Binûn

Hûd Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي مَالك ﵁ فِي قَوْله {ويبغونها عوجا} يَعْنِي يرجون بِمَكَّة غير الإِسلام دينا

İbn Ebî Hâtim, Ebû Mâlik'ten (radıyallâhu anh) {ويبغونها عوجا} “...ve onu eğri göstermek isterler” ayeti hakkında: “Yani Mekke'de İslam'dan başka bir din arzularlar” dediğini rivayet etmiştir.

الْآيَة ٢٠

20. Ayet

أخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: أخبر الله سُبْحَانَهُ أَنه حَال بَين أهل الشّرك وَبَين طَاعَته فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة أما فِي الدُّنْيَا فَإِنَّهُ

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Allah Sübhânehû, şirk ehli ile Kendisine itaat arasına dünyada ve ahirette engel koyduğunu haber vermiştir. Dünyaya gelince; şüphesiz O,

قَالَ: مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السّمع وَفِي طَاعَته وَمَا كَانُوا يبصرون وَأما فِي الْآخِرَة فَإِنَّهُ قَالَ: لَا يَسْتَطِيعُونَ خاشعة

şöyle buyurmuştur: [Onlar] işitmeye güç yetiremezlerdi ve O'na itaatte göremezlerdi. Ahirete gelince; şüphesiz O: ‘[Gözleri] yere eğilmiş olarak güç yetiremezler’ buyurmuştur.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السّمع وَمَا كَانُوا يبصرون} قَالَ: مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ أَن يسمعوا خيرا فينتفعوا بِهِ وَلَا يبصروا خيرا فيأخذوا بِهِ

Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) {مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السّمع وَمَا كَانُوا يبصرون} “...Onlar işitmeye güç yetiremezlerdi ve görmezlerdi de” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Onlar ne hayrı işitip ondan faydalanmaya ne de hayrı görüp onu almaya güç yetirebiliyorlardı.”

الْآيَات ٢١ - ٢٢

21 - 22. Ayetler

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ {أُولَئِكَ الَّذين خسروا أنفسهم} قَالَ: غبنوا أنفسهم

İbn Ebî Hâtim es-Süddî'den (radıyallâhu anh) {أُولَئِكَ الَّذين خسروا أنفسهم} “İşte onlar, kendilerini hüsrana uğratanlardır...” ayeti hakkında: “Kendilerini aldattılar (zarara soktular)” dediğini rivayet etmiştir.

الْآيَة ٢٣

23. Ayet

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وأخبتوا} قَالَ: خَافُوا

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {وأخبتوا} “...ve boyun eğip teslim olanlar...” ayeti hakkında: “Korktular” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: الإِخبات الإِنابة

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmiştir: “İhbat (إِخْبات), inâbe (samimiyetle yönelmek) demektir.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: الإِخبات الْخُشُوع والتواضع

Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “İhbat (إِخْبات); huşû ve tevazudur.”

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ {وأخبتوا إِلَى رَبهم} قَالَ: اطمأنوا إِلَى رَبهم

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {وأخبتوا إِلَى رَبهم} “...ve Rablerine gönülden boyun eğenler...” ayeti hakkında: “Rablerine güvenip mutmain oldular” dediğini rivayet etmişlerdir.

الْآيَة ٢٤

24. Ayet

أخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {مثل الْفَرِيقَيْنِ كالأعمى والأصم} قَالَ: الْكَافِر {والبصير والسميع} قَالَ: الْمُؤمن

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {مثل الْفَرِيقَيْنِ كالأعمى والأصم} “Bu iki zümrenin durumu, kör ile sağır... gibidir” ayeti hakkında: “Kâfirdir”; {والبصير والسميع} “...ve gören ile işiten...” ayeti hakkında da: “Mümindir” dediğini rivayet etmişlerdir.

الْآيَات ٢٥ - ٣٥

25 - 35. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَمَا نرَاك اتبعك إِلَّا الَّذين هم أراذلنا باديَ الرَّأْي} قَالَ: فِيمَا ظهر لنا

İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {وَمَا نرَاك اتبعك إِلَّا الَّذين هم أراذلنا باديَ الرَّأْي} “...Sana ancak en aşağılıklarımızın ilk bakışta uyduğunu görüyoruz...” ayeti hakkında: “Bize zahir olan [görüşe] göre” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عَطاء ﵁

Ebu'ş-Şeyh, Atâ'dan (radıyallâhu anh)

مثله

aynısını rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {إِن كنت على بَيِّنَة من رَبِّي} قَالَ: قد عرفتها وَعرفت بهَا أمره وَأَنه لَا إِلَه إِلَّا هُوَ {وآتاني رَحْمَة من عِنْده} قَالَ: الإِسلام وَالْهدى والإِيمان وَالْحكم والنبوة

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den (radıyallâhu anh) {إِن كنت على بَيِّنَة من رَبِّي} “...Eğer ben Rabbimden apaçık bir delil üzere isem...” ayeti hakkında: “Onu bildim, onunla O'nun emrini ve O'ndan başka ilah olmadığını bildim”; {وآتاني رَحْمَة من عِنْده} “...ve O kendi katından bana bir rahmet vermişse...” ayeti hakkında da: “İslam, hidayet, iman, hikmet ve peygamberliktir” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {أنلزمكموها} قَالَ: أما وَالله لَو اسْتَطَاعَ نَبِي الله لألزمها قومه وَلكنه لم يسْتَطع ذَلِك وَلم يملكهُ

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) {أنلزمكموها} “...Biz sizi ona zorlayacak mıyız?...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Allah'a yemin olsun ki, şayet Allah'ın nebisi güç yetirebilseydi onu kavmine zorla kabul ettirirdi; fakat o buna güç yetiremedi ve buna malik değildi.”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄

Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ)

أَنه كَانَ يقْرَأ أنلزمكموها من شطر أَنْفُسنَا وَأَنْتُم لَهَا كَارِهُون

onun, [ayeti] “أنلزمكموها من شطر أنفسنا وأنتم لها كارهون” (Biz istemediğiniz hâlde onu kendi tarafımızdan size zorla mı kabul ettireceğiz?) şeklinde okuduğunu rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبي بن كَعْب ﵁ أَنه قَرَأَ أنلزمكموها من شطر قُلُوبنَا

İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Übey b. Ka'b'dan (radıyallâhu anh) onun, [ayeti] “أنلزمكموها من شطر قلوبنا” (Gönüllerimizden [zorlayarak] onu size zorla mı kabul ettireceğiz?) şeklinde okuduğunu rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {إِن أجري} قَالَ: جزائي

İbn Cerîr, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {إِن أجري} “...Benim mükâfatım...” ayeti hakkında: “Benim karşılığım” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {وَمَا أَنا بطارد الَّذين آمنُوا} قَالَ: قَالُوا لَهُ: يَا نوح إِن أَحْبَبْت أَن نتبعك فاطردهم وَإِلَّا فَلَنْ نرضى أَن نَكُون نَحن وهم فِي الْأَمر سَوَاء

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den (radıyallâhu anh) {وَمَا أَنا بطارد الَّذين آمنُوا} “...Ben iman edenleri kovacak değilim...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Ona: ‘Ey Nûh! Eğer sana uymamızı istersen onları kov; aksi takdirde biz ve onlar bu işte eşit olmaya asla razı olmayız’ dediler.”

وَفِي قَوْله {إِنَّهُم ملاقوا رَبهم} قَالَ: فيسألهم عَن أَعْمَالهم {وَلَا أَقُول لكم عِنْدِي خَزَائِن الله} الَّتِي لَا يفنيها شَيْء فَأَكُون إِنَّمَا أدعوكم لتتبعوني عَلَيْهَا لأعطيكم مِنْهَا بِملكه أَي عَلَيْهَا {وَلَا أعلم الْغَيْب} لَا أَقُول اتبعوني على علمي بِالْغَيْبِ {وَلَا أَقُول إِنِّي ملك} نزلت من السَّمَاء برسالة {مَا أَنا إِلَّا بشر مثلكُمْ}

Ve {إِنَّهُم ملاقوا رَبهم} “...Şüphesiz onlar Rablerine kavuşacaklardır...” ayeti hakkında: “Onlara amellerini soracaktır”; {وَلَا أَقُول لكم عِنْدِي خَزَائِن الله} “Size ‘Allah'ın hazineleri yanımdadır’ demiyorum...” ayeti hakkında: “Hiçbir şeyin tüketmediği [o hazineler yanımdadır demiyorum] ki onlara olan sahipliğimle onlardan size vermek üzere bana uymanız için sizi çağırıyor olayım”; {وَلَا أعلم الْغَيْب} “...gaybı da bilmem...” ayeti hakkında: “Gaybı bilmem üzere bana uyun demiyorum”; {وَلَا أَقُول إِنِّي ملك} “...ve ‘ben bir meleğim’ de demiyorum...” ayeti hakkında: “Gökten bir elçilikle indim [demiyorum]; {مَا أَنا إِلَّا بشر مثلكُمْ} ‘Ben sadece sizin gibi bir beşerim’ [diyorum]” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {وَلَا أَقُول للَّذين تزدري أعينكُم} قَالَ: حقرتموهم

İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'den (radıyallâhu anh) {وَلَا أَقُول للَّذين تزدري أعينكُم} “Gözlerinizin hor gördüğü kimseler hakkında da söylemiyorum...” ayeti hakkında: “Onları hakir gördünüz” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {لن يُؤْتِيهم الله خيرا} قَالَ: يَعْنِي إِيمَانًا

Ebu'ş-Şeyh, es-Süddî'den (radıyallâhu anh) {لن يُؤْتِيهم الله خيرا} “...Allah onlara hiçbir hayır vermeyecektir...” ayeti hakkında: “Yani iman [vermeyecektir]” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {قَالُوا يَا نوح قد جادلتنا} قَالَ: ماريتنا

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {قَالُوا يَا نوح قد جادلتنا} “Dediler ki: Ey Nûh! Bizimle mücadele ettin...” ayeti hakkında: “Bizimle tartıştın” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج ﵁ {فأتنا بِمَا تعدنا} قَالَ: تَكْذِيبًا بِالْعَذَابِ وَأَنه بَاطِل

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den (radıyallâhu anh) {فأتنا بِمَا تعدنا} “...bizi tehdit ettiğin şeyi başımıza getir...” ayeti hakkında: “Azabı yalanlayarak ve onun batıl olduğunu [iddia ederek böyle dediler]” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {فعليَّ إجرامي} قَالَ: عَمَلي {وَأَنا بَرِيء مِمَّا تجرمون} أَي مِمَّا تَعْمَلُونَ

İbn Ebî Hâtim, Katâde'den (radıyallâhu anh) {فعليَّ إجرامي} “...benim suçum banadır...” ayeti hakkında: “Benim amelim [banadır]”; {وَأَنا بَرِيء مِمَّا تجرمون} “...ve ben sizin işlediğiniz suçlardan uzağım” ayeti hakkında da: “Yani işlediğiniz amellerden [uzağım]” dediğini rivayet etmiştir.

الْآيَات ٣٦ - ٣٧

36 - 37. Ayetler

أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وأوحي إِلَى نوح أَنه لن يُؤمن من قَوْمك إِلَّا من قد آمن} وَذَلِكَ حِين دَعَا عَلَيْهِم نوح ﵇ (قَالَ رب لَا تذر على الأَرْض من الْكَافرين ديارًا) (نوح الْآيَة ٢٦)

İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) {وأوحي إِلَى نوح أَنه لن يُؤمن من قَوْمك إِلَّا من قد آمن} “Nûh'a vahyolundu ki: Kavminden daha önce iman etmiş olanlardan başkası asla inanmayacak...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Bu, Nûh'un (aleyhisselâm) onlara: (قَالَ رب لَا تذر على الأَرْض من الْكَافرين ديارًا) (Nûh Suresi, 26. Ayet) “Rabbim! Yeryüzünde kâfirlerden yurt tutan hiç kimse bırakma!” diye beddua ettiği zamandır.

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ قَالَ: إِن نوحًا لم يدع على قومه حَتَّى نزلت عَلَيْهِ الْآيَة {وأوحي إِلَى نوح أَنه لن يُؤمن من قَوْمك إِلَّا من قد آمن} فَانْقَطع عِنْد ذَلِك رجاؤه مِنْهُم فَدَعَا عَلَيْهِم

Ahmed ez-Zühd'de, İbnu'l-Münzir ve Ebu'ş-Şeyh, el-Hasan'dan (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Nûh, kendisine {وأوحي إِلَى نوح أَنه لن يُؤمن من قَوْمك إِلَّا من قد آمن} ‘Nûh'a vahyolundu ki: Kavminden daha önce iman etmiş olanlardan başkası asla inanmayacak...’ ayeti inene kadar kavmine beddua etmedi. Bunun üzerine onlardan umudu kesildi ve onlara beddua etti.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُحَمَّد بن كَعْب ﵁ قَالَ: لما استنقذ الله من أصلاب الرِّجَال وأرحام النِّسَاء كل مُؤمن ومؤمنة قَالَ: يَا نوح {أَنه لن يُؤمن من قَوْمك إِلَّا من قد آمن}

İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, Muhammed b. Ka'b'dan (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Allah, erkeklerin sulblerinden ve kadınların rahimlerinden her mümin erkek ve kadını çıkarıp kurtarınca: ‘Ey Nûh! {أَنه لن يُؤمن من قَوْمك إِلَّا من قد آمن} ‘Şüphesiz kavminden daha önce iman etmiş olanlardan başkası asla inanmayacaktır’ buyurdu.”

وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: إِن نوحًا ﵇ كَانَ يضْرب ثمَّ يلف فِي لبد فَيلقى فِي بَيته يرَوْنَ أَنه قد مَاتَ ثمَّ يخرج فيدعوهم حَتَّى إِذا أيس من إِيمَان قومه جَاءَهُ رجل وَمَعَهُ ابْنه وَهُوَ يتَوَكَّأ على عَصا فَقَالَ: يَا بني أنظر هَذَا الشَّيْخ لَا يغرنك

İshak b. Bişr ve İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Nûh (aleyhisselâm) dövülür, sonra bir keçeye sarılıp evine atılırdı; onun öldüğünü sanırlardı. Sonra çıkıp onları [tekrar dine] davet ederdi. Nihayet kavminin iman etmesinden ümidini kestiğinde, yanındaki oğluna bir asaya dayanarak gelen bir adam ona: ‘Ey oğlum! Şu yaşlı adama dikkat et, seni kandırmasın!’ dedi.”

قَالَ: يَا أَبَت أمكني من الْعَصَا ثمَّ أَخذ الْعَصَا ثمَّ قَالَ: ضعني فِي الأَرْض

“[Oğlu]: ‘Babacığım, asayı bana ver’ dedi. Sonra asayı aldı ve: ‘Beni yere bırak’ dedi.”

فَوَضعه فَمشى إِلَيْهِ فَضَربهُ فَشَجَّهُ مُوضحَة فِي رَأسه وسالت الدِّمَاء قَالَ نوح ﵇: رب قد ترى مَا يفعل بِي عِبَادك فَإِن يكن لَك فِي عِبَادك حَاجَة فاهدهم وَإِن يكن غير ذَلِك فصبرني إِلَى أَن تحكم وَأَنت خير الْحَاكِمين

“Onu yere bıraktı; [çocuk] ona doğru yürüyüp vurdu ve başını kemiğe kadar varacak şekilde yarıp yardı, kanlar aktı. Nûh (aleyhisselâm): ‘Rabbim! Kullarının bana ne yaptığını görüyorsun. Eğer kullarında bir hayır (muradın) varsa onları hidayete erdir; şayet bundan başkası ise Sen hükmedene kadar bana sabır ver; zira Sen hükmedenlerin en hayırlısısın’ dedi.”

فَأوحى الله إِلَيْهِ وآيسه من إِيمَان قومه وَأخْبرهُ أَنه لم يبْق فِي أصلاب الرِّجَال وَلَا فِي أَرْحَام النِّسَاء مُؤمن قَالَ {وأوحي إِلَى نوح أَنه لن يُؤمن من قَوْمك إِلَّا من قد آمن فَلَا تبتئس بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ}

“Bunun üzerine Allah ona vahyetti, kavminin iman etmesinden onu ümitsiz kıldı ve erkeklerin sulblerinde ve kadınların rahimlerinde hiçbir müminin kalmadığını ona bildirdi: {وأوحي إِلَى نوح أَنه لن يُؤمن من قَوْمك إِلَّا من قد آمن فَلَا تبتئس بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ} ‘Nûh'a vahyolundu ki: Kavminden daha önce iman etmiş olanlardan başkası asla inanmayacak; artık onların yaptıklarına üzülme!’”

يَعْنِي لَا تحزن عَلَيْهِم (واصنع الْفلك) (نوح الْآيَة ٣٧) قَالَ: يَا رب وَمَا الْفلك قَالَ: بَيت من خشب يجْرِي على وَجه المَاء فأغرق أهل معصيتي وأطهر أرضي مِنْهُم

“Yani onlara üzülme. (واصنع الْفلك) (Hûd Suresi, 37. Ayet) ‘Gemiyi yap...’ [Nûh]: ‘Ey Rabbim! Gemi nedir?’ dedi. [Allah]: ‘İsyan edenlerimi boğup yeryüzümü onlardan temizlemem için suyun yüzünde yüzen ahşaptan bir evdir’ buyurdu.”

قَالَ: يَا رب وَأَيْنَ المَاء قَالَ: إِنِّي على مَا أَشَاء قدير

“[Nûh]: ‘Ey Rabbim! Su nerede?’ dedi. [Allah]: ‘Şüphesiz Ben dilediğime kadirim’ buyurdu.”

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {فَلَا تبتئس} قَالَ: فَلَا تحزن

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {فَلَا تبتئس} “...artık üzülme” ayeti hakkında: “Kederlenme” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {أَن اصْنَع الْفلك} قَالَ: السَّفِينَة {بأعيننا ووحينا} قَالَ: كَمَا نأمرك

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {أَن اصْنَع الْفلك} “Gemiyi yap...” ayeti hakkında: “Gemiyi”; {بأعيننا ووحينا} “...gözlerimizin önünde ve vahyimizle...” ayeti hakkında da: “Sana emrettiğimiz gibi” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أَبُو حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {واصنع الْفلك بأعيننا} قَالَ: بِعَين الله ووحيه

İbn Ebî Hâtim, Ebu'ş-Şeyh ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {واصنع الْفلك بأعيننا} “Gözlerimizin önünde ve vahyimizle gemiyi yap...” ayeti hakkında: “Allah'ın gözetiminde ve vahyiyle” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن سُفْيَان بن عُيَيْنَة ﵁ قَالَ: مَا وصف الله تبَارك بِهِ نَفسه فِي كِتَابه فقراءته تَفْسِيره لَيْسَ لأحد أَن يفسره بِالْعَرَبِيَّةِ وَلَا بِالْفَارِسِيَّةِ

Beyhakî, Süfyân b. Uyeyne'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Tebâreke [olan] Allah'ın Kitabı'nda Kendisini nitelediği şeylerin tefsiri, onların okunmasıdır. Hiç kimsenin onu ne Arapça ne de Farsça tefsir etme yetkisi yoktur.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لم يعلم نوح ﵇ كَيفَ يصنع الْفلك فَأوحى الله إِلَيْهِ أَن يصنعها على مثل جؤجؤ الطَّائِر

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Nûh (aleyhisselâm) gemiyi nasıl yapacağını bilmiyordu. Bunun üzerine Allah ona, onu kuşun göğsü gibi yapmasını vahyetti.”

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {وَلَا تخاطبني فِي الَّذين ظلمُوا} يَقُول: لَا تراجعني تقدم إِلَيْهِ لَا يشفع لَهُم عِنْده

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den (radıyallâhu anh) {وَلَا تخاطبني فِي الَّذين ظلمُوا} “...Zulmedenler hakkında bana bir şey söyleme...” ayeti hakkında: “[Yani] Bana başvurma, [zira Allah] katında onlar için şefaat etmemesi hususunda ona önceden uyarıda bulunmuştur” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: نهى الله نوحًا ﵇ أَن يُرَاجِعهُ بعد ذَلِك فِي أحد

İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Allah, Nûh'u (aleyhisselâm) bundan sonra hiç kimse hakkında Kendisine başvurmaktan menetmiştir.”

الْآيَات ٣٨ - ٣٩

38 - 39. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَضَعفه الذَّهَبِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ كَانَ نوح ﵇ مكث فِي قومه ألف سنة إِلَّا خمسين عَاما يَدعُوهُم إِلَى الله حَتَّى كَانَ آخر زَمَانه

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Ebu'ş-Şeyh, el-Hâkim -ve bunu sahih kabul etmiş, Zehebî ise zayıf görmüştür- ve İbn Merdûye, Âişe'den (radıyallâhu anhâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Nûh (aleyhisselâm), ömrünün son dönemine gelinceye dek kavmi arasında onları Allah'a davet ederek elli yılı müstesna bin yıl kaldı.”

غرس شَجَرَة فعظمت وَذَهَبت كل مَذْهَب ثمَّ قطعهَا ثمَّ جعل يعملها سفينة ويمرون فيسألونه فَيَقُول: أعملها سفينة فيسخرون مِنْهُ وَيَقُولُونَ: تعْمل سفينة فِي الْبر وَكَيف تجْرِي قَالَ: سَوف تعلمُونَ

Bir ağaç dikti, ağaç büyüyüp her yana dal budak saldı. Sonra onu kesti, ardından ondan bir gemi yapmaya başladı. [İnsanlar] yanından geçerken ona [ne yaptığını] soruyorlar, o da: “Gemi yapıyorum” diyordu. Bunun üzerine onunla alay ediyorlar ve: “Karada gemi mi yapıyorsun, bu nasıl yüzecek?” diyorlardı. O da: “Yakında bileceksiniz” diyordu.

فَلَمَّا فرغ مِنْهَا وفار التَّنور وَكثر المَاء فِي السكَك خشيت أم الصَّبِي عَلَيْهِ وَكَانَت تحبه حبا شَدِيدا فَخرجت إِلَى الْجَبَل حَتَّى بلغت ثلثه فَلَمَّا بلغَهَا المَاء خرجت حَتَّى اسْتَوَت على الْجَبَل فَلَمَّا بلغ المَاء رقبَتهَا رفعته بَين يَديهَا حَتَّى ذهب بهَا المَاء فَلَو رحم الله مِنْهُم أحدا لرحم أم الصَّبِي

Nihayet [geminin yapımını] bitirdiğinde, fırın (tennur) kaynayıp sokaklarda su çoğalınca, çocuğun annesi onun için endişelendi; zira onu pek çok seviyordu. Dağa doğru çıktı ve üçte birine ulaştı. Su ona yetişince [daha da yukarı] çıktı ve dağın tepesine ulaştı. Su boynuna kadar yükselince çocuğu iki eliyle yukarı kaldırdı; nihayet su onu alıp götürdü. Şayet Allah onlardan birine merhamet edecek olsaydı, o çocuğun annesine merhamet ederdi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: كَانَت سفينة نوح ﵇ لَهَا أَجْنِحَة وَتَحْت الأجنحة إيوَان

Ebu'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ), Nebî'nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir: “Nûh'un (aleyhisselâm) gemisinin kanatları vardı ve kanatların altında bir eyvan bulunuyordu.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن سَمُرَة بن جُنْدُب ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: سَام أَبُو الْعَرَب وَحَام أَبُو الْحَبَش وَيَافث أَبُو الرّوم وَذكر أَن طول السَّفِينَة كَانَ ثَلَاثمِائَة ذِرَاع وعرضها خَمْسُونَ ذِرَاعا وطولها فِي السَّمَاء ثَلَاثُونَ ذِرَاعا وبابها فِي عرضهَا

İbn Merdûye, Semure b. Cündeb'den (radıyallâhu anh) Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: “Sâm, Arapların atası; Hâm, Habeşlilerin atası; Yâfes ise Rumların atasıdır.” [Ravi] geminin uzunluğunun üç yüz arşın, eninin elli arşın, yüksekliğinin ise otuz arşın olduğunu ve kapısının eninde yer aldığını zikretti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ طول سفينة نوح ثلثمِائة ذِرَاع وطولها فِي السَّمَاء ثَلَاثُونَ ذِرَاعا

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Nûh'un gemisinin uzunluğu üç yüz arşın, yüksekliği ise otuz arşındı.”

وَأخرج إِسْحَق بن بشر وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس ﵄

İshak b. Bişr ve İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) [şöyle dediğini] rivayet etmişlerdir:

أَن نوحًا لما أَمر أَن يصنع الْفلك قَالَ: يَا رب وَأَيْنَ الْخشب قَالَ: إغرس الشّجر فغرس الساج عشْرين سنة وكف عَن الدُّعَاء وَكفوا عَن الِاسْتِهْزَاء فَلَمَّا أدْرك الشّجر أمره ربه فقطعها وجففها فَقَالَ: يَا رب كَيفَ اتخذ هَذَا الْبَيْت قَالَ: اجْعَلْهُ على ثَلَاثَة صور

Nûh'a gemi yapması emredilince: “Ey Rabbim! Ağaç nerede?” dedi. [Allah]: “Ağaç dik” buyurdu. Bunun üzerine yirmi yıl boyunca tik ağacı dikti, davet etmeyi bıraktı, onlar da alay etmeyi bıraktılar. Ağaçlar yetişince Rabbi ona emretti, o da onları kesti ve kuruttu. Sonra: “Ey Rabbim! Bu evi (gemiyi) nasıl yapayım?” dedi. [Allah] buyurdu ki: “Onu üç surette yap;

رَأسه كرأس الديك وجؤجؤه كجؤجؤ الطير وذنبه كذنب الديك وَاجْعَلْهَا مطبقة وَاجعَل لَهَا أبواباً فِي جنبها وشدها بدسر - يَعْنِي مسامير الْحَدِيد - وَبعث الله جِبْرِيل ﵇ يُعلمهُ صَنْعَة السَّفِينَة فَكَانُوا يَمرونَ بِهِ ويسخرون مِنْهُ وَيَقُولُونَ: أَلا ترَوْنَ إِلَى هَذَا الْمَجْنُون يتَّخذ بَيْتا ليسير بِهِ على المَاء وَأَيْنَ المَاء وَيضْحَكُونَ

Başı horoz başı gibi, göğsü kuş göğsü gibi, kuyruğu da horoz kuyruğu gibi olsun. Üstü kapalı yap, yan tarafına kapılar koy ve onu demir çivilerle perçinle.” Allah, ona gemi yapımını öğretmesi için Cibrîl'i (aleyhisselâm) gönderdi. İnsanlar yanından geçiyor, onunla alay ediyor ve: “Su üzerinde gitsin diye ev yapan şu deliyi görmüyor musunuz, hem su nerede?” diyerek gülüyorlardı.

وَذَلِكَ قَوْله {وَكلما مر عَلَيْهِ مَلأ من قومه سخروا مِنْهُ} فَجعل السَّفِينَة سِتّمائَة ذِرَاع طولهَا وَسِتِّينَ ذِرَاعا فِي الأَرْض وعرضها ثلثمِائة ذِرَاع وَثَلَاثَة وَثَلَاثُونَ وَأمر أَن يطليها بالقار وَلم يكن فِي الأَرْض قار ففجر الله لَهُ عين القار حَيْثُ تنحت السَّفِينَة تغلي غلياناً حَتَّى طلاها فَلَمَّا فرغ مِنْهَا جعل لَهَا ثَلَاثَة أَبْوَاب وأطبقها فَحمل فِيهَا السبَاع وَالدَّوَاب فَألْقى الله على الْأسد الْحمى وشغله بِنَفسِهِ عَن

İşte bu, {وَكلما مر عَلَيْهِ مَلأ من قومه سخروا مِنْهُ} “Kavminden ileri gelenler her ne zaman yanına uğrasalar onunla alay ediyorlardı...” ayetidir. Geminin uzunluğunu altı yüz arşın, yerdeki kısmını altmış arşın, enini ise üç yüz otuz üç arşın yaptı. Ona ziftle kaplaması emredildi; ancak yeryüzünde zift yoktu. Bunun üzerine Allah, geminin yontulduğu yerde kaynayan bir zift pınarı fışkırttı, nihayet onu ziftle kapladı. [Gemi yapımını] bitirince ona üç kapı yaptı ve üzerini kapattı. İçine yırtıcı hayvanları ve binek hayvanlarını bindirdi. Allah aslanın üzerine sıtma [hastalığı] verdi ve onu kendi derdiyle meşgul ederek

الدَّوَابّ وَجعل الْوَحْش وَالطير فِي الْبَاب الثَّانِي ثمَّ أطبق عَلَيْهَا وَجعل ولد آدم أَرْبَعِينَ رجلا وَأَرْبَعين امْرَأَة فِي الْبَاب الْأَعْلَى ثمَّ أطبق عَلَيْهِم وَجعل الدرة مَعَه فِي الْبَاب الْأَعْلَى لِضعْفِهَا أَن لَا تطأها الدَّوَابّ

hayvanlardan [uzak tuttu]. Vahşi hayvanları ve kuşları ikinci kapıya koyup üzerlerini kapattı. Âdemoğullarını -kırk erkek ve kırk kadın- en üst kapıya yerleştirip üzerlerini kapattı. Karıncayı da zayıflığından ötürü hayvanların ezmemesi için onunla birlikte en üst kapıya koydu.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: ذكر لنا أَن طول السَّفِينَة ثَلَاثمِائَة ذِرَاع وعرضها خَمْسُونَ ذِرَاعا وطولها فِي السَّمَاء ثَلَاثُونَ ذِرَاعا وبابها فِي عرضهَا وَذكر لنا أَنَّهَا اسْتَقَلت بهم فِي عشر خلون من رَجَب وَكَانَت فِي المَاء خمسين وَمِائَة يَوْم ثمَّ اسْتَقَرَّتْ بهم على الجودي واهبطوا إِلَى الأَرْض فِي عشر لَيَال خلون من الْمحرم

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Bize bildirildiğine göre geminin uzunluğu üç yüz arşın, eni elli arşın, yüksekliği otuz arşındı ve kapısı enindeydi. Yine bize bildirildiğine göre Recep ayından on gün geçtikten sonra onları bindirip kaldırdı ve yüz elli gün suda kaldı. Sonra Cûdî [dağı] üzerinde durdu ve Muharrem ayından on gece geçtikten sonra yeryüzüne indirildiler.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ قَالَ: كَانَ طول سفينة نوح ﵇ ألف ذِرَاع ومائتي ذِرَاع وعرضها سِتّمائَة ذِرَاع

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, Hasan'dan (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Nûh'un (aleyhisselâm) gemisinin uzunluğu bin iki yüz arşın, eni ise altı yüz arşındı.”

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ الحواريون لعيسى بن مَرْيَم ﵉ لَو بعثت لنا رجلا شهد السَّفِينَة فحدثنا عَنْهَا فَانْطَلق بهم حَتَّى انْتهى إِلَى كثيب من تُرَاب فَأخذ كفا من ذَلِك التُّرَاب قَالَ: أَتَدْرُونَ مَا هَذَا قَالُوا: الله وَرَسُوله أعلم

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Havariler Meryem oğlu Îsâ'ya (aleyhimesselâm): “Gemiyi görmüş bir adamı bize diriltsen de bize ondan bahsetse!” dediler. Bunun üzerine onları alıp bir toprak yığınına kadar götürdü. O topraktan bir avuç alıp: “Bunun ne olduğunu biliyor musunuz?” dedi. Onlar: “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dediler.

قَالَ: هَذَا كَعْب حام بن نوح فَضرب الْكَثِيب بعصاه قَالَ: قُم بِإِذن الله

[Îsâ]: “Bu, Nûh oğlu Hâm'ın topuğudur” dedi ve asasıyla o tepeye vurdu: “Allah'ın izniyle kalk!” dedi.

فَإِذا هُوَ قَائِم ينفض التُّرَاب عَن رَأسه قد شَاب قَالَ لَهُ عِيسَى ﵇: هَكَذَا هَلَكت

Bir de baktılar ki o, başından toprağı silkeleyerek ayağa kalkmış, saçları ağarmış. Îsâ (aleyhisselâm) ona: “Böylece mi [yaşlanarak mı] helak oldun?” dedi.

قَالَ: لَا مت وَأَنا شَاب وَلَكِنِّي ظَنَنْت أَنَّهَا السَّاعَة قَامَت فَمن ثمَّ شبت قَالَ: حَدثنَا عَن سفينة نوح قَالَ: كَانَ طولهَا ألف ذِرَاع ومائتي ذِرَاع وعرضها سِتّمائَة ذِرَاع كَانَت ثَلَاث طَبَقَات

Dedi ki: “Hayır, ben gençken öldüm; fakat kıyametin koptuğunu sandım, işte bu yüzden saçlarım ağardı.” [Îsâ]: “Bize Nûh'un gemisinden bahset” dedi. Dedi ki: “Onun uzunluğu bin iki yüz arşın, eni altı yüz arşındı. Üç kattan oluşuyordu;

فطبقة فِيهَا الدَّوَابّ والوحش وطبقة فِيهَا الإِنس وطبقة فِيهَا الطير فَلَمَّا كثر أرواث الدَّوَابّ أوحى الله إِلَى نوح: أَن اغمز ذَنْب الْفِيل

Bir katta binek hayvanları ve vahşi hayvanlar, bir katta insanlar, bir katta da kuşlar vardı. Hayvanların gübresi çoğalınca Allah Nûh'a: ‘Filin kuyruğuna dokun’ diye vahyetti.

فغمز فَوَقع مِنْهُ خِنْزِير وخنزيرة فَأَقْبَلَا على الروث فَلَمَّا وَقع الفار يخرب السَّفِينَة بقرضه أوحى الله إِلَى نوح أَن أضْرب بَين عَيْني الْأسد

O da dokundu, ondan bir erkek ve bir dişi domuz düştü ve gübreyi yemeye başladılar. Fare kemirerek gemiyi delmeye başlayınca Allah Nûh'a: ‘Aslanın iki gözünün arasına vur’ diye vahyetti.

فَخرج من منخره سنور وسنورة فَأَقْبَلَا على الفار فَقَالَ لَهُ عِيسَى ﵇: كَيفَ علم نوح أَن الْبِلَاد قد غرقت قَالَ: بعث الْغُرَاب يَأْتِيهِ بالْخبر فَوجدَ جيفة فَوَقع عَلَيْهَا فَدَعَا عَلَيْهِ بالخوف فَلذَلِك لَا يألف الْبيُوت

Bunun üzerine burnundan bir erkek ve bir dişi kedi çıktı da fareye yöneldiler.” Îsâ (aleyhisselâm) ona: “Nûh beldelerin sular altında kaldığını nasıl anladı?” diye sordu. Dedi ki: “Kargayı haber getirsin diye gönderdi, o bir leş bulup üzerine kondu. Bunun üzerine ona korku ile beddua etti; bu yüzden [karga] evlere alışmaz.

ثمَّ بعث الْحَمَامَة فَجَاءَت بورق زيتون بمنقارها وطين برجليها فَعلم أَن الْبِلَاد قد غرقت فطوّقها الخضرة الَّتِي فِي عُنُقهَا ودعا لَهَا أَن تكون فِي أنس وأمان فَمن ثمَّ تألف الْبيُوت فَقَالُوا: يَا روح الله أَلا تَنْطَلِق

Sonra güvercini gönderdi; o da gagasında bir zeytin yaprağı ve ayaklarında çamurla geldi. Böylece beldelerin sular altında kaldığını anladı. Boynundaki o yeşilliği ona gerdanlık yaptı ve evcil olup emniyet içinde olması için dua etti; bu yüzden [güvercin] evlere alışır.” [Havariler]: “Ey Rûhullâh! Bizimle birlikte

بِنَا إِلَى أَهَالِينَا فيجلس مَعنا ويحدثنا قَالَ: كَيفَ يتبعكم من لَا رزق لَهُ ثمَّ قَالَ: عد بِإِذن الله فَعَاد تُرَابا

ailemizin yanına gelse de bizimle oturup konuşsa olmaz mı?” dediler. [Îsâ]: “Rızkı olmayan biri sizi nasıl takip etsin?” dedi. Sonra: “Allah'ın izniyle geri dön!” dedi ve tekrar toprak oldu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ طول سفينة نوح ﵇ أَرْبَعمِائَة ذِرَاع وعرضها فِي السَّمَاء ثَلَاثُونَ ذِرَاعا

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Nûh'un (aleyhisselâm) gemisinin uzunluğu dört yüz arşın, yüksekliği ise otuz arşındı.”

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: قَالَ سُلَيْمَان الفرائي

İbn Cerîr, Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Süleyman el-Ferrâî şöyle demiştir:

عمل نوح ﵇ السَّفِينَة أَرْبَعمِائَة سنة وَأنْبت الساج أَرْبَعِينَ سنة حَتَّى كَانَ طوله أَرْبَعمِائَة ذِرَاع والذراع إِلَى الْمَنْكِبَيْنِ

Nûh (aleyhisselâm) gemiyi dört yüz yılda yaptı. Tik ağacını boyu dört yüz arşına ulaşıncaya kadar kırk yıl büyüttü; buradaki arşın ise omuzlara kadar olandır.

وَأخرج ابْن جرير عَن زيد بن أسلم ﵁

İbn Cerîr, Zeyd b. Eslem'den (radıyallâhu anh) [şöyle dediğini] rivayet etmiştir:

أَن نوحًا ﵇ مكث يغْرس الشّجر ويقطعها وييبسها ثمَّ مائَة سنة يعملها

Nûh (aleyhisselâm) ağaç dikip keserek ve onları kurutarak bir süre kaldı; sonra yüz yıl boyunca onu yaptı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن كَعْب الْأَحْبَار ﵁

İbn Ebî Hâtim, Ka'b el-Ahbâr'dan (radıyallâhu anh) [şöyle dediğini] rivayet etmiştir:

أَن نوحًا ﵇ لما أَمر أَن يصنع الْفلك قَالَ: رب لست بنجار قَالَ: بلَى

Nûh'a (aleyhisselâm) gemi yapması emredilince: “Rabbim, ben marangoz değilim” dedi. [Allah]: “Bilakis,

فَإِن ذَلِك بعيني فَخذ القادوم فَجعلت يَده لَا تخطئ فَجعلُوا يَمرونَ بِهِ وَيَقُولُونَ: هَذَا الَّذِي يزْعم أَنه نَبِي قد صَارا نجاراً فعملها أَرْبَعِينَ سنة

zira bu [iş] Benim gözetimimdedir. Keseri al” buyurdu. Eli hiç hata yapmaz oldu. İnsanlar yanından geçiyor ve: “Peygamber olduğunu iddia eden bu kimse şimdi marangoz olmuş” diyorlardı. Onu kırk yılda yaptı.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن سعيد بن ميناء

İbn Asâkir, Saîd b. Mînâ'dan rivayet etmiştir:

أَن كَعْبًا ﵁ قَالَ لعبد الله بن همرو بن الْعَاصِ أَخْبرنِي عَن أول شَجَرَة نَبتَت على الأَرْض قَالَ عبد الله: الساج وَهِي الَّتِي عمل مِنْهَا نوح السَّفِينَة فَقَالَ كَعْب ﵁: صدقت

Ka'b (radıyallâhu anh), Abdullah b. Amr b. el-Âs'a: “Yeryüzünde ilk biten ağacı bana haber ver” dedi. Abdullah: “Tik ağacıdır, Nûh'un kendisinden gemi yaptığı ağaç da odur” dedi. Bunun üzerine Ka'b (radıyallâhu anh): “Doğru söyledin” dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {من يَأْتِيهِ عَذَاب يخزيه} قَالَ: هُوَ الْغَرق {وَيحل عَلَيْهِ عَذَاب مُقيم} قَالَ: هُوَ الخلود فِي النَّار

İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {من يَأْتِيهِ عَذَاب يخزيه} “...kendisini rezil edecek azabın kime geleceğini...” ayeti hakkında: “O boğulmaktır”; {وَيحل عَلَيْهِ عَذَاب مُقيم} “...ve üzerine sürekli bir azabın ineceğini [yakında bileceksiniz].” ayeti hakkında da: “O cehennemde ebedi kalmaktır” dediğini rivayet etmiştir.

الْآيَة ٤٠

40. Ayet

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وفار التَّنور} نبع المَاء

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {وفار التَّنور} “...ve fırın kaynadığı zaman...” ayeti hakkında: “Su fışkırdı” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {وفار التَّنور} قَالَ: إِذا رَأَيْت تنور أهلك يخرج مِنْهُ المَاء فَإِنَّهُ هَلَاك قَوْمك

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {وفار التَّنور} “...ve fırın kaynadığı zaman...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Ailenin fırınından su çıktığını gördüğün zaman, şüphesiz bu senin kavminin helakıdır.”

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن ﵁ قَالَ: كَانَ تنوراً من حِجَارَة كَانَ لحوّاء ﵍ حَتَّى صَار إِلَى نوح ﵇ فَقيل لَهُ: إِذا رَأَيْت المَاء يفور من التَّنور فاركب أَنْت وَأَصْحَابك

İbn Cerîr, Hasan'dan (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: “O taştan bir tandırdı; Nûh'a (aleyhisselâm) intikal edene kadar Havvâ'ya (aleyhesselâm) aitti. Ona: ‘Tandırdan suyun fışkırdığını gördüğün zaman, sen ve arkadaşların [gemiye] binin’ denildi.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ بَين دَعْوَة نوح ﵇ وَبَين هَلَاك قومه ثَلَاثمِائَة سنة وَكَانَ فار التَّنور بِالْهِنْدِ وطافت سفينة نوح ﵇ بِالْبَيْتِ أسبوعاً

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebu'ş-Şeyh ve el-Hâkim -ve bunu sahih kabul etmiştir-, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Nûh'un (aleyhisselâm) duası ile kavminin helakı arasında üç yüz yıl vardı. Fırın Hindistan'da kaynamıştı ve Nûh'un (aleyhisselâm) gemisi Beytullah'ı yedi defa tavaf etti.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {وفار التَّنور} قَالَ: الْعين الَّتِي بالجزيرة عين الوردة

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {وفار التَّنور} “...ve fırın kaynadığı zaman...” ayeti hakkında: “Cezîre'deki pınardır, Aynü'l-Verde'dir” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ قَالَ: فار التَّنور من مَسْجِد الْكُوفَة من قبل أَبْوَاب كِنْدَة

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, Ali b. Ebî Tâlib'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Fırın, Kûfe Mescidi'nden, Kinde kapıları tarafından kaynamıştır.”

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن حَبَّة الْعَرَبِيّ قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى عَليّ ﵁ فَقَالَ: إِنِّي قد اشْتريت رَاحِلَة وفرغت من زادي أُرِيد بَيت الْمُقَدّس لأصلي فِيهِ فَإِنَّهُ قد صلى فِيهِ سَبْعُونَ نَبيا وَمِنْه فار التَّنور يَعْنِي مَسْجِد الْكُوفَة

Ebu'ş-Şeyh, Habbe el-Urânî'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: Ali'ye (radıyallâhu anh) bir adam gelip: “Ben bir binek satın aldım ve azığımı hazırladım; içinde namaz kılmak için Beytü'l-Makdis'e gitmek istiyorum; zira orada yetmiş peygamber namaz kılmıştır ve fırın da oradan kaynamıştır -yani Kûfe Mescidi'nden-” dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ من طَرِيق الشّعبِيّ ﵁ عَن عَليّ ﵁ قَالَ: وَالَّذِي فلق الْحبَّة وبرأ النَّسمَة أَن مَسْجِدكُمْ هَذَا لرابع أَرْبَعَة من مَسَاجِد الْمُسلمين ولركعتان فِيهِ أحب إليّ من عشر فِيمَا سواهُ إِلَّا الْمَسْجِد الْحَرَام وَمَسْجِد رَسُول الله ﷺ بِالْمَدِينَةِ وَإِن من جَانِبه الْأَيْمن مُسْتَقْبل الْقبْلَة فار التَّنور

Ebu'ş-Şeyh, Şa'bî (radıyallâhu anh) yoluyla Ali'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Tohumu yaran ve insanı yaratan [Allah]'a yemin olsun ki, şu mescidiniz Müslümanların mescitlerinden dördüncüsüdür. Mescid-i Haram ve Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) Medine'deki mescidi müstesna, orada kılınan iki rekat namaz bana diğer yerlerdeki on rekattan daha sevimlidir. Ve şüphesiz fırın, onun kıbleye yönelindiğinde sağ tarafında kalan kısımdan kaynamıştır.”

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ بن إِسْمَاعِيل الْهَمدَانِي قَالَ: لقد نجر نوح سفينته فِي وسط هَذَا الْمَسْجِد - يَعْنِي مَسْجِد الْكُوفَة - وفار التَّنور من جَانِبه الْأَيْمن وَإِن الْبَريَّة مِنْهُ لعلى إثني عشر ميلًا من حَيْثُ مَا جنبه ولصلاة فِيهِ أفضل من أَربع فِي غَيره إِلَّا المسجدين مَسْجِد الْحَرَام وَمَسْجِد الرَّسُول بِالْمَدِينَةِ وَإِن من جَانِبه الْأمين مُسْتَقْبل الْقبْلَة فار التَّنور

Ebu'ş-Şeyh, Süddî b. İsmâil el-Hemdânî'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Nûh gemisini işte şu mescidin -yani Kûfe Mescidi'nin- ortasında yontup yaptı ve fırın onun sağ tarafından kaynadı. Şüphesiz çöl, onun yan tarafından itibaren on iki mildir. Mescid-i Haram ve Resûl'ün Medine'deki mescidi olmak üzere iki mescit müstesna, orada kılınan namaz başka yerdeki dört namazdan daha faziletlidir. Ve şüphesiz fırın, onun kıbleye yönelindiğinde sağ tarafından kaynamıştır.”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: التَّنور وَجه الأَرْض قيل لَهُ: إِذا رَأَيْت المَاء على وَجه الأَرْض فاركب أَنْت وَمن مَعَك وَالْعرب تسمي وَجه الأَرْض تنور الأَرْض

Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Tennur, yeryüzüdür. Ona: ‘Yeryüzünde suyu gördüğün zaman, sen ve beraberindekiler [gemiye] binin’ denilmiştir. Araplar da yeryüzüne ‘tennûrü'l-ard’ derler.”

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة ﵁ {وفار التَّنور} قَالَ: وَجه الأَرْض

Ebu'ş-Şeyh, İkrime'den (radıyallâhu anh) {وفار التَّنور} “...ve fırın kaynadığı zaman...” ayeti hakkında: “Yeryüzü” dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: التَّنور أَعلَى الأَرْض وَأَشْرَفهَا وَكَانَ علما فِيمَا بَين نوح وَبَين ربه ﷿

Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Tennur, yeryüzünün en yüksek ve en şerefli yeridir; Nûh ile Rabbi (azze ve celle) arasında bir alametti.”

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن بسطَام بن مُسلم قَالَ: قلت لمعاوية بن قُرَّة إِن قَتَادَة ﵁ إِذا أَتَى على هَذِه الْآيَة قَالَ: هِيَ أَعلَى الأَرْض وَأَشْرَفهَا فَقَالَ: الله أعلم أما أَنا فَسمِعت مِنْهُ حديثين فَالله أعلم

Ebu'ş-Şeyh, Bistâm b. Müslim'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: Muâviye b. Kurre'ye: “Katâde (radıyallâhu anh) bu ayete gelince: ‘O, yeryüzünün en yüksek ve en şerefli yeridir’ diyor” dedim. Bunun üzerine: “Allah daha iyi bilir; bana gelince, ben ondan iki rivayet duydum, gerisini Allah bilir” dedi.

قَالَ بَعضهم: فار مِنْهُ المَاء

Onlardan bazıları: “Ondan su kaynadı” dedi.

وَقَالَ بَعضهم فارت من النَّار وفار التَّنور بِكُل لُغَة التَّنور

Bazıları da: “Ateş kaynadı” dedi. Tennur ise her dilde fırın/tandır anlamına gelir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ {وفار التَّنور} قَالَ: طلع الْفجْر

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Ali b. Ebî Tâlib'den (radıyallâhu anh) {وفار التَّنور} “...ve fırın kaynadığı zaman...” ayeti hakkında: “Fecir doğdu” dediğini rivayet etmişlerdir.

قيل لَهُ: إِذا طلع الْفجْر فاركب أَنْت وَأَصْحَابك

Ona: “Fecir doğduğu zaman sen ve arkadaşların [gemiye] binin” denildi.