Binûn

Yûsuf Suresi — 12. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قَالَ: أخرهم إِلَى السحر لِأَن دُعَاء السحر مستجاب

[Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurdu: "Onları seher vaktine erteledi; çünkü seher vaktindeki dua kabul olunur."

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ: فِي قصَّة قَول أخي يَعْقُوب لِبَنِيهِ {سَوف أسْتَغْفر لكم رَبِّي} يَقُول: حَتَّى تَأتي لَيْلَة الْجُمُعَة

İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, kardeşim Yâkub'un oğullarına {سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي} “Sizin için Rabbimden mağfiret dileyeceğim” sözünün kıssasında: "Cuma gecesi gelinceye kadar [erteleyeceğim]" dediğini buyurdu.

وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ جَاءَ عَليّ بن أبي طَالب ﵄ إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ بِأبي أَنْت وَأمي تفلت هَذَا الْقُرْآن من صَدْرِي

Tirmizî (hasen görerek), el-Hâkim (sahih kabul ederek) ve İbn Merdûye, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anhümâ Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Anam babam sana feda olsun, bu Kur'an göğsümden uçup gidiyor,

فَمَا أجدني أقدر عَلَيْهِ

kendimi onu [hafızamda] tutmaya güç yetiremez buluyorum" dedi.

فَقَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ: يَا أَبَا الْحسن أَفلا أعلمك كَلِمَات ينفعك الله بِهن وينفع الله بِهن من عَلمته وَيثبت مَا تعلمت فِي صدرك

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona şöyle buyurdu: "Ey Ebü'l-Hasan! Allah'ın seni kendileriyle faydalandıracağı, öğrettiğin kimseleri de kendileriyle faydalandıracağı ve öğrendiğin şeyleri göğsünde sağlamlaştıracağı birtakım kelimeleri sana öğreteyim mi?"

قَالَ: أجل يَا رَسُول الله فعلمني

[Ali]: "Evet, ey Allah'ın Resûlü, bana öğret!" dedi.

قَالَ: إِذا كَانَت لَيْلَة الْجُمُعَة فَإِن اسْتَطَعْت أَن تقوم ثلث اللَّيْل الْأَخير فَإِنَّهُ سَاعَة مَشْهُودَة وَالدُّعَاء فِيهَا مستجاب

[Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] buyurdu ki: "Cuma gecesi olduğu vakit, eğer gecenin son üçte birinde kalkmaya güç yetirebilirsen [kalk]; çünkü o [meleklerin] şahit olduğu bir vakittir ve o vakitte yapılan dua kabul olunur.

وَقد قَالَ أخي يَعْقُوب لِبَنِيهِ {سَوف أسْتَغْفر لكم رَبِّي} يَقُول: حَتَّى تَأتي لَيْلَة الْجُمُعَة فَإِن لم تستطع فَقُمْ فِي وَسطهَا فَإِن لم تستطع فَقُمْ فِي أَولهَا فصل أَربع رَكْعَات تقْرَأ فِي الرَّكْعَة الأولى بِفَاتِحَة الْكتاب وَسورَة يس وَفِي الرَّكْعَة الثَّانِيَة بِفَاتِحَة الْكتاب وحم الدُّخان وَفِي الرَّكْعَة الثَّالِثَة بِفَاتِحَة الْكتاب والم تَنْزِيل السَّجْدَة وَفِي الرَّكْعَة الرَّابِعَة بِفَاتِحَة الْكتاب وتبارك الْمفصل فَإِذا فرغت من التَّشَهُّد فاحمد الله وَأحسن الثَّنَاء على الله وصلّ عليّ وعَلى سَائِر النَّبِيين واستغفر للْمُؤْمِنين وَالْمُؤْمِنَات ولإِخوانك الَّذين

Nitekim kardeşim Yâkub oğullarına: {سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي} “Sizin için Rabbimden mağfiret dileyeceğim” demiştir; yani: 'Cuma gecesi gelinceye kadar [bekleyeceğim]' demek istemiştir. Eğer [gecenin son üçte birinde kalkmaya] güç yetiremezsen ortasında kalk; ona da güç yetiremezsen başında kalk ve dört rekât namaz kıl. Birinci rekâtta Fâtiha sûresi ile Yâsîn sûresini; ikinci rekâtta Fâtiha sûresi ile Hâ-Mîm ed-Duhân sûresini; üçüncü rekâtta Fâtiha sûresi ile Elif-Lâm-Mîm Tenzîlü's-Secde sûresini; dördüncü rekâtta ise Fâtiha sûresi ile Tebâreke el-Mufassal sûresini (Mülk sûresini) oku. Teşehhüdü bitirdiğinde Allah'a hamdet, Allah'a en güzel şekilde övgüde bulun, bana ve diğer bütün peygamberlere salât getir; mümin erkekler ve mümin kadınlar için ve

سبقوك بالإِيمان ثمَّ قل فِي آخر ذَلِك: اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي بترك الْمعاصِي أبدا مَا أبقيتني وارحمني أَن أتكلف مَا لَا يعنيني وارزقني حسن النّظر فِيمَا يرضيك عني اللَّهُمَّ بديع السَّمَوَات وَالْأَرْض ذَا الْجلَال والإِكرام والعزة الَّتِي لَا ترام أَسأَلك يَا الله يَا رَحْمَن بجلالك وَنور وَجهك أَن تلْزم قلبِي حفظ كتابك كَمَا علمتني وارزقني أَن أتلوه على النَّحْو الَّذِي يرضيك عني

senden önce iman etmiş kardeşlerin için mağfiret dile. Sonra bunların sonunda şöyle de: 'Allahım! Beni yaşattığın müddetçe ebediyen günahları terk etmek suretiyle bana merhamet eyle! Beni ilgilendirmeyen şeylerin külfetine girmekten beni esirge ve beni Senden razı edecek şeylere güzelce bakmayı bana nasip eyle! Ey gökleri ve yeri yoktan var eden, celâl ve ikram sahibi, erişilmez ve sarsılmaz izzet sahibi olan Allahım! Ey Allah! Ey Rahmân! Celâlin ve vechin nûru hürmetine Senden, bana öğrettiğin gibi Kitabını ezberlemeyi kalbime yerleştirmeni ve onu Seni benden razı kılacak şekilde okumayı bana nasip etmeni dilerim.

اللَّهُمَّ بديع السَّمَوَات وَالْأَرْض ذَا الْجلَال والإِكرام والعزة الَّتِي لَا ترام أَسأَلك يَا الله يَا رَحْمَن بجلالك وَنور وَجهك أَن تنوّر بكتابك بَصرِي وَأَن تطلق بِهِ لساني وَأَن تفرج بِهِ عَن قلبِي وَأَن تشرح بِهِ صَدْرِي وَأَن تغسل بِهِ بدني فَإِنَّهُ لَا يُعِيننِي على الْحق غَيْرك وَلَا يؤتيه إِلَّا أَنْت وَلَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه الْعلي الْعَظِيم

Ey gökleri ve yeri yoktan var eden, celâl ve ikram sahibi, erişilmez izzet sahibi olan Allahım! Ey Allah! Ey Rahmân! Celâlin ve vechin nûru hürmetine Senden, Kitabınla gözümü aydınlatmanı, onunla dilimi çözmeni, onunla kalbimi ferahlatmanı, onunla göğsümü genişletmeni ve bedenimi onunla [günahlardan] arındırmanı dilerim. Şüphesiz hak konusunda bana Senden başkası yardım edemez ve onu ancak Sen verirsin. Güç ve kuvvet ancak pek yüce ve pek büyük olan Allah'a aittir.'

يَا أَبَا الْحسن تفعل ذَلِك ثَلَاث جمع أَو خمْسا أَو سبعا بإِذن الله تَعَالَى وَالَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ مَا أَخطَأ مُؤمنا قطّ

Ey Ebü'l-Hasan! Bunu Allah Teâlâ'nın izniyle üç, beş yahut yedi cuma gecesi yaparsın. Beni hak ile gönderene yemin olsun ki bu [dua], hiçbir mümini asla yanıltmamıştır."

قَالَ ابْن عَبَّاس ﵄ فوَاللَّه مَا مكث عَليّ ﵁ إِلَّا خمْسا أَو سبعا حَتَّى جَاءَ رَسُول الله ﷺ فِي مثل ذَلِك الْمجْلس قَالَ يَا رَسُول الله كنت فِيمَا خلا لَا آخذ الْأَرْبَع آيَات ونحوهن فَإِذا قرأتهن على نَفسِي تفلتن وَأَنا أتعلم الْيَوْم أَرْبَعِينَ آيَة وَنَحْوهَا فَإِذا قرأتها على نَفسِي فَكَأَنَّمَا كتاب الله بَين عَيْني وَلَقَد كنت أسمع الحَدِيث فَإِذا رَددته تفلت

İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ dedi ki: "Vallahi Ali radıyallâhu anh üzerinden ancak beş veya yedi [cuma] geçti ki benzer bir mecliste Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldi ve şöyle dedi: 'Ey Allah'ın Resûlü! Eskiden dört ayet ve benzeri miktarı ezberlerdim; onları kendi kendime okuduğumda uçup giderlerdi. Bugün ise kırk ayet ve benzerini öğreniyorum; onları kendi kendime okuduğumda sanki Allah'ın Kitabı gözümün önündeymiş gibi oluyor. Eskiden bir hadis işitirdim de onu tekrarladığımda uçar giderdi;

وَأَنا الْيَوْم أسمع الْأَحَادِيث فَإِذا تحدثت بهَا لم أخرم مِنْهَا حرفا

bugün ise hadisleri işitiyorum, onları rivayet ettiğim zaman içinden tek bir harf bile eksiltmiyorum.'

فَقَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ عِنْد ذَلِك: مُؤمن وَرب الْكَعْبَة أَبَا الْحسن

Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: 'Kâbe'nin Rabbine andolsun ki [sen kâmil bir] müminsin ey Ebü'l-Hasan!' buyurdu."

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن عَمْرو بن قيس ﵁ فِي قَوْله {سَوف أسْتَغْفر لكم رَبِّي} قَالَ: فِي صَلَاة اللَّيْل

İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Amr b. Kays radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي} “Sizin için Rabbimden mağfiret dileyeceğim” sözü hakkında şöyle dedi: "[Yani] gece namazında."

وَأخرج ابْن جرير عَن أنس بن مَالك ﵁ قَالَ: إِن الله لما جمع ليعقوب ﵇ شَمله ببنيه وَأقر عينه خلا وَلَده نجيا

İbn Cerîr, Enes b. Mâlik radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Allah, Yâkub aleyhisselâm'ı oğullarıyla bir araya getirip gözünü aydın kıldığında, oğulları baş başa verip gizlice konuştular.

فَقَالَ بَعضهم لبَعض: ألستم قد علمْتُم مَا صَنَعْتُم وَمَا لَقِي مِنْكُم الشَّيْخ فجلسوا بَين يَدَيْهِ ويوسف إِلَى جنب أَبِيه قَاعد قَالُوا: يَا أَبَانَا أَتَيْنَاك فِي أَمر لم نأتك فِي مثله قطّ وَنزل بِنَا أَمر لم ينزل بِنَا مثله حَتَّى حركوه - والأنبياء عَلَيْهِم الصَّلَاة وَالسَّلَام أرْحم الْبَريَّة - فَقَالَ: مَا لكم يَا بني

Birbirlerine: 'Neler yaptığınızı ve o yaşlı zatın sizden neler çektiğini bilmiyor musunuz?' dediler. Yûsuf babasının yanında otururken onun huzuruna gelip oturdular ve şöyle dediler: 'Ey babamız! Sana daha önce benzeriyle hiç gelmediğimiz bir hususta geldik ve başımıza benzeri hiç gelmemiş bir iş geldi.' Hatta onu duygulandırdılar -zira peygamberler aleyhimüssalâtü vesselâm yaratılmışların en merhametlileridir-. [Yâkub]: 'Size ne oldu ey oğullarım?' dedi.

قَالُوا: أَلَسْت قد علمت مَا كَانَ منا إِلَيْك وَمَا كَانَ منا إِلَى أخينا يُوسُف قَالَا: بلَى

Onlar: 'Sana yaptıklarımızı ve kardeşimiz Yûsuf'a yaptıklarımızı bilmiyor musun?' dediler. İkisi birden: 'Evet [biliyoruz]' dediler.

قَالُوا: أفلستما قد عفوتما قَالَا: بلَى

Onlar: 'Siz ikiniz bizi affetmediniz mi?' dediler. İkisi birden: 'Evet [affettik]' dediler.

قَالُوا: فَإِن عفوكما لَا يُغني عَنَّا شَيْئا إِن كَانَ الله لم يغن عَنَّا

Onlar: 'Eğer Allah bizi bağışlamazsa sizin bağışlamanız bize hiçbir fayda sağlamaz' dediler.

قَالَ: فَمَا تُرِيدُونَ يَا بني قَالُوا: نُرِيد أَن

[Yâkub]: 'O hâlde ne istiyorsunuz ey oğullarım?' dedi. Onlar şöyle dediler: 'İstiyoruz ki

تَدْعُو الله فَإِذا جَاءَك من عِنْد الله بِأَنَّهُ قد عَفا قرت أَعيننَا واطمأنت قُلُوبنَا

Allah'a dua edesin; Allah katından O'nun [bizi] affettiğine dair sana [bir haber] gelirse gözlerimiz aydın olsun ve kalplerimiz mutmain olsun.

وَإِلَّا فَلَا قُرَّة عين فِي الدُّنْيَا لنا أبدا

Yoksa dünyada bizim için ebediyen hiçbir göz aydınlığı olmaz.'

قَالَ: فَقَامَ الشَّيْخ فَاسْتقْبل الْقبْلَة وَقَامَ يُوسُف خلف أَبِيه وَقَامُوا خلفهمَا أَذِلَّة خاشعين فَدَعَا وَأمن يُوسُف فَلم يجب فيهم عشْرين سنة حَتَّى إِذا كَانَ رَأس الْعشْرين نزل جِبْرِيل ﵇ على يَعْقُوب ﵇ فَقَالَ: إِن الله بَعَثَنِي أُبَشِّرك بِأَنَّهُ قد أجَاب دعوتك فِي ولدك وَإنَّهُ قد عَفا عَمَّا صَنَعُوا وَإنَّهُ قد اعْتقد مواثيقهم من بعْدك على النبوّة

[Enes] dedi ki: Bunun üzerine o yaşlı zat (Yâkub) kalkıp kıbleye yöneldi, Yûsuf babasının arkasında durdu, onlar da onların arkasında boyun büküp huşû içinde durdular. [Yâkub] dua etti, Yûsuf da 'âmin' dedi. Onlar hakkında yirmi yıl boyunca [dualarına] icabet edilmedi. Nihayet yirminci yılın başında Cebrâîl aleyhisselâm Yâkub aleyhisselâm'a inip şöyle dedi: 'Allah, oğulların hakkında duanı kabul ettiğini, onların yaptıklarını bağışladığını ve senden sonra peygamberlik üzerine onların ahitlerini pekiştirdiğini müjdelemem için beni gönderdi.'

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ قَالَ: لما جمع الله ليعقوب ﵇ بنيه قَالَ ليوسف: حَدثنِي مَا صنع بك اخوتك قَالَ: فابتدأ يحدثه فَغشيَ عَلَيْهِ جزعاً

Ebü'ş-Şeyh, el-Hasan radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Allah, Yâkub aleyhisselâm'ın oğullarını onun yanında bir araya getirdiğinde [Yâkub], Yûsuf'a: "Kardeşlerinin sana neler yaptığını bana anlat" dedi. [Hasan] dedi ki: [Yûsuf] ona anlatmaya başladı, fakat [Yâkub] üzüntüden bayıldı.

فَقَالَ: يَا أَبَت إِن هَذَا من أَهْون مَا صَنَعُوا بِي فَقَالَ لَهُم يَعْقُوب ﵇: يَا بني أما لكم موقف بَين يَدي الله تخافون أَن يسألكم عَمَّا صَنَعْتُم قَالُوا يَا أَبَانَا قد كَانَ ذَاك فَاسْتَغْفر لنا وَقَالَ: وَقد كَانَ الله ﵎ عود يَعْقُوب ﵇ إِذا سَأَلَهُ حَاجَة أَن يُعْطِيهَا إِيَّاه فِي أول يَوْم أَو فِي الثَّانِي أَو الثَّالِث لَا محَالة - فَقَالَ: إِذا كَانَ السحر فأفيضوا عَلَيْكُم من المَاء ثمَّ البسوا ثيابكم الَّتِي تصونوها ثمَّ هلموا إِلَيّ: فَفَعَلُوا فجاؤوا فَقَامَ يَعْقُوب أمامهم ويوسف ﵇ خَلفه وهم خلف يُوسُف إِلَى أَن طلعت الشَّمْس لم تنزل عَلَيْهِم التَّوْبَة ثمَّ الْيَوْم الثَّانِي ثمَّ الْيَوْم الثَّالِث فَلَمَّا كَانَت اللَّيْلَة الرَّابِعَة نَامُوا فَجَاءَهُمْ يَعْقُوب ﵇ فَقَالَ: يَا بني تنامون وَالله عَلَيْكُم ساخط فَقومُوا

[Yûsuf]: "Ey babacığım! Bu, bana yaptıklarının en hafifiydi" dedi. Yâkub aleyhisselâm onlara: "Ey oğullarım! Allah'ın huzurunda durup da yaptıklarınızdan size hesap sormasından korkacağınız bir duruşma anınız yok mudur?" dedi. Onlar: "Ey babamız! Olan oldu, artık bizim için mağfiret dile" dediler. [Hasan] dedi ki: Allah tebâreke ve teâlâ Yâkub aleyhisselâm'a, Kendisinden bir ihtiyaç dilediğinde onu birinci gün, ikinci gün yahut muhakkak üçüncü gün vermeyi âdet kılmıştı. [Yâkub]: "Seher vakti olunca üzerinize su dökünün (yıkanın), sonra özenle koruduğunuz elbiselerinizi giyin ve yanıma gelin" dedi. Bunu yaptılar ve geldiler. Yâkub önlerinde, Yûsuf aleyhisselâm onun arkasında, onlar da Yûsuf'un arkasında güneş doğuncaya kadar durdular, fakat üzerlerine tövbe inmedi. Sonra ikinci gün, sonra üçüncü gün [de aynı şekilde oldu]. Dördüncü gece olunca uyudular. Yâkub aleyhisselâm onların yanına gelip: "Ey oğullarım! Allah size gazap etmişken uyuyor musunuz? Kalkın!" dedi.

فَقَامَ وَقَامُوا عشْرين سنة يطْلبُونَ إِلَى الله الْحَاجة فَأوحى الله إِلَى يَعْقُوب ﵇: إِنِّي قد تبت عَلَيْهِم وَقبلت تَوْبَتهمْ

O kalktı, onlar da kalktılar; yirmi yıl boyunca Allah'tan bu dilekte bulundular. Sonunda Allah, Yâkub aleyhisselâm'a şöyle vahyetti: "Ben onların tövbesini kabul ettim ve tövbelerini geçerli kıldım."

قَالَ: يَا رب النبوّة قَالَ: قد أخذت ميثاقهم فِي النَّبِيين

[Yâkub]: "Ey Rabbim! Peki ya peygamberlik?" dedi. [Allah]: "Onların ahdini peygamberler arasında aldım" buyurdu.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَائِشَة قَالَ: مَا تيب على ولد يَعْقُوب إِلَّا بعد عشْرين سنة وَكَانَ أبوهم بَين أَيْديهم فَمَا تيب عَلَيْهِم حَتَّى نزل جِبْرِيل ﵇ فَعلمه هَذَا الدُّعَاء: يَا رَجَاء الْمُؤمنِينَ لَا تقطع رجاءنا يَا غياث الْمُؤمنِينَ أغثنا

Ebü'ş-Şeyh, İbn Âişe'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Yâkub'un oğullarının tövbesi ancak yirmi yıl sonra kabul edildi; babaları da önlerindeydi. Cebrâîl aleyhisselâm inip ona şu duayı öğretinceye kadar tövbeleri kabul edilmedi: 'Ey müminlerin ümidi! Ümidimizi kesme. Ey müminlerin imdadına koşan! İmdadımıza yetiş.

يَا مَانع الْمُؤمنِينَ امنعنا

Ey müminleri koruyan! Bizi koru.

يَا مُجيب التائبين تب علينا

Ey tövbe edenlere icabet eden! Tövbemizi kabul eyle!'

قَالَ: فَأَخَّرَهُ إِلَى السحر فَدَعَا بِهِ فتيب عَلَيْهِم

[İbn Âişe] dedi ki: [Yâkub] bunu seher vaktine erteledi ve bu dua ile niyazda bulundu; bunun üzerine tövbeleri kabul edildi."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن اللَّيْث بن سعد أَن يَعْقُوب وإخوة يُوسُف أَقَامُوا عشْرين سنة يطْلبُونَ فِيمَا فعل إخْوَة يُوسُف بِيُوسُف لَا يقبل ذَلِك مِنْهُم حَتَّى لَقِي

İbn Ebî Hâtim, Leys b. Sa'd'dan rivayet ettiğine göre: Yâkub ve Yûsuf'un kardeşleri, Yûsuf'un kardeşlerinin Yûsuf'a yaptıkları hususunda [tövbe için] yirmi yıl niyazda bulundular da bu onlardan kabul edilmedi; ta ki

جِبْرِيل يَعْقُوب فَعلمه هَذَا الدُّعَاء: يَا رَجَاء الْمُؤمنِينَ لَا تخيب رجائي وَيَا غوث الْمُؤمنِينَ أَغِثْنِي

Cebrâîl, Yâkub ile karşılaşıp ona şu duayı öğretti: "Ey müminlerin ümidi! Ümidimi boşa çıkarma; ey müminlerin imdadına koşan! İmdadıma yetiş;

وَيَا عون الْمُؤمنِينَ أَعنِي

ey müminlerin yardımcısı! Bana yardım et;

يَا حبيب التوّابين تب عَليّ

ey tövbe edenlerin sevgilisi! Tövbemi kabul eyle!"

فاستجيب لَهُم

Bunun üzerine [dualarına] icabet edildi.

وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {سَوف أسْتَغْفر لكم رَبِّي} إِلَى قَوْله {إِن شَاءَ الله آمِنين} قَالَ يُوسُف: أسْتَغْفر لكم رَبِّي إِن شَاءَ الله

Ebû Ubeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc'den rivayet etti: {سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي} “Sizin için Rabbimden mağfiret dileyeceğim” sözünden {إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِنِينَ} “Allah'ın izniyle güven içinde” sözüne kadar [olan kısım] hakkında şöyle dedi: "Yûsuf: 'Allah dilerse sizin için Rabbimden mağfiret dileyeceğim' demiştir.

وَبَين هَذَا وَبَين ذَاك مَا بَينه قَالَ: وَهَذَا من تَقْدِيم الْقُرْآن وتأخيره

Bununla onun arasında birtakım sözler geçmiştir." [İbn Cüreyc] dedi ki: "Bu, Kur'an'daki takdim ve tehirlerdendir (öne alma ve sonraya bırakma üslubundandır)."

قَالَ أَبُو عبيد: ذهب ابْن جريج إِلَى أَن الِاسْتِثْنَاء فِي قَوْله {إِن شَاءَ الله} من كَلَام يَعْقُوب ﵇ حِين قَالَ: ادخُلُوا مصر

Ebû Ubeyd dedi ki: "İbn Cüreyc, {إِنْ شَاءَ اللَّهُ} “Allah dilerse” ifadesindeki istisnanın (şarta bağlamanın), Yâkub aleyhisselâm'ın [oğullarına]: 'Mısır'a girin' dediği zamanki sözünden olduğu görüşüne vardı."

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي عمرَان الْجونِي ﵁ قَالَ: مَا قصّ الله علينا نبأهم يعيرهم بذلك إِنَّهُم أَنْبيَاء من أهل الْجنَّة وَلَكِن قصّ علينا نبأهم لِئَلَّا يقنط عَبده

İbn Cerîr, Ebû İmrân el-Cevnî radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Allah, onları bununla ayıplamak için bize onların haberini anlatmadı; şüphesiz onlar cennet ehlinden olan peygamberlerdir. Fakat Allah onların haberini, kulu ümitsizliğe düşmesin diye bize anlattı."

الْآيَات ٩٩ - ١٠٠

99-100. Ayetler

أخرج أَبُو الشَّيْخ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: دخل يَعْقُوب ﵇ مصر فِي ملك يُوسُف ﵇ وَهُوَ ابْن مائَة وَثَمَانِينَ سنة وعاش فِي ملكه ثَلَاثِينَ سنة

Ebü'ş-Şeyh, Ebû Hureyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Yâkub aleyhisselâm, Yûsuf aleyhisselâm'ın hükümdarlığı döneminde yüz seksen yaşındayken Mısır'a girdi ve onun hükümdarlığında otuz yıl yaşadı.

وَمَات يُوسُف ﵇ وَهُوَ ابْن مائَة وَعشْرين سنة

Yûsuf aleyhisselâm ise yüz yirmi yaşındayken vefat etti."

قَالَ أَبُو هُرَيْرَة ﵁ وَبَلغنِي أَنه كَانَ عمر إِبْرَاهِيم خَلِيل الله مائَة وَخَمْسَة وَتِسْعين سنة

Ebû Hureyre radıyallâhu anh dedi ki: "Bana ulaştığına göre Allah'ın dostu (Halîlullah) İbrâhim'in ömrü yüz doksan beş yıldı."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {آوى إِلَيْهِ أَبَوَيْهِ} قَالَ: أَبوهُ وَأمه ضمهما

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {آوَى إِلَيْهِ أَبَوَيْهِ} “Ana babasını kucaklayıp yanına aldı” sözü hakkında şöyle dedi: "Babası ve annesiydi, ikisine sarıldı."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ فِي

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Vehb b. Münebbih radıyallâhu anh'tan rivayet etti:

قَوْله {وَرفع أَبَوَيْهِ على الْعَرْش} قَالَ: أَبوهُ وخالته وَكَانَت توفيت أم يُوسُف فِي نِفَاس أَخِيه بنيامين

{وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ} “Ana babasını tahtın üstüne çıkardı” sözü hakkında şöyle dedi: "[Onlar] babası ve teyzesiydi. Yûsuf'un annesi, kardeşi Bünyâmin'in lohusalığında vefat etmişti."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سُفْيَان بن عَيْنِيَّة {وَرفع أَبَوَيْهِ} قَالَ: كَانَت الْخَالَة

Ebü'ş-Şeyh, Süfyân b. Uyeyne'den rivayet etti: {وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ} “Ana babasını çıkardı” hakkında şöyle dedi: "[Kadın olan] teyzesiydi."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَرفع أَبَوَيْهِ على الْعَرْش} قَالَ: السرير

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: {وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ} “Ana babasını tahtın üstüne çıkardı” sözü hakkında şöyle dedi: "[Arş,] taht demektir."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَرفع أَبَوَيْهِ على الْعَرْش} قَالَ: السرير

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ} “Ana babasını tahtın üstüne çıkardı” sözü hakkında şöyle dedi: "[Arş,] taht demektir."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {وَرفع أَبَوَيْهِ على الْعَرْش} قَالَ: مَجْلِسه

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ} “Ana babasını tahtın üstüne çıkardı” sözü hakkında şöyle dedi: "[Arş,] oturduğu yer (makamı) demektir."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عدي بن حَاتِم ﵁ فِي قَوْله {وخروا لَهُ سجدا} قَالَ: كَانَ تَحِيَّة من كَانَ قبلكُمْ السُّجُود بهَا يحيي بَعضهم بَعْضًا وَأعْطى الله هَذِه الْأمة السَّلَام تَحِيَّة أهل الْجنَّة كَرَامَة من الله عجلها لَهُم ونعمة مِنْهُ

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Adiy b. Hâtim radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا} “Onun önünde secdeye kapandılar” sözü hakkında şöyle dedi: "Sizden öncekilerin selamlaşması secde idi; onunla birbirlerini selamlarlardı. Allah ise bu ümmete, Allah'tan bir ikram ve O'ndan bir nimet olarak onlara erkenden verdiği cennet ehlinin selamlaşması olan selâmı verdi."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {وخروا لَهُ سجدا} قَالَ: ذَلِك السُّجُود تشرفة كَمَا سجدت الْمَلَائِكَة ﵈ تشرفة لآدَم ﵇ وَلَيْسَ بسجود عبَادَة

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا} “Onun önünde secdeye kapandılar” sözü hakkında şöyle dedi: "Bu secde, meleklerin aleyhimüsselâm Âdem aleyhisselâm'a hürmet için secde ettiği gibi bir hürmet secdesi idi, ibadet secdesi değildi."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {وخروا لَهُ سجدا} قَالَ: بلغنَا أَن أَبَوَيْهِ واخوته سجدوا ليوسف ﵇ إِيمَاء برؤوسهم كَهَيئَةِ الْأَعَاجِم وَكَانَت تِلْكَ تحيتهم كَمَا يصنع ذَلِك نَاس الْيَوْم

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا} “Onun önünde secdeye kapandılar” sözü hakkında şöyle dedi: "Bize ulaştığına göre ana babası ve kardeşleri, Yûsuf aleyhisselâm'a acemlerin (Arap olmayanların) yaptığı gibi başlarıyla ima ederek (eğilerek) secde ettiler. Bugün bazı insanların yaptığı gibi, bu onların selamlaşması idi."

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك وسُفْيَان ﵄ قَالَا: كَانَت تِلْكَ تحيتهم

İbn Cerîr, Dahhâk ve Süfyân radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti; onlar şöyle dediler: "Bu, onların selamlaşması idi."

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الْعُقُوبَات وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن سلمَان الْفَارِسِي ﵁ قَالَ: كَانَ بَين رُؤْيا يُوسُف ﵇ وَبَين تَأْوِيلهَا أَرْبَعُونَ سنة

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Kitâbü'l-Ukûbât'ta İbn Ebi'd-Dünyâ, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh, Hâkim ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Selmân-ı Fârisî radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yûsuf aleyhisselâm'ın rüyası ile onun gerçekleşmesi (tevili) arasında kırk yıl vardı."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن شَدَّاد -

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, Ebü'ş-Şeyh ve Beyhakî, Abdullah b. Şeddâd -

رَضِي الله عَنهُ - قَالَ: كَانَ بَين رُؤْيا يُوسُف ﵇ وتأويلها أَرْبَعُونَ سنة

radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o- şöyle dedi: "Yûsuf aleyhisselâm'ın rüyası ile onun tevili arasında kırk yıl vardı.

وَإِلَيْهِ يَنْتَهِي أقْصَى الرُّؤْيَا

Bir rüyanın [çıkmasının] azami süresi bu kadardır."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: بَينهمَا خَمْسَة وَثَلَاثُونَ عَاما

İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "İkisi arasında otuz beş yıl vardı."

وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن الْحسن ﵁ قَالَ: كَانَ بَين الرُّؤْيَا والتأويل ثَمَانُون سنة

Zevâidü'z-Zühd'de Abdullah b. Ahmed, Hasan[-ı Basrî] radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Rüya ile tevili arasında seksen yıl vardı."

وَأخرج ابْن جرير وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن الفضيل بن عِيَاض ﵁ قَالَ: كَانَ بَين فِرَاق يُوسُف بن يَعْقُوب إِلَى أَن التقيا ثَمَانُون سنة

İbn Cerîr, Hâkim ve İbn Merdûye, Fudayl b. İyâd radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yûsuf b. Yâkub'un ayrılığı ile tekrar kavuşmaları arasında seksen yıl vardı."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج ﵁ قَالَ: كَانَ بَينهمَا سبع وَسَبْعُونَ سنة

İbn Cerîr, İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "İkisi arasında yetmiş yedi yıl vardı."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد فِي الزّهْد وَابْن عبد الحكم فِي فتوح مصر وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن الْحسن ﵁ أَن يُوسُف ﵇ ألقِي فِي الْجب وَهُوَ ابْن سبع عشرَة سنة وَلَقي أَبَاهُ بعد ثَمَانِينَ سنة وعاش بعد ذَلِك ثَلَاثًا وَعشْرين سنة وَمَات وَهُوَ ابْن مائَة وَعشْرين سنة

İbn Ebî Şeybe, ez-Zühd'de Ahmed, Fütûhu Mısr'da İbn Abdilhakem, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh, Hâkim ve İbn Merdûye, Hasan[-ı Basrî] radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Yûsuf aleyhisselâm on yedi yaşındayken kuyuya atıldı, seksen yıl sonra babasıyla buluştu, bundan sonra yirmi üç yıl yaşadı ve yüz yirmi yaşındayken vefat etti."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن زِيَاد يرفعهُ قَالَ: لبث يُوسُف ﵇ فِي الْعُبُودِيَّة بضعَة وَعشْرين سنة

İbn Merdûye, Ziyâd'dan merfû olarak rivayet etti; o şöyle dedi: "Yûsuf aleyhisselâm kölelikte yirmi küsur yıl kaldı."

وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن حُذَيْفَة ﵁ قَالَ: كَانَ بَين فِرَاق يُوسُف يَعْقُوب ﵉ إِلَى أَن لقِيه سَبْعُونَ سنة

Zevâidü'z-Zühd'de Abdullah b. Ahmed, Huzeyfe radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yûsuf ile Yâkub'un aleyhimesselâm ayrılığı ile buluşmaları arasında yetmiş yıl vardı."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عَليّ بن أبي طَلْحَة ﵁ فِي قَوْله {وَجَاء بكم من البدو} قَالَ: كَانَ يَعْقُوب وَبَنوهُ بِأَرْض كنعان أهل مواش وبرية

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Ali b. Ebî Talha radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ} “Sizi çölden (kırsaldan) getirdi” sözü hakkında şöyle dedi: "Yâkub ve oğulları, Kenan diyarında davar ve çöl/kır ehli kimselerdi."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَجَاء بكم من البدو} قَالَ: كَانُوا أهل بادية وماشية وبلغنا أَن بَينهم يَوْمئِذٍ ثَمَانِينَ فرسخاً وَقد كَانَ فَارقه قبل ذَلِك ببضع وَسبعين سنة

İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ} “Sizi çölden getirdi” sözü hakkında şöyle dedi: "Onlar göçebe/çöl ve davar ehli idiler. Bize ulaştığına göre o gün aralarında seksen fersah mesafe vardı ve ondan bundan önce yetmiş küsur yıl önce ayrılmıştı."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {إِن رَبِّي لطيف لما يَشَاء}

Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ} “Şüphesiz Rabbim, dilediği şeyde lütuf sahibidir” sözü hakkında

قَالَ: لطف بِيُوسُف وصنع لَهُ حِين أخرجه من السجْن وَجَاء بأَهْله من البدو وَنزع من قلبه نَزغ الشَّيْطَان وتحريشه على اخوته

şöyle dedi: "Yûsuf'u zindandan çıkardığı, ailesini çölden getirdiği, kalbinden şeytanın vesvesesini ve kardeşlerine karşı kışkırtmasını söküp attığı zaman ona lütufta bulundu ve ona [güzelce] muamele etti."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ثَابت الْبنانِيّ ﵁ قَالَ: لما قدم يَعْقُوب على يُوسُف ﵇ تَلقاهُ يُوسُف ﵇ على الْعجل وَلبس حلية الْمُلُوك وتلقاه فِرْعَوْن إِكْرَاما ليوسف فَقَالَ يُوسُف لِأَبِيهِ: إِن فِرْعَوْن قد أكرمنا فَقل لَهُ

Ebü'ş-Şeyh, Sâbit el-Bünânî radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yâkub, Yûsuf aleyhisselâm'ın yanına geldiğinde, Yûsuf aleyhisselâm onu arabalar üzerinde ve hükümdarların süslerini giyinmiş olarak karşıladı. Firavun da Yûsuf'a ikram olsun diye onu karşıladı. Yûsuf babasına: 'Firavun bize ikramda bulundu, ona [güzel bir söz] söyle' dedi.

فَقَالَ لَهُ يَعْقُوب: لقد بوركت يَا فِرْعَوْن

Bunun üzerine Yâkub ona: 'Ey Firavun, pek bereketli olasın!' dedi."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سُفْيَان الثَّوْريّ ﵁ قَالَ: لما التقى يُوسُف وَيَعْقُوب عانق كل وَاحِد مِنْهُمَا صَاحبه وَبكى

Ebü'ş-Şeyh, Süfyân es-Sevrî radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yûsuf ile Yâkub karşılaştıklarında her biri arkadaşına (birbirlerine) sarıldı ve ağladı.

فَقَالَ يُوسُف: يَا أَبَت بَكَيْت عَليّ حَتَّى ذهب بَصرك ألم تعلم أَن الْقِيَامَة تجمعنا قَالَ: بلَى يَا بني وَلَكِن خشيت أَن يسلب دينك فيحال بيني وَبَيْنك

Yûsuf: 'Babacığım! Gözlerin gidene kadar bana ağladın; kıyametin bizi bir araya getireceğini bilmiyor muydun?' dedi. [Yâkub]: 'Evet yavrucuğum, fakat dininin elinden alınmasından ve benimle senin arana engel konulmasından korktum' dedi."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ثَابت الْبنانِيّ ﵁ قَالَ: لما حضر يَعْقُوب ﵇ الْمَوْت قَالَ: ليوسف ﵇

Ebü'ş-Şeyh, Sâbit el-Bünânî radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yâkub aleyhisselâm'a ölüm geldiğinde Yûsuf aleyhisselâm'a şöyle dedi:

إِنِّي أَسأَلك خَصْلَتَيْنِ وَأُعْطِيك خَصْلَتَيْنِ أَسأَلك أَن تَعْفُو عَن اخوتك وَلَا تعاقبهم بِمَا صَنَعُوا بك وَأَسْأَلك إِذا أَنا متّ أَن تحملنِي فتدفنني مَعَ آبَائِي إِبْرَاهِيم واسحق وَأُعْطِيك أَن تغمضني عِنْد الْمَوْت وَأَن ادخل ابْنَيْنِ لَك فِي الأسباط فَمَا وضع يُوسُف ﵇ يَده على وَجه أَبِيه ليغمضه فتح عَيْنَيْهِ ثمَّ قَالَ: يَا بني إِن هَذَا من الْأَبْنَاء للآباء عِنْد الله عَظِيم

'Senden iki haslet (şey) istiyorum ve sana iki haslet veriyorum: Kardeşlerini affetmeni ve sana yaptıklarından ötürü onları cezalandırmamanı istiyorum; ve öldüğüm zaman beni taşıyıp atalarım İbrâhim ve İshak ile birlikte defnetmeni istiyorum. Sana verdiğim ise ölüm anında gözlerimi yumman ve iki oğlunu Esbât (kabile reisleri) arasına katmamdır.' Yûsuf aleyhisselâm gözlerini yummak için elini babasının yüzüne koyar koymaz, [Yâkub] gözlerini açtı ve sonra: 'Yavrucuğum! Evlatların babalara yapacağı bu hareket Allah katında pek büyüktür' dedi."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن أبي بكر بن عَيَّاش ﵄ قَالَ: لما مَاتَ يَعْقُوب النَّبِي ﵇ أقيم عَلَيْهِ النوائح أَرْبَعَة أشهر

Ebü'ş-Şeyh, Ebû Bekir b. Ayyâş radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Peygamber Yâkub aleyhisselâm vefat ettiğinde, onun için dört ay boyunca ağıtçılar tutulup yas tutuldu."

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن مَالك بن دِينَار ﵁ أَن يَعْقُوب ﵇ قَالَ لما ثقل لِابْنِهِ يُوسُف ﵇: أَدخل يدك تَحت صلبي فاحلف لي بِرَبّ يَعْقُوب لتدفنني مَعَ آبَائِي فَإِنِّي قد اشركتهم فِي الْعَمَل فاشركني مَعَهم فِي قُبُورهم

ez-Zühd'de Ahmed, Mâlik b. Dînâr radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Yâkub aleyhisselâm [hastalığı] ağırlaşınca oğlu Yûsuf aleyhisselâm'a: 'Elini belimin altına koy ve beni atalarımla beraber defnedeceğine dair Yâkub'un Rabbi adına bana yemin et; zira ben amelde onlara ortak oldum, beni kabirlerinde de onlara ortak et' dedi.

فَلَمَّا توفّي يَعْقُوب ﵇ فعل ذَلِك يُوسُف حَتَّى أَتَى بِهِ أَرض كنعان فدفنه مَعَهم

Yâkub aleyhisselâm vefat edince Yûsuf bunu yaptı; nihayet onu Kenan diyarına götürüp onlarla birlikte defnetti."

الْآيَة ١٠١

101. Ayet

أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْأَعْمَش ﵁ قَالَ: لما قَالَ يُوسُف ﵇ {رب قد آتيتني من الْملك} إِلَى قَوْله {توفني مُسلما وألحقني بالصالحين} شكر الله لَهُ ذَلِك فزاده فِي عمره ثَمَانِينَ عَاما

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, A'meş radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yûsuf aleyhisselâm: {رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ} “Rabbim! Sen bana mülkten verdin...” sözünden {تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ} “...canımı Müslüman olarak al ve beni salihlere kat!” sözüne kadar söylediğinde, Allah ona buna karşılık şükranla mukabelede bulundu ve ömrüne seksen yıl daha ekledi."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ من طَرِيق ابْن جريج عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي الْآيَة قَالَ: اشتاق إِلَى لِقَاء الله وَأحب أَن يلْحق بِهِ وبآبائه فَدَعَا الله أَن يتوفاه وَأَن يلْحقهُ بهم

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Cüreyc tarikiyle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Allah'a kavuşmayı arzuladı, O'na ve atalarına kavuşmayı sevdi (istedi); bu yüzden Allah'a kendisinin canını alması ve kendisini onlara katması için dua etti."

قَالَ ابْن عَبَّاس ﵄ وَلم يسْأَل نَبِي قطّ الْمَوْت غير يُوسُف ﵇ فَقَالَ {رب قد آتيتني من الْملك} الْآيَة

İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ dedi ki: "Yûsuf aleyhisselâm'dan başka hiçbir peygamber asla ölümü istememiştir; o: {رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ} “Rabbim! Sen bana mülkten verdin...” ayetini söyledi."

قَالَ ابْن جريج ﵁ وَأَنا أَقُول: فِي بعض الْقُرْآن من الْأَنْبِيَاء من قَالَ توفني

İbn Cüreyc radıyallâhu anh dedi ki: "Ben de derim ki: Kur'an'ın bir kısmında peygamberlerden 'canımı al' diyen [başkaları da] vardır."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: مَا سَأَلَ نَبِي الْوَفَاة غير يُوسُف

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yûsuf'tan başka hiçbir peygamber vefat etmeyi istememiştir."

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {توفني مُسلما وألحقني بالصالحين} يَقُول: توفني على طَاعَتك واغفر لي إِذا توفيتني

İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Dahhâk radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ} “Canımı Müslüman olarak al ve beni salihlere kat!” sözü hakkında şöyle der: "Canımı sana itaat üzere al ve canımı aldığında beni bağışla."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {وألحقني بالصالحين} قَالَ: يَعْنِي إِبْرَاهِيم وَإِسْمَاعِيل وَإِسْحَق وَيَعْقُوب

Ebü'ş-Şeyh, Dahhâk radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ} “Ve beni salihlere kat!” sözü hakkında şöyle dedi: "Yani İbrâhim, İsmâil, İshak ve Yâkub'a [kat]."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {توفني مُسلما وألحقني بالصالحين} قَالَ: يَعْنِي أهل الْجنَّة

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İkrime radıyallâhu anh'tan rivayet etti: {تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ} “Canımı Müslüman olarak al ve beni salihlere kat!” sözü hakkında şöyle dedi: "Yani cennet ehline [kat]."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ قَالَ: لما أُوتِيَ يُوسُف ﵇ من الْملك مَا أُوتِيَ تاقت نَفسه إِلَى آبَائِهِ قَالَ {رب قد آتيتني من الْملك} إِلَى قَوْله {وألحقني بالصالحين} قَالَ: بآبائه إِبْرَاهِيم وَإِسْحَق وَيَعْقُوب

İbn Ebî Hâtim, Vehb b. Münebbih radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yûsuf aleyhisselâm'a verilen mülk (hükümranlık) verildiğinde canı atalarını çekti de: {رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ} “Rabbim! Sen bana mülkten verdin...” sözünden {وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ} “...ve beni salihlere kat!” sözüne kadar söyledi. [Vehb]: 'Ataları İbrâhim, İshak ve Yâkub'a [katmasını istedi]' dedi."

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة قَالَ: لما قدم على يُوسُف أَبوهُ واخوته وَجمع الله شَمله وَأقر عَيْنَيْهِ - وَهُوَ يَوْمئِذٍ مغموس فِي نعيم من الدُّنْيَا - اشتاق إِلَى آبَائِهِ الصَّالِحين: إِبْرَاهِيم وَإِسْحَق وَيَعْقُوب فَسَأَلَ الله الْقَبْض وَلم يتمن الْمَوْت أحد قطّ نَبِي وَلَا غَيره إِلَّا يُوسُف

ez-Zühd'de Ahmed, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Babası ve kardeşleri Yûsuf'un yanına gelip de Allah onun dağınıklığını toparlayınca ve gözünü aydın kılınca -ki o gün dünya nimetine gark olmuş durumdaydı- salih ataları İbrâhim, İshak ve Yâkub'a iştiyak duydu ve Allah'tan ruhunun kabzedilmesini istedi. Ne bir peygamber ne de başkası hiçbir kimse ölümü asla temenni etmemiştir, ancak Yûsuf hariç."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن عبد الْعَزِيز ﵁ أَن يُوسُف ﵇ لما حَضرته الْوَفَاة قَالَ: يَا اخوتاه إِنِّي لم انتصر من أحد

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Abdilazîz radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Yûsuf aleyhisselâm'a vefatı yaklaştığında şöyle dedi: 'Ey kardeşlerim! Ben kimseden intikam almadım;

ظَلَمَنِي فِي الدُّنْيَا وَإِنِّي كنت أحب أَن أظهر الْحَسَنَة وأخفي السَّيئَة فَذَلِك زادي من الدُّنْيَا

dünyada bana zulmeden [kimseden de intikam almadım]. Ben iyiliği açığa çıkarmayı, kötülüğü gizlemeyi severdim; işte dünyadan azığım budur.

يَا اخوتاه إِنِّي أشركت آبَائِي فِي أَعْمَالهم فأشركوني مَعَهم فِي قُبُورهم وَأخذ عَلَيْهِم الْمِيثَاق فَلم يَفْعَلُوا حَتَّى بعث الله مُوسَى ﵇ فَسَأَلَ عَن قَبره فَلم يجد أحدا يُخبرهُ إِلَّا امْرَأَة يُقَال لَهَا شارخ بنت شيرا بن يَعْقُوب فَقَالَت: أدلك عَلَيْهِ على أَن أشْتَرط عَلَيْك

Ey kardeşlerim! Ben amellerinde atalarıma ortak oldum; siz de kabirlerinde beni onlara ortak edin.' Ve onlardan kesin söz aldı. Fakat Allah, Mûsâ aleyhisselâm'ı gönderene kadar bunu yapmadılar. [Mûsâ] onun kabrini sordu; Şârah binti Şîrâ b. Yâkub denilen bir kadından başka ona haber veren kimse bulamadı. Kadın: 'Sana şart koşmam karşılığında onu sana gösteririm' dedi.

قَالَ ذَاك لَك قَالَت: أصير شَابة كلما كَبرت

[Mûsâ]: 'Bu senindir (kabul)' dedi. Kadın: 'Her yaşlandığımda genç bir kadın olayım' dedi.

قَالَ: ذَلِك لَك

[Mûsâ]: 'Bu senindir' dedi.

قَالَ: وأكون مَعَك فِي درجتك يَوْم الْقِيَامَة

[Kadın]: 'Ve kıyamet gününde seninle aynı derecede olayım' dedi.

فَكَأَنَّهُ امْتنع فَأمر أَن يمْضِي لَهَا ذَلِك فَفعل فدلته عَلَيْهِ فَأخْرجهُ فَكَانَت كلما كَانَت بنت خمسين سنة صَارَت مثل ابْنة ثَلَاثِينَ

[Mûsâ] sanki bundan çekindi; bunun üzerine bunu ona vermesi (şartını kabul etmesi) emredildi ve o da kabul etti. Kadın kabri ona gösterdi, o da [Yûsuf'un naaşını] çıkardı. Kadın elli yaşında bir kadın olduğunda, otuz yaşındaki bir kadın gibi oluyordu;

حَتَّى عمرت عمر نسرين ألف وسِتمِائَة سنة أَو ألف وَأَرْبَعمِائَة حَتَّى أدْركهَا سُلَيْمَان بن دَاوُد ﵇ فَتَزَوجهَا

öyle ki iki kartal ömrü kadar, bin altı yüz veya bin dört yüz yıl yaşadı; nihayet Süleyman b. Dâvûd aleyhisselâm ona yetişti ve onunla evlendi."

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن أبي حَاتِم عَن عُرْوَة بن الزبير ﵁ قَالَ: إِن الله حِين أَمر مُوسَى ﵇ بالسير ببني إِسْرَائِيل أمره أَن يحْتَمل مَعَه عِظَام يُوسُف ﵇ وَأَن لَا يخلفها بِأَرْض مصر وَأَن يسير بهَا حَتَّى يَضَعهَا بِالْأَرْضِ المقدسة فَسَأَلَ مُوسَى ﵇ عَمَّن يعرف مَوضِع قَبره فَمَا وجد إِلَّا عجوزاً من بني إِسْرَائِيل فَقَالَت: يَا نَبِي الله إِنِّي أعرف مَكَانَهُ إِن أَنْت أخرجتني مَعَك وَلم تخلفني بِأَرْض مصر دللتك عَلَيْهِ

İbn İshâk ve İbn Ebî Hâtim, Urve b. ez-Zübeyr radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Allah, Mûsâ aleyhisselâm'a İsrâiloğulları ile yola çıkmasını emrettiği vakit, Yûsuf aleyhisselâm'ın kemiklerini (naaşını) beraberinde taşımasını, onu Mısır toprağında bırakmamasını ve onu Mukaddes Topraklar'a koyana kadar onunla yürümesini emretti. Mûsâ aleyhisselâm onun kabrinin yerini bilen birini sordu; İsrâiloğullarından yaşlı bir kadından başkasını bulamadı. Kadın: 'Ey Allah'ın peygamberi! Eğer beni de seninle beraber çıkarır ve Mısır toprağında bırakmazsan, yerini sana gösteririm' dedi."