وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج قَالَ: حدثت أَن نوحًا حمل مَعَه بنيه الثَّلَاثَة وَثَلَاث نسْوَة لِبَنِيهِ وَأصَاب حام زَوجته فِي السَّفِينَة فَدَعَا نوح أَن تغير نطفته فجَاء بالسودان
İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Bana anlatıldığına göre Nûh, beraberinde üç oğlunu ve oğullarının üç hanımını [gemiye] bindirdi. Hâm gemide eşiyle beraber oldu; bunun üzerine Nûh onun nutfesinin değişmesi için dua etti ve [neslinden] Siyahlar (Sûdân) meydana geldi.
وَأخرجه ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق ابْن جريج عَن أبي صَالح
Bunu İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Cüreyc tarikiyle Ebû Sâlih'ten rivayet etmişlerdir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: حمل نوح ﵇ مَعَه فِي السَّفِينَة ثَمَانِينَ إنْسَانا
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Nûh (aleyhisselâm) kendisiyle birlikte gemiye seksen insan bindirdi.
أحدهم جرهم وَكَانَ لِسَانه عَرَبيا
Onlardan biri Cürhüm idi ve onun dili Arapça idi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ مَعَ نوح فِي السَّفِينَة ثَمَانُون رجلا مَعَهم أهلوهم وَكَانُوا فِي السَّفِينَة مائَة وَخمسين يَوْمًا وَإِن الله وَجه السَّفِينَة إِلَى مَكَّة فدارت بِالْبَيْتِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا ثمَّ وَجههَا إِلَى الجودي فاستوت عَلَيْهِ فَبعث نوح ﵇ الْغُرَاب ليَأْتِيه بالْخبر فَذهب فَوَقع على الْجِيَف فَأَبْطَأَ عَلَيْهِ فَبعث الْحَمَامَة فَأَتَتْهُ بورق الزَّيْتُون ولطخت رِجْلَيْهَا بالطين فَعرف نوح ﵇ أَن المَاء نضب فهبط إِلَى أَسْفَل الجودي فابتنى قَرْيَة وسماها ثَمَانِينَ فَأَصْبحُوا ذَات يَوْم وَقد تبلبلت ألسنتهم على ثَمَانِينَ لُغَة أَحدهَا اللِّسَان الْعَرَبِيّ فَكَانَ لَا يفقه بَعضهم كَلَام بعض وَكَانَ نوح ﵇ يعبر عَنْهُم
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir, İkrime tarikiyle İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Nûh ile birlikte gemide aileleriyle beraber seksen adam vardı ve gemide yüz elli gün kaldılar. Allah gemiyi Mekke'ye yöneltti; Beyt'in etrafında kırk gün döndü, sonra onu Cûdî'ye yöneltti ve [gemi] onun üzerine oturdu. Bunun üzerine Nûh (aleyhisselâm) haber getirmesi için kargayı gönderdi; [karga] gitti, leşlerin üzerine kondu ve ona [dönmekte] gecikti. Bunun üzerine güvercini gönderdi; güvercin zeytin yaprağıyla geldi ve ayakları çamura bulanmıştı. Nûh (aleyhisselâm) suyun çekildiğini anladı ve Cûdî'nin eteğine indi; bir köy inşa edip adını Semânîn (Seksenler) koydu. Bir gün sabahladıklarında dilleri seksen dile bölünmüştü; bunlardan biri de Arap diliydi. Birbirlerinin sözünü anlamaz oldular; Nûh (aleyhisselâm) onlara tercümanlık yapıyordu.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي مكايد الشَّيْطَان وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: لما ركب نوح ﵇ فِي السَّفِينَة وَحمل فِيهَا من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ كَمَا
İbn Ebî'd-Dünyâ Mekâyidü'ş-Şeytân'da ve İbn Asâkir, İbn Ömer'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Nûh (aleyhisselâm) gemiye bindiği ve kendisine emredildiği gibi
أَمر رأى فِي السَّفِينَة شَيخا لم يعرفهُ فَقَالَ لَهُ: من أَنْت قَالَ: إِبْلِيس دخلت لأصيب قُلُوب أَصْحَابك فَتكون قُلُوبهم معي وأبدانهم مَعَك ثمَّ قَالَ: خمس أهلك بِهن النَّاس وسأحدثك مِنْهُنَّ بِثَلَاثَة وَلَا أحَدثك بالثنتين
her çiftten ikişer tane yüklediği zaman, gemide tanımadığı bir ihtiyar gördü. Ona: ‘Sen kimsin?’ dedi. [O da]: ‘Ben İblis'im; arkadaşlarının kalplerini elde etmek için girdim ki kalpleri benimle, bedenleri seninle olsun’ dedi. Sonra şöyle dedi: ‘İnsanları helak ettiğim beş şey vardır; sana bunlardan üçünü anlatacağım, ikisini ise anlatmayacağım.’
فَأوحى إِلَى نوح: لَا حَاجَة لَك بِالثلَاثِ مرهُ يحدثك بالثنتين
Bunun üzerine Nûh'a: ‘Senin o üç şeye ihtiyacın yoktur; ona emret de sana o ikisini anlatsın’ diye vahyedildi.
قَالَ: الْحَسَد وبالحسد لعنت وَجعلت شَيْطَانا رجيماً والحرص أُبِيح آدم الْجنَّة كلهَا فَأَصَبْت حَاجَتي مِنْهُ بالحرص
[İblis] dedi ki: ‘[Biri] hasettir; ben haset yüzünden lanetlendim ve kovulmuş bir şeytan kılındım. [Diğeri de] hırstır; Âdem'e cennetin tamamı mubah kılındı da ben hırs sayesinde ondan muradıma erdim.’
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الحكم قَالَ: خرج الْقوس قزَح بعد الطوفان أَمَانًا لأهل الأَرْض أَن يغرقوا جَمِيعًا
İbnü'l-Münzir, Hakem'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Gökkuşağı, yeryüzü ehlinin topluca boğulmayacağına dair bir güvence olarak tufandan sonra ortaya çıktı.
الْآيَة ٤١
41. Ayet
أخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: لما ركب نوح ﵇ فِي السَّفِينَة فجرت بِهِ فخاف فَجعل يُنَادي: إِلَّا هَا اتقن قَالَ يَا ألله أحسن
Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Nûh (aleyhisselâm) gemiye bindiğinde [gemi] onu alıp götürdü; o da korktu ve: ‘İlâhâ itkın’ diye seslenmeye başladı; [bu söz] ‘Ey Allah'ım, ihsanda bulun/kurtar’ demektir.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا} قَالَ: حِين يركبون ويجرون ويرسون
İbn Cerîr, Mücâhid'den {بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا} “Onun yüzüp gitmesi de durması da Allah'ın adıyladır” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: Bindikleri, yüzdürdükleri ve demirledikleri vakit [bunu söylerler].
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك قَالَ: كَانَ إِذا أَرَادَ أَن ترسي قَالَ: بِسم الله
İbn Cerîr, Dahhâk'tan şöyle dediğini rivayet etmiştir: [Gemi] demirlemek istediği zaman: ‘Bismillâh’ derdi;
فأرست وَإِذا أَرَادَ أَن تجْرِي قَالَ: بِسم الله
o da demirlerdi. Yüzüp gitmesini istediği zaman: ‘Bismillâh’ derdi;
فجرت
o da yüzüp giderdi.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ أَنه كَانَ يقْرَأ {مجْراهَا وَمرْسَاهَا}
Saîd b. Mansûr ve Taberânî, İbn Mes‘ûd'dan (radıyallâhu anh) onun {مجْراهَا وَمرْسَاهَا} şeklinde okuduğunu rivayet etmişlerdir.
وَأخرج أَبُو يعلى وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن السّني وَابْن عدي وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن الْحُسَيْن بن عَليّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَمَان لأمتي من الْغَرق إِذا ركبُوا فِي السفن أَن يَقُولُوا: بِسم الله الْملك الرَّحْمَن {بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا إِن رَبِّي لغَفُور رَحِيم} وَمَا قدرُوا الله حق قدره إِلَى آخر الْآيَة
Ebû Ya‘lâ, Taberânî, İbnü's-Sünnî, İbn Adiy, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Hüseyin b. Ali'den rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Ümmetimin gemilere bindiklerinde boğulmaktan güvencesi; ‘Bismillâhi'l-Meliki'r-Rahmân {بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا إِن رَبِّي لغَفُور رَحِيم} “Onun yüzüp gitmesi de durması da Allah'ın adıyladır. Şüphesiz Rabbim çok bağışlayandır, çok merhamet edendir” {وَمَا قدرُوا الله حق قدره} “Onlar Allah'ı hakkıyla takdir edemediler...” ayetin sonuna kadar okumalarıdır.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ أَمَان لأمتي من الْغَرق إِذا ركبُوا فِي السفن أَن يَقُولُوا: بِسم الله (وَمَا قدرُوا الله حق قدره) (سُورَة الْأَنْعَام الْآيَة ٩١) الْآيَة {بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا إِن رَبِّي لغَفُور رَحِيم}
İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ), o da Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) rivayet ettiğine göre şöyle buyurmuştur: “Ümmetimin gemilere bindiklerinde boğulmaktan güvencesi; ‘Bismillâh’ dedikten sonra {وَمَا قدرُوا الله حق قدره} “Onlar Allah'ı hakkıyla takdir edemediler...” (En‘âm Suresi, 91. ayet) ayetini ve {بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا إِن رَبِّي لغَفُور رَحِيم} “Onun yüzüp gitmesi de durması da Allah'ın adıyladır. Şüphesiz Rabbim çok bağışlayandır, çok merhamet edendir” ayetini okumalarıdır.”
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي الثَّوَاب عَن ابْن عَبَّاس ﵄ رَفعه مَا من رجل يَقُول إِذا ركب السَّفِينَة: بِسم الله الْملك الرَّحْمَن {بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا إِن رَبِّي لغَفُور رَحِيم} {وَمَا قدرُوا الله حق قدره} سُورَة الْأَنْعَام الْآيَة ٩١ الْآيَة إِلَّا أعطَاهُ الله أَمَانًا من الْغَرق حَتَّى يخرج مِنْهَا
Ebû'ş-Şeyh es-Sevâb'da İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) merfû olarak rivayet ettiğine göre: “Gemiye bindiği vakit: ‘Bismillâhi'l-Meliki'r-Rahmân {بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا إِن رَبِّي لغَفُور رَحِيم} “Onun yüzüp gitmesi de durması da Allah'ın adıyladır. Şüphesiz Rabbim çok bağışlayandır, çok merhamet edendir” {وَمَا قدرُوا الله حق قدره} “Onlar Allah'ı hakkıyla takdir edemediler...” (En‘âm Suresi, 91. ayet) ayetini okuyan hiçbir kimse yoktur ki, Allah oradan çıkıncaya kadar ona boğulmaktan bir güvence vermiş olmasın.”
الْآيَات ٤٢ - ٤٣
42 - 43. Ayetler
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: كَانَ اسْم ابْن نوح الَّذِي غرق كنعان
İbn Ebî Hâtim, Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Nûh'un boğulan oğlunun adı Ken‘ân idi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: هُوَ ابْنه غير أَنه خَالفه فِي النِّيَّة وَالْعَمَل
Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: O, kendi oğluydu; ancak niyet ve amel hususunda ona muhalefet etmişti.
وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي جَعْفَر مُحَمَّد بن عَليّ ﵁ فِي قَوْله {ونادى نوح ابْنه} قَالَ: هِيَ بلغَة طَيئ لم يكن ابْنه وَكَانَ ابْن امْرَأَته
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Ali'den (radıyallâhu anh) {ونادى نوح ابْنه} “Nûh oğluna seslendi” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Bu, Tayy kabilesinin lügatindedir; [aslında] onun kendi oğlu değildi, karısının oğluydu.
وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَأَبُو الشَّيْخ عَن عَليّ ﵁ أَنه قَرَأَ ونادى نوح ابْنهَا
İbnü'l-Enbârî el-Mesâhif'te ve Ebû'ş-Şeyh, Ali'den (radıyallâhu anh) onun {ونادى نوح ابْنهَا} (“Nûh kadının oğluna seslendi”) şeklinde okuduğunu rivayet etmişlerdir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {لَا عَاصِم الْيَوْم من أَمر الله إِلَّا من رحم} قَالَ: لَا نَاجٍ إِلَّا أهل السَّفِينَة
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İkrime'den (radıyallâhu anh) {لَا عَاصِم الْيَوْم من أَمر الله إِلَّا من رحم} “Bugün Allah'ın merhamet ettiği kimseden başkası için Allah'ın emrinden koruyucu yoktur” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Gemi ehlinden başka kurtulan yoktur.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْقَاسِم بن أبي بزَّة فِي قَوْله {وَحَال بَينهمَا الموج} قَالَ: بَين ابْن نوح والجبل
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Kāsım b. Ebî Bezze'den {وَحَال بَينهمَا الموج} “Aralarına dalga girdi” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Nûh'un oğlu ile dağın arasına.
وَأخرج الْحَاكِم عَن أبي ذَر رضى الله عَنهُ قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول مثل أهل بَيْتِي مثل سفينة نوح من ركبهَا نجا وَمن تخلف عَنْهَا غرق
Hâkim, Ebû Zer'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: “Benim Ehl-i Beytimin misali, Nûh'un gemisi gibidir; ona binen kurtulur, ondan geri kalan ise boğulur.”
وَأخرج عبد بن حميد عَن حميد بن هِلَال قَالَ: جعل نوح لرجل من قومه جعلا على أَن يُعينهُ على عمل السَّفِينَة فَعمل مَعَه حَتَّى إِذا فرغ قَالَ لَهُ نوح: خير أَي ذَلِك شِئْت إِمَّا أَن أوفيك أجرك وَإِمَّا أَن نوقيك من الْقَوْم الظَّالِمين
Abd b. Humeyd, Humeyd b. Hilâl'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Nûh, kavminden bir adama geminin yapımında kendisine yardım etmesi karşılığında bir ücret belirledi. Adam işi bitirinceye kadar onunla çalıştı. [İş] bitince Nûh ona: ‘Hangisini dilersen seç; ya ücretini sana eksiksiz vereyim ya da seni o zalim kavimden koruyalım’ dedi.
قَالَ: حَتَّى استأمر قومِي
[Adam]: ‘Kavmime danışıncaya kadar [bekle]’ dedi.
فاستأمر قومه فَقَالُوا لَهُ: اذْهَبْ إِلَى أجرك فَخذه
Kavmine danıştı; onlar kendisine: ‘Ücretine git ve onu al’ dediler.
فَأَتَاهُ فَقَالَ: أجري
Bunun üzerine [Nûh'a] gelip: ‘Ücretimi [ver]’ dedi.
فوفاه أجره
O da ücretini ona eksiksiz verdi.
فَأقبل: فَمَا أَخذ جَاوز ذَلِك الرجل إِلَى حَيْثُ ينظر إِلَيْهِ حَتَّى أَمر الله المَاء بِمَا أمره بِهِ فَأقبل ذَلِك الرجل يَخُوض المَاء فَقَالَ: خُذ الَّذِي جعلت لي
[Adam] dönüp gitti; aldığı şeyle o adamı görebileceği bir mesafeye kadar uzaklaşmıştı ki Allah suya emrettiğini emretti. Bunun üzerine o adam suları yara yara geri gelip: ‘Bana vadettiğin şeyi al!’ dedi.
قَالَ: لَك مَا رضيت بِهِ
[Nûh]: ‘Razı olduğun şey senindir’ dedi.
فغرق فِيمَن غرق
Böylece o da boğulanlarla birlikte boğuldu.
الْآيَة ٤٤
44. Ayet
أخرج ابْن سعد وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق الْكَلْبِيّ عَن أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ للمك يَوْم ولد نوح اثْنَان وَثَمَانُونَ سنة وَلم يكن أحد فِي ذَلِك الزَّمَان يَنْتَهِي عَن مُنكر فَبعث الله نوحًا إِلَيْهِم وَهُوَ ابْن أَرْبَعمِائَة سنة وَثَمَانِينَ سنة ثمَّ دعاهم فِي نبوّته مائَة وَعشْرين سنة ثمَّ أمره بصنعة السَّفِينَة فصنعها وركبها وَهُوَ ابْن سِتّمائَة سنة وغرق من غرق ثمَّ مكث بعد السَّفِينَة ثَلَاثمِائَة وَخمسين سنة فولد نوح سَام وَفِي وَلَده بَيَاض وأدمة وَحَام وَفِي وَلَده سَواد وَبَيَاض وَيَافث وَفِيهِمْ الشقرة والحمرة وكنعان وَهُوَ الَّذِي غرق وَالْعرب تَسْمِيَة بام وَأم هَؤُلَاءِ وَاحِدَة وبجل فود نجر نوح السَّفِينَة
İbn Sa‘d ve İbn Asâkir, Kelbî tarikiyle Ebû Sâlih'ten, o da İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Nûh doğduğu gün Lemek seksen iki yaşındaydı. O devirde hiç kimse kötülükten vazgeçmiyordu. Allah Nûh'u dört yüz seksen yaşında iken onlara [peygamber olarak] gönderdi. Sonra peygamberliğinde onları yüz yirmi yıl davet etti. Sonra ona gemi yapmasını emretti; o da gemiyi yaptı ve altı yüz yaşında iken ona bindi. Boğulanlar boğuldu, sonra gemiden sonra üç yüz elli yıl daha yaşadı. Nûh'un Sâm adlı çocuğu oldu; onun soyunda beyazlık ve esmerlik vardır. Hâm oldu; onun soyunda siyahlık ve beyazlık vardır. Yâfes oldu; onların soyunda sarışınlık ve kızıllık vardır. Bir de Ken‘ân oldu ki boğulan odur; Araplar ona Yâm adını verirler. Bunların annesi birdir. Nûh gemiyi Cülfûd'da yontup yaptı.
وَمن ثمَّ بدا الطوفان فَركب نوح السَّفِينَة مَعَه بنوه هَؤُلَاءِ وَنسَاء بنيه هَؤُلَاءِ وَثَلَاثَة وَسَبْعُونَ من بني شِيث مِمَّن آمن بِهِ فَكَانُوا ثَمَانِينَ فِي السَّفِينَة وَحمل مَعَه من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَكَانَ طول السَّفِينَة ثَلَاثمِائَة ذِرَاع بِذِرَاع جد أبي نوح وعرضها خمسين ذِرَاعا وطولها فِي السَّمَاء ثَلَاثِينَ ذِرَاعا وَخرج مِنْهَا من المَاء سِتَّة أَذْرع وَكَانَت مطبقة وَجعل لَهَا ثَلَاثَة أَبْوَاب بَعْضهَا أَسْفَل من بعض فَأرْسل الله الْمَطَر أَرْبَعِينَ يَوْمًا فَأَقْبَلت الْوَحْش حِين أَصَابَهَا الْمَطَر وَالدَّوَاب وَالطير كلهَا إِلَى نوح وسخرت لَهُ فَحمل مِنْهَا كَمَا أمره الله من كل زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَحمل مَعَه جَسَد
İşte oradan tufan başladı. Nûh, beraberinde şu oğulları, oğullarının şu hanımları ve Şît oğullarından kendisine iman etmiş olan yetmiş üç kişiyle birlikte gemiye bindi; böylece gemide seksen kişi oldular. Yanına her çiftten ikişer tane aldı. Geminin uzunluğu Nûh'un dedesinin babasının arşınıyla üç yüz arşın, eni elli arşın, göğe doğru yüksekliği otuz arşındı; sudan altı arşın yüksekte kalıyordu. Üstü kapalıydı ve birbiri altında üç kapısı vardı. Allah kırk gün yağmur yağdırdı. Yağmur kendilerine isabet edince yaban hayvanları, binek hayvanları ve bütün kuşlar Nûh'a geldiler ve ona boyun eğdirildiler. O da Allah'ın kendisine emrettiği gibi onlardan her çiftten ikişer tane yükledi. Beraberinde cesedini de yükledi;
آدم ﵇ فَجعل حاجزاً بَين النِّسَاء وَالرِّجَال فَرَكبُوا فِيهَا لعشر مضين من رَجَب وَخَرجُوا مِنْهَا يَوْم عَاشُورَاء من الْمحرم فَلذَلِك صَامَ من صَامَ يَوْم عَاشُورَاء وَخرج المَاء مثل ذَلِك نِصْفَيْنِ نصف من السَّمَاء وَنصف من الأَرْض فَذَلِك قَول الله (ففتحنا أَبْوَاب السَّمَاء بِمَاء منهمر) (سُورَة الْقَمَر آيَة ١١) يَقُول: مُنْصَبٍّ (وفجرنا الأَرْض عيُونا) (سُورَة الْقَمَر آيَة ١٢) يَقُول: شققنا الأَرْض فَالتقى المَاء (على أَمر قد قدر) (سُورَة الْقَمَر ١٢) وارتفع المَاء على أطول جبل فِي الأَرْض خَمْسَة عشر ذِرَاعا فسارت بهم السَّفِينَة فطافت بهم الأَرْض كلهَا فِي سِتَّة أشهر لَا تَسْتَقِر على شَيْء حَتَّى أَتَت الْحرم فَلم تدخله ودارت بِالْحرم أسبوعاً وَرفع الْبَيْت الَّذِي بناه آدم ﵇ رفع من الْغَرق وَهُوَ الْبَيْت الْمَعْمُور وَالْحجر الْأسود على أبي قبيس
Âdem'in (aleyhisselâm) [cesedini] kadınlar ile erkekler arasında bir engel kıldı. Recep ayından on gün geçmişken gemiye bindiler ve Muharrem'in Âşûrâ günü oradan çıktılar. İşte bu yüzden Âşûrâ günü oruç tutan kimse oruç tutmuştur. Su da aynı şekilde iki yarı olarak çıktı: Yarısı gökten, yarısı yerden. İşte Allah'ın: {ففتحنا أَبْوَاب السَّمَاء بِمَاء منهمر} “Biz de boşalan bir su ile göğün kapılarını açtık” (Kamer Suresi, 11. ayet) –yani dökülen [bir su ile]– {وفجرنا الأَرْض عيُونا} “ve yeri pınarlar halinde fışkırttık” (Kamer Suresi, 12. ayet) –yani yeri yardık– {فَالتقى المَاء على أَمر قد قدر} “böylece sular takdir edilmiş bir iş için birleşti” (Kamer Suresi, 12. ayet) kavli budur. Su, yeryüzündeki en yüksek dağın üzerinden on beş arşın yükseldi. Gemi onlarla birlikte seyretti, altı ayda hiçbir şeyin üzerinde durmaksızın bütün yeryüzünü dolaştırdı; nihayet Harem'e geldi fakat oraya girmedi, Harem'in etrafında bir hafta döndü. Âdem'in (aleyhisselâm) inşa ettiği Beyt, boğulmaktan yukarı kaldırıldı; o Beyt-i Ma‘mûr'dur. Hacerülesved de Ebû Kubeys dağı üzerine [konuldu].
فَلَمَّا دارت بِالْحرم ذهبت فِي الأَرْض تسير بهم حَتَّى انْتَهَت إِلَى الجودي وَهُوَ جبل بالحضين من أَرض الْموصل فاستقرت بعد سِتَّة أشهر لتَمام السّنة فَقيل بعد السِّتَّة أشهر: بعدا للْقَوْم الظَّالِمين فَلَمَّا اسْتَوَت على الجودي قيل: {يَا أَرض ابلعي ماءك وَيَا سَمَاء أقلعي} يَقُول: احبسي ماءك {وغيض المَاء} نشفته الأَرْض فَصَارَ مَا نزل من السَّمَاء هَذِه البخور الَّتِي ترَوْنَ فِي الأَرْض فآخر مَاء بَقِي فِي الأَرْض من الطوفان مَاء يحسى بَقِي فِي الأَرْض أَرْبَعِينَ سنة بعد الطوفان ثمَّ ذهب فهبط نوح ﵇ إِلَى قَرْيَة فَبنى كل رجل مِنْهُم بَيْتا فسميت سوق الثَّمَانِينَ فغرق بَنو قابيل كلهم وَمَا بَين نوح إِلَى آدم من الْآبَاء كَانُوا على الإِسلام ودعا نوح على الْأسد أَن يلقى عَلَيْهِ الْحمى [و] للحمامة بالانس وللغراب بشقاء الْمَعيشَة وتزوّج نوح امْرَأَة من بني قابيل فَولدت لَهُ غُلَاما سَمَّاهُ يوناطن فَلَمَّا ضَاقَتْ بهم سوق الثَّمَانِينَ تحوّلوا إِلَى بابل فبنوها وَهِي بَين الْفُرَات والصراة فَمَكَثُوا بهَا حَتَّى بلغُوا مائَة ألف وهم على الإِسلام وَلما خرج نوح من السَّفِينَة دفن آدم ﵇ بِبَيْت الْمُقَدّس
Harem'in etrafında dönünce, yeryüzünde onları taşımaya devam etti; nihayet Musul topraklarındaki Hadîn'de bulunan bir dağ olan Cûdî'ye ulaştı. Yılın tamamlanması için altı ay sonra oraya yerleşti. Altı aydan sonra: ‘Zalimler kavmine uzaklık olsun!’ denildi. [Gemi] Cûdî üzerine oturunca: {يَا أَرض ابلعي ماءك وَيَا سَمَاء أقلعي} “Ey arz suyunu yut ve ey gök [suyunu] tut!” denildi. Yani ‘Suyunu tut’ [demektir]. {وغيض المَاء} “Ve su çekildi”; yani yer onu emdi. Böylece gökten inen sular, yeryüzünde gördüğünüz şu denizler haline geldi. Tufandan yeryüzünde kalan en son su, Tufan'dan sonra kırk yıl yeryüzünde kalan ve sonra çekilen Yahsâ suyudur. Sonra Nûh (aleyhisselâm) bir köye indi; onlardan her bir adam bir ev yaptı ve oraya Sûku's-Semânîn (Seksenler Çarşısı) adı verildi. Kābîl oğullarının tamamı boğuldu. Nûh ile Âdem arasındaki bütün atalar İslâm üzere idiler. Nûh, aslana sıtma verilmesi, güvercine cana yakınlık ve kargaya da geçim sıkıntısı için dua etti. Nûh, Kābîl oğullarından bir kadınla evlendi ve ona Yûnâtın adını verdiği bir erkek çocuk doğurdu. Sûku's-Semânîn onlara dar gelince Bâbil'e göç ettiler ve orayı inşa ettiler; orası Fırat ile Sarât arasındadır. İslâm üzere yüz bin kişiye ulaşıncaya kadar orada kaldılar. Nûh gemiden çıkınca Âdem'i (aleyhisselâm) Beytülmakdis'e defnetti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: بعث نوح ﵇ الْحَمَامَة فَجَاءَت بورق الزَّيْتُون فَأعْطيت الطوق الَّذِي فِي عُنُقهَا وخضاب رِجْلَيْهَا
Abdurrezzâk ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Nûh (aleyhisselâm) güvercini gönderdi; o da zeytin yaprağıyla geldi. Bunun üzerine boynundaki halka ve ayaklarındaki kına ona [mükafat olarak] verildi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد ﵁ قَالَ خرجت أُرِيد أَن أشْرب مَاء المر قَالَ: لَا تشرب مَاء المر فَإِنَّهُ لما كَانَ زمن الطوفان أَمر الله الأَرْض أَن تبلع ماءها وَأمر السَّمَاء أَن تقلع فاستعصى عَلَيْهِ بعض الْبِقَاع فلعنه فَصَارَ مَاؤُهُ مرا وترابه سبخاً لَا ينْبت شَيْئا
İbn Ebî Hâtim, Saîd'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Acı suyu içmek isteyerek çıktım. Dedi ki: Acı suyu içme! Çünkü Tufan zamanında Allah yere suyunu yutmasını, göğe de [suyunu] tutmasını emrettiğinde, bazı toprak parçaları O'na karşı direndi. O da orayı lanetledi; böylece suyu acı, toprağı da hiçbir şey bitirmeyen çorak bir yer haline geldi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن إِبْرَاهِيم التَّيْمِيّ ﵁ قَالَ: لما أمرت الأَرْض أَن تغيض المَاء غاضت الأَرْض مَا خلا أَرض الْكُوفَة فلعنت فسائر الأَرْض تكون على نورين وَأَرْض الْكُوفَة على أَربع
Ebû'ş-Şeyh, İbrâhîm et-Teymî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Yeryüzüne suyu çekmesi emredildiğinde, Kûfe toprağı hariç yeryüzü [suyunu] çekti. Bu yüzden orası lanetlendi; yeryüzünün geri kalanı iki ışık (nûr) üzere iken Kûfe toprağı dört [ışık] üzeredir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة {يَا أَرض ابلعي} قَالَ: هُوَ بِالْحَبَشَةِ
İbnü'l-Münzir, İkrime'den {يَا أَرض ابلعي} “Ey yer [suyunu] yut” kavli hakkında: ‘Bu Habeşçedir’ dediğini rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ {وَقيل يَا أَرض ابلعي ماءك} بالحبشية قَالَ: ازرديه
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Vehb b. Münebbih'ten (radıyallâhu anh) {وَقيل يَا أَرض ابلعي ماءك} “Ey arz suyunu yut denildi” kavli hakkında, Habeşçede: ‘Onu yut’ anlamına geldiğini dediğini rivayet etmişlerdir.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد عَن أَبِيه فِي قَوْله {يَا أَرض ابلعي ماءك} قَالَ: اشربي بلغَة الْهِنْد
Ebû'ş-Şeyh, Ca‘fer b. Muhammed'den, o da babasından {يَا أَرض ابلعي ماءك} “Ey arz suyunu yut” kavli hakkında: Hint dilinde ‘İç’ demektir dediğini rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَيَا سَمَاء أقلعي} قَالَ: أمسكي {وغيض المَاء} قَالَ: ذهب
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {وَيَا سَمَاء أقلعي} “ve ey gök [suyunu] tut” kavli hakkında ‘Tut’, {وغيض المَاء} “ve su çekildi” kavli hakkında da ‘Gitti’ dediğini rivayet etmişlerdir.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وغيض المَاء} قَالَ: نغض {وَقضي الْأَمر} قَالَ: هَلَاك قوم نوح
İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {وغيض المَاء} “ve su çekildi” kavli hakkında ‘Eksildi’, {وَقضي الْأَمر} “ve iş bitirildi” kavli hakkında da ‘Nûh kavminin helak edilmesi’ dediğini rivayet etmişlerdir.
أما قَوْله تَعَالَى: {واستوت على الجودي}
Allah Teâlâ'nın: {واستوت على الجودي} “ve [gemi] Cûdî üzerine oturdu” kavline gelince;
أخرج أَحْمد وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: مر النَّبِي ﷺ بأناس من الْيَهُود وَقد صَامُوا يَوْم عَاشُورَاء فَقَالَ: مَا هَذَا الصَّوْم فَقَالُوا: هَذَا الْيَوْم الَّذِي أنجى الله فِيهِ مُوسَى وَبني إِسْرَائِيل من الْغَرق وَأغْرقَ فِيهِ فِرْعَوْن وَهَذَا يَوْم اسْتَوَت فِيهِ السَّفِينَة على الجودي فصامه نوح ومُوسَى ﵉ شكرا لله
Ahmed, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh, Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: Nebî (sallallâhu aleyhi ve sellem) Âşûrâ günü oruç tutmuş olan bir grup Yahudinin yanına uğradı ve: “Bu oruç nedir?” diye sordu. Onlar da: “Bu, Allah'ın Mûsâ'yı ve İsrâiloğullarını boğulmaktan kurtardığı, Firavun'u boğduğu ve geminin Cûdî üzerine oturduğu gündür; bu sebeple Nûh ve Mûsâ (aleyhimesselâm) Allah'a şükür olarak bu günde oruç tutmuşlardır” dediler.
فَقَالَ ﷺ: إِنَّا أَحَق بمُوسَى وأحق بِصَوْم هَذَا الْيَوْم فصامه وَأمر أَصْحَابه بِالصَّوْمِ
Bunun üzerine [Resûlullah] (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Biz Mûsâ'ya [sizden] daha layığız ve bu günün orucuna daha hak sahibiyiz” buyurdu; kendisi o gün oruç tuttu ve ashâbına da oruç tutmalarını emretti.
وَأخرج ابْن جرير عَن عبد الْعَزِيز بن عبد الغفور عَن أَبِيه قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: فِي أول يَوْم من رَجَب ركب نوح السَّفِينَة فصَام هُوَ وَجَمِيع من مَعَه وَجَرت بهم السَّفِينَة سِتَّة أشهر فَانْتهى ذَلِك إِلَى الْمحرم فأرست السَّفِينَة على الجودي يَوْم عَاشُورَاء فصَام نوح وَأمر جَمِيع من مَعَه من الْوَحْش وَالدَّوَاب فصاموا شكرا لله تَعَالَى
İbn Cerîr, Abdülazîz b. Abdilg銃fûr'dan, o da babasından Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: “Recep ayının ilk gününde Nûh gemiye bindi; kendisi ve beraberindekilerin tümü oruç tuttular. Gemi onlarla birlikte altı ay boyunca akıp gitti ve bu süre Muharrem ayına kadar vardı. Âşûrâ günü gemi Cûdî üzerine demirledi. Bunun üzerine Nûh oruç tuttu ve beraberindeki tüm vahşi hayvanlara ve binek hayvanlarına da [oruç tutmalarını] emretti; onlar da Allah Teâlâ'ya şükür olarak oruç tuttular.”
وَأخرج الْأَصْبَهَانِيّ فِي التَّرْغِيب عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: يَوْم عَاشُورَاء الْيَوْم الَّذِي تَابَ الله فِيهِ على آدم وَالْيَوْم الَّذِي اسْتَوَت فِيهِ سفينة نوح على الجودي وَالْيَوْم الَّذِي فرق الله فِيهِ الْبَحْر لبني إِسْرَائِيل وَالْيَوْم الَّذِي ولد فِيهِ عِيسَى صِيَامه يعدل سنة مبرورة
el-İsbahânî et-Terğîb'de, Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Âşûrâ günü; Allah'ın Âdem'in tevbesini kabul ettiği gün, Nûh'un gemisinin Cûdî üzerine oturduğu gün, Allah'ın İsrâiloğulları için denizi yardığı gün ve Îsâ'nın doğduğu gündür. O günün orucu [makbul] bir yıla denktir.”
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عمر بن الْخطاب ﵁ قَالَ: لما اسْتَقَرَّتْ السَّفِينَة على الجودي لبث مَا شَاءَ الله ثمَّ إِنَّه أذن لَهُ فهبط على الْجَبَل فَدَعَا الْغُرَاب فَقَالَ: ائْتِنِي بِخَبَر الأَرْض فانحدر الْغُرَاب وفيهَا الغرقى من قوم نوح فابطأ عَلَيْهِ فلعنه ودعا الْحَمَامَة فَوَقع على كف نوح فَقَالَ: اهبطي فائتيني بِخَبَر الأَرْض فانحدر فَلم يلبث إِلَّا قَلِيلا حَتَّى جَاءَ ينفض ريشه فِي منقاره فَقَالَ: اهبط فقد أبينت الأَرْض
İbn Merdeveyh, Ömer b. el-Hattâb'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Gemi Cûdî üzerine yerleşince Allah'ın dilediği kadar bir müddet kaldı. Sonra kendisine izin verildi ve dağa indi. Ardından kargayı çağırdı ve: “Bana yerin haberini getir” dedi. Karga aşağı indi; orada Nûh kavminden boğulanlar vardı, bu yüzden gecikti. Nûh da ona lanet etti ve güvercini çağırdı. Güvercin Nûh'un avucuna kondu. [Nûh]: “Aşağı in ve bana yerin haberini getir” dedi. O da indi ve çok az bir süre sonra gagasında [bir şey taşıyarak], tüylerini silkeler bir halde geldi ve: “Aşağı in, yeryüzü açığa çıktı” dedi.
قَالَ نوح: بَارك الله فِيك وَفِي بَيت يؤويك وحببك إِلَى النَّاس لَوْلَا أَن يَغْلِبك النَّاس على نَفسك لَدَعَوْت الله أَن يَجْعَل رَأسك من ذهب
Nûh dedi ki: “Allah seni ve seni barındıran evi mübarek kılsın ve seni insanlara sevdirdi. İnsanların sana musallat olup zarar vereceğinden [korkmasaydım], Allah'a başını altından yapması için dua ederdim.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: الجودي جبل بالجزيرة تشامخت الْجبَال يَوْمئِذٍ من الْغَرق وتطاولت وتواضع هُوَ لله تَعَالَى فَلم يغرق وَأرْسلت عَلَيْهِ سفينة نوح
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Cûdî, Cezîre bölgesinde bir dağdır. O gün dağlar boğulmaktan [korkarak] büyüklük taslayıp yükseldiler; o ise Allah Teâlâ'ya karşı tevazu gösterdi de boğulmadı ve Nûh'un gemisi onun üzerine oturtuldu.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن عَطاء قَالَ: بَلغنِي أَن الْجَبَل تشامخ فِي السَّمَاء إِلَّا الجودي فَعرف أَن أَمر الله سيدركه فسكن
Ebû'ş-Şeyh el-Azame'de Atâ'dan rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Bana ulaştı ki, Cûdî hariç [bütün] dağlar göğe doğru böbürlendi. Cûdî ise Allah'ın emrinin kendisine ulaşacağını bildi de hareketsizce durup [tevazu gösterdi].
قَالَ: وَبَلغنِي أَن الله تَعَالَى استخبا أَبَا قبيس الرُّكْن الْأسود
Dedi ki: Bana ulaştı ki, Allah Teâlâ Ebû Kubeys [dağını] Rükn-i Esved'i (Hacerülesved'i) saklayan [bir yer] kılmıştır.
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: الجودي جبل بالموصل
İbn Cerîr, Dahhâk'tan (radıyallâhu anh): “Cûdî, Musul'da bir dağdır” dediğini rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: أبقاها الله بالجودي من أَرض الجزيرة عِبْرَة وَآيَة حَتَّى رَآهَا أوئل هَذِه الْأمة كم من سفينة قد كَانَت بعْدهَا فَهَلَكت
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Allah o [gemiyi], bu ümmetin ilkleri onu görünceye kadar bir ibret ve ayet olarak Cezîre topraklarındaki Cûdî üzerinde bıraktı. Ondan sonra nice gemiler oldu da yok olup gitti.”
الْآيَة ٤٥
45. Ayet
أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ قَالَ {ونادى نوح ربه فَقَالَ رب إِن ابْني من أَهلِي} وَإنَّك قد وَعَدتنِي أَن تنجي لي أَهلِي وان ابْني من أَهلِي
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Hasen'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: {ونادى نوح ربه فَقَالَ رب إِن ابْني من أَهلِي} “Nûh Rabbine nidâ edip: ‘Rabbim! Şüphesiz oğlum benim ailemdendir’ dedi” ayeti hakkında şöyle dedi: Sen bana ailemi kurtaracağını vaat etmiştin, oğlum da şüphesiz benim ailemdendir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: مَا بَغت امْرَأَة نَبِي قطّ وَقَوله {إِنَّه لَيْسَ من أهلك} يَقُول: إِنَّه لَيْسَ من أهلك الَّذين وعدتك أَن أنجيهم مَعَك
Abdurrezzâk, Feryâbî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Hiçbir peygamberin hanımı asla zina etmemiştir. O'nun: {إِنَّه لَيْسَ من أهلك} “Şüphesiz o senin ailenden değildir” kavli; ‘O, seninle beraber kurtaracağımı vaat ettiğim ailenden değildir’ demektir.”
الْآيَات ٤٦ - ٤٧
46 - 47. Ayetler
أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: إِن نسَاء الْأَنْبِيَاء لَا يَزْنِين وَكَانَ يقْرؤهَا {إِنَّه عمل غير صَالح} يَقُول: مسألتك إيَّايَ يَا نوح عمل غير صَالح لَا أرضاه لَك
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Peygamberlerin hanımları zina etmezler. O, ayeti {إِنَّه عمل غير صَالح} “Şüphesiz o, salih olmayan bir ameldir” şeklinde okur ve şöyle derdi: “Ey Nûh, benden [bunu] istemen, senin için razı olmadığım salih olmayan bir ameldir.”
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ من طَرِيق سعيد عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: إِنَّه لما نَهَاهُ أَن يرجعه فِي أحد كَانَ الْعَمَل غير صَالح مُرَاجعَة ربه فِي قِرَاءَة عبد الله {فَلَا تسألن مَا لَيْسَ لَك بِهِ علم} وَعَن غير قَتَادَة: كَانَ اسْم ابْن نوح الَّذِي غرق كنعان وَقَالَ قَتَادَة: خَالف نوحًا فِي النِّيَّة وَالْعَمَل
Ebû'ş-Şeyh, Saîd tarikiyle Katâde'den ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: [Allah], herhangi biri hakkında Kendisine başvurmasını yasaklayınca, salih olmayan amel Abdullah'ın kıraatindeki {فَلَا تسألن مَا لَيْسَ لَك بِهِ علم} “O halde hakkında bilgin olmayan şeyi benden isteme” gereğince Rabbine müracaat etmesi olmuştur. Katâde dışındakilerden rivayet edildiğine göre: Nûh'un boğulan oğlunun adı Ken‘ân idi. Katâde dedi ki: O, niyet ve amel hususunda Nûh'a muhalefet etmişti.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن أبي جَعْفَر الرَّازِيّ قَالَ: سَأَلت زيد بن أسلم قلت: كَيفَ تقْرَأ هَذَا الْحَرْف قَالَ: {عمل غير صَالح}
Ebû'ş-Şeyh, Ebû Ca‘fer er-Râzî'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Zeyd b. Eslem'e: “Bu harfi (kelimeyi) nasıl okuyorsun?” diye sordum. O da: “{عمل غير صَالح} ‘Salih olmayan bir ameldir’” şeklinde okudu.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عَلْقَمَة قَالَ: فِي قِرَاءَة عبد الله {إِنَّه عمل غير صَالح}
İbnü'l-Münzir Alkame'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: Abdullah'ın kıraatinde {إِنَّه عمل غير صَالح} “Şüphesiz o, salih olmayan bir ameldir” şeklindedir.
وَأخرج ابْن جرير {إِنَّه عمل غير صَالح} يُقَال: سؤالك عَمَّا لَيْسَ لَك بِهِ علم
İbn Cerîr rivayet etmiştir: {إِنَّه عمل غير صَالح} “Şüphesiz o, salih olmayan bir ameldir” ifadesi hakkında: “Hakkında bilgin olmayan şeyi sormandır” denilmiştir.
وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَأحمد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق شهر بن حَوْشَب عَن أَسمَاء بنت يزِيد سَمِعت رَسُول الله ﷺ يقْرَأ {إِنَّه عمل غير صَالح}
et-Tayâlisî, Ahmed, Ebû Dâvûd, et-Tirmizî, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdeveyh, Şehr b. Havşeb tarikiyle Esmâ bint Yezîd'den Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) {إِنَّه عمل غير صَالح} “Şüphesiz o, salih olmayan bir ameldir” şeklinde okurken işittiğini rivayet etmişlerdir.
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية من طَرِيق شهر بن حَوْشَب عَن أم سَلمَة رضى الله عَنهُ قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ قَرَأَهَا {إِنَّه عمل غير صَالح} قَالَ عبد بن حميد: أم سَلمَة ﵂ هِيَ أَسمَاء بنت يزِيد كلا الْحَدِيثين عِنْدِي وَاحِد
Ahmed, Ebû Dâvûd, et-Tirmizî, et-Taberânî, el-Hâkim, İbn Merdeveyh ve Hilye'de Ebû Nuaym, Şehr b. Havşeb tarikiyle Ümmü Seleme'den (radıyallâhu anhâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) bunu {إِنَّه عمل غير صَالح} “Şüphesiz o, salih olmayan bir ameldir” şeklinde okurken işittim. Abd b. Humeyd dedi ki: Ümmü Seleme (radıyallâhu anhâ) Esmâ bint Yezîd'dir; bana göre her iki hadis de birdir.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن مرْدَوَيْه والخطيب من طرق عَن عَائِشَة ﵂ أَن النَّبِي ﷺ كَانَ يقْرَأ {إِنَّه عمل غير صَالح}
Buhârî Târîh'inde, İbn Merdeveyh ve Hatîb çeşitli yollardan Âişe'den (radıyallâhu anhâ) Nebî'nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) {إِنَّه عمل غير صَالح} “Şüphesiz o, salih olmayan bir ameldir” şeklinde okuduğunu rivayet etmişlerdir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ عَن النَّبِي ﷺ أَنه قَرَأَ {إِنَّه عمل غير صَالح}
İbn Merdeveyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ), o da Nebî'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) onun {إِنَّه عمل غير صَالح} “Şüphesiz o, salih olmayan bir ameldir” şeklinde okuduğunu rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: فِي بعض الْحُرُوف إِنَّه عمل عملا غير صَالح
İbn Cerîr, İkrime'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Bazı kıraatlerde ‘O, salih olmayan bir amel işlemiştir’ [şeklindedir].
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ {إِنَّه عمل غير صَالح} قَالَ: كَانَ عمله كفرا بِاللَّه
Ebû'ş-Şeyh, Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) {إِنَّه عمل غير صَالح} “Şüphesiz o, salih olmayan bir ameldir” kavli hakkında: “Onun ameli Allah'ı inkâr etmekti” dediğini rivayet etmiştir.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير ﵁
Ebû'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr'den (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir:
أَنه قَرَأَ عمل غير صَالح قَالَ: مَعْصِيّة نَبِي الله
O, “Salih olmayan bir amel işlemiştir” şeklinde okumuş ve: “Allah'ın peygamberine isyandır” demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {فَلَا تسألن مَا لَيْسَ لَك بِهِ علم} قَالَ: بَين الله لنوح ﵇ أَنه لَيْسَ بِابْنِهِ
İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {فَلَا تسألن مَا لَيْسَ لَك بِهِ علم} “O halde hakkında bilgin olmayan şeyi benden isteme” kavli hakkında: “Allah, Nûh'a (aleyhisselâm) onun kendi oğlu olmadığını açıkladı” dediğini rivayet etmişlerdir.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ {إِنِّي أعظك أَن تكون من الْجَاهِلين} قَالَ: أَن تبلغ بك الْجَهَالَة أَنِّي لَا أَفِي بوعد وعدتك حَتَّى تَسْأَلنِي
İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Zeyd'den (radıyallâhu anh) {إِنِّي أعظك أَن تكون من الْجَاهِلين} “Cahillerden olmayasın diye sana öğüt veriyorum” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Cahillik senin, bana sormadıkça sana verdiğim sözü yerine getirmeyeceğimi sanacak dereceye ulaşmasıdır.”
قَالَ: فَإِنَّهَا خَطِيئَة رب إِنِّي أعوذ بك أَن أَسأَلك الْآيَة
Dedi ki: Bu bir hataydı; {رب إِنِّي أعوذ بك أَن أَسأَلك} [diyerek] ayetin sonuna kadar okudu.
وأخرخ أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن الْمُبَارك ﵁ قَالَ: لَو أَن رجلا اتَّقى مائَة شَيْء وَلم يتق شَيْئا وَاحِدًا لم يكن من الْمُتَّقِينَ وَلَو تورع من مائَة شَيْء وَلم يتورع من شَيْء وَاحِدًا لم يكن ورعاً وَمن كَانَ فِيهِ خلة من الْجَهْل كَانَ من الْجَاهِلين أما سَمِعت إِلَى مَا قَالَ نوح ﵇ {إِن ابْني من أَهلِي} قَالَ الله {إِنِّي أعظك أَن تكون من الْجَاهِلين}
Ebû'ş-Şeyh, İbnü'l-Mübârek'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Bir kimse yüz şeyden sakınsa da tek bir şeyden sakınmasa takva sahiplerinden olamaz. Yüz şeyden vera gösterip (şüpheli şeylerden kaçınıp) tek bir şeyden kaçınmasa vera sahibi olamaz. Kendisinde cehaletten bir haslet bulunan kimse de cahillerden olur. Nûh'un (aleyhisselâm): {إِن ابْني من أَهلِي} “Şüphesiz oğlum benim ailemdendir” dediğini ve Allah'ın da: {إِنِّي أعظك أَن تكون من الْجَاهِلين} “Cahillerden olmayasın diye sana öğüt veriyorum” buyurduğunu duymadın mı?
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الفضيل بن عِيَاض ﵁ قَالَ: بَلغنِي أَن نوحًا ﵇ لما سَأَلَ ربه فَقَالَ: يَا رب إِن ابْني من أَهلِي
Ebû'ş-Şeyh, Fudayl b. İyâd'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Bana ulaştı ki, Nûh (aleyhisselâm) Rabbine niyaz edip: “Ey Rabbim, şüphesiz oğlum benim ailemdendir” deyince,
فَأوحى الله إِلَيْهِ
Allah ona vahyetti:
يَا نوح ان سؤالك إيَّايَ أَن ابْني من أَهلِي عمل غير صَالح {فَلَا تسألن مَا لَيْسَ لَك بِهِ علم إِنِّي أعظك أَن تكون من الْجَاهِلين} قَالَ: فبلغني أَن نوحًا ﵇ بَكَى على قَول الله {إِنِّي أعظك أَن تكون من الْجَاهِلين} أَرْبَعِينَ عَاما
“Ey Nûh! Bana ‘oğlum ailemdendir’ diye talepte bulunman salih olmayan bir ameldir. {فَلَا تسألن مَا لَيْسَ لَك بِهِ علم إِنِّي أعظك أَن تكون من الْجَاهِلين} “O halde hakkında bilgin olmayan şeyi benden isteme. Cahillerden olmayasın diye sana öğüt veriyorum”.” [Fudayl] dedi ki: Bana ulaştığına göre Nûh (aleyhisselâm), Allah'ın {إِنِّي أعظك أَن تكون من الْجَاهِلين} “Cahillerden olmayasın diye sana öğüt veriyorum” kavli üzerine kırk yıl ağladı.
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن وهيب بن الْورْد الْحَضْرَمِيّ قَالَ: لما عَاتب الله نوحًا
Ahmed ez-Zühd'de, Vüheyb b. el-Verd el-Hadramî'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Allah Nûh'a sitem edince,
عَلَيْهِ السَّلَام فِي ابْنه وَأنزل عَلَيْهِ {إِنِّي أعظك أَن تكون من الْجَاهِلين} بَكَى ثَلَاثمِائَة حَتَّى صَارَت تَحت عَيْنَيْهِ مثل الْجَدْوَل من الْبكاء
(aleyhisselâm) oğlu hakkında [sitem edip] ona: {إِنِّي أعظك أَن تكون من الْجَاهِلين} “Cahillerden olmayasın diye sana öğüt veriyorum” ayetini indirince, üç yüz [yıl] ağladı; öyle ki ağlamaktan gözlerinin altı su arkı gibi oldu.
الْآيَة ٤٨
48. Ayet
أخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {قيل يَا نوح اهبط بِسَلام منا} الْآيَة
Ebû'ş-Şeyh, İbn Zeyd'den (radıyallâhu anh) {قيل يَا نوح اهبط بِسَلام منا} “Denildi ki: Ey Nûh! Bizden bir selametle in...” ayeti hakkında rivayet etmiştir:
قَالَ: اهبطوا وَالله عَنْهُم رَاض واهبطوا بِسَلام من الله كَانُوا أهل رَحمته من أهل ذَلِك ثمَّ أخرج مِنْهُم نَسْلًا بعد ذَلِك أمماً مِنْهُم من رحم وَمِنْهُم من عذب وَقَرَأَ {وعَلى أُمَم مِمَّن مَعَك وأمم سنمتعهم} قَالَ: إِنَّمَا افْتَرَقت الْأُمَم من تِلْكَ الْعِصَابَة الَّتِي خرجت من ذَلِك المَاء وسلمت
Dedi ki: İnin, Allah onlardan razı olarak; ve Allah'tan bir selametle inin, onlar O'nun rahmetine layık kimselerdi. Sonra onlardan bir nesil, ümmetler çıkardı ki onlardan kimi rahmete erdirildi, kimi de azap gördü. Ve {وعَلى أُمَم مِمَّن مَعَك وأمم سنمتعهم} “...ve seninle birlikte olanlardan gelecek ümmetlere [selamet ve bereketlerle in]. Bir kısım ümmetler de var ki onları faydalandıracağız” ayetini okudu ve şöyle dedi: Ümmetler ancak o sudan çıkan ve kurtulan o topluluktan ayrılıp [türemiştir].
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {اهبط بِسَلام منا وبركات عَلَيْك وعَلى أُمَم مِمَّن مَعَك} قَالَ: فَمَا زَالَ الله يَأْخُذ لنا بسهمنا وحظنا وَكَذَلِكَ يذكرنَا من حَيْثُ لَا نذْكر أَنْفُسنَا كلما هَلَكت أمة جعلنَا فِي أصلاب من ينجو بِلُطْفِهِ حَتَّى جعلنَا فِي خير أمة أخرجت للنَّاس
Ebû'ş-Şeyh, Hasen'den (radıyallâhu anh) {اهبط بِسَلام منا وبركات عَلَيْك وعَلى أُمَم مِمَّن مَعَك} “Bizden bir selametle, sana ve seninle birlikte olanlardan gelecek ümmetlere bereketlerle in” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: Allah bizim nasibimizi ve payımızı gözetmekten geri durmadı; aynı şekilde biz kendimizi anmazken O bizi andı. Ne zaman bir ümmet helak olduysa, bizi lütfuyla kurtulanların sulblerinde kıldı; nihayet bizi insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetin içinde var etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن السّني فِي الطِّبّ النَّبَوِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: أوّل شجر غرس نوح ﵇ حِين خرج من السَّفِينَة الآس
İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve et-Tıbbü'n-Nebevî'de İbnu's-Sünnî, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Nûh'un (aleyhisselâm) gemiden çıktığında diktiği ilk ağaç mersin ağacı (âs) idi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عُثْمَان بن أبي العاتكة
Ebû'ş-Şeyh, Osmân b. Ebi'l-Âtike'den rivayet etmiştir:
أَن أوّل شَيْء تكلم بِهِ نوح ﵇ حِين اسْتَقَرَّتْ بِهِ قدماه على الأَرْض حِين خرج من السَّفِينَة أَن قَالَ: يَا مور اتقن كلمة بالسُّرْيَانيَّة: يَعْنِي يَا ملاي اصلح
Nûh'un (aleyhisselâm) gemiden çıktığında ayakları yere basınca konuştuğu ilk söz Süryanice bir kelime olan “Yâ Mûr İtkan” idi; yani “Ey Rabbim, ıslah et!” demektir.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن عَسَاكِر عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: لما أغرق الله قوم نوح أوحى إِلَى نوح ﵇ أَنِّي خلقت خلقا بيَدي وأمرتهم بطاعتي فعصوني واستأثروا غَضَبي فعذبت من لم يعصني من خَلْفي بذنب من عَصَانِي فَبِي حَلَفت وَأي شَيْء مثلي لَا أعذب بِالْغَرَقِ الْعَامَّة بعد هَذَا وَإِنِّي جعلت قوسي أَمَانًا لعبادي وبلادي من الْغَرق إِلَى يَوْم الْقِيَامَة وَكَانَت الْقوس فِيهَا سهم ووتر فَلَمَّا فرغ الله من هَذَا القَوْل إِلَى نوح نزع الْوتر والسهم من الْقوس وَجعلهَا أَمَانًا لِعِبَادِهِ وبلاده من الْغَرق
Ebû'ş-Şeyh ve İbn Asâkir, Vehb b. Münebbih'ten rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Allah Nûh kavmini boğunca Nûh'a (aleyhisselâm) şöyle vahyetti: “Ben kendi elimle bir yaratılmış yarattım ve onlara bana itaat etmelerini emrettim; onlar ise bana isyan ettiler ve gazabımı üzerlerine çektiler. Ben de bana isyan edenin günahı sebebiyle yaratıklarımdan bana isyan etmemiş olanlara azap ettim. Kendi Zâtıma yemin ettim ki —ve benim dengim hiçbir şey yoktur— bundan sonra [insanları] toptan suda boğarak azap etmeyeceğim. Gökkuşağımı kıyamet gününe kadar kullarım ve beldelerim için boğulmaktan bir güvence kıldım.” Yayda bir ok ve bir kiriş vardı. Allah Nûh'a bu sözü söylemeyi bitirince yaydan kirişi ve oku çıkardı ve onu kulları ve beldeleri için boğulmaktan bir güvence kıldı.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن خصيف قَالَ: لما هَبَط نوح من السَّفِينَة وأشرف من جبل حسماء رأى تل حران بَين نهرين فَأتى حران فخطها ثمَّ أَتَى دمشق فخطها فَكَانَت حران أول مَدِينَة خطت بعد الطوفان ثمَّ دمشق
İbn Asâkir, Hasîf'ten şöyle dediğini rivayet etmiştir: Nûh gemiden inip Hasmâ dağından bakınca, iki nehir arasında Harran tepesini gördü. Harran'a gelip sınırlarını çizdi; sonra Dımaşk'a (Şam'a) gelip sınırlarını çizdi. Böylece Tufan'dan sonra sınırları çizilen ilk şehir Harran, ardından Dımaşk oldu.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن كَعْب الْأَحْبَار ﵁ قَالَ: أول حَائِط وضع على وَجه الأَرْض بعد الطوفان حَائِط حران ودمشق ثمَّ بابل
İbn Asâkir, Ka‘b el-Ahbâr'dan (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Tufan'dan sonra yeryüzüne konulan ilk sur Harran ve Dımaşk surudur, ardından Babil'dir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ قَالَ: دخل فِي ذَلِك السَّلَام والبركات كل مُؤمن ومؤمنة إِلَى يَوْم الْقِيَامَة وَدخل فِي ذَلِك الْمَتَاع وَالْعَذَاب الْأَلِيم كل كَافِر وكافرة إِلَى يَوْم الْقِيَامَة
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Muhammed b. Ka‘b el-Kurazî'den şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Bu selama ve bereketlere kıyamet gününe kadar her mümin erkek ve mümin kadın dâhil olmuştur; bu faydalanmaya ve elem verici azaba da kıyamet gününe kadar her kâfir erkek ve kâfir kadın dâhil olmuştur.
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك ﵁ {وعَلى أُمَم مِمَّن مَعَك} يَعْنِي مِمَّن لم يُولد أوجب الله لَهُم البركات لما سبق لَهُم فِي علم الله من السعاد {وأمم سنمتعهم} يَعْنِي مَتَاع الْحَيَاة الدُّنْيَا ثمَّ يمسهم منا عَذَاب أَلِيم لما سبق لَهُم فِي علم الله من الشقاوة
İbn Cerîr, Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: {وعَلى أُمَم مِمَّن مَعَك} “...ve seninle birlikte olanlardan gelecek ümmetlere” yani henüz doğmamış olanlara; Allah'ın ilminde onlar için saadet önceden takdir edildiği için Allah onlara bereketleri vacip kılmıştır. {وأمم سنمتعهم} “Bir kısım ümmetler de var ki onları faydalandıracağız” yani dünya hayatının metaıyla faydalandıracağız; sonra Allah'ın ilminde onlar için şekavet (bedbahtlık) önceden takdir edildiği için bizden kendilerine elem verici bir azap dokunacaktır.
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن كَعْب ﵁ قَالَ: لم يزل بعد نوح ﵇ فِي الأَرْض أَرْبَعَة عشر يدْفع بهم الْعَذَاب
Ahmed ez-Zühd'de, Ka‘b'dan (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Nûh'tan (aleyhisselâm) sonra yeryüzünde, kendileri vesilesiyle azabın defedildiği on dört kişi eksik olmamıştır.