه خرج من رَمَضَان وَلَيْسَ عَلَيْهِ ذَنْب يَطْلُبهُ الله بِهِ
Beyhakî'nin rivayet edip büsbütün münker olduğunu belirttiğine göre Enes'ten (radıyallâhu anh) merfû olarak [şöyle rivayet edilmiştir]: “Ayların Allah tarafından seçilmiş olanı Receb ayıdır; o Allah'ın ayıdır. Kim Receb ayını yüceltirse Allah'ın emrini yüceltmiş olur; kim Allah'ın emrini yüceltirse onu Naim cennetlerine koyar ve onun için en büyük rızasını vacip kılar. Şâban benim ayımdır; kim Şâban ayını yüceltirse benim emrimi yüceltmiş olur. Kim benim emrimi yüceltirse kıyamet gününde ben onun için bir öncü ve bir azık olurum. Ramazan ayı ise ümmetimin ayıdır; kim Ramazan ayını yüceltir, hürmetine saygı gösterir, onu çiğnemez, gündüzünü oruçla geçirir, gecesini ihya eder ve organlarını [günahtan] korursa; Ramazan'dan çıktığında üzerinde Allah'ın kendisinden hesap soracağı hiçbir günah kalmaz.”
وَأخرج ابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن رَسُول الله ﷺ نهى عَن صَوْم رَجَب كُله
İbn Mâce ve zayıf kabul ederek Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Receb ayının tamamını oruç tutmaktan nehyetmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {إِن عدَّة الشُّهُور عِنْد الله اثْنَا عشر شهرا فِي كتاب الله} قَالَ: يقرب بهَا شَرّ النسىء مَا نقص من السّنة
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o, {إِن عدَّة الشُّهُور عِنْد الله اثْنَا عشر شهرا فِي كتاب الله} “Şüphesiz Allah'ın kitabında ayların sayısı on ikidir” ayeti hakkında: “Bununla, nesîin (haram ayları ertelemenin) seneden eksilttiği kötülük bertaraf edilmektedir” demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {إِن عدَّة الشُّهُور عِنْد الله اثْنَا عشر شهرا فِي كتاب الله} ثمَّ
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Şuabü'l-İmân'da Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o, {إِن عدَّة الشُّهُور عِنْد الله اثْنَا عشر شهرا فِي كتاب الله} “Şüphesiz Allah'ın kitabında ayların sayısı on ikidir” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Sonra
اخْتصَّ من ذَلِك أَرْبَعَة أشهر فجعلهن حرم وَعظم حرماتهن وَجعل الذَّنب فِيهِنَّ أعظم وَالْعَمَل الصَّالح وَالْأَجْر أعظم {فَلَا تظلموا فِيهِنَّ أَنفسكُم} قَالَ: فِي كُلهنَّ {وقاتلوا الْمُشْركين كَافَّة} يَقُول: جَمِيعًا
onlardan dört ayı hususi kılıp haram kıldı, hürmetlerini yüceltti ve onlarda işlenen günahı daha büyük, salih ameli ve mükâfatı da daha büyük kıldı. {فَلَا تظلموا فِيهِنَّ أَنفسكُم} “Artık bunlarda kendinize zulmetmeyin” ayeti hakkında: ‘Onların tamamında [zulmetmeyin]’ demiştir. {وقاتلوا الْمُشْركين كَافَّة} “Ve müşriklerle topyekûn savaşın” ayeti hakkında da: ‘Hep birlikte [savaşın]’ demektedir.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {فَلَا تظلموا فِيهِنَّ أَنفسكُم} قَالَ: إِن الظُّلم فِي الشَّهْر الْحَرَام أعظم خَطِيئَة ووزراً من الظُّلم فِيمَا سواهُ وَإِن كَانَ الظُّلم على كل حَال عَظِيما وَلَكِن الله يعظم من أمره مَا شَاءَ وَقَالَ: إِن الله اصْطفى صفايا من خلقه اصْطفى من الْمَلَائِكَة رسلًا وَمن النَّاس رسلًا وَاصْطفى من الْكَلَام ذكره وَاصْطفى من الأَرْض الْمَسَاجِد وَاصْطفى من الشُّهُور رَمَضَان وَاصْطفى من الْأَيَّام يَوْم الْجُمُعَة وَاصْطفى من اللَّيَالِي لية الْقدر فَعَظمُوا مَا عظم الله فَإِنَّمَا تعظم الْأُمُور لما عظمها الله تَعَالَى بِهِ عِنْد أهل الْفَهم وَالْعقل
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o, {فَلَا تظلموا فِيهِنَّ أَنفسكُم} “Artık bunlarda kendinize zulmetmeyin” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Haram ayda zulüm işlemek, diğer aylarda işlenen zulme göre günah ve vebal bakımından daha büyüktür. Gerçi zulüm her halükârda büyüktür; fakat Allah dilediği hükmünü dilediği şekilde yüceltir.” Ve şöyle demiştir: “Şüphesiz Allah yarattıklarından seçkin olanları seçip ayırmıştır: Meleklerden elçiler, insanlardan elçiler seçmiştir. Sözlerden kendi zikrini, yeryüzünden mescidleri, aylardan Ramazan'ı, günlerden cuma gününü, gecelerden de Kadir gecesini seçmiştir. O halde Allah'ın yücelttiğini siz de yüceltin. Zira işler ancak basiret ve akıl sahipleri nezdinde Allah Teâlâ'nın onları yüceltmesiyle değer kazanır.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس {فَلَا تظلموا فِيهِنَّ أَنفسكُم} قَالَ: فِي الشُّهُور كلهَا
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, {فَلَا تظلموا فِيهِنَّ أَنفسكُم} “Artık bunlarda kendinize zulmetmeyin” ayeti hakkında: “Ayların tamamında [zulmetmeyin]” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي قَوْله {فَلَا تظلموا فِيهِنَّ أَنفسكُم} قَالَ: الظُّلم الْعَمَل لمعاصي الله وَالتّرْك لطاعته
İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd'den rivayet ettiğine göre o, {فَلَا تظلموا فِيهِنَّ أَنفسكُم} “Artık bunlarda kendinize zulmetmeyin” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Zulüm; Allah'a isyan sayılan fiilleri işlemek ve O'na itaati terk etmektir.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مقَاتل فِي قَوْله {وقاتلوا الْمُشْركين كَافَّة} قَالَ: نسخت هَذِه الْآيَة كل آيَة فِيهَا رخصَة
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Mukâtil'den rivayet ettiğine göre o, {وقاتلوا الْمُشْركين كَافَّة} “Ve müşriklerle topyekûn savaşın” ayeti hakkında: “Bu ayet, içinde ruhsat bulunan her ayeti neshetmiştir” demiştir.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن كَعْب قَالَ: اخْتَار الله الْبلدَانِ فَأحب الْبلدَانِ إِلَى الله الْبَلَد الْحَرَام وَاخْتَارَ الله الزَّمَان فاحب الزَّمَان إِلَى الله الْأَشْهر الْحرم واحب الْأَشْهر إِلَى الله ذُو الْحجَّة وَأحب ذُو الْحجَّة إِلَى الله الْعشْر الأول مِنْهُ وَاخْتَارَ الله الْأَيَّام فَأحب الْأَيَّام إِلَى الله يَوْم الْجُمُعَة وَأحب اللَّيَالِي إِلَى الله لَيْلَة الْقدر وَاخْتَارَ الله سَاعَات وَاللَّيْل وَالنَّهَار فَأحب السَّاعَات إِلَى الله سَاعَات الصَّلَوَات المكتوبات وَاخْتَارَ الله الْكَلَام فَأحب الْكَلَام إِلَى الله لَا إِلَه إِلَّا الله وَالله أكبر وَسُبْحَان الله وَالْحَمْد لله
Şuabü'l-İmân'da Beyhakî'nin Kâ'b'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Allah beldeleri seçti; beldelerin Allah'a en sevimli olanı Harem beldesidir. Allah zamanı seçti; zamanın Allah'a en sevimli olanı haram aylardır. Ayların Allah'a en sevimli olanı Zilhicce'dir; Zilhicce'nin Allah'a en sevimli olanı da onun ilk on günüdür. Allah günleri seçti; günlerin Allah'a en sevimli olanı cuma günüdür. Gecelerin Allah'a en sevimli olanı Kadir gecesidir. Allah gece ve gündüzün vakitlerini seçti; vakitlerin Allah'a en sevimli olanı farz kılınmış namazların vakitleridir. Allah sözleri seçti; sözlerin Allah'a en sevimli olanı ‘Lâ ilâhe illallâh, Allâhu ekber, Sübhânallâh ve el-Hamdü lillâh’ kelimeleridir.”
الْآيَة ٣٧
37. Ayet
أخرج الطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: كَانَت الْعَرَب يحلونَ عَاما شهرا وعاماً شَهْرَيْن وَلَا يصيبون الْحَج إِلَّا فِي كل سِتَّة وَعشْرين سنة مرّة وَهُوَ النسىء الَّذِي ذكر الله تَعَالَى فِي كِتَابه فَلَمَّا كَانَ عَام الْحَج الْأَكْبَر ثمَّ حج رَسُول الله ﷺ من الْعَام الْمقبل فَاسْتقْبل النَّاس الْأَهِلّة فَقَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الزَّمَان قد اسْتَدَارَ كَهَيْئَته يَوْم خلق الله السَّمَوَات وَالْأَرْض
Taberânî, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin Amr b. Şuayb'dan, onun babasından, onun da dedesinden rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Araplar bir sene bir ayı, bir sene de iki ayı helal sayar ve ancak yirmi altı senede bir defa hac mevsimine denk gelirlerdi. Bu durum, Allah Teâlâ'nın kitabında zikrettiği nesîdir (haram ayları ertelemedir). Hacc-ı Ekber yılı olup da ertesi yıl Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) haccedince insanlar hilalleri [asıl zamanında] karşıladılar. Bunun üzerine Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Şüphesiz zaman, Allah'ın gökleri ve yeri yarattığı gündeki düzenine dönmüştür” buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عمر قَالَ وقف رَسُول الله ﷺ بِالْعقبَةِ فَقَالَ: إِن النسىء من الشَّيْطَان {زِيَادَة فِي الْكفْر يضل بِهِ الَّذين كفرُوا يحلونه عَاما ويحرمونه عَاما} فَكَانُوا يحرمُونَ الْمحرم عَاما ويحرمون صفراً عَاما ويستحلون الْمحرم وَهُوَ النسىء
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in İbn Ömer'den rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Akabe'de durup şöyle buyurmuştur: “Nesî şeytandandır; {زِيَادَة فِي الْكفْر يضل بِهِ الَّذين كفرُوا يحلونه عَاما ويحرمونه عَاما} ‘...küfürde bir artıştır. İnkâr edenler onunla saptırılır. Onu bir yıl helal, bir yıl haram sayarlar...’ Onlar bir sene Muharrem'i haram sayar, bir sene Safer'i haram sayıp Muharrem'i helal kabul ederlerdi; işte nesî budur.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ جُنَادَة بن عَوْف الْكِنَانِي يُوفي الْمَوْسِم كل عَام وَكَانَ يكنى أَبَا ثمادة فينادي: أَلا أَن أَبَا ثمادة لَا يخَاف وَلَا يعاب أَلا إِن صفر الأول حَلَال وَكَانَ طوائف من الْعَرَب إِذا أَرَادوا أَن يُغيرُوا على بعض عدوهم أَتَوْهُ فَقَالُوا: أحل لنا هَذَا الشَّهْر - يعنون صفر - وَكَانَت الْعَرَب لَا تقَاتل فِي الْأَشْهر الْحرم فيحله لَهُم عَاما ويحرمه عَلَيْهِم فِي الْعَام الآخر وَيحرم الْمحرم فِي قَابل {ليواطئوا عدَّة مَا حرم الله} يَقُول: ليجعلوا الْحرم أَرْبَعَة غير أَنهم جعلُوا صفراً عَاما حَلَالا وعاماً حَرَامًا
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Cünâde b. Avf el-Kinânî -künyesi Ebû Sümâme idi- her yıl hac mevsimine gelir ve: “Haberiniz olsun; Ebû Sümâme kınanmaz ve ayıplanmaz! Haberiniz olsun; birinci Safer helaldir!” diye seslenirdi. Araplardan bazı fırkalar düşmanlarından bir kısmına baskın yapmak istediklerinde ona gelip: “Bu ayı -yani Safer'i- bize helal kıl” derlerdi. Zira Araplar haram aylarda savaşmazlardı. O da bunu bir sene onlara helal kılar, diğer sene onlara haram kılar; gelecek sene ise Muharrem'i haram kılardı. {ليواطئوا عدَّة مَا حرم الله} “Allah'ın haram kıldığının sayısına uydurmak için” ayeti; [onların] haram ayları dört kılmak istemelerini ifade eder; ne var ki onlar Safer'i bir sene helal, bir sene haram kılıyorlardı.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَت النساة حَيا من بني مَالك من كنَانَة من بني تَمِيم فَكَانَ أخراهم رجلا يُقَال لَهُ القلمس وَهُوَ الَّذِي أنسأ الْمحرم وَكَانَ ملكا كَانَ يحل الْمحرم عَاما ويحرمه عَاما فَإِذا حرمه كَانَت ثَلَاثَة أشهر مُتَوَالِيَة ذُو الْقعدَة وَذُو الْحجَّة وَالْمحرم وَهِي الْعدة الَّتِي حرم الله فِي عهد إِبْرَاهِيم ﵇ فَإِذا أحله دخل مَكَانَهُ صفر فِي الْمحرم ليواطئ الْعدة يَقُول: قد أكملت الْأَرْبَعَة كَمَا كَانَت لِأَنِّي لم أحل شهرا إِلَّا وَقد حرمت مَكَانَهُ شهرا فَكَانَت على ذَلِك الْعَرَب من يدين للقلمس بِملكه حَتَّى بعث الله مُحَمَّدًا ﷺ فأكمل الْحرم ثَلَاثَة أشهر مُتَوَالِيَة وَرَجَب شهر مُضر الَّذِي بَين جُمَادَى وَشَعْبَان
İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Nesî uygulayıcıları, Temîmoğulları'ndan Kinâne'ye mensup Mâlikoğulları'ndan bir kabileydi. Onların sonuncusu Kalemmes diye bilinen bir adamdı; Muharrem ayını erteleyen de oydu. O bir reisti; Muharrem'i bir sene helal sayar, bir sene haram kılardı. Onu haram kıldığı zaman peş peşe üç ay olurdu ki bunlar Zilkade, Zilhicce ve Muharrem idi. Bu da İbrâhim'in (aleyhisselâm) ahdinde Allah'ın haram kıldığı sayıdır. Muharrem'i helal kıldığında ise sayıya denk getirmek için Muharrem'in yerine Safer girer ve: ‘Dört ayı eskisi gibi tamamladım; çünkü helal kıldığım her ayın yerine mutlaka başka bir ayı haram kıldım’ derdi. Araplardan Kalemmes'in otoritesine boyun eğenler, Allah Muhammed'i (sallallâhu aleyhi ve sellem) gönderinceye kadar bu uygulama üzere kaldılar. Nihayet [Allah] haram ayları peş peşe üç ay ve Cemâziyelâhir ile Şâban arasındaki Mudar'ın ayı olan Receb olarak tamamladı.