Binûn

Hûd Suresi — 4. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عَليّ {وفار التَّنور} قَالَ: تنور الصُّبْح

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, Ali'den {وفار التَّنور} “...ve fırın kaynadığı zaman...” ayeti hakkında: “Sabahın aydınlığı parıldadı/fecir doğdu” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ} قَالَ: فِي كَلَام الْعَرَب وَيَقُولُونَ للذّكر وَالْأُنْثَى: زوجان

Ebu'ş-Şeyh, Mücâhid'den {قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ} “...Dedik ki: ‘Her birinden ikişer çifti içine yükle...’” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Arap kelamında erkeğe ve dişiye ‘iki eş (zevcân)’ derler.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُسلم بن يسَار ﵁ قَالَ: أَمر نوح ﵇ أَن يحمل مَعَه من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَمَعَهُ ملك فَجعل يقبض زوجا زوجا وَبَقِي الْعِنَب فجَاء إِبْلِيس فَقَالَ: هَذَا كُله لي

İbn Ebî Hâtim, Müslim b. Yesâr'dan (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Nûh'a (aleyhisselâm) [gemiye] her birinden ikişer çift alması emredildi. Yanında bir melek vardı; melek [varlıkları] çifter çifter tutuyordu. Geriye üzüm [asması] kaldı. İblis gelip: ‘Bu tamamen bana aittir’ dedi.”

فَنظر نوح ﵇ إِلَى الْملك فَقَالَ: إِنَّه لشريكك فَأحْسن شركته

Nûh (aleyhisselâm) meleğe baktı; melek: ‘O senin ortağındır, ona ortaklıkta iyi davran’ dedi.

فَقَالَ: نعم لي الثُّلُثَانِ ولي الثُّلُث قَالَ: إِنَّه شريكك فاحسن شركته فَقَالَ: لي النّصْف وَله النّصْف

[Nûh]: ‘Olur, üçte ikisi bana, üçte biri de bana [ait olsun]’ dedi. [Melek]: ‘O senin ortağındır, ona ortaklıkta iyi davran’ dedi. [Nûh]: ‘Yarısı bana, yarısı da ona olsun’ dedi.

فَقَالَ إِبْلِيس: هَذَا كُله لي

İblis: ‘Bu tamamen benimdir’ dedi.

فَنظر إِلَى الْملك فَقَالَ: إِنَّه شريكك فاحسن شركته

[Nûh] meleğe baktı; melek: ‘O senin ortağındır, ona ortaklıkta iyi davran’ dedi.

قَالَ: نعم لي الثُّلُث وَله الثُّلُثَانِ قَالَ: أَحْسَنت وَأَنِّي محسان أَنْت تَأْكُله عنباً وتأكله زبيباً وتشربه عصيراً ثَلَاثَة أَيَّام

[Nûh]: ‘Olur, üçte biri benim, üçte ikisi onun olsun’ dedi. [Melek] şöyle dedi: ‘İyi yaptın, ben de iyilik yapıcıyım. Sen onu yaş üzüm olarak yersin, kuru üzüm olarak yersin ve üç gün boyunca şıra olarak içersin.’

قَالَ مُسلم: وَكَانَ يرَوْنَ أَنه إِذا شربه كَذَلِك فَلَيْسَ للشَّيْطَان نصيب

Müslim şöyle dedi: ‘Onlar, onu bu şekilde içtiği takdirde şeytanın onda bir payı olmayacağı görüşündeydiler.’

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن مُحَمَّد بن سِيرِين ﵁ قَالَ: لما ركب نوح ﵇ السَّفِينَة كتب لَهُ تَسْمِيَة مَا حمل مَعَه فِيهَا فَقَالَ: إِنَّكُم قد كتبتم الحبلة وَلَيْسَت هَهُنَا

Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir, Muhammed b. Sîrîn'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Nûh (aleyhisselâm) gemiye bindiğinde, gemiye bindireceği şeylerin listesi ona yazıldı. Bunun üzerine: ‘Siz asmayı da yazmışsınız ama o burada yok’ dedi.”

قَالُوا: صدقت أَخذهَا الشَّيْطَان وسنرسل من يَأْتِي بهَا

‘Doğru söyledin, onu şeytan aldı; biz onu getirecek birini göndereceğiz’ dediler.

فجيء بهَا وَجَاء الشَّيْطَان مَعهَا فَقيل لنوح: إِن شريكك فاحسن شركته

O [asma] getirildi ve şeytan da onunla birlikte geldi. Nûh'a: ‘O senin ortağındır, ona ortaklıkta iyi davran’ denildi.

فَذكر مثله وَزَاد بعد قَوْله: تشربه عصيراً وتطبخه فَيذْهب ثُلُثَاهُ خبثاً وحظ الشَّيْطَان مِنْهُ وَيبقى ثلثه فتشربه

Böylece benzerini zikretti ve şu sözünden sonrasını ekledi: ‘Onu şıra olarak içersin ve kaynatırsın; pisliği ve şeytanın ondaki payı olan üçte ikisi gider, üçte biri kalır ve sen de onu içersin.’

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: لما حمل نوح عَلَيْهِ السَّلَام

İbnü'l-Münzir, İkrime'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Nûh (aleyhisselâm)

الْأسد فِي السَّفِينَة قَالَ: يَا رب إِنَّه يسألني الطَّعَام من أَيْن أطْعمهُ قَالَ: إِنِّي سَوف أعقله عَن الطَّعَام

aslanı gemiye bindirdiğinde: ‘Ey Rabbim! O benden yiyecek istiyor, onu nereden doyurayım?’ dedi. [Allah]: ‘Ben onu yiyecekten alıkoyacağım’ buyurdu.

فَسلط الله عَلَيْهِ الْحمى فَكَانَ نوح ﵇ يَأْتِيهِ بالكبش فَيَقُول: ادر يَا كل فَيَقُول الْأسد: آه

Allah ona humma [hastalığını] musallat etti. Nûh (aleyhisselâm) ona koç getirir ve: ‘Dön de ye!’ derdi. Aslan ise: ‘Âh!’ derdi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان وَابْن عَسَاكِر وَابْن النجار فِي تاريخهما عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: مر نوح ﵇ بالأسد وَهُوَ فِي السَّفِينَة فَضَربهُ بِرجلِهِ فخمشه الْأسد فَبَاتَ ساهراً فَبكى نوح من ذَلِك فَأُوحي إِلَيْهِ إِنَّك ظلمته وَإِنِّي لَا أحب الظُّلم

İbnü'l-Münzir, Ebu'ş-Şeyh, Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, İbn Asâkir ve Târîh'inde İbnü'n-Neccâr, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Nûh (aleyhisselâm) gemide iken aslanın yanından geçti ve ayağıyla ona vurdu. Aslan da onu tırmaladı ve [Nûh acıdan] geceyi uykusuz geçirdi. Nûh bundan dolayı ağladı; bunun üzerine ona: ‘Sen ona haksızlık ettin; şüphesiz Ben zulmü sevmem’ diye vahyedildi.

وَأخرج ابْن عدي وَابْن عَسَاكِر من وَجه آخر عَن مُجَاهِد عَن ابْن عَبَّاس ﵄ مَرْفُوعا مر نوح بأسد رابض فَضَربهُ بِرجلِهِ فَرفع الْأسد رَأسه فخمش سَاقه فَلم يبت ليلته مِمَّا جعلت تضرب عَلَيْهِ وَهُوَ يَقُول: يَا رب كلبك عقرني

İbn Adiy ve İbn Asâkir başka bir yoldan Mücâhid kanalıyla İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) merfû olarak rivayet etmişlerdir: Nûh yatmakta olan bir aslanın yanından geçti ve ayağıyla ona vurdu. Aslan başını kaldırıp bacağını tırmaladı. [Yaranın] zonklaması yüzünden geceyi uyumadan geçirdi ve: ‘Ey Rabbim! Köpeğin beni yaraladı’ demeye başladı.

فَأوحى الله إِلَيْهِ أَن الله لَا يرضى الظُّلم أَنْت بَدأته

Allah ona: ‘Allah zulme razı olmaz, [kavgayı] sen başlattın’ diye vahyetti.

قَالَ ابْن عدي: هَذَا الحَدِيث بِهَذَا الإِسناد بَاطِل وَفِيه جَعْفَر بن أَحْمد الغافقي يضع الحَدِيث

İbn Adiy şöyle dedi: ‘Bu isnatla bu hadis batıldır; senedinde hadis uyduran Ca'fer b. Ahmed el-Gâfikî vardır.’

وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر عَن زيد بن ثَابت ﵁ قَالَ: استصعبت على نوح الماعزة أَن تدخل السَّفِينَة فَدَفعهَا فِي ذنبها فَمن ثمَّ انْكَسَرَ ذنبها فَصَارَ معقوقاً وبدا حياها وَمَضَت النعجة حَتَّى دخلت فَمسح على ذنبها فَستر حياها

İshak b. Bişr ve İbn Asâkir, Zeyd b. Sâbit'ten (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Keçi gemiye binmekte Nûh'a zorluk çıkardı; o da onu kuyruğundan itti. Bu yüzden kuyruğu kırılıp yukarı doğru kıvrık kaldı ve edep yeri açığa çıktı. Koyun ise yürüyüp içeri girdi; [Nûh] onun kuyruğunu sıvazladı, böylece edep yeri örtülü kaldı.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد قَالَ: أَمر نوح ﵇ أَن يحمل مَعَه من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ فَحمل مَعَه من الْيمن الْعَجْوَة واللوز

Ebu'ş-Şeyh, Ca'fer b. Muhammed'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: Nûh'a (aleyhisselâm) [gemiye] her birinden ikişer çift alması emredildi; o da Yemen'den acve hurması ile bademi beraberinde taşıdı.

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَأَبُو الشَّيْخ عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: لما أَمر نوح ﵇ أَن يحمل من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ قَالَ: كَيفَ أصنع بالأسد وَالْبَقَرَة وَكَيف أصنع بالعناق وَالذِّئْب وَكَيف أصنع بالحمام والهر قَالَ: من ألْقى بَينهمَا الْعَدَاوَة قَالَ: أَنْت يَا رب

Ahmed ez-Zühd'de ve Ebu'ş-Şeyh, Vehb b. Münebbih'ten şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Nûh'a (aleyhisselâm) her birinden ikişer çift alması emredildiğinde: ‘Aslan ile ineği ne yapayım? Keçi yavrusu ile kurdu ne yapayım? Güvercin ile kediyi ne yapayım?’ dedi. [Allah]: ‘Aralarına düşmanlığı kim koydu?’ buyurdu. [Nûh]: ‘Sen, ey Rabbim!’ dedi.

قَالَ: فَإِنِّي أؤلف بَينهم حَتَّى لَا يتضارون

[Allah]: ‘Birbirlerine zarar vermesinler diye aralarını Ben kaynaştıracağım’ buyurdu.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن خَالِد ﵁ قَالَ: لما حمل نوح فِي السَّفِينَة مَا حمل جَاءَت الْعَقْرَب تحجل قَالَت: يَا نَبِي الله أدخلني مَعَك

İbn Asâkir, Hâlid'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Nûh gemiye taşıyacaklarını bindirdiği zaman akrep seke seke geldi ve: ‘Ey Allah'ın peygamberi! Beni de yanına al’ dedi.

قَالَ: لَا أَنْت تلدغين النَّاس وتؤذينهم قَالَ: لَا احملني مَعَك فلك عَليّ أَن لَا ألدغ من يُصَلِّي عَلَيْك اللَّيْلَة

[Nûh]: ‘Hayır, sen insanları sokarsın ve onlara eziyet edersin’ dedi. [Akrep]: ‘Hayır, beni beraberinde taşı; bu gece sana salavat getiren kimseyi sokmayacağıma dair sana söz veriyorum’ dedi.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن أبي أُمَامَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من

İbn Asâkir, Ebû Ümâme'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kim

قَالَ حِين يُمْسِي: صلى الله على نوح وعَلى نوح السَّلَام لم تلدغه عقرب تِلْكَ اللَّيْلَة

akşama erdiğinde: ‘Allah Nûh'a salât eylesin, Nûh'a selâm olsun’ derse, o gece onu hiçbir akrep sokmaz.”

وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر عَن عذاء وَالضَّحَّاك

İshak b. Bişr ve İbn Asâkir, Azâ' ve Dahhâk'tan rivayet etmişlerdir:

أَن إِبْلِيس جَاءَ ليركب السَّفِينَة فَدفعهُ نوح فَقَالَ: يَا نوح إِنِّي منظر وَلَا سَبِيل لَك عَليّ

İblis gemiye binmek üzere geldiğinde Nûh onu itti. Bunun üzerine [İblis]: ‘Ey Nûh! Bana mühlet verilmiştir, senin bana karşı bir yetkin yoktur’ dedi.

فَعرف أَنه صَادِق فَأمره أَن يجلس على خيزران السَّفِينَة وَكَانَ آدم قد أوصى وَلَده أَن يحملوا جسده فورثهم فِي ذَلِك نوح فتوارث الْوَصِيَّة وَلَده حَتَّى حملهَا نوح فَوضع جَسَد آدم ﵇ بَين الرِّجَال وَالنِّسَاء

[Nûh] onun doğru söylediğini anladı ve geminin dümen yekesinde oturmasını emretti. Âdem çocuklarına kendi cesedini taşımalarını vasiyet etmişti; bu vasiyet Nûh'a intikal etti ve Nûh onu taşıyıncaya kadar çocukları vasiyeti birbirine miras bıraktı. Nûh, Âdem'in (aleyhisselâm) cesedini erkeklerle kadınların arasına koydu.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَابْن عَسَاكِر فِي مكايد الشَّيْطَان عَن أبي الْعَالِيَة قَالَ: لما رست السَّفِينَة سفينة نوح ﵇ إِذا هُوَ بإبليس على كوتل السَّفِينَة

İbn Ebi'd-Dünyâ ve Mekâidü'ş-Şeytân'da İbn Asâkir, Ebu'l-Âliye'den şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Gemi -Nûh'un (aleyhisselâm) gemisi- demir atıp durduğunda, bir de baktı ki İblis geminin kıç tarafında duruyor.

فَقَالَ لَهُ نوح ﵇: وَيلك قد غرق أهل الأَرْض من أَجلك

Nûh (aleyhisselâm) ona: ‘Yazıklar olsun sana! Senin yüzünden yeryüzü halkı boğuldu’ dedi.

قَالَ لَهُ إِبْلِيس: فَمَا أصنع قَالَ: تتوب

İblis ona: ‘Peki ne yapayım?’ dedi. [Nûh]: ‘Tövbe edersin’ dedi.

قَالَ: فسل رَبك هَل لي من تَوْبَة فَدَعَا نوح ربه فَأوحى إِلَيْهِ أَن تَوْبَته أَن يسْجد لقبر آدم

[İblis]: ‘Rabbine benim için tövbe imkânı olup olmadığını sor’ dedi. Nûh Rabbine dua etti; [Allah da] ona tövbesinin Âdem'in kabrine secde etmesi olduğunu vahyetti.

قَالَ: قد جعلت لَك تَوْبَة قَالَ: وَمَا هِيَ قَالَ: تسْجد لقبر آدم

[Nûh]: ‘Senin için bir tövbe [yolu] kılındı’ dedi. [İblis]: ‘O nedir?’ dedi. [Nûh]: ‘Âdem'in kabrine secde etmendir’ dedi.

قَالَ: تركته حَيا وأسجد لَهُ مَيتا

[İblis]: ‘O hayatta iken [ona secde etmeyi] terk ettim de ölü iken mi ona secde edeceğim!’ dedi.

وَأخرج النَّسَائِيّ عَن أنس بن مَالك ﵁

Nesâî, Enes b. Mâlik'ten (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir:

أَن نوحًا ﵇ نازعه الشَّيْطَان فِي عود الْكَرم قَالَ: هَذَا لي

Şeytan üzüm asmasının çubuğu hakkında Nûh (aleyhisselâm) ile çekiştir; [Nûh]: ‘Bu benimdir’ dedi.

وَقَالَ: هَذَا لي

[Şeytan da]: ‘Bu benimdir’ dedi.

فاصطلحا على أَن لنوح ثلثهَا وللشيطان ثلثيها

Sonunda üçte birinin Nûh'a, üçte ikisinin ise şeytana ait olması üzere anlaştılar.

وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر عَن عَليّ ﵁ مَرْفُوعا أَن نوحًا ﵇ حمل مَعَه فِي السَّفِينَة من جَمِيع الشّجر

İshak b. Bişr ve İbn Asâkir, Ali'den (radıyallâhu anh) merfû olarak Nûh'un (aleyhisselâm) bütün ağaç türlerinden gemiye beraberinde aldığını rivayet etmişlerdir.

وَأخرج اسحق بن بشر أخبرنَا رجل من أهل الْعلم

İshak b. Bişr rivayet etti: İlim ehlinden bir adam bize haber verdi:

أَن نوحًا ﵇ حمل فِي السَّفِينَة من الهدهد زَوْجَيْنِ وَجعل أم الهدهد فضلا على زَوْجَيْنِ فَمَاتَتْ فِي السَّفِينَة قبل أَن تظهر الأَرْض فحملها الهدهد فَطَافَ بهَا الدُّنْيَا ليصيب لَهَا مَكَانا ليدفنها فِيهِ فَلم يجد طيناً وَلَا تُرَابا فرحمه ربه فحفر لَهَا فِي قَفاهُ قبراً فدفنها فِيهِ فَذَلِك الريش الناتئ فِي قفا الهدهد مَوضِع الْقَبْر فَذَلِك ثَنَاء اقفية الهداهد

Nûh (aleyhisselâm) gemiye hüthüt kuşundan bir çift yükledi ve hüthütün annesini de iki çifte ilave olarak koydu. O, yeryüzü açığa çıkmadan önce gemide öldü. Hüthüt onu taşıdı ve onu defnedecek bir yer bulmak için dünyayı dolaştı; ne balçık ne de toprak bulabildi. Rabbi ona merhamet etti ve ensesinde ona bir kabir kazdı, o da onu oraya defnetti. İşte hüthütün ensesindeki o kabarık tüy kabrin yeridir; hüthütlerin enselerinin kıvrıklığı da bundandır.

وَأخرجه ابْن عَسَاكِر

Bunu İbn Asâkir de rivayet etmiştir.

وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق جُوَيْبِر وَمُقَاتِل عَن الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: اعطى الله نوحًا ﵇ فِي السَّفِينَة خرزتين أَحدهَا بياضها كبياض النَّهَار وَالْأُخْرَى سوادها كسواد اللَّيْل فَإِذا أَمْسوا غلب سَواد هَذِه بَيَاض هَذِه وَإِذا أَصْبحُوا غلب بَيَاض هَذِه سَواد هَذِه على قدر السَّاعَات

İshak b. Bişr ve İbn Asâkir, Cüveybir ve Mukâtil yoluyla Dahhâk'tan, o da İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Allah, gemide Nûh'a (aleyhisselâm) iki boncuk verdi; birinin beyazlığı gündüzün aydınlığı gibi, diğerinin siyahlığı gecenin karanlığı gibiydi. Akşam olunca bunun siyahlığı diğerinin beyazlığına, sabah olunca da bunun beyazlığı diğerinin siyahlığına saatlerin

الاثْنَي عشر فَأول من قدر السَّاعَات الاثْنَي عشر لَا يزِيد بَعْضهَا على بعض نوح ﵇ فِي السَّفِينَة ليعرف بهَا مَوَاقِيت الصَّلَاة فسارت السَّفِينَة من مَكَانَهُ حَتَّى أخذت إِلَى الْيَمين فبلغت الْحَبَشَة ثمَّ عدلت حَتَّى رجعت إِلَى جدة ثمَّ أخذت على الرّوم ثمَّ جَاوَزت الرّوم فَأَقْبَلت رَاجِعَة على حِيَال الأَرْض المقدسة وَأوحى الله إِلَى نوح ﵇: أَنَّهَا تستوي على رَأس جبل فعلت الْجبَال لذَلِك فتطلعت لذَلِك وأخرجت أُصُولهَا من الأَرْض وَجعل جودي يتواضع لله ﷿ فَجَاءَت السَّفِينَة حَتَّى جَاوَزت الْجبَال كلهَا فَلَمَّا انْتَهَت إِلَى الجودي اسْتَوَت ورست فشكت الْجبَال إِلَى الله فَقَالَت: يَا رب إِنَّا تطلعنا وأخرجنا أصولنا من الأَرْض لسفينة نوح وخنس جودي فاستوت سفينة نوح عَلَيْهِ

on iki [saatlik] miktarına göre baskın gelirdi. Namaz vakitlerini onlarla bilmek için birbirine ziyadeleşmeyen on iki saati ilk belirleyen kimse, gemideki Nûh'tur (aleyhisselâm). Gemi bulunduğu yerden hareket edip sağa doğru gitti ve Habeşistan'a vardı. Sonra dönüp Cidde'ye geldi, ardından Rum diyarına yöneldi; Rum diyarını geçip Mukaddes Topraklar'ın hizasına doğru geri döndü. Allah Nûh'a (aleyhisselâm): ‘Şüphesiz gemi bir dağın tepesine oturacaktır’ diye vahyetti. Bunun üzerine dağlar yükseldi, buna heveslendi ve köklerini yerden çıkardı; Cûdî ise Allah (azze ve celle) için tevazu gösterdi. Gemi gelip bütün dağları aştı; Cûdî'ye ulaştığında üzerine yerleşip demir attı. Dağlar Allah'a şikayette bulunup: ‘Ey Rabbimiz! Biz Nûh'un gemisi için heveslendik ve köklerimizi yerden çıkardık; Cûdî ise alçaldı ama Nûh'un gemisi onun üzerine yerleşti’ dediler.

فَقَالَ الله: إِنِّي كَذَلِك من تواضع لي رفعته وَمن ترفع لي وَضعته

Allah: ‘Şüphesiz Ben böyledir; kim Benim için tevazu gösterirse onu yükseltirim, kim de Bana karşı büyüklük taslarsa onu alçaltırım’ buyurdu.

وَيُقَال: إِن الجودي من جبال الْجنَّة

Cûdî'nin cennet dağlarından olduğu söylenir.

فَلَمَّا أَن كَانَ يَوْم عَاشُورَاء اسْتَوَت السَّفِينَة عَلَيْهِ وَقَالَ الله: يَا أَرض ابلعي ماءك بلغَة الْحَبَشَة وَيَا سَمَاء أقلعي أَي أمسكي بلغَة الْحَبَشَة فابتلعت الأَرْض ماءها وارتفع مَاء السَّمَاء حَتَّى بلغ عنان السَّمَاء رَجَاء أَن يعود إِلَى مَكَانَهُ فَأوحى الله إِلَيْهِ: أَن ارْجع فَإنَّك رِجْس وَغَضب

Âşûrâ günü olunca gemi onun üzerine yerleşti. Allah Habeş dilinde: ‘Ey arz, suyunu yut!’ ve yine Habeş dilinde: ‘Ey sema, tut/kes!’ buyurdu. Yeryüzü suyunu yuttu; semanın suyu ise yerine dönme ümidiyle yükselip semanın bulutlarına kadar ulaştı. Bunun üzerine Allah ona: ‘Geri dön! Şüphesiz sen bir pislik ve bir gazapsın’ diye vahyetti.

فَرجع المَاء فملح وحم وَتردد فَأصَاب النَّاس مِنْهُ الْأَذَى فَأرْسل الله الرّيح فَجَمعه فِي مَوَاضِع الْبحار فَصَارَ زعاماً مالحاً لَا ينْتَفع بِهِ وتطلع نوح فَنظر فَإِذا الشَّمْس قد طلعت وبدا لَهُ الْيَد من السَّمَاء وَكَانَت ذَلِك آيَة مَا بَينه وَبَين ربه ﷿ أَمَان من الْغَرق وَالْيَد الْقوس الَّذِي يسمونه قَوس قزَح وَنهي أَن يُقَال لَهُ قَوس قزَح لِأَن قزَح شَيْطَان وَهُوَ قَوس الله وَزَعَمُوا أَنه كَانَ يَمْتَد وتروسهم قبل ذَلِك فِي السَّمَاء فَلَمَّا جعله الله تَعَالَى أَمَانًا لأهل الأَرْض من الْغَرق نزع الله الْوتر والسهم

Su geri dönüp tuzlandı, koktu ve çalkalandı; bu yüzden insanlara ondan eziyet isabet etti. Bunun üzerine Allah rüzgârı gönderdi ve o suyu denizlerin bulunduğu yerlerde topladı; böylece faydalanılamayan acı ve tuzlu bir su oldu. Nûh dikkatle bakıp güneşi doğmuş ve gökyüzünden kendisi için yay görünür olmuş halde buldu. Bu, onunla Rabbi (azze ve celle) arasında boğulmaktan bir güvence işaretiydi. Yay, insanların ‘kavs-i kuzah’ (gökkuşağı) dedikleri yaydır. Ona ‘kavs-i kuzah’ denilmesi yasaklandı; zira Kuzah bir şeytandır; o ise Allah'ın yayıdır. Onların iddiasına göre bundan önce gökte onun kirişi ve okları çekilmiş vaziyette dururdu; Allah Teâlâ onu yeryüzü halkı için boğulmaktan bir güvence kılınca kirişi ve oku çıkardı.

فَقَالَ نوح ﵇ عِنْد ذَلِك: رب إِنَّك وَعَدتنِي أَن تنجي معي أَهلِي وغرق ابْني و (إِن ابْني من أَهلِي وَإِن وَعدك الْحق وَأَنت أحكم الْحَاكِمين قَالَ يَا نوح إِنَّه لَيْسَ من أهلك إِنَّه عمل غير صَالح) (هود الْآيَة ٤٦) يَقُول: إِنَّه لَيْسَ من أهل دينك إِن عمله كَانَ غير صَالح

Bunun üzerine Nûh (aleyhisselâm) şöyle dedi: Rabbim! Şüphesiz Sen bana ailemi benimle birlikte kurtaracağını vaat etmiştin, oysa oğlum boğuldu. (İbnim de ailemdendir; şüphesiz Senin vaadin haktır ve Sen hüküm verenlerin en iyi hükmedenisin. [Allah] buyurdu ki: Ey Nûh! Şüphesiz o senin ailenden değildir; çünkü o salih olmayan bir ameldir) (Hûd Suresi, 46. ayet). Yani o, senin dininin ehlinden değildir; onun ameli salih değildi.

قَالَ: اهبط بِسَلام منا

[Allah] buyurdu ki: Bizden bir selametle in!

فَبعث نوح ﵇ من يَأْتِيهِ بِخَبَر الأَرْض فجَاء الطير الأهلي وَقَالَ: أَنا

Nûh (aleyhisselâm) yeryüzünün haberini kendisine getirecek birini göndermek istedi; derken evcil kuş (tavuk/ördek) gelip: ‘Ben [giderim]’ dedi.

فَأَخذهَا وَختم جناحيها فَقَالَ: أَنْت مختومة بخاتمي لَا تطير أبدا ينْتَفع بك ذريتي

Onu tutup kanatlarını mühürledi ve şöyle dedi: ‘Sen benim mührümle mühürlendin; asla uçamayacaksın, neslim senden faydalanacaktır.’

فَبعث الْغُرَاب فَأصَاب جيفة فَوَقع عَلَيْهَا فاحتبس

Bunun üzerine kargayı gönderdi; [karga] bir leş bulup üzerine kondu ve orada oyalanıp kaldı.

فلعنه فَمن ثَمَّ يقتل فِي الْحرم وَبعث الْحَمَامَة وَهِي الْقمرِي فَذَهَبت فَلم تَجِد فِي الأَرْض قراراً فَوَقَعت على شَجَرَة بِأَرْض سبا [سبا] فَحملت ورقة زيتون فَرَجَعت إِلَى نوح فَعلم أَنَّهَا لم تستمكن من الأَرْض ثمَّ بعثها بعد أَيَّام فَخرجت حَتَّى وَقعت بوادي الْحرم فَإِذا المَاء قد نضب وَأول مَا نضب مَوضِع الْكَعْبَة وَكَانَت طينتها حَمْرَاء فخضبت رِجْلَيْهَا ثمَّ جَاءَت إِلَى نوح فَقَالَت: الْبُشْرَى استمكن الأَرْض فَمسح يَده على عُنُقهَا وطوّقها ووهب لَهَا الْحمرَة فِي رِجْلَيْهَا ودعا لَهَا وأسكنها الْحرم وَبَارك عَلَيْهَا فَمن ثمَّ شفق بهَا النَّاس ثمَّ خرج فَنزل بِأَرْض الْموصل وَهِي قَرْيَة الثَّمَانِينَ لِأَنَّهُ نزل فِي ثَمَانِينَ فَوَقع فيهم الوباء فماتوا إِلَّا نوح وسام وحان وَيَافث وَنِسَاؤُهُمْ وطبقت الأَرْض مِنْهُم وَذَلِكَ قَوْله (وَجَعَلنَا ذُريَّته هم البَاقِينَ)

Ona lânet etti; bundan ötürü o Harem bölgesinde öldürülür. Sonra güvercini —ki o kumrudur— gönderdi. [Güvercin] gitti, yeryüzünde konacak bir yer bulamadı ve Sebe toprağındaki bir ağaca kondu; ardından bir zeytin yaprağı alıp Nûh'a döndü. [Nûh] onun yeryüzüne yerleşemediğini anladı. Birkaç gün sonra onu tekrar gönderdi. Çıkıp Harem vadisine kadar gidip kondu; bir de baktı ki su çekilmişti. İlk çekilen yer ise Kâbe'nin yeriydi ve toprağı kırmızıydı; böylece ayaklarını boyadı. Sonra Nûh'a gelip: ‘Müjde! Yeryüzü yerleşmeye elverişli oldu’ dedi. [Nûh] elini onun boynuna sürüp boynuna halka geçirdi, ayaklarına kırmızılık bahşetti, ona dua etti, onu Harem'e yerleştirdi ve ona bereket diledi. İnsanların ona şefkat göstermesi bundandır. Sonra [Nûh] çıkıp Musul toprağına indi; orası Seksenler Köyü'dür, çünkü seksen kişiyle inmişti. Aralarında salgın hastalık baş gösterdi; Nûh, Sâm, Hâm, Yâfes ve onların kadınları dışında hepsi öldü. Yeryüzü onlardan [türeyip] doldu; işte Allah'ın: (Biz sadece onun zürriyetini kalanlar kıldık) kavli budur.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن خَالِد الزيات قَالَ: بلغنَا أَن نوحًا ﵇ ركب السَّفِينَة أول يَوْم من رَجَب وَقَالَ لمن مَعَه من الْجِنّ والإِنس: صُومُوا هَذَا الْيَوْم فَإِنَّهُ من صَامَهُ مِنْكُم بَعدت عَنهُ النَّار مسيرَة سنة وَمن صَامَ مِنْكُم سَبْعَة أَيَّام أغلقت لَهُ أَبْوَاب جَهَنَّم السَّبْعَة وَمن صَامَ مِنْكُم ثَمَانِيَة أَيَّام فتحت لَهُ أَبْوَاب الْجنَّة الثَّمَانِية وَمن صَامَ مِنْكُم عشرَة أَيَّام قَالَ الله لَهُ: سل تعطه وَمن صَامَ مِنْكُم خَمْسَة عشر يَوْمًا قَالَ الله لَهُ: اسْتَأْنف الْعَمَل فد غفرت لَك مَا مضى وَمن زَاد زَاده الله

İbn Asâkir, Hâlid ez-Zeyyât'tan rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Bize ulaştığına göre Nûh (aleyhisselâm) Receb ayının ilk gününde gemiye bindi ve beraberindeki cin ve insanlara şöyle dedi: ‘Bugünü oruçlu geçirin; çünkü sizden kim bugünü oruç tutarsa cehennem ateşi ondan bir yıllık yürüme mesafesi kadar uzaklaşır. Kim yedi gün oruç tutarsa onun için cehennemin yedi kapısı kapatılır. Kim sekiz gün oruç tutarsa cennetin sekiz kapısı ona açılır. Kim on gün oruç tutarsa Allah ona: ‘İste, sana verilsin’ buyurur. Kim on beş gün oruç tutarsa Allah ona: ‘Ameline yeniden başla; geçmişini senin için bağışladım’ buyurur. Kim [orucu] artırırsa Allah da [mükafatını] artırır.’

فصَام نوح ﵇ فِي السَّفِينَة رَجَب وَشَعْبَان ورمضان وشوّالاً وَذَا الْقعدَة وَذَا الْحجَّة وَعشرا من الْمحرم فأرست السَّفِينَة يَوْم عَاشُورَاء فَقَالَ نوح ﵇ لمن مَعَه من الْجِنّ والإِنس: صُومُوا هَذَا الْيَوْم

Nûh (aleyhisselâm) gemide Receb, Şaban, Ramazan, Şevval, Zilkade, Zilhicce ve Muharrem'den on gün oruç tuttu. Gemi Âşûrâ günü demir attı. Nûh (aleyhisselâm) beraberindeki cin ve insanlara: ‘Bugünü oruçlu geçirin’ dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: ركب نوح ﵇ فِي السَّفِينَة فِي عشرَة خلون من رَجَب نزل عَنْهَا فِي عشر خلون من الْمحرم فصَام هُوَ وَأَهله من اللَّيْل إِلَى اللَّيْل

İbn Ebî Hâtim, Katâde'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Nûh (aleyhisselâm) gemiye Receb ayından on gün geçmişken bindi, Muharrem ayından on gün geçmişken indi. Kendisi ve ailesi geceden geceye oruç tuttular.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: لما حمل نوح ﵇ فِي السَّفِينَة من كل شَيْء حمل الْأسد وَكَانَ يُؤْذِي أهل السَّفِينَة فألقيت عَلَيْهِ الْحمى

Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Nûh (aleyhisselâm) gemiye her şeyden bindirdiği vakit aslanı da bindirdi; [aslan] gemi halkına eziyet veriyordu, bunun üzerine ona sıtma ateşi verildi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي عُبَيْدَة ﵁ قَالَ: لما أَمر نوح ﵇ أَن يحمل فِي السَّفِينَة من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ لم يسْتَطع أَن يحمل الْأسد حَتَّى ألقيت عَلَيْهِ الْحمى فَحَمله فَأدْخلهُ

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Ebû Ubeyde'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Nûh'a (aleyhisselâm) her çiftten ikişer tane gemiye bindirmesi emredildiğinde, üzerine sıtma ateşi verilinceye kadar aslanı bindiremedi; [ateş verilince] onu bindirip içeri soktu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق زيد بن أسلم عَن أَبِيه

İbn Ebî Hâtim, Zeyd b. Eslem yoluyla babasından rivayet etmiştir:

أَن رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم

Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)

قَالَ: لما حمل نوح فِي السَّفِينَة من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ قَالَ لَهُ أَصْحَابه: وَكَيف مطمئن ومعنا الْأسد فَسلط الله عَلَيْهِ الْحمى

şöyle buyurdu: Nûh gemiye her çiftten ikişer tane bindirdiğinde, arkadaşları ona: ‘Aslan bizimle beraberken nasıl huzur içinde olacağız?’ dediler. Bunun üzerine Allah ona sıtma ateşini musallat etti.

فَكَانَت أول حمى نزلت الأَرْض

Yeryüzüne inen ilk sıtma ateşi buydu.

ثمَّ شكوا الْفَأْرَة فَقَالُوا الفويسقة تفْسد علينا طعامنا ومتاعنا فَأوحى الله إِلَى الْأسد فعطس فَخرجت الْهِرَّة مِنْهُ فتخبأت الْفَأْرَة مِنْهَا

Sonra fareden şikayet edip: ‘Bu küçük fasık yiyeceğimizi ve eşyamızı ifsat ediyor’ dediler. Bunun üzerine Allah aslana vahyetti; [aslan] hapşırdı ve içinden kedi çıktı, fare de ondan saklandı.

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لما كَانَ نوح ﵇ فِي السَّفِينَة قرض الفأر حبال السَّفِينَة فَشَكا إِلَى الله ﷿ ذَلِك فَأوحى الله إِلَيْهِ فَمسح جبهة الْأسد فَخرج سنوران وَكَانَ فِي السَّفِينَة عذرة فَشَكا نوح إِلَى الله فَأوحى الله إِلَيْهِ فَمسح ذَنْب الْفِيل فَخرج خنزيران فأكلا الْعذرَة

el-Hakîm et-Tirmizî Nevâdiru'l-Usûl'de, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Nûh (aleyhisselâm) gemide iken fare geminin halatlarını kemirdi. [Nûh] bunu Allah'a (azze ve celle) şikayet etti; Allah da ona vahyetti. O da aslanın alnını sıvazladı ve iki kedi çıktı. Gemide pislik vardı; Nûh Allah'a şikayet etti, Allah da ona vahyetti. Filin kuyruğunu sıvazladı ve iki domuz çıkıp pisliği yediler.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: تأَذى أهل السَّفِينَة بالفأر فعطس الْأسد فَخرج من منخره سنوران ذكر وَأُنْثَى فأكلا الفأر إِلَّا مَا أَرَادَ الله أَن يبْقى مِنْهُ وأوذوا بأذى أهل السَّفِينَة فعطس الْفِيل فَخرج من منخره خنزيران ذكر وَأُنْثَى فأكلا أَذَى أهل السَّفِينَة قَالَ وَلما أَرَادَ أَن يدْخل الْحمار السَّفِينَة أَخذ نوح بأذني الْحمار وَأخذ إِبْلِيس بِذَنبِهِ فَجعل نوح ﵇ يجذبه وَجعل إِبْلِيس يجذبه فَقَالَ نوح: ادخل شَيْطَان فَدخل الْحمار وَدخل إِبْلِيس مَعَه فَلَمَّا سَارَتْ السَّفِينَة جلس فِي أذنابها يتَغَنَّى فَقَالَ لَهُ نوح ﵇: وَيلك من أذن لَك

Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Gemi halkı fareden rahatsız oldu. Aslan hapşırdı ve burun deliğinden biri erkek biri dişi iki kedi çıktı; Allah'ın kalmasını dilediği hariç fareleri yediler. Gemi halkının pisliğinden de rahatsız oldular. Fil hapşırdı ve burun deliğinden biri erkek biri dişi iki domuz çıktı; gemi halkının pisliğini yediler. Dedi ki: Eşeği gemiye bindirmek istediğinde Nûh eşeğin kulaklarından tuttu, İblîs de kuyruğundan tuttu. Nûh (aleyhisselâm) onu çekmeye, İblîs de çekmeye başladı. Nûh: ‘Gir ey şeytan!’ dedi. Eşek girdi, İblîs de onunla birlikte girdi. Gemi hareket edince [İblîs] arkalarında oturup şarkı söylemeye başladı. Nûh (aleyhisselâm) ona: ‘Yazıklar olsun sana, kim sana izin verdi?’ dedi.

قَالَ: أَنْت

[İblîs]: ‘Sen’ dedi.

قَالَ: مَتى

[Nûh]: ‘Ne zaman?’ dedi.

قَالَ: إِن قلت للحمار ادخل يَا شَيْطَان فَدخلت باذنك

[İblîs]: ‘Eşeğe: «Gir ey şeytan!» dediğin zaman; senin izninle girdim’ dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: أول مَا حمل نوح فِي الْفلك من الدَّوَابّ الدرة وَآخر مَا حمل الْحمار فَلَمَّا دخل الْحمار أَدخل صَدره فَتعلق إِبْلِيس بِذَنبِهِ فَلم تستقل رِجْلَاهُ فَجعل نوح يَقُول: وَيحك

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Nûh'un gemiye bindirdiği ilk canlı karınca, son bindirdiği ise eşekti. Eşek girdiğinde göğsünü içeri soktu; İblîs onun kuyruğuna asıldı, bu yüzden ayakları kalkamadı. Nûh: ‘Yazıklar olsun sana,

ادخل يَا شَيْطَان

gir ey şeytan!’ demeye başladı.

فينهض فَلَا يَسْتَطِيع حَتَّى قَالَ نوح: وَيحك

[Eşek] davranmaya çalışıyor ama güç yetiremiyordu. Nihayet Nûh: ‘Yazıklar olsun sana,

ادخل وَإِن كَانَ الشَّيْطَان مَعَك - كلمة زلت على لِسَانه - فَلَمَّا قَالَهَا نوح خلى الشَّيْطَان سَبيله فَدخل وَدخل الشَّيْطَان مَعَه فَقَالَ لَهُ نوح: مَا أدْخلك يَا عَدو الله قَالَ: ألم تقل ادخل وَإِن كَانَ الشَّيْطَان مَعَك قَالَ: أخرج عني

şeytan seninle beraber olsa da gir!’ dedi —bu, dilinden kayıveren bir kelimeydi—. Nûh bunu söyleyince şeytan onun yolunu bıraktı; [eşek] girdi ve şeytan da onunla birlikte girdi. Nûh ona: ‘Seni içeri ne soktu ey Allah'ın düşmanı?’ dedi. [İblîs]: ‘«Şeytan seninle beraber olsa da gir!» demedin mi?’ dedi. [Nûh]: ‘Benden uzak dur, çık!’ dedi.

قَالَ: مَالك بُد من أَن تحملنِي فَكَانَ كَمَا يَزْعمُونَ فِي ظهر الْفلك

[İblîs]: ‘Beni taşımaktan başka çaren yok’ dedi. Böylece rivayet ettiklerine göre geminin sırtında/üst güvertesinde kaldı.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: مكث نوح ﵇ يَدْعُو

İbn Asâkir, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Nûh (aleyhisselâm) çağrıda bulunarak durdu;

قومه ألف سنة إِلَّا خمسين عَاما يَدعُوهُم إِلَى الله يسره إِلَيْهِم ثمَّ يجْهر بِهِ لَهُم ثمَّ أعلن قَالَ مُجَاهِد ﵁: الاعلان الصياح: فَجعلُوا يأخذونه فيخنقونه حَتَّى يغشى عَلَيْهِ فَيسْقط الأَرْض مغشياً عَلَيْهِ ثمَّ يفِيق فَيَقُول: اللهمَّ اغْفِر لقومي فَإِنَّهُم لَا يعلمُونَ

kavmini elli yıl eksiğiyle bin yıl Allah'a davet etti; [daveti] onlara önce gizli yaptı, sonra onlar için açıkça seslendirdi, sonra ilan etti. Mücâhid (radıyallâhu anh) dedi ki: İlan etmek, bağırmaktır. Onu yakalayıp bayılıncaya kadar boğarlardı; o da baygın halde yere düşerdi. Sonra ayılınca: ‘Allahım! Kavmimi bağışla, çünkü onlar bilmiyorlar’ derdi.

فَيَقُول الرجل مِنْهُم لِأَبِيهِ: يَا أَبَت مَا لهَذَا الشَّيْخ يَصِيح كل يَوْم لَا يفتر فَيَقُول: اخبرني أبي عَن جدي أَنه لم يزل على هَذَا مُنْذُ كَانَ فَلَمَّا دَعَا على قومه أمره الله أَن يصنع الْفلك فَصنعَ السَّفِينَة فعملها فِي ثَلَاث سِنِين كاما مر عَلَيْهِ مَلأ من قومه سخروا مِنْهُ يعْجبُونَ من نجارته السَّفِينَة فَلَمَّا فرغ مِنْهَا جعل لَهُ ربه آيَة إِذا رَأَيْت التَّنور قد فار فَاجْعَلْ فِي السَّفِينَة من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَكَانَ التَّنور فِيمَا بَلغنِي فِي زَاوِيَة من مَسْجِد الْكُوفَة فَلَمَّا فار التَّنور جعل فِيهَا كل مَا أمره الله قَالَ: يَا رب كَيفَ بالأسد والفيل قَالَ: سألقي عَلَيْهِم الْحمى إِنَّهَا ثَقيلَة فَحمل أَهله وبنيه وَبنَاته وكنائنه ودعا ابْنه فَلَمَّا أَبى عَلَيْهِ وَفرغ من كل شَيْء يدْخلهُ السَّفِينَة طبق السَّفِينَة الْأُخْرَى عَلَيْهِم وَلَوْلَا ذَلِك لم يبْق فِي السَّفِينَة شَيْء إِلَّا هلك لشدَّة وَقع المَاء حِين يَأْتِي من السَّمَاء قَالَ الله تَعَالَى (ففتحنا أَبْوَاب السَّمَاء بِمَاء منهمر) (الْقَمَر آيَة ١١) فَكَانَ قدر كل قَطْرَة مثل مَا يجْرِي من فَم الْقرْبَة فَلم يبْق على ظهر الأَرْض شَيْء إِلَّا هلك يَوْمئِذٍ إِلَّا مَا فِي السَّفِينَة وَلم يدْخل الْحرم مِنْهُ شَيْء

Onlardan bir adam babasına: ‘Ey babacığım! Bu ihtiyarın nesi var, her gün hiç durmaksızın bağırıyor?’ derdi. [Babası] da: ‘Babam bana dedemden haber verdi ki o var olalı beri hep bu hal üzeredir’ derdi. Kavmi aleyhine dua edince Allah ona gemiyi yapmasını emretti. O da gemiyi yapıp üç yılda tamamladı. Kavminden bir topluluk onun yanından her geçtiklerinde, onun gemi marangozluğuna şaşarak onunla alay ederlerdi. Gemiyi bitirince Rabbi onun için bir işaret kıldı: ‘Tannûrun (tandırın) kaynadığını gördüğün zaman gemiye her çiftten ikişer tane koy.’ Bana ulaştığına göre tannûr, Kûfe Mescidi'nin bir köşesindeydi. Tannûr kaynayınca Allah'ın kendisine emrettiği her şeyi içine koydu. [Nûh]: ‘Ey Rabbim! Aslan ve fili ne yapacağım?’ dedi. [Allah]: ‘Onların üzerine sıtma ateşini indireceğim, şüphesiz o ağırdır’ buyurdu. Ailesini, oğullarını, kızlarını ve gelinlerini bindirdi; oğlunu da çağırdı. [Oğlu] diretince ve gemiye sokacağı her şeyden tamamlanınca diğer gemi [bölmesini/kapağını] üzerlerine kapattı. Eğer böyle olmasaydı, gökten gelen suyun şiddetli çarpmasından dolayı gemide helak olmamış hiçbir şey kalmazdı. Allah Teâlâ: (Biz de göğün kapılarını boşalan bir su ile açtık) (Kamer Suresi, 11. ayet) buyurmuştur. Her damlanın miktarı tulumun ağzından boşalan [su] gibiydi. O gün gemidekiler hariç yeryüzünün üstünde helak olmamış hiçbir şey kalmadı; Harem'e ise ondan hiçbir şey girmedi.

وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر عَن عبد الله بن زِيَاد بن سمْعَان عَن رجال سماهم

İshak b. Bişr ve İbn Asâkir, Abdullah b. Ziyâd b. Sem‘ân'dan, o da isimlerini zikrettiği adamlardan rivayet etmiştir:

أَن الله أعقم رِجَالهمْ قبل الطوفان بِأَرْبَعِينَ عَاما وأعقم نِسَاءَهُمْ فَلم يتوالدوا أَرْبَعِينَ عَاما مُنْذُ يَوْم دَعَا نوح ﵇ حَتَّى أدْرك الصَّغِير وَأدْركَ الْحِنْث وَصَارَت لله عَلَيْهِم الْحجَّة ثمَّ أرسل الله السَّمَاء عَلَيْهِ بالطوفان

Allah, Tûfân'dan kırk yıl önce onların erkeklerini kısırlaştırdı, kadınlarını da kısırlaştırdı; böylece Nûh'un (aleyhisselâm) dua ettiği günden itibaren kırk yıl boyunca çocuk sahibi olmadılar. Nihayet küçük olanlar büyüdü, günah işleme/sorumluluk çağına ulaştı ve Allah'ın hücceti aleyhlerine sabit oldu; sonra Allah göğü tufanla üzerlerine saldı.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: يزْعم النَّاس أَن من أغرق الله من الْولدَان مَعَ آبَائِهِم وَلَيْسَ كَذَلِك إِنَّمَا الْوَلَد بِمَنْزِلَة الطير وَسَائِر من أغرق الله بِغَيْر ذَنْب وَلَكِن حضرت آجالهم فماتوا لآجالهم والمدركون من الرِّجَال وَالنِّسَاء كَانَ الْغَرق عُقُوبَة لَهُم

İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: İnsanlar Allah'ın çocukları da babalarıyla birlikte boğduğunu iddia ederler; oysa öyle değildir. Çocuklar ancak kuşlar ve Allah'ın günahsız olarak boğduğu diğer varlıklar mesabesindedir; lakin ecelleri gelmişti de ecelleriyle öldüler. Yetişkin erkek ve kadınlar için ise boğulma bir cezaydı.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق مُجَاهِد عَن عبيد بن عُمَيْر ﵁ قَالَ: لما أصَاب قوم نوح الْغَرق قَامَ المَاء على رَأس

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Asâkir, Mücâhid yoluyla Ubeyd b. Umeyr'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Nûh'un kavmine boğulma isabet ettiğinde su her dağın tepesinde

كل جبل خَمْسَة عشر ذِرَاعا فَأصَاب الْغَرق امْرَأَة فِيمَن أصَاب مَعهَا صبي لَهَا فَوَضَعته على صدرها فَلَمَّا بلغَهَا المَاء وَضعته على منكبيها فَلَمَّا بلغَهَا المَاء وَضعته على يَديهَا

on beş arşın yükseldi. Boğulma isabet edenler arasında yanında küçük bir çocuğu olan bir kadına da isabet etti; onu göğsüne koydu. Su kadına ulaşınca onu omuzlarına koydu. Su yine ulaşınca onu ellerinin üzerine kaldırdı.

فَقَالَ الله: لَو رحمت أحدا من أهل الأَرْض لرحمتها وَلَكِن حق القَوْل مني

Bunun üzerine Allah şöyle buyurdu: ‘Eğer yeryüzü ehlinden birine merhamet edecek olsaydım ona merhamet ederdim; lakin Benim sözüm hak olmuştur.’

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء ﵁ قَالَ: بَلغنِي أَن نوحًا ﵇ قَالَ لجاريته: إِذا فار تنورك مَاء فأخبريني فَلَمَّا فرغت من آخر خبزها فار التَّنور فَذَهَبت إِلَى سَيِّدهَا فَأَخْبَرته فَركب هُوَ وَمن مَعَه بِأَعْلَى السَّفِينَة وَفتح الله السَّمَاء بِمَاء منهمر وفجر الأَرْض عيُونا

İbn Ebî Hâtim, Atâ'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Bize ulaştığına göre Nûh (aleyhisselâm) cariyesine: ‘Tandırından su fışkırdığında bana haber ver’ dedi. Kadın son ekmeğini bitirdiğinde tandır fışkırdı. Efendisine gidip ona haber verdi. O da beraberindekilerle birlikte geminin üst kısmına bindi. Allah göğü boşalan bir su ile açtı ve yeryüzünü pınarlar halinde fışkırttı.

وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر من طَرِيقه أَنا عبد الله الْعمريّ عَن نَافِع عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: لما نبع المَاء حول سفينة نوح خرج رجل من تِلْكَ الْأمة إِلَى فِرْعَوْن من فراعنتهم فَقَالَ: هَذَا الَّذِي تَزْعُمُونَ أَنه مَجْنُون قد أَتَاكُم بِمَا كَانَ يَعدكُم فجَاء يسير فِي موكب لَهُ وَجَمَاعَة من أَصْحَابه حَتَّى وقف من نوح غير بعيد فَقَالَ لنوح: مَا تَقول قَالَ: قد أَتَاكُم مَا كُنْتُم توعدون

İshak b. Bişr ve onun yoluyla İbn Asâkir rivayet etti: Bize Abdullah el-Ömerî, Nâfi'den, o da İbn Ömer'den (radıyallâhu anhümâ) bildirdi ki şöyle demiştir: Nûh'un gemisinin etrafında sular fışkırınca o ümmetten bir adam onların firavunlarından birine çıkıp: ‘Mecnun olduğunu iddia ettiğiniz şu adam, size vaat ettiği şeyi başınıza getirdi’ dedi. O da maiyeti ve arkadaşlarından bir toplulukla yürüyüp geldi; nihayet Nûh'tan pek de uzak olmayan bir yerde durdu. Nûh'a: ‘Ne diyorsun?’ dedi. [Nûh]: ‘Tehdit olunduğunuz şey başınıza geldi’ dedi.

قَالَ: مَا عَلامَة ذَلِك قَالَ: اعطف بِرَأْس برذونك

‘Bunun alameti nedir?’ dedi. [Nûh]: ‘Beygirinin başını çevir’ dedi.

فعطف برذونه فنبع المَاء من تَحت قوائمه فَخرج يرْكض إِلَى الْجَبَل هَارِبا من المَاء

Beygirini çevirdi; ayaklarının altından su fışkırdı. Sudan kaçarak dağa doğru koşarak çıktı.

وَأخرج ابْن اسحق وَابْن عَسَاكِر عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد ﵁ قَالَ: فار المَاء من التَّنور من دَار نوح ﵇ من تنور تختبز فِيهِ ابْنَته وَكَانَ نوح يتَوَقَّع ذَلِك إِذْ جَاءَتْهُ ابْنَته فَقَالَت: يَا أَبَت قد فار المَاء من التَّنور

İbn İshak ve İbn Asâkir, Ca'fer b. Muhammed'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: Su, Nûh'un (aleyhisselâm) evindeki tandırdan, kızının ekmek pişirdiği bir tandırdan fışkırdı. Nûh bunu bekliyordu; bu sırada kızı gelip: ‘Ey babacığım! Tandırda su kaynadı’ dedi.

فَآمن بِنوح النجارون إِلَّا نجاراً وَاحِدًا فَقَالَ لَهُ: اعطني أجري قَالَ: أَعطيتك أجرك على أَن تركب مَعنا

Marangozlar Nûh'a iman ettiler; yalnız bir marangoz hariç. O [marangoz Nûh'a]: ‘Bana ücretimi ver’ dedi. [Nûh]: ‘Bizimle binmen şartıyla ücretini verdim’ dedi.

قَالَ: فَإِن ودا وسواع ويغوث ونسراً سينجوني

[Marangoz]: ‘Şüphesiz Vedd, Suvâ‘, Yegûs ve Nesr beni kurtaracaktır’ dedi.

فَأوحى الله إِلَيْهِ أَن احْمِلْ فِيهَا من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأهْلك إِلَّا من سبق عَلَيْهِ القَوْل وَكَانَ مِمَّن سبق عَلَيْهِ القَوْل امْرَأَته والقة وكنعان ابْنه فَقَالَ: يَا رب هَؤُلَاءِ قد حملتهم فَكيف لي بالوحش والبهائم وَالسِّبَاع وَالطير قَالَ: أَنا أحشرهم عَلَيْك: فَبعث جِبْرِيل ﵇ فحشرهم فَجعل يضْرب بيدَيْهِ على الزَّوْجَيْنِ فَجعل يَده الْيُمْنَى على الذّكر واليسرى على الْأُنْثَى فيدخله السَّفِينَة حَتَّى أَدخل عدَّة مَا أمره الله تَعَالَى بِهِ فَلَمَّا جمعهم فِي السَّفِينَة رَأَتْ الْبَهَائِم والوحش وَالسِّبَاع الْعَذَاب فَجعلت تلحس قدم نوح ﵇ وَتقول: احْمِلْنَا مَعَك

Bunun üzerine Allah ona: ‘Gemiye her çiftten ikişer tane ve aleyhine hüküm verilmiş olanlar hariç aileni yükle’ diye vahyetti. Aleyhine hüküm verilmiş olanlardan biri karısı Vâlika, diğeri de oğlu Ken‘ân idi. [Nûh]: ‘Ey Rabbim! İşte bunları bindirdim; peki yaban hayvanları, ehil hayvanlar, yırtıcılar ve kuşlar için ne yapacağım?’ dedi. [Allah]: ‘Onları sana Ben toplayacağım’ buyurdu. Cibrîl'i (aleyhisselâm) gönderdi; o da onları topladı. İki eliyle çiftlerin üzerine vurmaya başladı; sağ elini erkeğin, sol elini dişinin üzerine koyuyor ve onu gemiye sokuyordu; nihayet Allah Teâlâ'nın kendisine emrettiği sayı kadarını içeri soktu. Onları gemide toplayınca, ehil hayvanlar, yaban hayvanları ve yırtıcılar azabı gördüler de Nûh'un (aleyhisselâm) ayağını yalamaya ve: ‘Bizi de seninle bindir’ demeye başladılar.

فَيَقُول: إِنَّمَا أمرت من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ

O da: ‘Ben ancak her çiftten ikişer tane [almakla] emrolundum’ diyordu.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: إِن الله بعث ريحًا فَحمل إِلَيْهِ من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ من الطير وَالسِّبَاع والوحش والبهائم

İbn Asâkir, Zührî'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Allah bir rüzgâr gönderdi; o da kuşlardan, yırtıcılardan, yaban hayvanlarından ve ehil hayvanlardan her çiftten ikişer taneyi ona getirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ} قَالَ: ذكر وَأُنْثَى من كل صنف

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ} “her çiftten ikişer tane” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Her türden bir erkek ve bir dişi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي الْآيَة قَالَ: الذّكر زوج وَالْأُنْثَى زوج

İbn Ebî Hâtim, İkrime'den bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: Erkek bir eştir, dişi de bir eştir.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج ﵁ {إِلَّا من سبق عَلَيْهِ القَوْل} قَالَ: الْعَذَاب هِيَ امْرَأَته كَانَت فِي الغابرين

İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den (radıyallâhu anh) {إِلَّا من سبق عَلَيْهِ القَوْل} “aleyhine söz geçmiş olanlar müstesna” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Azap [sözü]; o, karısıdır, geride kalanlardan olmuştur.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الحكم {وَمَا آمن مَعَه إِلَّا قَلِيل} قَالَ: نوح وَبَنوهُ ثَلَاثَة وَأَرْبع كنائنه

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Hakem'den {وَمَا آمن مَعَه إِلَّا قَلِيل} “Onunla birlikte çok az kimseden başkası iman etmemişti” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Nûh, üç oğlu ve dört gelini.