Binûn

Hûd Suresi — 6. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

الْآيَة ٤٩

49. Ayet

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي مَالك ﵁ {تِلْكَ} يَعْنِي هَذِه {من أنباء} يَعْنِي أَحَادِيث

İbn Ebî Hâtim, Ebû Mâlik'ten (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: {تِلْكَ} “İşte bunlar” yani şunlar; {من أنباء} “...haberlerindendir” yani anlatılan kıssalardandır.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ ﵁ قَالَ: ثمَّ رَجَعَ إِلَى مُحَمَّد ﷺ فَقَالَ: {تِلْكَ من أنباء الْغَيْب نوحيها إِلَيْك مَا كنت تعلمهَا أَنْت وَلَا قَوْمك} يَعْنِي الْعَرَب من قبل هَذَا الْقُرْآن

Ebû'ş-Şeyh, es-Süddî'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Sonra Muhammed'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) hitap ederek şöyle buyurdu: {تِلْكَ من أنباء الْغَيْب نوحيها إِلَيْك مَا كنت تعلمهَا أَنْت وَلَا قَوْمك} “İşte bunlar sana vahyettiğimiz gayb haberlerindendir. Bundan önce ne sen ne de kavmin onları biliyordunuz” yani bu Kur'an'dan önce Araplar [bilmiyordu].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة {مَا كنت تعلمهَا أَنْت وَلَا قَوْمك من قبل هَذَا} أَي من قبل الْقُرْآن وَمَا علم مُحَمَّد ﷺ وَقَومه بِمَا صنع نوح وَقَومه لَوْلَا مَا بَين الله ﷿ لَهُ فِي كِتَابه

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den rivayet etmişlerdir: {مَا كنت تعلمهَا أَنْت وَلَا قَوْمك من قبل هَذَا} “Bundan önce ne sen ne de kavmin onları biliyordunuz” yani Kur'an'dan önce; eğer Allah azze ve celle Kitabı'nda ona açıklamamış olsaydı, Nûh'un ve kavminin neler yaptığını ne Muhammed (sallallâhu aleyhi ve sellem) ne de kavmi bilebilirdi.

الْآيَات ٥٠ - ٦٠

50 - 60. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ {إِلَّا على الَّذِي فطرني} أَي خلقني

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: {إِلَّا على الَّذِي فطرني} “...ancak beni yoktan yaratana aittir” yani beni yaratana.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: أمسك عَن عَاد الْقطر ثَلَاث سِنِين فَقَالَ لَهُم هود {اسْتَغْفرُوا ربكُم ثمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسل السَّمَاء عَلَيْكُم مدراراً} فَأَبَوا إِلَّا تمادياً

İbn Asâkir, Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Âd kavminden üç yıl boyunca yağmur kesildi. Bunun üzerine Hûd onlara: {اسْتَغْفرُوا ربكُم ثمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسل السَّمَاء عَلَيْكُم مدراراً} “Rabbinizden bağışlanma dileyin, sonra O'na tövbe edin ki üzerinize gökten bol bol yağmur indirsin” dedi; fakat onlar azgınlıklarını sürdürmekten başka bir şey yapmadılar.

وَأخرج ابْن سعد فِي الطَّبَقَات وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن الشّعبِيّ ﵁ قَالَ:

İbn Sa‘d et-Tabakât'ta, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve es-Sünen'de Beyhakî, eş-Şa‘bî'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir:

خرج عمر بن الْخطاب ﵁ يَسْتَسْقِي فَلم يزدْ على الاسْتِغْفَار حَتَّى يرجع

Ömer b. el-Hattâb (radıyallâhu anh) yağmur duasına çıktı ve dönünceye kadar istiğfardan başka bir şey yapmadı.

فَقيل لَهُ: مَا رَأَيْنَاك اسْتَسْقَيْت قَالَ: لقد طلبت الْمَطَر بمخاديج السَّمَاء الَّتِي يسْتَنْزل بهَا الْمَطَر ثمَّ قَرَأَ {وَيَا قوم اسْتَغْفرُوا ربكُم ثمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسل السَّمَاء عَلَيْكُم مدراراً} و (اسْتَغْفرُوا ربكُم إِنَّه كَانَ غفارًا) (يُرْسل السَّمَاء عَلَيْكُم مدراراً) (سُورَة نوح الْآيَة ١٠ - ١١)

Kendisine: “Senin yağmur duası yaptığını görmedik” denildi. O da: “Ben yağmuru, kendisiyle yağmur indirilen semanın anahtarları (istiğfar) ile istedim” dedi. Sonra {وَيَا قوم اسْتَغْفرُوا ربكُم ثمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسل السَّمَاء عَلَيْكُم مدراراً} “Ey kavmim! Rabbinizden bağışlanma dileyin, sonra O'na tövbe edin ki üzerinize gökten bol bol yağmur indirsin...” ve (Nûh Suresi 10-11. ayetler): “Rabbinizden bağışlanma dileyin; çünkü O, çok bağışlayıcıdır. Üzerinize gökten bol bol yağmur indirsin” ayetlerini okudu.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن هرون التَّيْمِيّ فِي قَوْله {يُرْسل السَّمَاء عَلَيْكُم مدراراً} قَالَ: يدر ذَلِك عَلَيْهِم مَطَرا ومطراً

Ebû'ş-Şeyh, Hârûn et-Teymî'den {يُرْسل السَّمَاء عَلَيْكُم مدراراً} “...üzerinize gökten bol bol yağmur indirsin” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: Yani üzerlerine sağanak sağanak yağmur yağdırır.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {ويزدكم قُوَّة إِلَى قوتكم} قَالَ: ولد الْوَلَد

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {ويزدكم قُوَّة إِلَى قوتكم} “...ve kuvvetinize kuvvet katsın” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: [Kuvvetten kasıt] çocukların çocuklarıdır (torunlardır).

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {إِن نقُول الا اعتراك بعض آلِهَتنَا بِسوء} قَالَ: أصابتك بالجنون

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {إِن نقُول الا اعتراك بعض آلِهَتنَا بِسوء} “Biz ancak 'İlahlarımızdan biri seni fena çarpmış' deriz” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: Seni delilikle çarpmış [deriz].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ {اعتراك بعض آلِهَتنَا بِسوء} قَالَ: أصابتك الْأَوْثَان بجنون

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {اعتراك بعض آلِهَتنَا بِسوء} “...İlahlarımızdan biri seni fena çarpmış...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Putlar seni delilikle çarpmış.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: مَا يحملك على ذمّ آلِهَتنَا إِلَّا أَنه قد أَصَابَك مِنْهَا سوء

Abdurrezzâk, İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Seni ilahlarımızı yermeye sevk eden şey, onlardan sana bir kötülük (delilik) isabet etmiş olmasından başka bir şey değildir.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن يحيى بن سعيد قَالَ: مَا من أحد يخَاف لصاً عادياً أَو سبعا ضارياً أَو شَيْطَانا مارداً فيتلو هَذِه الْآيَة {إِنِّي توكلت على الله رَبِّي وربكم مَا من دَابَّة إِلَّا هُوَ آخذ بناصيتها إِن رَبِّي على صِرَاط مُسْتَقِيم} إِلَّا صرفه الله عَنهُ

İbn Ebî Hâtim, Yahyâ b. Saîd'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: Saldırgan bir hırsızdan, yırtıcı bir hayvandan veya azgın bir şeytandan korkup da {إِنِّي توكلت على الله رَبِّي وربكم مَا من دَابَّة إِلَّا هُوَ آخذ بناصيتها إِن رَبِّي على صِرَاط مُسْتَقِيم} “Ben, benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz olan Allah'a tevekkül ettim. Hiçbir canlı yoktur ki O, onun perçeminden tutmuş olmasın. Şüphesiz Rabbim dosdoğru bir yol üzeredir” ayetini okuyan hiç kimse yoktur ki Allah o kötülüğü ondan savmış olmasın.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ {إِن رَبِّي على صِرَاط مُسْتَقِيم} قَالَ: الْحق

İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {إِن رَبِّي على صِرَاط مُسْتَقِيم} “Şüphesiz Rabbim dosdoğru bir yol üzeredir” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: [Yani] hak üzeredir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي مَالك ﵁ فِي قَوْله {عَذَاب غليظ} قَالَ: شَدِيد

İbn Ebî Hâtim, Ebû Mâlik'ten (radıyallâhu anh) {عَذَاب غليظ} “...şiddetli bir azap...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: Çetin [bir azap].

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {كل جَبَّار عنيد} الْمُشرك

İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den (radıyallâhu anh) {كل جَبَّار عنيد} “...her zorba ve inatçı...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: [Yani] müşrik.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ قَالَ {كل جَبَّار عنيد} الْمِيثَاق

İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den (radıyallâhu anh) {كل جَبَّار عنيد} “...her zorba ve inatçı...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: [Misakı bozan] inatçı.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ عنيد قَالَ: تمالت عَن الْحق

İbnü'l-Münzir, İbrâhîm en-Nehaî'den Anîd (عنيد) hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: Haktan sapan demektir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {وأُتبعوا فِي هَذِه الدُّنْيَا لعنة} قَالَ: لم يبْعَث نَبِي بعد عَاد إِلَّا لُعِنَتْ عَاد على لِسَانه

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, es-Süddî'den (radıyallâhu anh) {وأُتبعوا فِي هَذِه الدُّنْيَا لعنة} “Onlar bu dünyada da bir lanetin ardına takıldılar...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Âd kavminden sonra gönderilen her peygamberin dilinde mutlaka Âd kavmine lanet edilmiştir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وأتبعوا فِي هَذِه الدُّنْيَا لعنة وَيَوْم الْقِيَامَة} قَالَ: لعنة أُخْرَى

Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {وأتبعوا فِي هَذِه الدُّنْيَا لعنة وَيَوْم الْقِيَامَة} “Onlar bu dünyada da, kıyamet gününde de bir lanetin ardına takıldılar” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: [Kıyamet gününde de] başka bir lanet [peşlerine takılmıştır].

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: تَتَابَعَت عَلَيْهِم لعنتان من الله لعنة فِي الدُّنْيَا ولعنة فِي الْآخِرَة

İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Allah'tan onlara peş peşe iki lanet gelmiştir; biri dünyada bir lanet, diğeri de ahirette bir lanet.

الْآيَات ٦١ - ٦٨

61 - 68. Ayetler

أخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ ﵁ {هُوَ أنشأكم من الأَرْض} قَالَ: خَلقكُم من الأَرْض

Ebû'ş-Şeyh, es-Süddî'den (radıyallâhu anh) {هُوَ أنشأكم من الأَرْض} “O, sizi topraktan yarattı” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: Sizi topraktan yarattı.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ {واستعمركم فِيهَا} قَالَ: أعمركم فِيهَا

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {واستعمركم فِيهَا} “...ve sizi orada imar ediciler kıldı” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Sizi orada ömür sürenler kıldı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد ﵁ {واستعمركم فِيهَا} قَالَ: استخلفكم فِيهَا

İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'den (radıyallâhu anh) {واستعمركم فِيهَا} “...ve sizi orada imar ediciler kıldı” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: Sizi orada halifeler kıldı.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {فَمَا تزيدونني غير تخسير} يَقُول: مَا تزدادون أَنْتُم إِلَّا خساراً

İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {فَمَا تزيدونني غير تخسير} “...O halde siz bana ziyan vermekten başka bir şey katamazsınız” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: [Yani] Siz ancak kendi hüsranınızı artırırsınız.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عَطاء الْخُرَاسَانِي {فَمَا تزيدونني غير تخسير} قَالَ: مَا تزيدونني بِمَا تَصْنَعُونَ إِلَّا شرا لكم وخسراناً تخسرونه

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Atâ el-Horasânî'den {فَمَا تزيدونني غير تخسير} “...O halde siz bana ziyan vermekten başka bir şey katamazsınız” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Yaptıklarınızla bana ancak kendi aleyhinize olan bir kötülük ve uğrayacağınız bir hüsran katmış olursunuz.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج فِي قَوْله {ثَلَاثَة أَيَّام} قَالَ: كَانَ بَقِي من أجل قوم صَالح عِنْد عقر النَّاقة ثَلَاثَة أَيَّام فَلم يعذبوا حَتَّى أكملوها

Ebû'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den {ثَلَاثَة أَيَّام} “...üç gün...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: Deve boğazlandığında Sâlih'in kavminin ecelinden geriye üç gün kalmıştı; bu süreyi tamamlayıncaya kadar azaba uğratılmadılar.

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {نجينا صَالحا وَالَّذين آمنُوا} الْآيَة

İbn Cerîr, Katâde'den {نجينا صَالحا وَالَّذين آمنُوا} “Sâlih'i ve onunla beraber iman edenleri kurtardık...” ayeti hakkında rivayet etmiştir:

قَالَ: نجاه الله برحمة مِنْهُ ونجاه من خزي يَوْمئِذٍ

Şöyle dedi: Allah onu katından bir rahmetle kurtardı ve o günün rezilliğinden kurtardı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {فَأَصْبحُوا فِي دِيَارهمْ جاثمين} قَالَ: ميتين

İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'den (radıyallâhu anh) {فَأَصْبحُوا فِي دِيَارهمْ جاثمين} “...ve yurtlarında diz üstü çökekaldılar” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: [Yani] ölü olarak [kaldılar].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {كَأَن لم يغنوا فِيهَا} قَالَ: كَأَن لم يعيشوا فِيهَا

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {كَأَن لم يغنوا فِيهَا} “Sanki orada hiç oturmamışlardı” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Sanki orada hiç yaşamamışlardı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس {كَأَن لم يغنوا فِيهَا} قَالَ: كَأَن لم يعمروا فِيهَا

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {كَأَن لم يغنوا فِيهَا} “Sanki orada hiç oturmamışlardı” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Sanki orada hiç ömür sürmemişlerdi.

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْوَقْف والابتداء والطستي عَن ابْن عَبَّاس ﵄: أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله ﷿ {كَأَن لم يغنوا فِيهَا} قَالَ: كَأَن لم يَكُونُوا فِيهَا يَعْنِي فِي الدُّنْيَا حِين عذبُوا وَلم يعمروا فِيهَا

İbnü'l-Enbârî el-Vakf ve'l-İbtidâ'da ve et-Tastî, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet etmişlerdir: Nâfi‘ b. el-Ezrak ona: “Bana Allah Teâlâ'nın {كَأَن لم يغنوا فِيهَا} ‘Sanki orada hiç oturmamışlardı’ buyruğunu haber ver” dedi. O da: “Azaba uğratıldıkları sırada sanki orada, yani dünyada hiç bulunmamış ve orada hiç ömür sürmemiş gibi oldular” dedi.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت لبيد بن ربيعَة وَهُوَ يَقُول: وغنيت شَيْئا قبل نحري وَأحسن لَو كَانَ للنَّفس اللجوج خُلُود وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {كَأَن لم يغنوا فِيهَا} قَالَ: كَأَن لم ينعموا فِيهَا

[Nâfi‘]: “Araplar bunu bilir mi?” dedi. [İbn Abbâs]: “Evet, Lebîd b. Rebîa'nın şöyle dediğini işitmedin mi?” dedi: “Boğazlanmamdan önce bir müddet yaşadım ve güzelce kaldım; keşke direten bu can için bir ebediyet olsaydı!” İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {كَأَن لم يغنوا فِيهَا} “Sanki orada hiç oturmamışlardı” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: Sanki orada hiç nimet içinde yaşamamışlardı.

الْآيَة ٦٩

69. Ayet

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عُثْمَان بن محسن ﵁ فِي ضيف إِبْرَاهِيم كَانُوا أَرْبَعَة

İbn Ebî Hâtim, Osmân b. Muhsan'dan (radıyallâhu anh) İbrâhîm'in misafirlerinin dört kişi olduklarını rivayet etmiştir:

جِبْرِيل ﵇ وَمِيكَائِيل وإسرافيل ورفائيل

Cebrâîl (aleyhisselâm), Mîkâîl, İsrâfîl ve Rifâîl.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير ﵁ أَنه قَرَأَ قَالُوا سَلاما قَالَ سَلام وكل شَيْء سلمت عَلَيْهِ الْمَلَائِكَة فَقَالُوا سَلاما قَالَ سَلام

Ebû'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr'den (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: O, {قَالُوا سَلاما قَالَ سَلام} “'Selam' dediler. O da 'Selam' dedi” şeklinde okumuş ve: “Meleklerin selam verdiği her şey 'selam' demiş, o da 'selam' demiştir” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {بعجل حنيذ} قَالَ: نضيج

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {بعجل حنيذ} “...kızartılmış bir buzağı...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: [Yani] iyice pişmiş.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {حنيذ} قَالَ: مشوي

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {حنيذ} “...kızartılmış...” hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: Közde pişirilmiş.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {بعجل حنيذ} قَالَ: سميط

Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {بعجل حنيذ} “...kızartılmış bir buzağı...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: [Tüyleri sıcak suyla temizlenip derisiyle] kızartılmış.

وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس: أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله ﷿ {بعجل حنيذ} قَالَ: الحنيذ النضيج مَا يشوى بِالْحِجَارَةِ

et-Tastî, İbn Abbâs'tan rivayet etmiştir: Nâfi‘ b. el-Ezrak ona: “Bana Allah Teâlâ'nın {بعجل حنيذ} ‘kızartılmış bir buzağı’ buyruğunu haber ver” dedi. O da: “Hanîz, taşlarla iyice pişirilen kızartmadır” dedi.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت قَول الشَّاعِر وَهُوَ يَقُول: لَهُم رَاح وفار الْمسك فيهم وشاوهم إِذا شاوا حنيذ وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {بعجل حنيذ} قَالَ: الحنيذ الَّذِي أنضِج بِالْحِجَارَةِ

[Nâfi‘]: “Araplar bunu bilir mi?” dedi. [İbn Abbâs]: “Evet, şairin şöyle dediğini işitmedin mi?” dedi: “Onların şarapları vardır ve misk kokusu yayılır aralarında; bir şey kızarttıklarında da kızartmaları hanîzdir (taşta pişmiştir).” İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) {بعجل حنيذ} “...kızartılmış bir buzağı...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Hanîz, taşlarla iyice pişirilen şeydir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن شمر بن عَطِيَّة قَالَ: الحنيذ الَّذِي شوي وَهُوَ يسيل مِنْهُ المَاء

Ebû'ş-Şeyh, Şemir b. Atıyye'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: Hanîz, kızartılırken üzerinden yağı/suyu damlayan şeydir.

الْآيَات ٧٠ - ٧٣

70 - 73. Ayetler

أخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن كَعْب ﵁ قَالَ: بلغنَا أَن إِبْرَاهِيم ﵇ كَانَ يشرف على سدوم فَيَقُول: وَيلك يَا سدوم يَوْم مَالك ثمَّ قَالَ {وَلَقَد جَاءَت رسلنَا إِبْرَاهِيم بالبشرى قَالُوا سَلاما قَالَ سَلام فَمَا لبث أَن جَاءَ بعجل حنيذ} نضيج وَهُوَ يَحْسبهُم أضيافاً {فَلَمَّا رأى أَيْديهم لَا تصل إِلَيْهِ نكرهم وأوجس مِنْهُم خيفة قَالُوا لَا تخف إِنَّا أُرسلنا إِلَى قوم لوط وَامْرَأَته قَائِمَة فَضَحكت فبشرناها بِإسْحَاق وَمن وَرَاء إِسْحَاق يَعْقُوب} قَالَ: ولد الْوَلَد {قَالَت يَا ويلتى أألد وَأَنا عَجُوز وَهَذَا بعلي شَيخا إِن هَذَا لشَيْء عَجِيب} فَقَالَ لَهَا جِبْرِيل {أَتَعْجَبِينَ من أَمر الله رَحْمَة الله وَبَرَكَاته عَلَيْكُم أهل الْبَيْت إِنَّه حميد مجيد} وكلمهم إِبْرَاهِيم فِي أَمر قوم لوط إِذْ كَانَ فيهم إِبْرَاهِيم قَالُوا: (يَا إِبْرَاهِيم أعرض عَن هَذَا) (سُورَة هود الْآيَة ٧٦) إِلَى قَوْله (وَلما جَاءَت رسلنَا لوطاً سيء بهم) (سُورَة هود الْآيَة ٧٧) قَالَ: سَاءَهُ مكانهم لما رأى مِنْهُ من الْجمال {وضاق بهم ذرعاً وَقَالَ هَذَا يَوْم عصيب} قَالَ: يَوْم سوء من قومِي فَذهب بهم إِلَى منزله فَذَهَبت امْرَأَته لِقَوْمِهِ (فَجَاءَهُ قومه يهزعون إِلَيْهِ وَمن قبل كَانُوا يعْملُونَ السَّيِّئَات قَالَ: يَا قوم هَؤُلَاءِ بَنَاتِي هن أطهر لكم) (سُورَة هود الْآيَة ٧٨) تزوّجوهن (أَلَيْسَ مِنْكُم رجل رشيد قَالُوا: لقد علمت مَا لنا فِي بناتك من حق وَإنَّك لتعلم مَا نُرِيد) (سُورَة هود الْآيَة ٧٩) وَجعل الأضياف فِي بَيته وَقعد على بَاب الْبَيْت (قَالَ لَو أَن لي بكم قُوَّة أَو آوي إِلَى ركن شَدِيد) (سُورَة هود الْآيَة ٨٠) قَالَ: إِلَى عشيرة تمنع فبلغني أَنه لم يبْعَث بعد لوط ﵇ رَسُول إِلَّا فِي عز من قومه فَلَمَّا رَأَتْ الرُّسُل مَا قد لَقِي لوط فِي سيئتهم {قَالُوا يَا لوط إِنَّا رسل رَبك} إِنَّا مَلَائِكَة {لن يصلوا إِلَيْك فَأسر بأهلك بِقطع من اللَّيْل وَلَا يلْتَفت مِنْكُم أحد إِلَّا امْرَأَتك} إِلَى قَوْله (أَلَيْسَ الصُّبْح بقريب) (سُورَة هود الْآيَة ٨١)

Abdullah b. Ahmed Zevâidü'z-Zühd'de, Ka‘b'dan (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: Bize ulaştığına göre İbrâhîm (aleyhisselâm) Sodom'a tepeden bakar ve: “Yazık sana ey Sodom, malının gününe!” derdi. Sonra [Ka‘b] şöyle dedi: {وَلَقَد جَاءَت رسلنَا إِبْرَاهِيم بالبشرى قَالُوا سَلاما قَالَ سَلام فَمَا لبث أَن جَاءَ بعجل حنيذ} “Andolsun elçilerimiz İbrâhîm'e müjde getirip 'Selam' dediler. O da 'Selam' dedi ve çok geçmeden kızartılmış bir buzağı getirdi.” İyice pişmişti ve o onları misafir sanıyordu. {فَلَمَّا رأى أَيْديهم لَا تصل إِلَيْهِ نكرهم وأوجس مِنْهُم خيفة قَالُوا لَا تخف إِنَّا أُرسلنا إِلَى قوم لوط وَامْرَأَته قَائِمَة فَضَحكت فبشرناها بِإسْحَاق وَمن وَرَاء إِسْحَاق يَعْقُوب} “Ellerinin ona uzanmadığını görünce onları yadırgadı ve içine bir korku düştü. 'Korkma! Biz Lût kavmine gönderildik' dediler. Ayakta duran karısı ise güldü; biz de ona İshâk'ı, İshâk'ın ardından da Ya‘kûb'u müjdeledik.” [Ka‘b] dedi ki: Çocukların çocuğunu (torunu). {قَالَت يَا ويلتى أألد وَأَنا عَجُوز وَهَذَا بعلي شَيخا إِن هَذَا لشَيْء عَجِيب} “(Karısı) 'Vay başıma gelenler! Ben bir kocakarı, bu kocam da bir ihtiyar iken çocuk mu doğuracağım? Doğrusu bu şaşılacak bir şey!' dedi.” Bunun üzerine Cebrâîl ona: {أَتَعْجَبِينَ من أَمر الله رَحْمَة الله وَبَرَكَاته عَلَيْكُم أهل الْبَيْت إِنَّه حميد مجيد} “'Allah'ın emrine mi şaşıyorsun? Ey hane halkı! Allah'ın rahmeti ve bereketleri üzerinizedir. Şüphesiz O, övülmeye layıktır, şanı yücedir' dedi.” İbrâhîm, Lût kavmi hakkında onlarla konuştu; zira aralarında İbrâhîm vardı. Melekler şöyle dediler: (Hûd Suresi 76. ayet): “Ey İbrâhîm! Bundan vazgeç...” (Hûd Suresi 77. ayet): “Elçilerimiz Lût'a gelince, onlar yüzünden fenalaştı...” kısmına kadar [okudu]. [Ka‘b] dedi ki: Onların güzelliklerini gördüğü için geliş yerleri onu üzdü. {وضاق بهم ذرعاً وَقَالَ هَذَا يَوْم عصيب} “...ve içi daraldı da 'Bu, pek zorlu bir gün!' dedi.” [Yani]: Kavmimden gelecek kötü bir gün! Onları evine götürdü; karısı ise [onları haber vermek için] kavmine gitti. (Hûd Suresi 78. ayet): “Kavmi koşa koşa ona geldiler; zaten daha önce de kötülükler işliyorlardı. (Lût) 'Ey kavmim! İşte bunlar benim kızlarımdır; onlar sizin için daha temizdir...'” yani onlarla evlenin, “...İçinizde aklı başında bir adam yok mu? dediler ki: 'Andolsun, senin kızlarında bizim bir hakkımız olmadığını sen de biliyorsun ve şüphesiz sen bizim ne istediğimizi çok iyi biliyorsun.'” (Hûd Suresi 79. ayet). Misafirleri evine koydu ve evin kapısında oturdu. (Hûd Suresi 80. ayet): “'Keşke size karşı bir gücüm olsaydı veya sağlam bir kaleye (güçlü bir desteğe) sığınabilseydim!' dedi.” [Ka‘b] dedi ki: Kendisini koruyacak bir aşirete. Bana ulaştığına göre Lût'tan (aleyhisselâm) sonra gönderilen her peygamber mutlaka kavminin güçlü/saygın bir kesimi içinden gönderilmiştir. Elçiler, kavimlerinin kötülüğü karşısında Lût'un ne kadar zor durumda kaldığını görünce: {قَالُوا يَا لوط إِنَّا رسل رَبك} “'Ey Lût! Şüphesiz biz Rabbinin elçileriyiz' dediler”, yani bizler melekleriz, {لن يصلوا إِلَيْك فَأسر بأهلك بِقطع من اللَّيْل وَلَا يلْتَفت مِنْكُم أحد إِلَّا امْرَأَتك} “...onlar sana asla ulaşamazlar. Gecenin bir vaktinde ailenle yola çık ve karından başka hiçbiriniz arkasına bakmasın...” buyruğundan (Hûd Suresi 81. ayet): “Sabah yakın değil mi?” buyruğuna kadar [okudu].

فَخرج عَلَيْهِم جِبْرِيل ﵇ فَضرب وُجُوههم بجناحه ضَرْبَة فطمس أَعينهم والطمس ذهَاب الْأَعْين ثمَّ احْتمل جِبْرِيل وَجه أَرضهم حَتَّى سمع أهل سَمَاء الدُّنْيَا نباح كلابهم وأصوات ديوكهم ثمَّ قَلبهَا عَلَيْهِم {وأمطرنا عَلَيْهِم حِجَارَة من سجيل} قَالَ: على أهل بواديهم وعَلى رعاثهم وعَلى مسافرهم فَلم يبْق مِنْهُم أحد

Bunun üzerine Cibrîl (aleyhisselâm) onların karşısına çıktı ve kanadıyla yüzlerine bir darbe indirdi de gözlerini silme kör etti. Tams (طَمْس), gözlerin tamamen yok olup silinmesi demektir. Sonra Cibrîl onların topraklarının altını üstüne getirmek üzere yukarı kaldırdı; öyle ki dünya seması ehli, onların köpeklerinin havlamasını ve horozlarının sesini işitti. Sonra da o diyarı üzerlerine ters çevirdi. {وأمطرنا عَلَيْهِم حِجَارَة من سجيل} “...ve üzerlerine pişirilmiş balçıktan taşlar yağdırdık.” [Ka‘b] dedi ki: Kırda olanlarının, çobanlarının ve yolcularının üzerine de [yağdırdı] ve onlardan geriye hiç kimse kalmadı.

وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق جُوَيْبِر عَن الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لما رأى إِبْرَاهِيم أَنه لَا تصل إِلَى الْعجل أَيْديهم نكرهم وخافهم وَإِنَّمَا كَانَ خوف إِبْرَاهِيم أَنهم كَانُوا فِي ذَلِك الزَّمَان إِذا هم أحدهم بِأَمْر سوء لم يَأْكُل عِنْده يَقُول: إِذا أكرمت بطعامه حرم عليّ أَذَاهُ فخاف إِبْرَاهِيم أَن يُرِيدُوا بِهِ سوءا فاضطربت مفاصله وَامْرَأَته سارة قَائِمَة تخدمهم وَكَانَ إِذا أَرَادَ أَن يكرم أضيافه أَقَامَ سارة لتخدمهم فَضَحكت سارة وَإِنَّمَا ضحِكت انها قَالَت: يَا إِبْرَاهِيم وَمَا تخَاف أَنهم ثَلَاثَة نفر وَأَنت وَأهْلك وغلمانك قَالَ لَهَا جِبْرِيل: أيتها الضاحكة أما أَنَّك ستلدين غُلَاما يُقَال لَهُ إِسْحَاق وَمن وَرَائه غُلَام يُقَال لَهُ يَعْقُوب {فَأَقْبَلت امْرَأَته فِي صرة فصكت وَجههَا} فَأَقْبَلت والهة تَقول: واويلتاه

İshak b. Bişr ve İbn Asâkir, Cüveybir yoluyla Dahhâk'tan, o da İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İbrâhîm, ellerinin buzağıya uzanmadığını görünce onları yadırgadı ve onlardan korktu. İbrâhîm'in korkusu şundan ibaretti: Onlar o devirde birisi bir kötülük yapmaya niyetlendiğinde onun yanında yemek yemezdi ve 'Onun yemeğiyle ikram görürsem ona eziyet etmek bana haram olur' derdi. Bu yüzden İbrâhîm kendisi hakkında bir kötülük istemelerinden korktu da eklemleri titredi. Eşi Sâre de ayakta durup onlara hizmet ediyordu; nitekim İbrâhîm misafirlerine ikram etmek istediğinde Sâre'yi onlara hizmet etmesi için ayağa kaldırırdı. Sâre güldü. Onun gülmesi sırf: 'Ey İbrâhîm! Neden korkuyorsun? Onlar alt tarafı üç kişi; sen, ailen ve hizmetçilerin ise [daha kalabalıksınız]' demesinden ötürüydü. Cibrîl ona: 'Ey gülen kadın! İyi bil ki senin İshak adında bir oğlun ve onun ardından da Ya‘kûb adında bir oğlun doğacaktır' dedi. {فَأَقْبَلت امْرَأَته فِي صرة فصكت وَجههَا} “Bunun üzerine karısı bir çığlık içinde yönelip yüzüne vurdu...”; yani dehşete kapılmış bir hâlde yönelip: 'Vay başıma gelenler!' dedi.

وَوضعت يَدهَا على وَجههَا استحياء

ve utancından elini yüzüne koydu.

فَذَلِك قَوْله {فصكت وَجههَا} و {قَالَت يَا ويلتى أألد وَأَنا عَجُوز وَهَذَا بعلي شَيخا} قَالَ: لما بشر إِبْرَاهِيم بقول الله {فَلَمَّا ذهب عَن إِبْرَاهِيم الروع وجاءته الْبُشْرَى} باسحاق {يجادلنا فِي قوم لوط} وَإِنَّمَا كَانَ جداله أَنه قَالَ: يَا جِبْرِيل أَيْن تُرِيدُونَ وَإِلَى من بعثتم قَالَ: إِلَى قوم لوط وَقد أمرنَا بعذابهم

İşte Allah'ın: {فصكت وَجههَا} “...yüzüne vurdu...” ve {قَالَت يَا ويلتى أألد وَأَنا عَجُوز وَهَذَا بعلي شَيخا} “'Vay başıma gelenler! Ben bir kocakarı, bu kocam da bir ihtiyar iken doğuracak mıyım?' dedi” buyruğu budur. Dedi ki: İbrâhîm, Allah'ın: {فَلَمَّا ذهب عَن إِبْرَاهِيم الروع وجاءته الْبُشْرَى} “İbrâhîm'den korku gidip kendisine müjde gelince...” İshak ile müjdelenince, {يجادلنا فِي قوم لوط} “...Lût kavmi hakkında bizimle mücadele etmeye başladı” buyruğunda olduğu gibi müjdelendiğinde [bu gerçekleşti]. Onun mücadelesi yalnızca şöyle demekten ibaretti: 'Ey Cibrîl! Nereye gitmek istiyorsunuz ve kime gönderildiniz?' [Cibrîl]: 'Lût kavmine; biz onların helak edilmesiyle emrolunduk' dedi.

فَقَالَ إِبْرَاهِيم (إِن فِيهَا لوطاً قَالُوا نَحن أعلم بِمن فِيهَا لننجينه وَأَهله إِلَّا امْرَأَته) (العنكبوت الْآيَة ٣٢) وَكَانَت فِيمَا زَعَمُوا تسمى والقة فَقَالَ إِبْرَاهِيم: إِن كَانَ فيهم مائَة مُؤمن تعذبونهم قَالَ جِبْرِيل: لَا

Bunun üzerine İbrâhîm (Ankebut Suresi 32. ayet): “'Şüphesiz orada Lût da var' dedi. (Melekler): 'Biz orada kimin olduğunu daha iyi biliriz. Karısı hariç, onu ve ailesini muhakkak kurtaracağız' dediler.” İddia ettiklerine göre [Lût'un karısının] adı Vâlika idi. İbrâhîm: 'Eğer içlerinde yüz mümin varsa onları yine de cezalandırır mısınız?' dedi. Cibrîl: 'Hayır' dedi.

قَالَ: فَإِن كَانَ فيهم تسعون مُؤمنُونَ تعذبونهم قَالَ جِبْرِيل: لَا قَالَ: فَإِن كَانَ فيهم ثَمَانُون مُؤمنُونَ تعذبونهم قَالَ جِبْرِيل: لَا حَتَّى انْتهى فِي الْعدَد إِلَى وَاحِد مُؤمن قَالَ جِبْرِيل: لَا فَلَمَّا لم يذكرُوا لإِبراهيم أَن فِيهَا مُؤمنا وَاحِدًا قَالَ: (إِن فِيهَا لوطاً قَالُوا نَحن أعلم بِمن فِيهَا لننجينه وَأَهله إِلَّا امْرَأَته) (العنكبوت الْآيَة ٣٢)

[İbrâhîm]: 'Peki içlerinde doksan mümin varsa onları cezalandırır mısınız?' dedi. Cibrîl: 'Hayır' dedi. [İbrâhîm]: 'Peki içlerinde seksen mümin varsa onları cezalandırır mısınız?' dedi. Cibrîl: 'Hayır' dedi. Hatta sayıda bir tek mümine kadar indi. Cibrîl: 'Hayır' dedi. Melekler İbrâhîm'e orada tek bir müminin dahi bulunduğunu söylemeyince [İbrâhîm] (Ankebut Suresi 32. ayet): “'Şüphesiz orada Lût da var' dedi. (Melekler): 'Biz orada kimin olduğunu daha iyi biliriz. Karısı hariç, onu ve ailesini muhakkak kurtaracağız' dediler.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن وهب بن مُنَبّه ﵁

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Vehb b. Münebbih'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiler:

أَن إِبْرَاهِيم ﵇ حِين أخرجه قومه بَعْدَمَا ألقوه فِي النَّار خرج بامرأته سارة وَمَعَهُ أَخُوهَا لوط وهما ابْنا أَخِيه فتوجها إِلَى أَرض الشَّام ثمَّ بلغُوا مصر وَكَانَت سارة ﵂ من أجمل النَّاس فَلَمَّا دخلت مصر تحدث النَّاس بجمالها وعجبوا لَهُ حَتَّى بلغ ذَلِك الْملك فَدَعَا ببعلها وَسَأَلَهُ مَا هُوَ مِنْهَا فخاف إِن قَالَ لَهُ زَوجهَا أَن يقْتله فَقَالَ: أَنا أَخُوهَا

İbrâhîm (aleyhisselâm) kavmi onu ateşe attıktan sonra kendisini [yurdundan] çıkardıklarında, hanımı Sâre ve beraberinde kardeşi Lût —ki ikisi [aynı zamanda] kardeşinin çocuklarıydı— ile birlikte yola çıktı ve Şam diyarına yöneldiler; ardından Mısır'a vardılar. Sâre (radıyallâhu anhâ) insanların en güzellerindendi. Mısır'a girdiği zaman insanlar onun güzelliğini konuşup buna hayret ettiler; nihayet bu durum krala ulaştı. Kral onun kocasını çağırtıp [Sâre'nin] onun neyi olduğunu sordu. [İbrâhîm], krala 'karısıyım' derse kendisini öldürür diye korktu da: 'Ben onun kardeşiyim' dedi.

فَقَالَ: زوجينها

[Kral]: 'Onu bana nikahla' dedi.

فَكَانَ على ذَلِك حَتَّى بَات لَيْلَة فَجَاءَهُ حلم فخنقه

[Kral] bu niyet üzereyken bir gece yatınca ona bir rüya musallat oldu ve nefesini kesti,

وخوّفه فَكَانَ هُوَ وَأَهله فِي خوف وهول حَتَّى علم أَنه قد أَتَى من قبلهَا فَدَعَا إِبْرَاهِيم فَقَالَ: مَا حملك على أَن تَغُرَّني زعمت أَنَّهَا أختك فَقَالَ: إِنِّي خفت إِن ذكرت أَنَّهَا زَوْجَتي أَن يُصِيبنِي مِنْك مَا أكره فوهب لَهَا هَاجر أم إِسْمَعِيل وَحَملهمْ وجهزهم حَتَّى اسْتَقر قرارهم على جبل إيليا فَكَانُوا بهَا حَتَّى كثرت أَمْوَالهم ومعايشهم فَكَانَ بَين رعاء إِبْرَاهِيم ورعاء لوط جوَار وقتال: فَقَالَ لوط لابراهيم: إِن هَؤُلَاءِ الرعاء قد فسد مَا بَينهم وَكَانَت تضيق فيهم المراعي ونخاف أَن لَا تحملنا هَذِه الأَرْض فَإِن أَحْبَبْت أَن أخف عَنْك خففت

onu korkuttu. Böylece kral ve adamları büyük bir korku ve dehşet içinde kaldılar, nihayet bu durumun [Sâre] sebebiyle başına geldiğini anladı. İbrâhîm'i çağırıp: 'Beni aldatmaya seni ne sevk etti? Onun senin kız kardeşin olduğunu iddia ettin!' dedi. [İbrâhîm]: 'Eğer karım olduğunu söyleseydim senden hoşlanmayacağım bir şeyin başıma gelmesinden korktum' dedi. Bunun üzerine [kral] Sâre'ye İsmâîl'in annesi Hâcer'i bağışladı; onları binek ve azıkla donattı; nihayet İyliyâ dağına yerleştiler. Malları ve geçimlikleri çoğalıncaya kadar orada kaldılar. Bu sırada İbrâhîm'in çobanları ile Lût'un çobanları arasında komşuluk sürtüşmeleri ve kavgalar oldu. Lût, İbrâhîm'e: 'Bu çobanların arası bozuldu, otlaklar onlara dar geliyor ve bu arazinin bizi taşımayacağından korkuyoruz. Eğer benden yükünü hafifletmemi istersen yükünü hafifletirim' dedi.

قَالَ إِبْرَاهِيم: مَا شِئْت إِن شِئْت فانتقل مِنْهَا وَإِن شِئْت انْتَقَلت مِنْك

İbrâhîm: 'Nasıl istersen; istersen buradan sen taşın, istersen ben senden ayrılıp taşınayım' dedi.

قَالَ لوط ﵇: لَا بل أَنا أَحَق أَن أخف عَنْك

Lût (aleyhisselâm): 'Hayır, bilakis senin yükünü hafifletmeye ben daha layığım' dedi.

ففر بأَهْله وَمَاله إِلَى سهل الْأُرْدُن فَكَانَ بهَا حَتَّى أغار عَلَيْهِ أهل فلسطين فَسبوا أَهله وَمَاله

Bunun üzerine ailesi ve malıyla Ürdün ovasına kaçıp gitti. Filistin halkı üzerine baskın yapıp ailesini ve malını esir alana kadar orada kaldı.

فَبلغ ذَلِك إِبْرَاهِيم ﵇ فَأَغَارَ عَلَيْهِم بِمَا كَانَ عِنْده من أَهله ورقيقه وَكَانَ عَددهمْ زِيَادَة على ثَلَاثمِائَة من كَانَ مَعَ إِبْرَاهِيم فاستنقذ من أهل فلسطين من كَانَ مَعَهم من أهل لوط حَتَّى ردهم إِلَى قرارهم ثمَّ انْصَرف إِبْرَاهِيم إِلَى مَكَانَهُ وَكَانَ أهل سدوم الَّذين فيهم لوط قوم قد استغنوا عَن النِّسَاء بِالرِّجَالِ فَلَمَّا رأى الله كَانَ عِنْد ذَلِك بعث الْمَلَائِكَة ليعذبوهم فَأتوا إِبْرَاهِيم فَلَمَّا رَآهُمْ راعه هيئتهم وجمالهم فَسَلمُوا عَلَيْهِ وجلسوا إِلَيْهِ فَقَامَ ليقرب إِلَيْهِم قِرىً فَقَالُوا: مَكَانك

Bu durum İbrâhîm'e (aleyhisselâm) ulaştı; o da yanında bulunan ailesi ve köleleriyle onların üzerine baskın yaptı. İbrâhîm ile birlikte olanların sayısı üç yüzden fazlaydı. Filistin halkından, yanlarında bulunan Lût ailesi mensuplarını kurtarıp onları tekrar yurtlarına yerleştirdi; ardından İbrâhîm kendi yerine döndü. İçlerinde Lût'un bulunduğu Sodom halkı ise kadınları bırakıp erkeklerle yetinen bir kavimdi. Allah [onların bu durumunu] görünce, işte o vakit onları cezalandırmak üzere melekleri gönderdi. Melekler İbrâhîm'e geldiler; İbrâhîm onları görünce heybetleri ve güzellikleri onu ürküttü. Ona selam verdiler ve yanına oturdular. [İbrâhîm] onlara ziyafet sunmak üzere kalktı; melekler: 'Yerinde dur' dediler.

قَالَ: بل دَعونِي آتيكم بِمَا يَنْبَغِي لكم فَإِن لكم حَقًا لم يأتنا أحد أَحَق بالكرامة مِنْكُم فَأمر بعجل سمين فحنذ لَهُ - يَعْنِي شوي لَهُم - فَقرب إِلَيْهِم الطَّعَام {فَلَمَّا رأى أَيْديهم لَا تصل إِلَيْهِ نكرهم وأوجس مِنْهُم خيفة} وَسَارة ﵂ وَرَاء الْبَاب تسمع {قَالُوا لَا تخف وبشروه بِغُلَام عليم} مبارك فبشر بِهِ امْرَأَته سارة فَضَحكت وَعَجِبت كَيفَ يكون لَهُ مني ولد وَأَنا عَجُوز وَهَذَا شيخ كَبِير

[İbrâhîm]: 'Bilakis beni bırakın da size layık olan şeyi getireyim; zira sizin bir hakkınız vardır, bize sizden daha çok ikrama layık kimse gelmemiştir' dedi. Semiz bir buzağı getirilmesini emretti ve kendisi için kızartıldı —yani onlar için pişirildi— ve yemeği önlerine koydu. {فَلَمَّا رأى أَيْديهم لَا تصل إِلَيْهِ نكرهم وأوجس مِنْهُم خيفة} “Ellerinin ona uzanmadığını görünce onları yadırgadı ve içine bir korku düştü.” Sâre (radıyallâhu anhâ) ise kapının arkasından dinliyordu. {قَالُوا لَا تخف وبشروه بِغُلَام عليم} “'Korkma' dediler ve onu çok bilgili bir oğulla müjdelediler.” [Oğul] pek mübarekti. Bu müjdeyi eşi Sâre'ye de verdiler. [Sâre] güldü ve: 'Ben bir kocakarıyım, bu da yaşlı bir ihtiyar iken benden onun nasıl çocuğu olabilir?' diye hayret etti.

{قَالُوا أَتَعْجَبِينَ من أَمر الله} فَإِنَّهُ قَادر على مَا يَشَاء وَقد وهبه الله لكم فابشروا بِهِ

{قَالُوا أَتَعْجَبِينَ من أَمر الله} “'Allah'ın emrine mi şaşıyorsun?' dediler.” Zira O, dilediği her şeye kadirdir. Allah onu size bağışladı, öyleyse bununla müjdeleniniz!

فَقَامُوا وَقَامَ مَعَهم إِبْرَاهِيم ﵇ فَمَشَوْا مَعًا وسألهم قَالَ: أخبروني لم بعثتم وَمَا دخل بكم قَالُوا: إِنَّا أرسلنَا إِلَى أهل سدوم لندمرها فَإِنَّهُم قوم سوء وَقد استغنوا بِالرِّجَالِ عَن النِّسَاء

Sonra kalktılar; İbrâhîm (aleyhisselâm) da onlarla beraber kalktı ve birlikte yürüdüler. İbrâhîm onlara sorup: 'Bana haber verin, niçin gönderildiniz ve geliş amacınız nedir?' dedi. Melekler: 'Biz Sodom halkını yerle bir etmek üzere gönderildik; zira onlar kötü bir kavimdir ve kadınları bırakıp erkeklerle yetinmişlerdir' dediler.

قَالَ إِبْرَاهِيم: إِن فِيهَا قوما صالحين فَكيف يصيبهم من الْعَذَاب مَا يُصِيب أهل عمل السوء قَالُوا: وَكم فِيهَا قَالَ: أَرَأَيْتُم إِن كَانَ فِيهَا خَمْسُونَ رجلا صَالحا

İbrâhîm: 'Şüphesiz orada salih bir topluluk vardır; kötü amel işleyenlere isabet eden azap onlara nasıl isabet eder?' dedi. [Melekler]: 'Orada kaç kişi var?' dediler. [İbrâhîm]: 'Ne dersiniz, eğer orada elli salih adam varsa?' dedi.

قَالُوا: إِذن لَا نعذبهم

'O zaman onları cezalandırmayız' dediler.

قَالَ: إِن كَانَ فيهم أَرْبَعُونَ قَالُوا: إِذن لَا

'İçlerinde kırk kişi varsa?' dedi. 'O zaman da

نعذبهم

onları cezalandırmayız' dediler.

فَلم يزل ينقص حَتَّى بلغ إِلَى عشرَة ثمَّ قَالَ: فَأهل بَيت قَالُوا: فَإِن كَانَ فِيهَا بَيت صَالح

Böylece sayı on kişiye ulaşıncaya kadar eksiltti. Sonra: 'Peki bir hane halkı [varsa]?' dedi. Melekler: 'Eğer orada salih bir hane varsa [yine cezalandırmayız]' dediler.

قَالَ: فلوط وَأهل بَيته قَالُوا: إِن امْرَأَته هَواهَا مَعَهم فَكيف يصرف عَن أهل قَرْيَة لم يتم فِيهَا أهل بَيت صالحين

[İbrâhîm]: 'Lût ve hane halkı var' dedi. Melekler: 'Karasının hevası/gönlü onlarla beraberdir. İçinde salih bir hane halkı bile tamamlanmayan bir belde halkından azap nasıl geri çevrilsin?' dediler.

فَلَمَّا يئس مِنْهُم إِبْرَاهِيم ﵇ انْصَرف وذهبوا إِلَى أهل سدوم فَدَخَلُوا على لوط ﵇ فَلَمَّا رأتهم امْرَأَته أعجبها هيئتهم وجمالهم فَأرْسلت إِلَى أهل الْقرْيَة أَنه قد نزل بِنَا قوم لم ير قطّ أحسن مِنْهُم وَلَا أجمل

İbrâhîm (aleyhisselâm) onlardan ümidini kesince geri döndü; onlar da Sodom halkına doğru gittiler ve Lût'un (aleyhisselâm) yanına girdiler. Karısı melekleri görünce heybetleri ve güzellikleri hoşuna gitti de belde halkına: 'Yanımıza şimdiye kadar kendilerinden daha güzel ve daha alımlı hiç kimsenin görülmediği bir topluluk indi' diye haber gönderdi.

فتسامعوا بذلك فغشوا دَار لوط من كل نَاحيَة وتسوروا عَلَيْهِم الجدران فَلَقِيَهُمْ لوط ﵇ فَقَالَ: يَا قوم لَا تفضحوني فِي بَيْتِي وَأَنا أزوجكم بَنَاتِي فهن أطهر لكم

Bunu birbirlerinden işitince her taraftan Lût'un evini kuşattılar ve duvarların üzerinden aştılar. Lût (aleyhisselâm) onları karşılayıp şöyle dedi: 'Ey kavmim! Evimde beni rezil etmeyin; ben kızlarımı sizinle evlendireyim, onlar sizin için daha temizdir.'

قَالُوا: لَو كُنَّا نُرِيد بناتك لقد عرفنَا مَكَانك وَلَكِن لَا بُد لنا من هَؤُلَاءِ الْقَوْم الَّذين نزلُوا بك فَخَل بَيْننَا وَبينهمْ واسلم منا فَضَاقَ بِهِ الْأَمر {قَالَ لَو أَن لي بكم قُوَّة أَو آوي إِلَى ركن شَدِيد} فَوجدَ عَلَيْهِ الرُّسُل فِي هَذِه الْكَلِمَة فَقَالُوا: إِن ركنك لشديد وَإِنَّهُم آتيهم عَذَاب غير مَرْدُود وَمسح أحدهم أَعينهم بجناحه فطمس أَبْصَارهم فَقَالُوا: سحرنَا انْصَرف بِنَا حَتَّى ترجع إِلَيْهِم تغشاهم اللَّيْل فَكَانَ من أَمرهم مَا قصّ الله فِي الْقُرْآن فَأدْخل مِيكَائِيل وَهُوَ صَاحب الْعَذَاب جنَاحه حَتَّى بلغ أَسْفَل الأَرْض ثمَّ حمل قراهم فقلبها عَلَيْهِم وَنزلت حِجَارَة من السَّمَاء فتتبعت من لم يكن مِنْهُم فِي الْقرْيَة حَيْثُ كَانُوا فأهلكهم الله تَعَالَى وَنَجَا لوط وَأَهله إِلَّا امْرَأَته

Dediler ki: 'Kızlarını isteseydik senin nerede olduğunu bilirdik; lakin senin yanına inen bu adamlardan vazgeçemeyiz. Bizimle onların arasından çekil ve bizden selametle kurtul!' Durum Lût'a iyice dar geldi: {قَالَ لَو أَن لي بكم قُوَّة أَو آوي إِلَى ركن شَدِيد} “'Keşke size karşı bir gücüm olsaydı veya sağlam bir kaleye sığınabilseydim!' dedi.” Elçiler bu sözünden ötürü ona üzüldüler ve: 'Şüphesiz senin kalen pek sağlamdır ve onlara geri çevrilemeyecek bir azap gelecektir' dediler. İçlerinden biri kanadıyla onların gözlerine sürdü de görmelerini silip kör etti. Bunun üzerine: 'Bize büyü yapıldı, dönün; ta ki gece onları bürüyünceye kadar tekrar yanlarına geliriz' dediler. Onların başına gelenler Allah'ın Kur'an'da anlattığı gibi oldu: Azap meleği olan Mîkâîl, kanadını yerin en altına kadar soktu, sonra onların beldelerini havaya kaldırıp üzerlerine ters çevirdi. Gökten taşlar indi ve o sırada beldede bulunmayanların peşine düştükleri her yerde onları yakaladı; böylece Allah Teâlâ onları helak etti. Lût ve karısı hariç ailesi ise kurtuldu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن يزِيد الْبَصْرِيّ ﵁ فِي قَوْله {فَلَمَّا رأى أَيْديهم لَا تصل إِلَيْهِ} قَالَ: لم ير لَهُم أيدياً فنكرهم

İbn Ebî Hâtim, Yezîd el-Basrî'den (radıyallâhu anh) {فَلَمَّا رأى أَيْديهم لَا تصل إِلَيْهِ} “Ellerinin ona uzanmadığını görünce...” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Onların elleri olduğunu görmedi de onları yadırgadı.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {نكرهم} الْآيَة قَالَ: كَانُوا إِذا نزل بهم ضيف فَلم يَأْكُل من طعامهم ظنُّوا أَنه لم يَأْتِ بِخَير وَإنَّهُ يحدث نَفسه بشر ثمَّ حدثوه عِنْد ذَلِك بِمَا جَاءُوا فِيهِ فَضَحكت امْرَأَته

Abdurrezzâk, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) {نكرهم} “onları yadırgadı” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: Onlara bir misafir indiğinde yemeklerinden yemezse, onun hayırla gelmediğini ve içinde bir kötülük kurduğunu sanırlardı. Sonra tam bu sırada [melekler] ne için geldiklerini ona haber verdiler de karısı güldü.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عَمْرو بن دِينَار ﵁ قَالَ: لما تضيفت الْمَلَائِكَة ﵈ إِبْرَاهِيم ﵇ قدم لَهُم الْعجل فَقَالُوا: لَا نأكله إِلَّا بِثمن

İbnü'l-Münzir, Amr b. Dînâr'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Melekler (aleyhimüsselâm) İbrâhîm'e (aleyhisselâm) misafir olduklarında, onlara buzağıyı sundu. Dediler ki: 'Biz bunu ancak bir bedel karşılığında yeriz.'

قَالَ: فَكُلُوا وأدوا ثمنه

[İbrâhîm]: 'Yiyin ve bedelini ödeyin' dedi.

قَالُوا: وَمَا ثمنه قَالَ: تسمون الله إِذا أكلْتُم وتحمدونه إِذا فَرَغْتُمْ

Dediler ki: 'Bedeli nedir?' [İbrâhîm]: 'Yediğinizde Allah'ın adını anmanız (besmele çekmeniz), bitirdiğinizde de O'na hamdetmenizdir' dedi.

قَالَ: فَنظر بَعضهم إِلَى بعض فَقَالُوا: لهَذَا اتخذك الله خَلِيلًا

[Amr] dedi ki: Birbirlerine baktılar ve: 'İşte bu yüzden Allah seni dost (halîl) edindi' dediler.

وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ قَالَ: لما بعث الله الْمَلَائِكَة ﵈ لتهلك

İbn Cerîr, Süddî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Allah melekleri (aleyhimüsselâm) helak etmek üzere gönderdiğinde,

قوم لوط أَقبلت تمشي فِي صُورَة رجال شباب حَتَّى نزلُوا على إِبْرَاهِيم السَّلَام فضيفوه فَلَمَّا رَآهُمْ أَجلهم فرَاغ إِلَى أَهله فجَاء بعجل سمين فذبحه ثمَّ شواه فِي الرضف فَهُوَ الحنيذ وأتاهم فَقعدَ مَعَهم وَقَامَت سارة ﵂ تخدمهم فَذَلِك حِين يَقُول {وَامْرَأَته قَائِمَة} وَهُوَ جَالس فِي قِرَاءَة ابْن مَسْعُود / فَلَمَّا قربه إِلَيْهِم قَالَ أَلا تَأْكُلُونَ / قَالُوا: يَا إِبْرَاهِيم إِنَّا لَا نَأْكُل طَعَاما إِلَّا بِثمن

Lût kavmini [helak etmek için], genç adamlar suretinde yürüyerek geldiler; nihayet İbrâhîm'in (aleyhisselâm) yanına indiler ve ona misafir oldular. İbrâhîm onları görünce ağırladı; hemen gizlice ailesinin yanına gidip semiz bir buzağı getirdi, onu kesti, sonra kızgın taşlar üzerinde pişirdi —ki hanîz budur— ve onlara getirip yanlarına oturdu. Sâre (radıyallâhu anhâ) ise onlara hizmet etmek üzere ayakta durdu. İşte Allah'ın: {وَامْرَأَته قَائِمَة} “Hanımı ise ayakta duruyordu...” buyurduğu an budur. İbn Mes‘ûd'un kıraatinde ise: 've o oturuyordu / yemeği onlara yaklaştırdığında: Yemez misiniz? dedi /' şeklindedir. Dediler ki: 'Ey İbrâhîm! Biz bir yemeği ancak bedeliyle yeriz.'

قَالَ: فَإِن لهَذَا ثمنا

[İbrâhîm]: 'Şüphesiz bunun bir bedeli vardır' dedi.

قَالُوا: وَمَا ثمنه قَالَ: تذكرُونَ اسْم الله على أوّله وتحمدونه على آخِره

Dediler ki: 'Bedeli nedir?' [İbrâhîm]: 'Başında Allah'ın adını anmanız ve sonunda O'na hamdetmenizdir' dedi.

فَنظر جِبْرِيل إِلَى مِيكَائِيل فَقَالَ: حق لهَذَا أَن يَتَّخِذهُ ربه خَلِيلًا

Cibrîl, Mîkâîl'e baktı ve: 'Rabbinin onu dost (halîl) edinmesi tam yerindedir' dedi.

فَلَمَّا رأى إِبْرَاهِيم أَيْديهم لَا تصل إِلَيْهِ يَقُول: لَا يَأْكُلُون فزع مِنْهُم وأوجس مِنْهُم خيفة فَلَمَّا نظرت إِلَيْهِ سارة أَنه قد أكْرمهم وَقَامَت هِيَ تخدمهم ضحِكت وَقَالَت: عجبا لاضيافنا هَؤُلَاءِ انا نخدمهم بِأَنْفُسِنَا تكرمة لَهُم وهم لَا يَأْكُلُون طعامنا

İbrâhîm onların ellerinin yemeğe uzanmadığını görünce —yani yemiyorlardı— onlardan ürktü ve içine bir korku düştü. Sâre onun kendilerine ikramda bulunduğunu ve kendisinin de ayakta onlara hizmet ettiğini görünce güldü ve: 'Şu misafirlerimize şaşılır doğrusu! Biz kendilerine ikram olsun diye bizzat hizmet ediyoruz, onlarsa yemeğimizi yemiyorlar!' dedi.

قَالَ لَهَا جِبْرِيل: ابشري بِولد اسْمه إِسْحَاق وَمن وَرَاء إِسْحَاق يَعْقُوب

Cibrîl ona: 'Adı İshak olan bir çocukla ve İshak'ın ardından da Ya‘kûb ile müjdelen!' dedi.

فَضربت وَجههَا عجبا فَذَلِك قَوْله {قَالَت يَا ويلتى أألد وَأَنا عَجُوز وَهَذَا بعلي شَيخا إِن هَذَا لشَيْء عَجِيب قَالُوا أَتَعْجَبِينَ من أَمر الله رَحْمَة الله وَبَرَكَاته عَلَيْكُم أهل الْبَيْت إِنَّه حميد مجيد} قَالَ سارة ﵂: مَا آيَة ذَلِك فَأخذ بِيَدِهِ عوداً يَابسا فلواه بَين أَصَابِعه فاهتز أَخْضَر

Bunun üzerine hayret içinde yüzüne vurdu. İşte Allah'ın: {قَالَت يَا ويلتى أألد وَأَنا عَجُوز وَهَذَا بعلي شَيخا إِن هَذَا لشَيْء عَجِيب قَالُوا أَتَعْجَبِينَ من أَمر الله رَحْمَة الله وَبَرَكَاته عَلَيْكُم أهل الْبَيْت إِنَّه حميد مجيد} “'Vay başıma gelenler! Ben bir kocakarı, bu kocam da bir ihtiyar iken doğuracak mıyım? Doğrusu bu pek şaşılacak bir şey!' dedi. Dediler ki: 'Allah'ın emrine mi şaşıyorsun? Allah'ın rahmeti ve bereketleri üzerinizedir ey ev halkı! Şüphesiz O, övülmeye layıktır, şanı yücedir.'” buyruğu budur. Sâre (radıyallâhu anhâ): 'Bunun alameti nedir?' dedi. Bunun üzerine [melek] eline kuru bir dal parçası alıp parmakları arasında büktü; dal hemen yeşerip canlandı.

فَقَالَ إِبْرَاهِيم ﵇: هُوَ لله إِذن ذبيحاً

Bunun üzerine İbrâhîm (aleyhisselâm): 'O halde o, Allah için kurban olsun!' dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الْمُغيرَة ﵁ قَالَ: فِي مصحف ابْن مَسْعُود وَامْرَأَته قَائِمَة وَهُوَ جَالس

İbnü'l-Münzir, Mugīre'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etti: İbn Mes‘ûd'un mushafında: 'Karısı ayakta duruyor, kendisi ise oturuyordu' şeklindedir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ {وَامْرَأَته قَائِمَة} قَالَ: فِي خدمَة أضياف إِبْرَاهِيم ﵇

İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {وَامْرَأَته قَائِمَة} “Hanımı ise ayakta duruyordu...” buyruğu hakkında: 'İbrâhîm'in (aleyhisselâm) misafirlerine hizmet ediyordu' dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: لما أوجس إِبْرَاهِيم خيفة فِي نَفسه حدثوه عِنْد ذَلِك بِمَا جَاءُوا فِيهِ فَضَحكت امْرَأَته تَعَجبا مِمَّا فِيهِ قوم لوط من الغفلى وَمِمَّا أَتَاهُم من الْعَذَاب

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o şöyle dedi: İbrâhîm içinde bir korku hissedince, o anda [melekler] ne için geldiklerini ona anlattılar. Karısı da Lût kavminin içinde bulunduğu gaflete ve başlarına gelen azaba hayret ederek güldü.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {فَضَحكت} قَالَ: فَحَاضَت وَهِي بنت ثَمَان وَتِسْعين سنة

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {فَضَحكت} “güldü” ifadesi hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: Âdet gördü; o sırada doksan sekiz yaşındaydı.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فَضَحكت} قَالَ: حَاضَت وَكَانَت ابْنة بضع وَتِسْعين سنة وَكَانَ إِبْرَاهِيم ﵇ ابْن مائَة سنة

İbn Cerîr, Mücâhid'den {فَضَحكت} “güldü” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Âdet gördü; doksan küsur yaşındaydı. İbrâhîm (aleyhisselâm) ise yüz yaşındaydı.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {فَضَحكت} قَالَ: حَاضَت

Ebü'ş-Şeyh, İkrime'den (radıyallâhu anh) {فَضَحكت} “güldü” buyruğu hakkında: 'Âdet gördü' dediğini rivayet etti.

قَالَ الشَّاعِر: إِنِّي لآتي الْعرس عِنْد طهورها وأهجرها يَوْمًا إِذا هِيَ ضَاحِك وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: كَانَ اسْم سارة يسارة فَلَمَّا قَالَ لَهَا جِبْرِيل ﵇: يَا سارة

Şair şöyle demiştir: 'Ben eşimin yanına temiz olduğu vakit varırım; güldüğü (âdet gördüğü) gün ise onu terk ederim.' İbn Asâkir, Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) rivayet etti; o şöyle dedi: Sâre'nin adı Yesâre idi. Cibrîl (aleyhisselâm) ona: 'Ey Sâre!' deyince,

قَالَت: إِن اسْمِي يسارة فَكيف تسمينني سارة قَالَ الضَّحَّاك: يسارة العاقر الَّتِي لَا تَلد وَسَارة الطالق الرَّحِم الَّتِي تَلد

'Benim adım Yesâre'dir, beni nasıl Sâre diye isimlendirirsin?' dedi. Dahhâk dedi ki: Yesâre, doğurmayan kısır kadın; Sâre ise rahmi açılıp doğuran kadın demektir.