وَأخرج ابْن الْمُبَارك وَعبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {فَهُوَ كظيم} قَالَ: كظم على الْحزن فَلم يقل إِلَّا خيرا أَو فِي لفظ: يردد حزنه فِي جَوْفه وَلم يتَكَلَّم بِسوء
İbnü'l-Mübârek, Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {فَهُوَ كَظِيمٌ} “ve o kahrından yutkunup duruyordu” ayeti hakkında: "Hüznünü içine atar, hayırdan başka bir şey söylemezdi" dediğini, bir lafızda ise: "Hüznünü içinde döndürüp durur, kötü bir söz konuşmazdı" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عَطاء الْخُرَاسَانِي ﵁ فِي قَوْله {فَهُوَ كظيم} قَالَ: فَهُوَ مكروب
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Atâ el-Horasânî radıyallâhu anh'tan {فَهُوَ كَظِيمٌ} “ve o kahrından yutkunup duruyordu” ayeti hakkında: "O kederliydi" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {كظيم} قَالَ: مكروب
İbn Ebî Hâtim, İkrime radıyallâhu anh'tan {كَظِيمٌ} “kahrından yutkunup duruyordu” ayeti hakkında: "Kederliydi" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: الكظيم الكمد
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Dahhâk radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini rivayet etti: "el-Kezîm (الكظيم), kederli demektir."
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ {فَهُوَ كظيم} قَالَ: مكمود
İbn Cerîr, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {فَهُوَ كَظِيمٌ} “ve o kahrından yutkunup duruyordu” ayeti hakkında: "İçi kederle doluydu" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ قَالَ: الكظيم الَّذِي لَا يتَكَلَّم بلغ بِهِ الْحزن حَتَّى كَانَ لَا يكلمهم
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Zeyd radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini rivayet etti: "el-Kezîm, konuşmayan kimsedir; hüzün onu öyle bir dereceye getirmişti ki onlarla konuşmaz olmuştu."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن لَيْث بن أبي سليم ﵁ أَن جِبْرِيل ﵇ دخل على يُوسُف ﵇ فِي السجْن فَعرفهُ فَقَالَ لَهُ: أَيهَا الْملك الْكَرِيم على ربه هَل لَك علم بِيَعْقُوب قَالَ نعم
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Leys b. Ebî Süleym radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Cibrîl aleyhisselâm zindanda Yûsuf'un aleyhisselâm yanına girdi. [Yûsuf] onu tanıdı ve ona: "Ey Rabbi katında şerefli olan melek! Ya'kûb hakkında bilgin var mı?" dedi. O da: "Evet" dedi.
قَالَ: مَا فعل قَالَ: ابْيَضَّتْ عَيناهُ من الْحزن عَلَيْك
[Yûsuf]: "O ne yaptı?" dedi. [Cibrîl]: "Sana olan hüznünden gözleri ağardı" dedi.
قَالَ: فَمَاذَا بلغ من حزنه قَالَ: حزن سبعين مثكلة
[Yûsuf]: "Hüznü ne dereceye ulaştı?" dedi. [Cibrîl]: "Evladını kaybetmiş yetmiş kadının hüznüne [ulaştı]" dedi.
قَالَ: هَل لَهُ على ذَلِك من أجر قَالَ: نعم
[Yûsuf]: "Buna karşılık onun için bir ecir var mı?" dedi. [Cibrîl]: "Evet" dedi.
أجر مائَة شَهِيد
"Yüz şehidin ecrine [denktir]."
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق لَيْث عَن ثَابت الْبنانِيّ ﵁ مثله سَوَاء
İbn Cerîr, Leys tarikiyle Sâbit el-Bünânî radıyallâhu anh'tan bunun aynısını rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق لَيْث بن أبي سليم عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: حدثت أَن جِبْرِيل ﵇ دخل على يُوسُف ﵇ وَهُوَ بِمصْر فِي صُورَة رجل فَلَمَّا رَآهُ يُوسُف ﵇ عرفه فَقَامَ إِلَيْهِ فَقَالَ: أَيهَا الْملك الطّيب رِيحه الطَّاهِر ثِيَابه الْكَرِيم على ربه هَل لَك بِيَعْقُوب من علم قَالَ: نعم
İbn Cerîr, Leys b. Ebî Süleym tarikiyle Mücâhid radıyallâhu anh'tan şöyle dediğini rivayet etti: Bana anlatıldığına göre Cibrîl aleyhisselâm, Mısır'da iken Yûsuf'un aleyhisselâm yanına bir adam suretinde girdi. Yûsuf aleyhisselâm onu görünce tanıdı ve ona doğru kalkıp şöyle dedi: "Ey kokusu hoş, elbiseleri tertemiz, Rabbi katında pek şerefli olan melek! Ya'kûb hakkında bilgin var mı?" O da: "Evet" dedi.
قَالَ: فَكيف هُوَ
[Yûsuf]: "O nasıldır?" dedi.
فَقَالَ: ذهب بَصَره
Bunun üzerine [Cibrîl]: "Gözleri gitti" dedi.
قَالَ: وَمَا الَّذِي أذهب بَصَره قَالَ: الْحزن عَلَيْك
[Yûsuf]: "Gözlerini gideren nedir?" dedi. [Cibrîl]: "Sana olan hüznüdür" dedi.
قَالَ: فَمَا أعطي على ذَلِك قَالَ: أجر سبعين شَهِيدا
[Yûsuf]: "Buna karşılık ona ne verildi?" dedi. [Cibrîl]: "Yetmiş şehit ecri" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن عبد الله بن أبي جَعْفَر ﵁ قَالَ: دخل جِبْرِيل ﵇ على يُوسُف ﵇ فِي السجْن فَقَالَ لَهُ يُوسُف: يَا جِبْرِيل مَا بلغ من حزن أبي قَالَ: حزن سبعين ثَكْلَى
İbn Cerîr, Abdullah b. Ebî Ca'fer radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Cibrîl aleyhisselâm zindanda Yûsuf'un aleyhisselâm yanına girdi. Yûsuf ona: "Ey Cibrîl! Babamın hüznü ne dereceye ulaştı?" dedi. O da: "Evladını kaybetmiş yetmiş kadının hüznüne [ulaştı]" dedi.
قَالَ: فَمَا بلغ أجره من الله قَالَ: أجر مائَة شَهِيد
[Yûsuf]: "Allah katından onun ecri neye ulaştı?" dedi. [Cibrîl]: "Yüz şehidin ecrine" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن خلف بن حَوْشَب مثله
İbn Ebî Şeybe, Halef b. Havşeb'den bunun benzerini rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ قَالَ: لما أَتَى جِبْرِيل ﵇ يُوسُف عَلَيْهِ
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Vehb b. Münebbih radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Cibrîl aleyhisselâm, Yûsuf aleyhisselâm'a
السَّلَام بالبشرى وَهُوَ فِي السجْن قَالَ: هَل تعرفنِي أَيهَا الصّديق قَالَ: أرى صُورَة طَاهِرَة وريحاً طيبَة لَا تشبه أَرْوَاح الخاطئين
müjde ile henüz o zindandayken geldiğinde: 'Ey Sıddîk! Beni tanıyor musun?' dedi. [Yûsuf]: 'Günahkârların kokularına benzemeyen tertemiz bir suret ve hoş bir koku görüyorum' dedi.
قَالَ: فَإِنِّي رَسُول رب الْعَالمين وَأَنا الرّوح الْأمين
[Cibrîl]: "Şüphesiz ben Âlemlerin Rabbi'nin elçisiyim ve ben Rûhu'l-Emîn'im" dedi.
قَالَ: فَمَا الَّذِي أدْخلك إِلَى مدْخل المذنبين وَأَنت أطيب الطيبين وَرَأس المقربين وَأمين رب الْعَالمين
[Yûsuf]: "Sen en temizlerin en temizi, mukarreblerin başı ve Âlemlerin Rabbi'nin emini olduğun halde seni günahkârların girdiği yere sokan nedir?" dedi.
قَالَ: ألم تعلم يَا يُوسُف أَن الله يطهر الْبيُوت بمطهر النَّبِيين وَأَن الأَرْض الَّتِي تدخلونها هِيَ أطيب الْأَرْضين وَأَن الله قد طهر بك السجْن وَمَا حوله بِأَطْهَرَ الطاهرين وَابْن المطهرين إِنَّمَا يتَطَهَّر بِفضل طهرك وطهر آبَائِك الصَّالِحين المخلصين
[Cibrîl] dedi ki: "Bilmez misin ey Yûsuf! Allah, evleri peygamberlerin temizliğiyle temizler. Sizin girdiğiniz yeryüzü ise yeryüzünün en temizidir. Şüphesiz Allah, zindanı ve etrafındakileri en temizlerin en temizi ve tertemiz kılınmışların oğlu olan seninle temizlemiştir. [Burası] ancak senin temizliğinin ve sâlih, ihlaslı atalarının temizliğinin faziletiyle temizlenir."
قَالَ: كَيفَ تسميني بأسماء الصديقين وتعدني من المخلصين وَقد دخلت مدْخل المذنبين وَسميت بالضالين المفسدين
[Yûsuf]: "Ben günahkârların girdiği yere girdiğim ve sapkın bozguncularla anıldığım halde beni nasıl sıddîkların isimleriyle isimlendiriyor ve ihlaslılardan sayıyorsun?" dedi.
قَالَ: لم يفتن قَلْبك الْحزن وَلم يدنس حريتك الرّقّ وَلم تُطِع سيدتك فِي مَعْصِيّة رَبك فَلذَلِك سماك الله بأسماء الصديقين وعدّك مَعَ المخلصين وألحقك بآبائك الصَّالِحين
[Cibrîl] dedi ki: "Hüzün kalbini sarsmadı, kölelik hürriyetini kirletmedi ve Rabbine isyanda hanımefendine itaat etmedin. İşte bundan ötürü Allah seni sıddîkların isimleriyle isimlendirdi, ihlaslılarla beraber saydı ve seni sâlih atalarına kattı."
قَالَ: هَل لَك علم بِيَعْقُوب قَالَ: نعم وهب الله لَهُ الصَّبْر الْجَمِيل وابتلاه بالحزن عَلَيْك فَهُوَ كظيم
[Yûsuf]: "Ya'kûb hakkında bilgin var mı?" dedi. [Cibrîl]: "Evet, Allah ona güzel bir sabır lütfetti ve onu sana olan hüzünle imtihan etti; o kahrından yutkunup durmaktadır" dedi.
قَالَ: فَمَا قدر حزنه قَالَ: قدر سبعين ثَكْلَى
[Yûsuf]: "Onun hüznünün miktarı nedir?" dedi. [Cibrîl]: "Evladını kaybetmiş yetmiş kadının [hüznü] kadardır" dedi.
قَالَ: فَمَاذَا لَهُ من الْأجر قَالَ: قدر مائَة شَهِيد
[Yûsuf]: "Onun için ne kadar ecir vardır?" dedi. [Cibrîl]: "Yüz şehit [ecri] kadardır" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: أَتَى جِبْرِيل ﵇ يُوسُف ﵇ وَهُوَ فِي السجْن فَسلم عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ يُوسُف: أَيهَا الْملك الْكَرِيم على ربه الطّيب رِيحه الطَّاهِر ثِيَابه هَل لَك علم بِيَعْقُوب قَالَ: نعم مَا أَشد حزنه
İbn Cerîr, İkrime radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Cibrîl aleyhisselâm, zindanda iken Yûsuf'a aleyhisselâm geldi ve ona selam verdi. Yûsuf ona: "Ey Rabbi katında şerefli, kokusu hoş, elbiseleri tertemiz olan melek! Ya'kûb hakkında bilgin var mı?" dedi. O da: "Evet, onun hüznü pek şiddetlidir" dedi.
قَالَ: مَاذَا لَهُ من الْأجر قَالَ: أجر سبعين ثَكْلَى
[Yûsuf]: "Onun için ne ecir vardır?" dedi. [Cibrîl]: "Evladını kaybetmiş yetmiş kadının [ecri] kadardır" dedi.
قَالَ: أفتراني لاقيه قَالَ: نعم
[Yûsuf]: "Beni ona kavuşur görüyor musun?" dedi. [Cibrîl]: "Evet" dedi.
فطابت نفس يُوسُف
Bunun üzerine Yûsuf'un içi rahatladı.
وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن ﵁ عَن النَّبِي ﷺ أَنه سُئِلَ مَا بلغ وجد يَعْقُوب على ابْنه قَالَ: وجد سبعين ثَكْلَى
İbn Cerîr, Hasan radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e, Ya'kûb'un oğluna olan kederinin ne dereceye ulaştığı sorulduğunda şöyle buyurdu: "Evladını kaybetmiş yetmiş kadının kederine [ulaştı]."
قيل فَمَا كَانَ لَهُ من الْأجر قَالَ: أجر مائَة شَهِيد وَمَا سَاءَ ظَنّه بِاللَّه سَاعَة من ليل أَو نَهَار
"Ona ne ecir verildi?" denildi. Şöyle buyurdu: "Yüz şehidin ecri [verildi]. O, gece veya gündüz hiçbir an Allah hakkında kötü bir zanda bulunmadı."
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن عَمْرو بن دِينَار أَنه ألقِي على يَعْقُوب ﵇ حزن سبعين مثكل وَمكث فِي ذَلِك الْحزن ثَمَانِينَ عَاما
Ahmed ez-Zühd'de Amr b. Dînâr'dan rivayet etti: Ya'kûb'a aleyhisselâm evladını kaybetmiş yetmiş kadının hüznü verildi ve o bu hüzün içinde seksen yıl kaldı.
الْآيَات ٨٥ - ٨٦
85 - 86. Ayetler
أخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {تالله تفتأ تذكر يُوسُف} قَالَ: لَا تزَال تذكر يُوسُف {حَتَّى تكون حرضاً} قَالَ: دنفاً من الْمَرَض {تكون من الهالكين} قَالَ الميتين
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: {تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ} “Allah'a yemin ederiz ki Yûsuf'u anıp durmaktan vazgeçmeyeceksin” ayeti hakkında: "Yûsuf'u anmaya devam edeceksin" dedi. {حَتَّى تَكُونَ حَرَضاً} “sonunda eriyip tükeneceksin” ayeti hakkında: "Hastalıktan eriyip bitinceye kadar" dedi. {تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ} “yahut helak olanlardan olacaksın” ayeti hakkında: "Ölenlerden [olacaksın]" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {قَالُوا تالله تفتأ تذكر يُوسُف} قَالَ: لَا تزَال تذكر يُوسُف لَا تفتر عَن حبه {حَتَّى تكون حرضاً} قَالَ: هرماً {أَو تكون من الهالكين} قَالَ: أَو تَمُوت
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {قَالُوا تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ} “Dediler ki: 'Allah'a yemin ederiz ki Yûsuf'u anıp durmaktan vazgeçmeyeceksin'” ayeti hakkında: "Yûsuf'u anmaya devam edeceksin, ona olan sevginden gevşemeyeceksin" dediğini; {حَتَّى تَكُونَ حَرَضاً} “sonunda eriyip tükeneceksin” ayeti hakkında: "Elden ayaktan düşünceye kadar" dediğini; {أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ} “yahut helak olanlardan olacaksın” ayeti hakkında: "Yahut ölünceye kadar" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ {حَتَّى تكون حرضاً} قَالَ: الحرض الشَّيْء الْبَالِي {أَو تكون من الهالكين} قَالَ الميتين
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Dahhâk radıyallâhu anh'tan {حَتَّى تَكُونَ حَرَضاً} “sonunda eriyip tükeneceksin” ayeti hakkında: "Harad (الحرض), yıpranıp tükenmiş şeydir" dediğini; {أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ} “yahut helak olanlardan olacaksın” ayeti hakkında: "Ölenlerden [olacaksın]" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي والطستي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله {تفتأ تذكر يُوسُف} قَالَ: لَا تزَال تذكر يُوسُف
İbnü'l-Enbârî ve et-Tastî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana {تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ} “Yûsuf'u anıp durmaktan vazgeçmeyeceksin” ayeti hakkında haber ver" dedi. O da: "Yûsuf'u anmaya devam edeceksin demektir" dedi.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت الشَّاعِر وَهُوَ يَقُول: لعمرك لَا تفتأ تذكر خَالِدا وَقد غاله مَا غال تبع من قبل قَالَ: أَخْبرنِي عَن قَوْله {حَتَّى تكون حرضاً} قَالَ: الحرض المدنف الْهَالِك من شدَّة الوجع
[Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" dedi. O da: "Evet, şairin şöyle dediğini işitmedin mi: 'Ömrüne yemin olsun ki Hâlid'i anmaktan vazgeçmiyorsun; oysa daha önce Tubba'ı yok eden şey onu da yok edip götürdü.'" [Nâfi']: "Bana {حَتَّى تَكُونَ حَرَضاً} “sonunda eriyip tükeneceksin” ayeti hakkında haber ver" dedi. O da: "Harad; şiddetli acıdan dolayı eriyip tükenmiş, helak olmuş kimsedir" dedi.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم
[Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" dedi. O da: "Evet" dedi.
أما سَمِعت الشَّاعِر وَهُوَ يَقُول: أَمن ذكر ليلى أَن نأت قَرْيَة بهَا كَأَنَّك حم للأطباء محرض وَأخرج ابْن جرير عَن طَلْحَة بن مصرف الأيامي قَالَ: ثَلَاثَة لَا تذكرهن واجتنب ذكرهن: لَا تَشْكُ مرضك وَلَا تَشْكُ مصيبتك وَلَا تُزَكِّ نفسكَ
"Şairin şöyle dediğini işitmedin mi: 'Leylâ'nın hatırasından mı, onun bulunduğu belde uzaklaştı diye; sanki sen tabiplerin ümidini kestiği ağır bir hastasın.'" İbn Cerîr, Talha b. Müsarrif el-Eyyâmî'den rivayet etti: "Üç şey vardır ki onları anma ve onları anmaktan sakın: Hastalığından şikâyet etme, musibetinden şikâyet etme ve kendini temize çıkarma."
قَالَ: وأنبئت أَن يَعْقُوب ﵇ دخل عَلَيْهِ جَار لَهُ فَقَالَ: يَا يَعْقُوب مَا لي أَرَاك قد انهشمت وفنيت وَلم تبلغ من السن مَا بلغ أَبوك قَالَ: هشمني وأفناني مَا ابتلاني الله بِهِ من هم يُوسُف وَذكره
Dedi ki: Bana bildirildiğine göre bir komşusu Ya'kûb'un aleyhisselâm yanına girdi ve: "Ey Ya'kûb! Babanın ulaştığı yaşa ulaşmadığın halde ne diye seni böyle çökmüş ve tükenmiş görüyorum?" dedi. O da: "Beni çökerten ve tüketen şey, Allah'ın Yûsuf'un kaygısı ve onun hatırasıyla beni imtihan etmesidir" dedi.
فَأوحى الله إِلَيْهِ يَا يَعْقُوب اتشكوني إِلَى خلقي فَقَالَ: يَا رب خَطِيئَة أخطأتها فاغفرها لي
Bunun üzerine Allah ona şöyle vahyetti: "Ey Ya'kûb! Beni kullarıma mı şikâyet ediyorsun?" O da: "Ey Rabbim! Bu işlediğim bir hatadır, onu benim için bağışla" dedi.
قَالَ: فَإِنِّي قد غفرت لَك
[Allah] buyurdu: "Şüphesiz ben seni bağışladım."
فَكَانَ بعد ذَلِك إِذا سُئِلَ قَالَ {إِنَّمَا أَشْكُو بثي وحزني إِلَى الله}
Bundan sonra kendisine sorulduğunda {إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ} “Ben kederimi ve hüznümü ancak Allah'a arz ederim” derdi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن مُسلم بن يسَار ﵁ يرفعهُ إِلَى النَّبِي ﷺ قَالَ من بَث لم يصبر ثمَّ قَرَأَ {إِنَّمَا أَشْكُو بثي وحزني إِلَى الله}
Abdurrezzâk ve İbn Cerîr, Müslim b. Yesâr radıyallâhu anh'tan Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e merfû olarak rivayet etti: "Kim derdini [insanlara] açarsa sabretmiş olmaz." Sonra {إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ} “Ben kederimi ve hüznümü ancak Allah'a arz ederim” ayetini okudu.
وَأخرج ابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من بَث لم يصبر ثمَّ قَرَأَ {إِنَّمَا أَشْكُو بثي وحزني إِلَى الله}
İbn Adiy ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kim derdini [insanlara] açarsa sabretmiş olmaz" buyurdu. Sonra {إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ} “Ben kederimi ve hüznümü ancak Allah'a arz ederim” ayetini okudu.
وَأخرج ابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من كنوز الْبر إخفاء الصَّدَقَة وكتمان المصائب والأمراض وَمن بَث لم يصبر
İbn Adiy ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İyiliğin hazinelerindendir: Sadakayı gizlemek, musibetleri ve hastalıkları gizli tutmak. Kim de derdini [insanlara] açarsa sabretmiş olmaz."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من وَجه آخر عَن الْعَلَاء بن عبد الرَّحْمَن بن يَعْقُوب ﵁ قَالَ: بَلغنِي أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: ثَلَاث من كنوز الْبر: كتمان الصَّدَقَة وكتمان الْمُصِيبَة وكتمان الْمَرَض
Beyhakî başka bir yoldan el-Alâ b. Abdirrahmân b. Ya'kûb radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Bana ulaştığına göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Üç şey iyiliğin hazinelerindendir: Sadakayı gizlemek, musibeti gizlemek ve hastalığı gizlemek."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب وَضَعفه عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من أصبح حَزينًا على الدُّنْيَا أصبح ساخطاً على ربه
Beyhakî Şuab'da Enes radıyallâhu anh'tan zayıf bir senetle rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim dünyaya üzülerek sabahlarsa, Rabbine öfkelenmiş olarak sabahlar.
وَمن أصبح يشكو مُصِيبَة نزلت بِهِ فَإِنَّمَا يشكو الله وَمن تضعضع لَغَنِيّ لينال من دُنْيَاهُ أحبط الله ثُلثي عمله
Kim başına gelen bir musibetten şikâyet ederek sabahlarsa, ancak Allah'tan şikâyet etmiş olur. Kim de dünyalığından elde etmek için bir zengine boyun eğerse, Allah onun amelinin üçte ikisini boşa çıkarır.
وَمن أعطي الْقُرْآن فَدخل النَّار فَأَبْعَده الله
Kendisine Kur'an verilip de cehenneme giren kimseyi ise Allah [rahmetinden] uzaklaştırsın."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن ابْن مَسْعُود ﵁ مَرْفُوعا مثله
Beyhakî, İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan merfû olarak zayıf bir senetle benzerini rivayet etti.
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي الدَّرْدَاء ﵁ قَالَ: ثَلَاث من ملاك أَمرك: أَن لَا تَشْكُو مصيبتك وَأَن لَا تحدث بوجعك وَإِن لَا تزكي نَفسك بلسانك
Ahmed ez-Zühd'de ve Beyhakî, Ebü'd-Derdâ radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Üç şey işinin esasıdır: Musibetinden şikâyet etmemen, ağrını/acını anlatmaman ve dilinle kendini temize çıkarmaman."
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَالْبَيْهَقِيّ عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ قَالَ: وجدت فِي التَّوْرَاة أَرْبَعَة أسطر مُتَوَالِيَة: من شكا مصيبته فَإِنَّمَا يشكو ربه وَمن تضعضع لَغَنِيّ ذهب ثلثا دينه وَمن حزن على مَا فِي يَد غَيره فقد سخط قَضَاء ربه وَمن قَرَأَ كتاب الله فَظن أَن لَا يغْفر لَهُ فَهُوَ من الْمُسْتَهْزِئِينَ بآيَات الله
Ahmed ez-Zühd'de ve Beyhakî, Vehb b. Münebbih radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Tevrat'ta peş peşe [yazılı] şu dört satırı buldum: "Kim musibetinden şikâyet ederse ancak Rabbinden şikâyet etmiş olur. Kim bir zengine boyun eğerse dininin üçte ikisi gider. Kim başkasının elindekine üzülürse Rabbinin kazasına öfkelenmiş olur. Kim de Allah'ın Kitabı'nı okuyup kendisinin bağışlanmayacağını sanırsa, o kimse Allah'ın ayetleriyle alay edenlerdendir."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ عَن الْحسن ﵁ قَالَ: من ابتلى ببلاء فكتمه ثَلَاثًا لَا يشكو إِلَى أحد أَتَاهُ الله برحمته
İbn Ebi'd-Dünyâ ve Beyhakî, el-Hasan radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Kim bir belaya uğrar da onu üç [gün] kimseye şikâyet etmeyip gizlerse, Allah ona rahmetiyle gelir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَأحمد فِي الزّهْد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن حبيب بن أبي ثَابت: أَن يَعْقُوب ﵇ كَانَ قد سقط
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Ahmed ez-Zühd'de, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Habîb b. Ebî Sâbit'ten rivayet etti: Ya'kûb aleyhisselâm'ın yaşlılıktan
حاجباه على عَيْنَيْهِ من الْكبر فَكَانَ يرفعهما بِخرقَة
kaşları gözlerinin üzerine düşmüştü; onları bir bez parçasıyla kaldırırdı.
فَقيل لَهُ: مَا بلغ بك هَذَا قَالَ طول الزَّمَان وَكَثْرَة الأحزان
Kendisine: "Seni bu hale ne getirdi?" denildi. O da: "Zamanın uzaması ve hüzünlerin çokluğu" dedi.
فَأوحى الله إِلَيْهِ يَا يَعْقُوب اتشكوني قَالَ: يَا رب خَطِيئَة أخطأتها فَاغْفِر لي
Bunun üzerine Allah ona şöyle vahyetti: "Ey Ya'kûb! Beni mi şikâyet ediyorsun?" O da: "Ey Rabbim! Bu işlediğim bir hatadır, beni bağışla" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن نصر بن عَرَبِيّ قَالَ: بَلغنِي أَن يَعْقُوب ﵇ لما طَال حزنه على يُوسُف ذهبت عَيناهُ من الْحزن
İbn Ebî Hâtim, Nasr b. Arîbî'den rivayet etti: Bana bildirildiğine göre Ya'kûb aleyhisselâm'ın Yûsuf'a olan hüznü uzayınca, hüzünden gözleri gitti.
فَجعل العوّاد يدْخلُونَ عَلَيْهِ فَيَقُولُونَ: السَّلَام عَلَيْك يَا نَبِي الله كَيفَ تجدك فَيَقُول: شيخ كَبِير قد ذهب بَصرِي
Hasta ziyaretçileri onun yanına girip: "Sana selâm olsun ey Allah'ın peygamberi! Kendini nasıl buluyorsun?" derlerdi. O da: "Gözleri gitmiş yaşlı bir ihtiyar" derdi.
فاوحى الله إِلَيْهِ يَا يَعْقُوب شكوتني إِلَى عوادك قَالَ: أَي رب هَذَا ذَنْب عملته لَا أَعُود إِلَيْهِ فَلم يزل بعد يَقُول {إِنَّمَا أَشْكُو بثي وحزني إِلَى الله}
Bunun üzerine Allah ona şöyle vahyetti: "Ey Ya'kûb! Beni ziyaretçilerine mi şikâyet ettin?" O da: "Ey Rabbim! Bu işlediğim bir günahtır, bir daha ona dönmeyeceğim" dedi. Bundan sonra {إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ} “Ben kederimi ve hüznümü ancak Allah'a arz ederim” demeye devam etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {إِنَّمَا أَشْكُو بثي} قَالَ: همي
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي} “Ben kederimi... arz ederim” ayeti hakkında: "Kaygımı/gamımı" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {أَشْكُو بثي} قَالَ: حَاجَتي
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, el-Hasan radıyallâhu anh'tan {أَشْكُو بَثِّي} “Kederimi... arz ederim” sözü hakkında: "İhtiyacımı" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَأعلم من الله مَا لَا تعلمُونَ} يَقُول: أعلم أَن رُؤْيا يُوسُف ﵇ صَادِقَة وَإِنِّي سأسجد لَهُ
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ} “Ben Allah tarafından sizin bilmediğiniz şeyleri biliyorum” ayeti hakkında: "Yûsuf aleyhisselâm'ın rüyasının doğru olduğunu ve şüphesiz ona secde edeceğimi biliyorum" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عبد الله بن شَدَّاد رضى الله عَنهُ قَالَ: سَمِعت نشيج عمر بن الْخطاب ﵁ وَإِنِّي لفي آخر الصُّفُوف فِي صَلَاة الصُّبْح وَهُوَ يقْرَأ {إِنَّمَا أَشْكُو بثي وحزني إِلَى الله}
Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Abdullah b. Şeddâd radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Ben sabah namazında safların en gerisinde iken Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh'ın hıçkırığını işittim; o {إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ} “Ben kederimi ve hüznümü ancak Allah'a arz ederim” ayetini okuyordu.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَلْقَمَة بن أبي وَقاص ﵁ قَالَ: صليت خلف عمر بن الْخطاب ﵁ الْعشَاء فَقَرَأَ سُورَة يُوسُف ﵇ فَلَمَّا أَتَى على ذكر يُوسُف ﵇ نشج حَتَّى سَمِعت نَشِيجه وَأَنا فِي مُؤخر الصُّفُوف
Abdurrezzâk ve Beyhakî, Alkame b. Ebî Vakkâs radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh'ın arkasında yatsı namazı kıldım; Yûsuf aleyhisselâm suresini okudu. Yûsuf aleyhisselâm'ın anıldığı yere gelince öyle hıçkırdı ki, safların gerisinde olduğum halde hıçkırığını işittim.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: ذكر لنا أَن يَعْقُوب ﵇ وَلم تنزل بِهِ شدَّة بلَاء قطّ إِلَّا أَتَاهُ حسن ظَنّه بِاللَّه من وَرَاء بلائه
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Bize anlatıldığına göre Ya'kûb aleyhisselâm'ın başına şiddetli bir bela gelmedi ki arkasından Allah'a olan hüsnüzannı gelmiş olmasın.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عبد الرَّزَّاق ﵁ قَالَ: بلغنَا أَن يَعْقُوب
İbnü'l-Münzir, Abdurrezzâk radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Bize ulaştığına göre Ya'kûb
عَلَيْهِ السَّلَام قَالَ: يَا رب أذهبت وَلَدي وأذهبت بَصرِي
aleyhisselâm: "Ey Rabbim! Çocuğumu giderdin, gözümü de giderdin" dedi.
قَالَ: بلَى وَعِزَّتِي وَجَلَالِي وَإِنِّي لأرحمك ولأردنَّ عَلَيْك بَصرك وولدك
[Allah] buyurdu ki: "Evet, izzetime ve celâlime andolsun ki sana merhamet edeceğim; gözünü de çocuğunu da sana geri vereceğim.
وَإِنَّمَا ابتليتك بِهَذِهِ البلية لِأَنَّك ذبحت جملا فشويته فَوجدَ جَارك رِيحه فَلم تنله
Seni bu belaya ancak şu sebeple uğrattım: Sen bir deve kesip kızartmıştın, komşun onun kokusunu aldı da sen ona ondan tattırmadın."
وَأخرج إِسْحَق بن رَاهَوَيْه فِي تَفْسِيره وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الْفرج بعد الشدَّة وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَأَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: كَانَ ليعقوب ﵇ أَخ مؤاخ فَقَالَ لَهُ ذَات يَوْم: يَا يَعْقُوب مَا الَّذِي أذهب بَصرك وَمَا الَّذِي قَوس ظهرك قَالَ: أما الَّذِي أذهب بَصرِي فالبكاء على يُوسُف
İshâk b. Râhûye tefsirinde, İbn Ebi'd-Dünyâ Kitâbü'l-Ferec ba'de'ş-Şidde'de, İbn Ebî Hâtim, Taberânî el-Evsat'ta, Ebü'ş-Şeyh, el-Hâkim, İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Enes radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: Ya'kûb aleyhisselâm'ın din kardeşi olan bir arkadaşı vardı. Bir gün ona: "Ey Ya'kûb! Gözünü gideren nedir, belini büken nedir?" dedi. O da: "Gözümü gideren şeye gelince, Yûsuf'a ağlamaktır;
وَأما الَّذِي قَوس ظَهْري فالحزن على بنيامين
belimi büken şeye gelince, Bünyâmîn'in hüznüdür" dedi.
فَأَتَاهُ جِبْرِيل ﵇ فَقَالَ: يَا يَعْقُوب إِن الله ﷿ يُقْرِئك السَّلَام وَيَقُول لَك: مَا تَسْتَحي تشكوني إِلَى غَيْرِي قَالَ يَعْقُوب ﵇ {إِنَّمَا أَشْكُو بثي وحزني إِلَى الله} فَقَالَ جِبْرِيل ﵇
Bunun üzerine Cebrâîl aleyhisselâm ona gelip şöyle dedi: "Ey Ya'kûb! Allah azze ve celle sana selâm söylüyor ve sana şöyle buyuruyor: Benden başkasına beni şikâyet etmekten utanmıyor musun?" Ya'kûb aleyhisselâm: {إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ} “Ben kederimi ve hüznümü ancak Allah'a arz ederim” dedi. Cebrâîl aleyhisselâm da:
الله أعلم بِمَا تَشْكُو يَا يَعْقُوب
"Neyi arz ettiğini Allah en iyi bilendir ey Ya'kûb" dedi.
ثمَّ قَالَ يَعْقُوب: أما ترحم الشَّيْخ الْكَبِير أذهبت بَصرِي وقوست ظَهْري فاردد عَليّ ريحانتي أشمه شمة قبل الْمَوْت ثمَّ اصْنَع بِي مَا أردْت
Sonra Ya'kûb: "Bu yaşlı ihtiyara merhamet etmez misin? Gözümü giderdin, belimi büktün. Bana reyhanımı (güzel kokumu) geri ver de ölümden önce onu bir kez koklayayım, sonra bana dilediğini yap" dedi.
فَأَتَاهُ جِبْرِيل ﵇ فَقَالَ: يَا يَعْقُوب إِن الله يُقْرِئك السَّلَام وَيَقُول لَك: أبشر وليفرح قَلْبك فَوَعِزَّتِي لَو كَانَا ميتين لنشرتهما لَك
Bunun üzerine Cebrâîl aleyhisselâm ona gelip dedi ki: "Ey Ya'kûb! Allah sana selâm söylüyor ve sana şöyle buyuruyor: Müjdelen ve kalbin ferahlasın; izzetime andolsun ki şayet o ikisi ölü olsalardı, senin için onları diriltirdim.
فَاصْنَعْ طَعَاما للْمَسَاكِين فَإِن أحب عبَادي إِلَيّ: الْأَنْبِيَاء وَالْمَسَاكِين
Artık yoksullar için yemek yap; çünkü kullarım içinde bana en sevimli olanlar peygamberler ve yoksullardır.
وَتَدْرِي لم أذهبت بَصرك وقوست ظهرك وصنع إخْوَة يُوسُف بِهِ مَا صَنَعُوا إِنَّكُم ذبحتم شَاة فأتاكم مِسْكين وَهُوَ صَائِم فَلم تطعموه مِنْهَا شَيْئا
Gözünü niçin giderdiğimi, belini niçin büktüğümü ve Yûsuf'un kardeşlerinin ona yaptıklarını niçin yaptıklarını biliyor musun? Çünkü siz bir koyun kesmiştiniz de oruçlu bir yoksul size gelmişti ve ona ondan hiçbir şey yedirmemiştiniz."
فَكَانَ يَعْقُوب ﵇ إِذا أَرَادَ الْغَدَاء أَمر منادياً يُنَادي أَلا من أَرَادَ الْغَدَاء من الْمَسَاكِين فليتغد مَعَ يَعْقُوب وَإِذا كَانَ صَائِما أَمر منادياً أَلا من كَانَ صَائِما من الْمَسَاكِين فليفطر مَعَ يَعْقُوب
Bunun üzerine Ya'kûb aleyhisselâm öğle yemeği yemek istediğinde bir münadiye seslenmesini emrederdi: "Haberiniz olsun! Yoksullardan kim öğle yemeği yemek isterse Ya'kûb ile birlikte yesin!" Oruçlu olduğu zaman da bir münadiye seslenmesini emrederdi: "Haberiniz olsun! Yoksullardan kim oruçlu ise Ya'kûb ile birlikte iftar etsin!"
الْآيَة ٨٧
Ayet 87
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن النَّصْر بن عَرَبِيّ ﵁ قَالَ: بَلغنِي أَن يَعْقُوب ﵇ مكث أَرْبَعَة وَعشْرين عَاما لَا يدْرِي أَحَي يُوسُف ﵇ أم
İbn Ebî Hâtim, en-Nasr b. Arîbî radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Bana ulaştığına göre Ya'kûb aleyhisselâm, Yûsuf aleyhisselâm diri mi yoksa
ميت حَتَّى تخَلّل لَهُ ملك الْمَوْت فَقَالَ لَهُ: من أَنْت قَالَ: أَنا ملك الْمَوْت
ölü mü bilmeksizin yirmi dört yıl geçirdi; nihayet ölüm meleği onun karşısına çıktı. Ona: "Sen kimsin?" dedi. O da: "Ben ölüm meleğiyim" dedi.
قَالَ: فأنشدك بإله يَعْقُوب هَل قبضت روح يُوسُف ﵇ قَالَ: لَا
Dedi ki: "Ya'kûb'un ilâhı adına sana yemin verdiriyorum, Yûsuf aleyhisselâm'ın ruhunu kabzettin mi?" O da: "Hayır" dedi.
فَعِنْدَ ذَلِك قَالَ {يَا بني اذْهَبُوا فتحسسوا من يُوسُف وأخيه وَلَا تيأسوا من روح الله} فَخَرجُوا إِلَى مصر فَلم دخلُوا عَلَيْهِ لم يَجدوا كلَاما أرق من كَلَام اسْتَقْبلُوهُ بِهِ
İşte bunun üzerine: {يَا بَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلَا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ} “Ey oğullarım! Gidin, Yûsuf'u ve kardeşini araştırın; Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin” dedi. Mısır'a gittiler; onun huzuruna girdiklerinde kendisini karşıladıkları sözden daha ince bir söz bulamadılar:
{قَالُوا يَا أَيهَا الْعَزِيز مسنا وأهلنا الضّر}
{قَالُوا يَا أَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ} “Dediler ki: 'Ey Azîz! Bize ve ailemize darlık dokundu...'”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَلَا تيأسوا من روح الله} قَالَ: من رَحْمَة الله
Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {وَلَا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ} “Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin” ayeti hakkında: "Allah'ın rahmetinden" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك ﵁ مثله
İbn Cerîr, ed-Dahhâk radıyallâhu anh'tan benzerini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {وَلَا تيأسوا من روح الله} قَالَ: من فرج الله يفرج عَنْكُم الْغم الَّذِي أَنْتُم فِيهِ
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan {وَلَا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ} “Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin” ayeti hakkında: "Allah'ın kurtuluşundan; içinde bulunduğunuz gamı sizden gidereceğinden [ümit kesmeyin]" dediğini rivayet etti.
الْآيَة ٨٨
Ayet 88
أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {يَا أَيهَا الْعَزِيز مسنا وأهلنا الضّر} أَي الضّر فِي الْمَعيشَة
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {يَا أَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ} “Ey Azîz! Bize ve ailemize darlık dokundu” ayeti hakkında: "Yani geçim sıkıntısı" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَجِئْنَا ببضاعة} قَالَ: دَرَاهِم {مزجاة} قَالَ: كاسدة غير طائلة
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ} “ve bir sermaye ile geldik” ayeti hakkında: "Dirhemler", {مُزْجَاةٍ} “değersiz/az” hakkında da: "Revaçta olmayan, işe yaramaz" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {ببضاعة مزجاة} قَالَ: رثَّة الْمَتَاع خلق الْحَبل والغرارة وَالشَّيْء
Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ} “değersiz bir sermaye ile” ayeti hakkında: "Eski püskü eşya; eski ip, çuval ve benzeri şeyler" dediğini rivayet etti.
وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {ببضاعة مزجاة} قَالَ: الْوَرق الردية الزُّيُوف الَّتِي لَا تنْفق حَتَّى يوضع فِيهَا
Ebû Ubeyd, İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ} “değersiz bir sermaye ile” ayeti hakkında: "Değerinden düşürülmedikçe geçerli olmayan adi, sahte gümüş paralar" dediğini rivayet etti.