Binûn

Hûd Suresi — 8. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَمَشَوْا مَعَه حَتَّى قَالَ ذَلِك ثَلَاث مَرَّات فَانْتهى بهم إِلَى أَهله فَانْطَلَقت عَجُوز السوء امْرَأَته فَأَتَت قومه فَقَالَت: لقد تضيف لوط اللَّيْلَة قوما مَا رَأَيْت قطّ أحسن وَلَا أطيب ريحًا مِنْهُم فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يهرعون فدافعوه بِالْبَابِ حَتَّى كَادُوا يغلبُونَ عَلَيْهِ

[Lût] bunu üç kez söyleyene kadar onunla birlikte yürüdüler. Nihayet onları ailesinin yanına getirdi. Kötü bir kocakarı olan karısı koşup kavmine gitti ve: "Lût bu gece öyle bir topluluğu misafir etti ki, onlardan daha güzel ve daha hoş kokulu hiçbir kimse görmedim" dedi. Bunun üzerine koşarak ona geldiler ve kapıda onunla itişip kakıştılar; neredeyse ona galip geleceklerdi.

فَقَالَ ملك بجناحه فسفقه دونهم وَعلا وعلوا مَعَه فَجعل يَقُول {هَؤُلَاءِ بَنَاتِي هن أطهر لكم فَاتَّقُوا الله} إِلَى قَوْله {أَو آوي إِلَى ركن شَدِيد} فَقَالُوا {إِنَّا رسل رَبك لن يصلوا إِلَيْك} فَذَلِك حِين علم أَنهم رسل الله وَقَالَ ملك بجناحه فَمَا عشى تِلْكَ اللَّيْلَة أحد بجناحه إِلَّا عمي فَبَاتُوا بشر لَيْلَة عميا ينتظرون الْعَذَاب فَاسْتَأْذن جِبْرِيل ﵇ فِي هلاكهم فَأذن لَهُ فَاحْتمل الأَرْض الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا وأهوى بهَا حَتَّى سمع أهل سَمَاء الدُّنْيَا صغاء كلابهم وأوقد تَحْتهم نَارا ثمَّ

Melek kanadıyla bir vuruş yaptı ve kanadını önlerine çarptı. [Lût] yukarı çıktı, onlar da onunla birlikte yukarı çıktılar. [Lût]: {هَؤُلَاءِ بَنَاتِي هن أطهر لكم فَاتَّقُوا الله} “İşte kızlarım, onlar sizin için daha temizdir. Allah'tan korkun” ayetinden {أَو آوي إِلَى ركن شَدِيد} “yahut sağlam bir kaleye sığınabilseydim!” kavline kadar olan kısmı söylemeye devam etti. [Elçiler]: {إِنَّا رسل رَبك لن يصلوا إِلَيْك} “Biz Rabbinin elçileriyiz; onlar sana asla ulaşamayacaklar” dediler. İşte o an onların Allah'ın elçileri olduğunu anladı. [Cebrail] kanadıyla bir işaret/darbe vurdu; o gece kanadıyla çarptığı hiç kimse kalmadı ki kör olmasın. Böylece azabı bekleyerek kör halde en kötü bir geceyi geçirdiler. Cebrail (aleyhisselâm) onların helak edilmesi için izin istedi, kendisine izin verildi. Üzerinde bulundukları yeri yüklenip öyle bir indirdi ki dünya semasının ehli köpeklerinin iniltilerini işitti. Altlarında bir ateş yaktı, sonra

قَلبهَا بهم فَسمِعت امْرَأَة لوط الوجبة وَهِي مَعَهم فَالْتَفت فأصابها الْعَذَاب وتبعت سفارهم الْحِجَارَة

onları [yurtlarıyla birlikte] ters yüz etti. Lût'un karısı da onlarla beraberken o korkunç gürültüyü işitti, arkasına baktı ve azap ona da isabet etti; yolcularının ardı sıra da taşlar takip etti.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لما جَاءَت رسل الله لوطاً ﵇ ظن أَنهم ضيفان لِقَوْمِهِ فادناهم حَتَّى أقعدهم قَرِيبا وَجَاء ببناته وَهن ثَلَاثَة فأقعدهن بَين ضيفانه وَبَين قومه فَجَاءَهُ قومه يهرعون إِلَيْهِ فَلَمَّا رَآهُمْ قَالَ {هَؤُلَاءِ بَنَاتِي هن أطهر لكم فَاتَّقُوا الله وَلَا تخزونِ فِي ضَيْفِي} قَالُوا {مَا لنا فِي بناتك من حق وَإنَّك لتعلم مَا نُرِيد قَالَ لَو أَن لي بكم قُوَّة أَو آوي إِلَى ركن شَدِيد} فَالْتَفت إِلَيْهِ جِبْرِيل ﵇ فَقَالَ {إِنَّا رسل رَبك لن يصلوا إِلَيْك} فَلَمَّا دنو طمس أَعينهم فَانْطَلقُوا عميا يركب بَعضهم بَعْضًا حَتَّى إِذا خَرجُوا إِلَى الَّذين بِالْبَابِ قَالُوا: جئناكم من عِنْد أَسحر النَّاس ثمَّ رفعت فِي جَوف اللَّيْل حَتَّى إِنَّهُم يسمعُونَ صَوت الطير فِي جوّ السَّمَاء ثمَّ قلبت عَلَيْهِم فَمن أَصَابَته الائتفاكة أهلكته وَمن خرج مِنْهَا اتبعته حَيْثُ كَانَ حجرا فَقتلته فارتحل ببناته حَتَّى بلغ مَكَان كَذَا من الشَّام مَاتَت ابْنَته الْكُبْرَى فَخرجت عِنْدهَا عين ثمَّ انْطلق حَيْثُ شَاءَ الله أَن يبلغ فَمَاتَتْ الصُّغْرَى فَخرجت عِنْدهَا عين فَمَا بَقِي مِنْهُنَّ إِلَّا الْوُسْطَى

Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve -sahih olduğunu belirterek- Hâkim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiler; o şöyle dedi: Allah'ın elçileri Lût'a (aleyhisselâm) geldiklerinde, Lût onların kavmine gelen misafirler olduğunu zannetti. Onları yaklaştırıp yakınına oturttu. Üç tane olan kızlarını getirip misafirleri ile kavminin arasına oturttu. Kavmi koşarak ona geldi. Lût onları görünce: {هَؤُلَاءِ بَنَاتِي هن أطهر لكم فَاتَّقُوا الله وَلَا تخزونِ فِي ضَيْفِي} “İşte kızlarım, onlar sizin için daha temizdir. Allah'tan korkun ve misafirlerimin önünde beni rezil etmeyin!” dedi. Onlar: {مَا لنا فِي بناتك من حق وَإنَّك لتعلم مَا نُرِيد قَالَ لَو أَن لي بكم قُوَّة أَو آوي إِلَى ركن شَدِيد} “Senin kızlarında bizim bir hakkımız olmadığını bilirsin ve muhakkak sen bizim ne istediğimizi çok iyi biliyorsun. [Lût] dedi ki: Keşke size karşı bir gücüm olsaydı yahut sağlam bir kaleye sığınabilseydim!” dediler. Cebrail (aleyhisselâm) ona dönüp: {إِنَّا رسل رَبك لن يصلوا إِلَيْك} “Biz Rabbinin elçileriyiz; onlar sana asla ulaşamayacaklar” dedi. Kavim yaklaştığında [Cebrail] gözlerini silip kör etti. Kör bir halde birbirlerinin üzerine basarak uzaklaştılar. Nihayet kapıdakilerin yanına çıktıklarında: «İnsanların en sihirbazının yanından size geldik» dediler. Sonra [şehir] gecenin ortasında öyle bir yükseltildi ki göğün boşluğundaki kuşların sesini işitiyorlardı. Ardından üzerlerine ters çevrildi; altüst oluş kime isabet ettiyse onu helak etti, oradan kim çıktıysa nerede olursa olsun bir taş onu takip edip öldürdü. [Lût] kızlarıyla yola çıkıp Şam'ın falanca yerine vardığında büyük kızı öldü ve yanında bir pınar kaynadı. Sonra Allah'ın varmasını dilediği yere doğru gitti, küçük kızı öldü ve yanında bir pınar kaynadı. Kızlarından geriye ortancadan başkası kalmadı.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الْعُقُوبَات عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: أغلق لوط على ضَيفه الْبَاب فجاؤا فكسروا الْبَاب فَدَخَلُوا فطمس جِبْرِيل أَعينهم فَذَهَبت أَبْصَارهم قَالُوا: يَا لوط جئتنا بسحرة فتوعدوه فأوجس فِي نَفسه خيفة إِذا قد ذهب هَؤُلَاءِ يؤذونني

İbn Ebî'd-Dünyâ, Kitâbü'l-Ukûbât'ta İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet etti; o şöyle dedi: Lût misafirlerinin üzerine kapıyı kilitledi. Geldiler, kapıyı kırdılar ve içeri girdiler. Cebrail gözlerini kör etti ve görme yetilerini kaybettiler. "Ey Lût, bize büyücüler getirdin!" dediler ve onu tehdit ettiler. [Lût] kendi içinde: «Bunlar gittiğinde bana eziyet ederler» diye bir korku hissetti.

قَالَ جِبْرِيل {يَا لوط إِنَّا رسل رَبك} إِن موعدهم الصُّبْح قَالَ لوط: السَّاعَة

Cebrail: {يَا لوط إِنَّا رسل رَبك} “Ey Lût! Biz Rabbinin elçileriyiz, onların buluşma vakti sabahtır” dedi. Lût: "Hemen şu an olsun" dedi.

قَالَ جِبْرِيل {أَلَيْسَ الصُّبْح بقريب} قَالَ: السَّاعَة

Cebrail: {أَلَيْسَ الصُّبْح بقريب} “Sabah yakın değil mi?” dedi. [Lût]: "Hemen şu an olsun" dedi.

فَرفعت حَتَّى سمع أهل سَمَاء الدُّنْيَا نُبيح الْكلاب ثمَّ أَقبلت ورموا بِالْحِجَارَةِ

[Şehir] dünya semasının ehli köpeklerin havlamasını duyuncaya kadar yükseltildi, sonra aşağı indirildi ve üzerlerine taş yağdırıldı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {فَأسر بأهلك} يَقُول: سر بهم

İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den (radıyallâhu anh) rivayet etti; o, {فَأسر بأهلك} “Ailenle yola çık” ayeti hakkında: "Onları yürüt [yola çıkar]" demektedir, dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {بِقطع من اللَّيْل} قَالَ: جَوف اللَّيْل

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; o, {بِقطع من اللَّيْل} “Gecenin bir vaktinde” kavli hakkında: "Gecenin ortasında" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {بِقطع} قَالَ سَواد من اللَّيْل

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiler; o, {بِقطع} “Bir vaktinde” kavli hakkında: "Gecenin karanlığında" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن قَتَادَة فِي قَوْله {بِقطع من اللَّيْل} قَالَ: بطَائفَة من اللَّيْل

Abdurrezzâk, Katâde'den rivayet etti; o, {بِقطع من اللَّيْل} “Gecenin bir vaktinde” kavli hakkında: "Gecenin bir kısmında" dedi.

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْوَقْف والابتداء عَن ابْن عَبَّاس ﵄

İbnü'l-Enbârî, el-Vakf ve'l-İbtidâ'da İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet etti:

أَن نَافِع بن الْأَزْرَق ﵁ قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَول الله {فَأسر بأهلك بِقطع من اللَّيْل} مَا الْقطع قَالَ: آخر اللَّيْل سحر

Nâfi' b. el-Ezrak (radıyallâhu anh) ona: "Bana Allah'ın {فَأسر بأهلك بِقطع من اللَّيْل} “Gecenin bir vaktinde ailenle yola çık” kavlinden haber ver; 'kıt'' nedir?" dedi. [İbn Abbâs]: "Gecenin sonu, seher vaktidir" dedi.

قَالَ مَالك بن كنَانَة: ونائحة تقوم بِقطع ليل على رجل أهانته شعوب وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَلَا يلْتَفت مِنْكُم أحد} قَالَ: لَا يتَخَلَّف

Mâlik b. Kinâne şöyle demiştir: "Ve ölümün hor düşürdüğü bir adam için gecenin bir vaktinde ağıt yakan kadın..." İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet etti; o, {وَلَا يلْتَفت مِنْكُم أحد} “İçinizden hiçbiri arkasına bakmasın” kavli hakkında: "Hiç kimse geride kalmasın" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَلَا يلْتَفت مِنْكُم أحد} قَالَ: لَا ينظر وَرَاءه أحد {إِلَّا امْرَأَتك}

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o, {وَلَا يلْتَفت مِنْكُم أحد} “İçinizden hiçbiri arkasına bakmasın” kavli hakkında: "Hiç kimse arkasına bakmasın, {إِلَّا امْرَأَتك} 'karın müstesna'" dedi.

وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن جرير عَن هرون ﵁ قَالَ: فِي حرف ابْن مَسْعُود ﵁ فَأسر بأهلك بِقطع من اللَّيْل إِلَّا امْرَأَتك

Ebû Ubeyd ve İbn Cerîr, Hârûn'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o şöyle dedi: İbn Mes'ûd'un (radıyallâhu anh) kıraatinde: "Karın müstesna, gecenin bir vaktinde ailenle yola çık" şeklindedir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَنَّهَا كَانَت مَعَ لوط لما خرج من الطرية فَسمِعت الصَّوْت فَالْتَفت فَأرْسل الله عَلَيْهَا حجرا فأهلكها

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Bize anlatıldığına göre o [kadın], Lût köyden çıktığında onunla beraberdi. Sesi işitince arkasına baktı; bunun üzerine Allah onun üzerine bir taş gönderip onu helak etti.

فَهِيَ مَعْلُوم مَكَانهَا شَاذَّة عَن الْقَوْم وَهِي فِي مصحف عبد الله وَلَقَد وَفينَا إِلَيْهِ أَهله كلهم إِلَّا عجوزاً فِي الغبر قَالَ: وَلما قيل لَهُ إِن موعدهم الصُّبْح

Onun yeri bellidir, kavimden ayrı düşmüştür. Abdullah'ın [İbn Mes'ûd] mushafında: "Geride kalanlar arasındaki kocakarı hariç, ailesinin tamamını ona tastamam verdik" şeklindedir. [Katâde] dedi ki: Kendisine "Onların buluşma vakti sabahtır" denildiğinde,

قَالَ: إِنِّي أُرِيد أعجل من ذَلِك

[Lût]: "Ben bundan daha acele olmasını istiyorum" dedi.

قَالَ {أَلَيْسَ الصُّبْح بقريب}

[Elçi]: {أَلَيْسَ الصُّبْح بقريب} “Sabah yakın değil mi?” dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ قَالَ: قَالَ لوط: أهلكوهم السَّاعَة

İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den (radıyallâhu anh) rivayet etti; o şöyle dedi: Lût: "Onları hemen şu an helak edin" dedi.

قَالُوا: إِنَّا لن نؤمر إِلَّا بالصبح {أَلَيْسَ الصُّبْح بقريب}

"Biz sadece sabah vaktiyle emrolunduk, {أَلَيْسَ الصُّبْح بقريب} 'Sabah yakın değil mi?'" dediler.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير ﵁ قَالَ: قَالَ لَهُ لوط: اهلكوهم السَّاعَة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o şöyle dedi: Lût ona: "Onları hemen şu an helak et" dedi.

قَالَ لَهُ جِبْرِيل ﵇ {إِن موعدهم الصُّبْح أَلَيْسَ الصُّبْح بقريب} فأنزلت على لوط {أَلَيْسَ الصُّبْح بقريب} قَالَ: فَأمره أَن يسري بأَهْله بِقطع من اللَّيْل وَلَا يلْتَفت مِنْكُم أحد إِلَّا امْرَأَته فَسَار فَلَمَّا كَانَت السَّاعَة الَّتِي أهلكوا فِيهَا أَدخل جِبْرِيل ﵇ جنَاحه فَرَفعهَا حَتَّى سمع أهل السَّمَاء صياح الديكة ونباح الْكلاب فَجعل عاليها سافلها وأمطرنا عَلَيْهَا حِجَارَة من سجيل وَسمعت امْرَأَة لوط الهدة فَقَالَت: واقوماه

Cebrail (aleyhisselâm) ona: {إِن موعدهم الصُّبْح أَلَيْسَ الصُّبْح بقريب} “Onların buluşma vakti sabahtır; sabah yakın değil mi?” dedi. Bunun üzerine Lût'a {أَلَيْسَ الصُّبْح بقريب} “Sabah yakın değil mi?” ayeti indirildi. Dedi ki: [Cebrail] ona gecenin bir vaktinde ailesiyle yola çıkmasını ve karısı hariç içlerinden hiçbirinin arkasına bakmamasını emretti. O da yola çıktı. Helak edildikleri vakit gelince Cebrail (aleyhisselâm) kanadını altına soktu ve gök ehli horozların ötüşünü ve köpeklerin havlamasını işitinceye kadar şehri yükseltti. Sonra altını üstüne getirdi ve üzerlerine pişirilmiş balçıktan taşlar yağdırdık. Lût'un karısı o korkunç gürültüyü işitince: "Vah kavmim!" dedi.

فأدركها حجر فَقَتلهَا

Bunun üzerine bir taş ona yetişip onu öldürdü.

وَأخرج ابْن عدي وَابْن عَسَاكِر عَن أبي الْحلَّة قَالَ: رَأَيْت امْرَأَة لوط قد مسخت حجر تحيض عِنْد كل رَأس شهر

İbn Adiy ve İbn Asâkir, Ebü'l-Hılle'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Lût'un karısını taşa dönüştürülmüş olarak gördüm; her ayın başında hayız kanı akıyordu.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {فَلَمَّا جَاءَ أمرنَا جعلنَا عاليها سافلها} قَالَ: لما أَصْبحُوا عدا جِبْرِيل على قريتهم فنقلها من أَرْكَانهَا ثمَّ أَدخل جنَاحه ثمَّ حملهَا على خوافي جناحيه بِمَا فِيهَا ثمَّ صعد بهَا إِلَى السَّمَاء حَتَّى سمع أهل السَّمَاء نباح كلابهم ثمَّ قَلبهَا فَكَانَ أول مَا سقط مِنْهَا سرادقها فَلم يصب قوما مَا أَصَابَهُم إِن الله طمس على أَعينهم ثمَّ قلب قريتهم وأمطر عَلَيْهِم حِجَارَة من سجيل

İbn Cerîr, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet etti; o, {فَلَمَّا جَاءَ أمرنَا جعلنَا عاليها سافلها} “Emrimiz geldiği zaman oranın altını üstüne getirdik” kavli hakkında şöyle dedi: Sabah olunca Cebrail onların köyüne saldırdı ve onu temellerinden söktü. Sonra kanadını altına soktu, içindekilerle birlikte kanatlarının altına yükledi ve gök ehli köpeklerinin havlamasını işitene kadar göğe yükseltti. Sonra onu ters çevirdi; oradan ilk düşen şey çadırları/köşkleri oldu. Onlara isabet eden şey hiçbir kavme isabet etmemiştir. Muhakkak Allah gözlerini kör etti, sonra köylerini altüst etti ve üzerlerine pişirilmiş balçıktan taşlar yağdırdı.

وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ ﵁ قَالَ: لما اصبحوا نزل جِبْرِيل ﵇ فاقتلع الأَرْض من سبع أَرضين فحملها حَتَّى بلغ السَّمَاء الدُّنْيَا ثمَّ أَهْوى بهَا جِبْرِيل إِلَى الأَرْض

İbn Cerîr, es-Süddî'den (radıyallâhu anh) rivayet etti; o şöyle dedi: Sabah olunca Cebrail (aleyhisselâm) indi, toprağı yedi kat yerin altından söküp çıkardı ve dünya semasına ulaşana kadar onu taşıdı. Sonra Cebrail onu yere doğru fırlattı.

وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي صَالح

Abd b. Humeyd, Ebû Sâlih'ten rivayet etti:

أَن جِبْرِيل ﵇ أَتَى قَرْيَة لوط فَأدْخل يَده تَحت الْقرْيَة ثمَّ رَفعهَا حَتَّى سمع أهل السَّمَاء الدُّنْيَا نباح الْكلاب وأصوات الدياك وأمطر الله عَلَيْهِم الكبريت وَالنَّار

Cebrail (aleyhisselâm) Lût'un köyüne geldi, elini köyün altına soktu ve dünya semasının ehli köpeklerin havlamasını ve horozların seslerini işitinceye kadar yükseltti. Allah da üzerlerine kükürt ve ateş yağdırdı.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن ﵁

Abd b. Humeyd, el-Hasan'dan (radıyallâhu anh) rivayet etti:

أَن جِبْرِيل ﵇ اجتث مَدِينَة قوم لوط من الأَرْض ثمَّ رَفعهَا بجناحه حَتَّى بلغ بهَا حَيْثُ شَاءَ الله ثمَّ جعل عاليها سافلها

Cebrail (aleyhisselâm) Lût kavminin şehrini yerden söküp kopardı, sonra Allah'ın dilediği yere ulaşıncaya kadar onu kanadıyla yükseltti, ardından altını üstüne getirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ ﵁ قَالَ: حدثت أَن الله تَعَالَى بعث جِبْرِيل ﵇ إِلَى المؤتفكة مؤتفكة قوم لوط فاحتملها بجناحه ثمَّ صعد بهَا حَتَّى أَن أهل السَّمَاء ليسمعون نباح كلابهم وأصوات دجاجهم ثمَّ اتبعها الله بِالْحِجَارَةِ يَقُول الله تَعَالَى {جعلنَا عاليها سافلها وأمطرنا عَلَيْهَا حِجَارَة من سجيل} فأهلكها الله وَمن حولهَا من الْمُؤْتَفِكَات فَكُن خمْسا صَنْعَة وصغرة وعصرة ودوماً وسدوم وَهِي الْقرْيَة الْعُظْمَى

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o şöyle dedi: Bana anlatıldığına göre Allah Teâlâ, Cebrail'i (aleyhisselâm) Mü'tefike'ye -Lût kavminin altüst edilen şehirlerine- gönderdi. [Cebrail] orayı kanadıyla yüklendi ve gök ehli onların köpeklerinin havlamasını ve tavuklarının seslerini işitecek derecede yukarı çıkardı. Sonra Allah onu taşlarla takip ettirdi. Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: {جعلنَا عاليها سافلها وأمطرنا عَلَيْهَا حِجَارَة من سجيل} “Oranın altını üstüne getirdik ve üzerine pişirilmiş balçıktan taşlar yağdırdık”. Böylece Allah orayı ve çevresindeki altüst edilmiş şehirleri helak etti. Bunlar beş taneydi: San'a, Sağra, Asra, Dûmâ ve en büyük köy olan Sedûm.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: ذكر لنا أَنَّهَا ثَلَاث قرى فِيهَا من الْعدَد مَا شَاءَ الله أَن يكون من الْكَثْرَة ذكر لنا أَنه كَانَ مِنْهَا أَرْبَعَة آلَاف ألف وَهِي سدوم قَرْيَة بَين الْمَدِينَة وَالشَّام

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o şöyle dedi: Bize anlatıldığına göre bunlar, içinde Allah'ın dilediği kadar çok sayıda insanın bulunduğu üç köydü. Bize bildirildiğine göre oradakilerin sayısı dört milyondu. Bu da Medine ile Şam arasında bir köy olan Sedûm'dur.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {حِجَارَة من سجيل} قَالَ: من طين

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiler; o, {حِجَارَة من سجيل} “Pişirilmiş balçıktan taşlar” kavli hakkında: "Çamurdan" dedi.

وَفِي قَوْله {مسوّمة} قَالَ: السّوم بَيَاض فِي حمرَة

Ve O'nun {مسوّمة} “İşaretlenmiş” kavli hakkında da: "Sîmâ, kırmızılık içindeki beyazlıktır" dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler:

رَضِي الله عَنْهُمَا فِي قَوْله {حِجَارَة من سجيل} قَالَ: هِيَ بِالْفَارِسِيَّةِ سنك وكل حجر وطين

(radıyallâhu anhümâ) O, {حِجَارَة من سجيل} “Pişirilmiş balçıktan taşlar” kavli hakkında: "O, Farsçada 'seng ve gil'dir; taş ve çamur demektir" dedi.

وَفِي قَوْله {مسوّمة} قَالَ: معلمة

Ve {مسوّمة} “İşaretlenmiş” kavli hakkında: "Damgalanmış/işaretlenmiş" dedi.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {حِجَارَة من سجيل} قَالَ: بِالْفَارِسِيَّةِ أوّلها حِجَارَة وَآخِرهَا طين

Firyâbî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o, {حِجَارَة من سجيل} “Pişirilmiş balçıktan taşlar” kavli hakkında: "Farsçada; başı taş, sonu çamurdur" dedi.

وَفِي قَوْله {مسوّمة} قَالَ: معلمة

Ve {مسوّمة} “İşaretlenmiş” kavli hakkında: "Damgalanmış/işaretlenmiş" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد ﵁ {حِجَارَة من سجيل} قَالَ: هِيَ كلمة أَعْجَمِيَّة عربت سنك وكل

Abd b. Humeyd, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {حِجَارَة من سجيل} “Pişirilmiş balçıktan taşlar” hakkında rivayet etti; [Mücâhid]: "O, Arapçalaştırılmış yabancı bir kelimedir; 'seng ve gil'dir" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {حِجَارَة من سجيل} قَالَ: حِجَارَة فِيهَا طين

Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {حِجَارَة من سجيل} “Pişirilmiş balçıktan taşlar” hakkında rivayet etti; [İbn Abbâs]: "İçinde çamur bulunan taşlardır" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {حِجَارَة من سجيل} قَالَ: من طين {منضود} مصفوفة {مسوّمة} مطوّقة بهَا نصح من حمرَة {وَمَا هِيَ من الظَّالِمين بِبَعِيد} لم يدْرَأ مِنْهَا ظَالِم بعدهمْ

Abdurrezzâk, İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den rivayet ettiler; o, {حِجَارَة من سجيل} “Pişirilmiş balçıktan taşlar” kavli hakkında: "Çamurdan", {منضود} “küme küme dizilmiş” kavli hakkında: "Sıra sıra dizilmiş", {مسوّمة} “İşaretlenmiş” kavli hakkında: "Kırmızı renkli bir kuşakla kuşatılmış", {وَمَا هِيَ من الظَّالِمين بِبَعِيد} “Ve o, zalimlerden uzak değildir” kavli hakkında: "Onlardan sonra gelen hiçbir zalim ondan korunmuş/kurtulmuş değildir" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الرّبيع ﵁ فِي قَوْله {منضود} قَالَ: قد نضد بعضه على بعض

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, er-Rebî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o, {منضود} “Küme küme dizilmiş” kavli hakkında: "Bir kısmı diğerinin üzerine dizilmiş" dedi.

وَفِي قَوْله {مسوّمة} قَالَ: عَلَيْهَا سِيمَا خطوط صفر

Ve {مسوّمة} “İşaretlenmiş” kavli hakkında: "Üzerinde sarı çizgilerden bir işaret vardır" dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج ﵁ قَالَ: حِجَارَة مسوّمة لَا تشاكل حِجَارَة الأَرْض

Ebü'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den (radıyallâhu anh) rivayet etti; o şöyle dedi: "İşaretlenmiş taşlar, yeryüzünün taşlarına benzemez."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {حِجَارَة من سجيل} قَالَ: السَّمَاء الدُّنْيَا وَالسَّمَاء الدُّنْيَا اسْمهَا سجيل

İbn Cerîr, İbn Zeyd'den (radıyallâhu anh) rivayet etti; o, {حِجَارَة من سجيل} “Pişirilmiş balçıktan taşlar” kavli hakkında: "Dünya semasıdır; dünya semasının ismi Siccîl'dir" dedi.

وَأخرج ابْن شيبَة عَن ابْن سابط ﵁ فِي قَوْله {حِجَارَة من سجيل} قَالَ: هِيَ بِالْفَارِسِيَّةِ

İbn Ebî Şeybe, İbn Sâbit'ten (radıyallâhu anh) rivayet etti; o, {حِجَارَة من سجيل} “Pişirilmiş balçıktan taşlar” kavli hakkında: "O, Farsçadır" dedi.

وَأخرج إِسْحَق بن بشر وَابْن عَسَاكِر عَن مُجَاهِد ﵁

İshak b. Bişr ve İbn Asâkir, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler;

أَنه سَأَلَ هَل بَقِي من قوم لوط أحد قَالَ: لَا إِلَّا رجل بَقِي أَرْبَعِينَ يَوْمًا كَانَ تَاجِرًا بِمَكَّة فَجَاءَهُ حجر ليصيبه فِي الْحرم فَقَامَتْ إِلَيْهِ مَلَائِكَة الْحرم فَقَالُوا للحجر ارْجع من حَيْثُ جِئْت فَإِن الرجل فِي حرم الله

Ona: "Lût kavminden geriye kalan oldu mu?" diye soruldu. [Mücâhid] şöyle dedi: "Hayır, ancak Mekke'de tüccar olan ve kırk gün kalan bir adam kaldı. Harem'de iken ona isabet etmek üzere bir taş geldi. Bunun üzerine Harem'in melekleri taşa karşı durup taşa: 'Geldiğin yere geri dön; çünkü bu adam Allah'ın Haremindedir' dediler.

فَرجع الْحجر فَوقف خَارِجا من الْحرم أَرْبَعِينَ يَوْمًا بَين السَّمَاء وَالْأَرْض حَتَّى قضى الرجل تِجَارَته فَلَمَّا خرج أَصَابَهُ الْحجر خَارِجا من الْحرم

Taş geri döndü ve adam ticaretini bitirinceye kadar kırk gün boyunca Harem'in dışında, gökle yer arasında bekledi. Adam Harem'den dışarı çıktığında taş ona Harem'in dışında isabet etti.

يَقُول الله {وَمَا هِيَ من الظَّالِمين بِبَعِيد} يَعْنِي من ظالمي هَذِه الْأمة بِبَعِيد

Allah Teâlâ {وَمَا هِيَ من الظَّالِمين بِبَعِيد} “Ve o, zalimlerden uzak değildir” buyurmaktadır; yani bu ümmetin zalimlerinden uzak değildir."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَمَا هِيَ من الظَّالِمين بِبَعِيد} قَالَ: يرهب بهَا قُريْشًا أَن يصيبهم مَا أصَاب الْقَوْم

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o, {وَمَا هِيَ من الظَّالِمين بِبَعِيد} “Ve o, zalimlerden uzak değildir” kavli hakkında: "O kavmin başına gelenlerin kendi başlarına da gelmesiyle Kureyş'i korkutmaktadır" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ {وَمَا هِيَ من الظَّالِمين بِبَعِيد} يَقُول: من ظلمَة الْعَرَب إِن لم يُؤمنُوا أَن يعذبوا بهَا

İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den (radıyallâhu anh) rivayet etti; o, {وَمَا هِيَ من الظَّالِمين بِبَعِيد} “Ve o, zalimlerden uzak değildir” hakkında: "Eğer iman etmezlerse onunla azap edilecekleri konusunda Arapların zalimlerinden [uzak değildir] demektedir" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الرّبيع فِي الْآيَة قَالَ: كل ظَالِم فِيمَا سمعنَا قد جعل بحذائه حجر ينْتَظر مَتى يُؤمر أَن يَقع بِهِ فخوف الظلمَة فَقَالَ: وَمَا هِيَ من الظَّالِمين بِبَعِيد

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, er-Rebî'den bu ayet hakkında rivayet ettiler; o şöyle dedi: "İşittiğimize göre her zalimin hizasına, üzerine düşmesi ne zaman emredilecek diye bekleyen bir taş konulmuştur." Böylece zalimleri korkuttu ve: {وَمَا هِيَ من الظَّالِمين بِبَعِيد} “Ve o, zalimlerden uzak değildir” buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ {وَمَا هِيَ من الظَّالِمين بِبَعِيد} قَالَ: من ظالمي هَذِه الْأمة ثمَّ يَقُول: وَالله مَا أَجَارَ الله مِنْهَا ظَالِما بعد

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o, {وَمَا هِيَ من الظَّالِمين بِبَعِيد} “Ve o, zalimlerden uzak değildir” kavli hakkında: "Bu ümmetin zalimlerinden [uzak değildir]" dedi, sonra şöyle buyurdu: "Vallahi Allah ondan sonra hiçbir zalimi bundan korumamıştır."

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي ذمّ الملاهي وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن مُحَمَّد بن الْمُنْكَدر وَيزِيد بن حَفْصَة وَصَفوَان بن سليم

İbn Ebî'd-Dünyâ 'Zemmü'l-Melâhî'de, İbnü'l-Münzir ve Beyhakî 'Şuabü'l-Îmân'da; Muhammed b. el-Münkedir, Yezîd b. Hafsa ve Safvân b. Süleym'den rivayet ettiler:

أَن خَالِد بن الْوَلِيد كتب إِلَى أبي بكر الصّديق ﵁ أَنه قد وجد رجلا فِي بعض نواحي الْعَرَب ينْكح كَمَا كَانَت تنْكح الْمَرْأَة وَقَامَت عَلَيْهِ بذلك الْبَيِّنَة فَاسْتَشَارَ أَبُو بكر رَضِي الله أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ فَقَالَ عَليّ بن أبي طَالب ﵁: إِن هَذَا ذَنْب لم يعْص الله بِهِ أمة من الْأُمَم إِلَّا أمة وَاحِدَة فَصنعَ الله بهَا مَا قد علمتمأرى أَن تحرقه بالنَّار فَاجْتمع أَصْحَاب النَّبِي ﷺ على أَن يحرقوه بالنَّار فَكتب أَبُو بكر ﵁ إِلَى خَالِد ﵁ أَن احرقه بالنَّار ثمَّ حرقهم ابْن الزبير ﵁ فِي إمارته ثمَّ حرقهم هِشَام بن عبد الْملك

Hâlid b. el-Velîd, Ebû Bekir es-Sıddîk'a (radıyallâhu anh) mektup yazarak Arap bölgelerinin birinde kadınla cinsel ilişkiye girildiği gibi kendisiyle cinsel ilişkiye girilen bir adam bulduğunu ve buna dair aleyhine delil ikame edildiğini bildirdi. Ebû Bekir (radıyallâhu anh), Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashâbına danıştı. Ali b. Ebî Tâlib (radıyallâhu anh) şöyle dedi: "Bu öyle bir günahtır ki, ümmetlerden sadece tek bir ümmet bununla Allah'a isyan etmiştir. Allah'ın onlara ne yaptığını ise biliyorsunuz. Onu ateşle yakmanı uygun görüyorum." Bunun üzerine Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashâbı onu ateşle yakma konusunda görüş birliğine vardı. Ebû Bekir (radıyallâhu anh) de Hâlid'e (radıyallâhu anh) onu ateşle yakmasını yazdı. Daha sonra İbnü'z-Zübeyr (radıyallâhu anh) kendi emirliği döneminde onları yaktı, ardından Hişâm b. Abdilmelik de onları yaktı.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ربيعَة بن أبي عبد الرَّحْمَن الرَّأْي قَالَ: عذب الله قوم لوط فَرَمَاهُمْ بحجارة من سجيل فَلَا ترفع تِلْكَ الْعقُوبَة عَمَّن عمل عمل قوم لوط

İbnü'l-Münzir, Rebîatü'r-Re'y olarak bilinen Rebîa b. Ebî Abdirrahmân'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Allah Lût kavmine azap etti ve onları pişirilmiş balçıktan taşlarla taşladı. Lût kavminin amelini işleyen kimseden de bu ceza kaldırılmaz."

الْآيَات ٨٤ - ٨٨

84 - 88. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {إِنِّي أَرَاكُم بِخَير} قَالَ: رخص السّعر {وَإِنِّي أَخَاف عَلَيْكُم عَذَاب يَوْم مُحِيط} قَالَ: غلاء السّعر

İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiler; o, {إِنِّي أَرَاكُم بِخَير} “Şüphesiz ben sizi bir hayır (bolluk) içinde görüyorum” kavli hakkında: "Fiyatların ucuzluğu", {وَإِنِّي أَخَاف عَلَيْكُم عَذَاب يَوْم مُحِيط} “Ve şüphesiz ben, sizi kuşatacak bir günün azabından korkuyorum” kavli hakkında ise: "Fiyatların pahalılığı" dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {بَقِيَّة الله} قَالَ: رزق الله

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o, {بَقِيَّة الله} “Allah'ın bıraktığı (helal kazanç)” kavli hakkında: "Allah'ın rızkıdır" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {بَقِيَّة الله خير لكم} يَقُول: حظكم من ربكُم خير لكم

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den rivayet ettiler; o, {بَقِيَّة الله خير لكم} “Allah'ın bıraktığı (helal kazanç), sizin için daha hayırlıdır” kavli hakkında: "Rabbinizden olan payınız sizin için daha hayırlıdır, demektedir" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {بَقِيَّة الله} يَقُول: طَاعَة الله

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o, {بَقِيَّة الله} “Allah'ın bıraktığı” kavli hakkında: "Allah'a itaattir, demektedir" dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الرّبيع ﵁ فِي قَوْله {بَقِيَّة الله} قَالَ: وَصِيَّة الله {خير لكم}

Ebü'ş-Şeyh, er-Rebî'den (radıyallâhu anh) rivayet etti; o, {بَقِيَّة الله} “Allah'ın bıraktığı” kavli hakkında: "Allah'ın vasiyeti/öğüdü {خير لكم} 'sizin için daha hayırlıdır'" dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {بَقِيَّة الله} قَالَ: رزق الله خير لكم من بخسكم النَّاس

Ebü'ş-Şeyh, el-Hasan'dan (radıyallâhu anh) rivayet etti; o, {بَقِيَّة الله} “Allah'ın bıraktığı” kavli hakkında: "Allah'ın rızkı, sizin insanlara eksik ölçüp tartmanızdan daha hayırlıdır" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْأَعْمَش ﵁ فِي قَوْله {أصلاتك تأمرك} قَالَ: أقراءتك

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, el-A'meş'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o, {أصلاتك تأمرك} “Namazın mı sana emrediyor?” kavli hakkında: "Okuman mı?" dedi.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن الْأَحْنَف ﵁

İbn Asâkir, el-Ahnef'ten (radıyallâhu anh) rivayet etti:

أَن شعيباً كَانَ أَكثر الْأَنْبِيَاء صَلَاة

Şuayb, peygamberlerin en çok namaz kılanı idi.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {يَا شُعَيْب أصلاتك تأمرك} الْآيَة

İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Zeyd'den (radıyallâhu anh) {يَا شُعَيْب أصلاتك تأمرك} “Ey Şuayb! Namazın mı sana emrediyor?” ayeti hakkında rivayet ettiler;

قَالَ: نَهَاهُم عَن قطع هَذِه الدَّنَانِير وَالدَّرَاهِم فَقَالُوا: إِنَّمَا هِيَ أَمْوَالنَا نَفْعل فِيهَا مَا نشَاء إِن شِئْنَا قَطعْنَاهَا وَإِن شِئْنَا أحرقناها وَإِن شِئْنَا طرحناها

[İbn Zeyd] şöyle dedi: "[Şuayb] onları bu dinarları ve dirhemleri kesmekten (kırpmaktan) nehyetti. Onlar da: 'Bunlar ancak bizim mallarımızdır; onlarda dilediğimizi yaparız. İstersek onları keseriz, istersek yakarız, istersek atarız' dediler."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ ﵁ قَالَ: عذب قوم شُعَيْب فِي قطعهم الدَّرَاهِم وَهُوَ قَوْله {أَو أَن نَفْعل فِي أَمْوَالنَا مَا نشَاء}

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Muhammed b. Kâ'b el-Kurazî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o şöyle dedi: "Şuayb kavmi, dirhemleri kesmeleri (kırpmaları) sebebiyle azap edildiler. İşte {أَو أَن نَفْعل فِي أَمْوَالنَا مَا نشَاء} 'Yoksa mallarımızda dilediğimizi yapmamızı mı [yasaklıyor]?' kavli budur."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن زيد بن أسلم ﵁ {أَو أَن نَفْعل فِي أَمْوَالنَا مَا نشَاء} قَالَ: قرض الدَّرَاهِم وَهُوَ من الْفساد فِي الأَرْض

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Zeyd b. Eslem'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o, {أَو أَن نَفْعل فِي أَمْوَالنَا مَا نشَاء} “Yoksa mallarımızda dilediğimizi yapmamızı mı [yasaklıyor]?” kavli hakkında: "Dirhemleri kırpmaktır ki bu, yeryüzünde fesat çıkarmaktandır" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن سعد وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ وَعبد بن حميد عَن سعيد بن الْمسيب ﵁ قَالَ: قطع الدَّرَاهِم وَالدَّنَانِير المثاقيل الَّتِي قد جَازَت بَين النَّاس وعرفوها من الْفساد فِي الأَرْض

Abdurrezzâk, İbn Sa'd, İbnü'l-Münzir, Ebü'ş-Şeyh ve Abd b. Humeyd, Saîd b. el-Müseyyeb'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o şöyle dedi: "İnsanlar arasında geçerli olan ve onların tanıdığı dirhemleri ve ayarlı dinarları kesmek (kırpmak), yeryüzünde fesat çıkarmaktandır."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ربيعَة بن أبي هِلَال

Ebü'ş-Şeyh, Rebîa b. Ebî Hilâl'den rivayet etti:

أَن ابْن الزبير عاقب فِي قرض الدِّرْهَم

İbnü'z-Zübeyr, dirhemi kırpma konusunda ceza uyguladı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {إِنَّك لأَنْت الْحَلِيم الرشيد} قَالَ: يَقُولُونَ: إِنَّك لست بحليم وَلَا رشيد

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {إِنَّك لأَنْت الْحَلِيم الرشيد} “Gerçekten sen yumuşak huylu, aklı başında birisin!” kavli hakkında rivayet ettiler; [İbn Abbâs]: "'Sen ne yumuşak huylusun ne de aklı başındasın' diyorlar" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ {إِنَّك لأَنْت الْحَلِيم الرشيد} استهزاء بِهِ

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) {إِنَّك لأَنْت الْحَلِيم الرشيد} “Gerçekten sen yumuşak huylu, aklı başında birisin!” kavli hakkında: "Onunla alay etmek amacıyla [böyle dediler]" dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {وَرَزَقَنِي مِنْهُ رزقا حسنا} قَالَ: الْحَلَال

İbn Ebî Hâtim, ed-Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) rivayet etti; o, {وَرَزَقَنِي مِنْهُ رزقا حسنا} “Ve bana katından güzel bir rızık vermişken” kavli hakkında: "Helaldir" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ {وَمَا أُرِيد أَن أخالفكم إِلَى مَا أنهاكم عَنهُ} يَقُول: لم أك لأنهاكم عَن أَمر واركبه

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o, {وَمَا أُرِيد أَن أخالفكم إِلَى مَا أنهاكم عَنهُ} “Size yasakladığım şeylerde size aykırı davranmak istemiyorum” kavli hakkında: "Sizi bir şeyden nehyedip de kendim onu işleyecek değilim, demektedir" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مَسْرُوق ﵁

İbn Ebî Hâtim, Mesrûk'tan (radıyallâhu anh) rivayet etti:

أَن امْرَأَة جَاءَت إِلَى ابْن مَسْعُود ﵁ فَقَالَت: اتنهى عَن المواصلة قَالَ: نعم

Bir kadın İbn Mes'ûd'a (radıyallâhu anh) gelip: "Saç eklemeyi yasaklıyor musun?" dedi. [İbn Mes'ûd]: "Evet" dedi.

قَالَت: فَلَعَلَّهُ فِي بعض نِسَائِك فَقَالَ: مَا حفظت إِذا وَصِيَّة العَبْد الصَّالح {وَمَا أُرِيد أَن أخالفكم إِلَى مَا أنهاكم عَنهُ}

Kadın: "Belki de senin kadınlarından birinde vardır?" dedi. Bunun üzerine [İbn Mes'ûd]: "O zaman ben salih kulun {وَمَا أُرِيد أَن أخالفكم إِلَى مَا أنهاكم عَنهُ} 'Size yasakladığım şeylerde size aykırı davranmak istemiyorum' vasiyetini tutmamış olurum" dedi.

وَأخرج أَحْمد عَن مُعَاوِيَة الْقشيرِي

Ahmed, Muâviye el-Kuşeyrî'den rivayet etti:

أَن أَخَاهُ مَالِكًا قَالَ: يَا مُعَاوِيَة إِن مُحَمَّدًا أَخذ جيراني فَانْطَلق إِلَيْهِ فَانْطَلَقت مَعَه إِلَيْهِ فَقَالَ: دع لي جيراني فقد كَانُوا أَسْلمُوا فَأَعْرض عَنهُ فَقَالَ: أَلا وَالله إِن النَّاس يَزْعمُونَ أَنَّك تَأمر بِالْأَمر وتخالف إِلَى غَيره

Kardeşi Mâlik şöyle dedi: "Ey Muâviye! Muhammed komşularımı tutukladı, ona git." Bunun üzerine onunla birlikte [Peygamber'e] gittim. [Mâlik]: "Komşularımı bana bağışla (serbest bırak), onlar Müslüman olmuşlardı" dedi. [Peygamber] ondan yüz çevirdi. Bunun üzerine [Mâlik]: "Dikkat edin, vallahi insanlar senin bir şeyi emredip kendin başkasına muhalefet ettiğini iddia ediyorlar!" dedi.

فَقَالَ: أَو قد فَعَلُوهَا لَئِن فعلت ذَلِك لَكَانَ عَليّ وَمَا كَانَ عَلَيْهِم

Bunun üzerine [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Yoksa bunu söylediler mi? Eğer ben bunu yapsaydım, [vebâli] benim aleyhime olurdu, onların aleyhine olmazdı" buyurdu.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مَالك بن دِينَار ﵁ أَنه قَرَأَ هَذِه الْآيَة {وَمَا أُرِيد أَن أخالفكم إِلَى مَا أنهاكم عَنهُ} قَالَ: بَلغنِي أَنه يدعى يَوْم الْقِيَامَة بالمذكر الصَّادِق فَيُوضَع على رَأسه تَاج الْملك ثمَّ يُؤمر بِهِ إِلَى الْجنَّة فَيَقُول: إلهي إِن فِي مقَام الْقِيَامَة أَقْوَامًا قد كَانُوا يعينوني فِي الدُّنْيَا على مَا كنت عَلَيْهِ

Ebü'ş-Şeyh, Mâlik b. Dînâr'dan (radıyallâhu anh) rivayet etti; o, bu ayeti {وَمَا أُرِيد أَن أخالفكم إِلَى مَا أنهاكم عَنهُ} “Size yasakladığım şeylerde size aykırı davranmak istemiyorum” okudu ve şöyle dedi: "Bana ulaştığına göre kıyamet günü ona 'Doğru sözlü vaiz/hatırlatıcı' diye seslenilir ve başına meliklik tacı konulur, sonra da cennete götürülmesi emredilir. O da der ki: 'İlahım! Kıyamet mevkiinde dünyadayken benim üzerimde bulunduğum yolda bana yardım eden birtakım topluluklar vardır.'

قَالَ: فيفعل بهم مثل مَا فعل بِهِ ثمَّ ينْطَلق يقودهم إِلَى الْجنَّة لكرامته على الله

[Mâlik b. Dînâr] dedi ki: 'Bunun üzerine ona yapılanın benzeri onlara da yapılır, sonra Allah katındaki ikramından dolayı onları cennete doğru önlerinde götürür.'"

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن أبي إِسْحَق الْفَزارِيّ ﵁ قَالَ: مَا أردْت أمرا قطّ فتلوت عِنْده هَذِه الْآيَة إِلَّا عزم لي على الرشد {إِن أُرِيد إِلَّا الإِصلاح مَا اسْتَطَعْت وَمَا توفيقي إِلَّا بِاللَّه عَلَيْهِ توكلت وَإِلَيْهِ أنيب}

Ebü'ş-Şeyh, Ebû İshak el-Fezârî'den (radıyallâhu anh) rivayet etti; o şöyle dedi: "Bir işe niyetlenip de yanında bu ayeti okuduğumda mutlaka bana doğruya yönelme kararlılığı verildi: {إِن أُرِيد إِلَّا الإِصلاح مَا اسْتَطَعْت وَمَا توفيقي إِلَّا بِاللَّه عَلَيْهِ توكلت وَإِلَيْهِ أنيب} 'Gücüm yettiğince ıslah etmekten başka bir şey istemiyorum. Başarım ancak Allah iledir. Yalnız O'na tevekkül ettim ve yalnız O'na yönelirim.'"

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَإِلَيْهِ أنيب} قَالَ: إِلَيْهِ أرجع

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o, {وَإِلَيْهِ أنيب} “Ve yalnız O'na yönelirim” kavli hakkında: "Yalnız O'na dönerim" dedi.

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن عَليّ قَالَ: قلت: يَا رَسُول الله أوصني قَالَ قل رَبِّي الله ثمَّ اسْتَقِم

Ebû Nuaym 'el-Hilye'de Ali'den rivayet etti; [Ali] dedi ki: Dedim ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Bana vasiyette bulun." Şöyle buyurdu: "'Rabbim Allah'tır' de, sonra dosdoğru ol."

قلت: رَبِّي الله وَمَا توفيقي إِلَّا بِاللَّه عَلَيْهِ توكلت وَإِلَيْهِ أنيب

Dedim ki: "Rabbim Allah'tır, başarım ancak Allah iledir, yalnız O'na tevekkül ettim ve yalnız O'na yönelirim."

قَالَ: لِيَهنك الْعلم أَبَا الْحسن لقد شربت الْعلم شرباً ونهلته نهلاً

[Resûlullah] buyurdu ki: "İlim sana afiyet ve bereket olsun ey Ebü'l-Hasan! İlimden kana kana içtin ve onu tam anlamıyla yudumladın."

فِي إِسْنَاده مُحَمَّد بن يُونُس الكريمي

İsnadında Muhammed b. Yûnus el-Küraymî vardır.

الْآيَات ٨٩ - ٩٧

89 - 97. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ {لَا يجرمنكم شقاقي} لايحملنكم فراقي

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiler; o, {لَا يجرمنكم شقاقي} “Bana olan muhalefetiniz sakın sizi sürüklemesin...” kavli hakkında: "Benden ayrılmanız sakın sizi [günaha] sevk etmesin" dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ {شقاقي} قَالَ: عدواني

İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet etti; o, {شقاقي} “Bana olan muhalefetiniz” kavli hakkında: "Bana düşmanlığınız" dedi.

وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق جُوَيْبِر عَن الضَّحَّاك ﵁ عَن ابْن عَبَّاس

İshak b. Bişr ve İbn Asâkir, Cüveybir tarikinden, ed-Dahhâk'tan (radıyallâhu anh), o da İbn Abbâs'tan rivayet etti: