وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} قَالَ: صبي أنطقه الله كَانَ فِي الدَّار
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Dahhâk radıyallâhu anh'tan {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} “Kadının ailesinden bir şahit şahitlik etti” kavli hakkında: "Evde bulunan ve Allah'ın konuşturduğu bir çocuktu" dediğini rivayet etti.
وَأخرج أَحْمد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس ﵄ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: تكلم أَرْبَعَة وهم صغَار: ابْن ماشطة فِرْعَوْن وَشَاهد يُوسُف وَصَاحب جريج وَعِيسَى بن مَرْيَم
Ahmed, İbn Cerîr ve ed-Delâil'de Beyhakî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Dört kişi küçükken konuştu: Firavun'un kızının kuaförünün çocuğu, Yûsuf'un şahidi, Cüreyc'in arkadaşı (olayındaki bebek) ve Meryem oğlu Îsâ."
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ عِيسَى وَصَاحب يُوسُف وَصَاحب جريج تكلمُوا فِي المهد
İbn Cerîr, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Îsâ, Yûsuf'un şahidi ve Cüreyc'in [olayındaki] çocuk beşikte konuştular."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جريج وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} قَالَ: كَانَ صَبيا فِي المهد
İbn Ebî Şeybe, İbn Cüreyc, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} “Kadının ailesinden bir şahit şahitlik etti” kavli hakkında: "Beşikte bir çocuktu" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} قَالَ: كَانَ رجلا ذَا لحية
Abdurrezzâk, Firyâbî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} “Kadının ailesinden bir şahit şahitlik etti” kavli hakkında: "Sakallı bir adamdı" dediğini rivayet etti.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} قَالَ: كَانَ من خَاصَّة الْملك
Firyâbî, İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} “Kadının ailesinden bir şahit şahitlik etti” kavli hakkında: "Hükümdarın yakın adamlarındandı" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} قَالَ: رجل لَهُ عقل وَفهم
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, el-Hasan radıyallâhu anh'tan {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} “Kadının ailesinden bir şahit şahitlik etti” kavli hakkında: "Akıl ve anlayış sahibi bir adamdı" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن زيد بن أسلم ﵁ فِي قَوْله {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} قَالَ: ابْن عَم لَهَا كَانَ حكيماً
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Zeyd b. Eslem radıyallâhu anh'tan {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} “Kadının ailesinden bir şahit şahitlik etti” kavli hakkında: "Kadının amcasının bilge olan bir oğluydu" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} قَالَ: ذكر لنا أَنه رجل حَكِيم من أَهلهَا
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} “Kadının ailesinden bir şahit şahitlik etti” kavli hakkında: "Bize nakledildiğine göre o, kadının ailesinden bilge bir adamdı" dediğini rivayet etti.
قَالَ: الْقَمِيص يقْضِي بَينهمَا إِن كَانَ قَمِيصه قدّ إِلَى آخِره
[Katâde] dedi ki: "Gömlek aralarında hüküm verir; 'eğer gömleği [önden] yırtılmışsa...' âyetin sonuna kadar."
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة ﵁ مثله
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İkrime radıyallâhu anh'tan bunun benzerini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} قَالَ: لَيْسَ بإنسي وَلَا جَان هُوَ خلق من خلق الله
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وَشهد شَاهد من أَهلهَا} “Kadının ailesinden bir şahit şahitlik etti” kavli hakkında: "O, ne bir insan ne de bir cindi; Allah'ın mahlûkatından bir mahlûktu" dediğini rivayet etti.
وَفِي لفظ قَالَ: قَمِيصه مشقوق من دبر فَتلك الشَّهَادَة
Bir diğer lafızda şöyle dedi: "Gömleği arkadan yırtılmıştı; işte şahitlik buydu."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الشّعبِيّ رَضِي الله
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, eş-Şa'bî radıyallâhu
عَنهُ قَالَ: كَانَ فِي قَمِيص يُوسُف ﵇ ثَلَاث آيَات: حِين قدّ قَمِيصه من دبر وَحين ألقِي على وَجه أَبِيه فارتدّ بَصيرًا وَحين جاؤوا على قَمِيصه بِدَم كذب عرف أَن الذِّئْب لَو أكله خرق قَمِيصه
anh'tan rivayet etti: "Yûsuf aleyhisselâm'ın gömleğinde üç delil/mucize vardı: Gömleğinin arkadan yırtıldığı vakit, babasının yüzüne atılıp da [babasının] yeniden görür hale geldiği vakit ve gömleğinin üzerinde yalan bir kanla geldikleri vakit [Ya'kūb], eğer kurt onu yemiş olsaydı gömleğini parçalayacağını anlamıştı."
الْآيَة ٢٩
29. Âyet
أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {يُوسُف أعرض عَن هَذَا} قَالَ: عَن هَذَا الْأَمر والْحَدِيث {واستغفري لذنبك} أيتها الْمَرْأَة
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {يُوسُف أعرض عَن هَذَا} “Ey Yûsuf, bundan vazgeç / bunu açma” kavli hakkında: "Bu işten ve sözden [vazgeç]", {واستغفري لذنبك} “[ve sen de] günahın için bağışlanma dile” [kavli hakkında da]: "Ey kadın!" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {يُوسُف أعرض عَن هَذَا} قَالَ: لَا تذكره
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan {يُوسُف أعرض عَن هَذَا} “Ey Yûsuf, bundan vazgeç” kavli hakkında: "Bunu anma (kimseye bahsetme)" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {واستغفري لذنبك إِنَّك كنت من الخاطئين} قَالَ: حلماً
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, el-Hasan radıyallâhu anh'tan {واستغفري لذنبك إِنَّك كنت من الخاطئين} “Günahın için bağışlanma dile; çünkü sen günahkârlardan oldun” kavli hakkında: "[Kocası bunu] hilminden (yumuşak huyluluğundan böyle söyledi)" dediğini rivayet etti.
الْآيَة ٣٠
30. Âyet
أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {قد شغفها حبا} قَالَ غلبها
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {قد شغفها حبا} “Sevgi onun yüreğine işlemiş” kavli hakkında: "[Sevgi] onu alt etti (baskın geldi)" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {قد شغفها} قَالَ: قَتلهَا حب يُوسُف
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {قد شغفها} “[Sevgi] onun yüreğine işlemiş” kavli hakkında: "Yûsuf'un sevgisi onu helak etti / öldürdü" dediğini rivayet etti.
الشغف الْحبّ الْقَاتِل والشغف حب دون ذَلِك
eş-Şağaf (الشغف), öldürücü sevgidir; eş-Şeğaf (الشغف) ise bundan daha az olan sevgidir.
والشغاف حجاب الْقلب
eş-Şiğâf (الشغاف) ise kalbin zarıdır.
وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله {قد شغفها حبا} قَالَ: الشغاف فِي الْقلب فِي النياط قد امْتَلَأَ قَلبهَا من حب
et-Tastî, İbn Abbâs'tan rivayet etti: Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana {قد شغفها حبا} “Sevgi onun yüreğine işlemiş” kavlini haber ver" dedi. [İbn Abbâs]: "Şiğâf, kalpte ana damardadır/zardadır; kadının kalbi
يُوسُف
Yûsuf'un sevgisiyle dolmuştur" dedi.
قَالَ وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت نَابِغَة بني ذبيان وَهُوَ يَقُول: وَفِي الصَّدْر حب دون ذَلِك دَاخل وحول الشغاف غيبته الأضالع وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {قد شغفها حبا} قَالَ: قد علقها
[Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" dedi. [İbn Abbâs]: "Evet, Benî Zübyânlı Nâbiğa'nın şöyle dediğini işitmedin mi?" dedi: 'Göğüste bundan daha içeride bir sevgi vardır ve kaburgalar onu kalbin zarı (şiğâf) etrafında gizlemiştir.' İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {قد شغفها حبا} “Sevgi onun yüreğine işlemiş” kavli hakkında: "Onun sevgisine tutulmuştu" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ أَنه كَانَ يَقْرَأها {قد شغفها حبا} قَالَ: بَطنهَا حبا
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, el-Hasan radıyallâhu anh'tan rivayet etti: O, bunu {قد شغفها حبا} “Sevgi onun yüreğine işlemiş” şeklinde okur ve: "Sevgi onun içine nüfuz etmiştir" derdi.
قَالَ: وَأهل الْمَدِينَة يَقُولُونَ بَطنهَا حبا
Dedi ki: "Medine ehli de: 'Sevgi onun içine nüfuz etmiştir' derler."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الشّعبِيّ ﵁ فِي قَوْله {قد شغفها حبا} قَالَ: الشغوف الْمُحب والمشغوف المحبوب
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, eş-Şa'bî radıyallâhu anh'tan {قد شغفها حبا} “Sevgi onun yüreğine işlemiş” kavli hakkında: "Şeğūf seven, meşğūf ise sevilendir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ ﵁ أَنه كَانَ يقْرؤهَا {قد شغفها حبا} وَيَقُول: الشغف شغف الْحبّ
İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, İbrâhîm en-Nehaî radıyallâhu anh'tan rivayet etti: O, bunu {قد شغفها حبا} “Sevgi onun yüreğine işlemiş” şeklinde okur ve şöyle derdi: "eş-Şağaf (شغف), sevginin yüreğe işlemesidir;
والشغف شغف الدَّابَّة حِين تذْعَر
eş-Şa'af (شعف) ise binek hayvanının ürktüğü zamanki durumudur."
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة ﵁ أَنه قَرَأَ / قد شعفها حبا / بِالْعينِ الْمُهْملَة
İbn Cerîr, Ebü'l-Âliye radıyallâhu anh'tan rivayet etti: O, [bu ayeti] noktasız ayın (ع) harfiyle / قد شعفها حبا / şeklinde okumuştur.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {قد شغفها حبا} قَالَ: هُوَ الْحبّ اللازق بِالْقَلْبِ
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Dahhâk radıyallâhu anh'tan {قد شغفها حبا} “Sevgi onun yüreğine işlemiş” kavli hakkında: "O, kalbe yapışıp kalan sevgidir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان ﵁ قَالَ: الشغاف جلدَة رقيقَة تكون على الْقلب بَيْضَاء حبه خرق ذَلِك الْجلد حَتَّى وصل إِلَى الْقلب
İbn Ebî Hâtim, Süfyân radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "eş-Şiğâf (الشغاف), kalbin üzerinde bulunan ince, beyaz bir zardır. Yûsuf'un sevgisi o zarı delip kalbe kadar ulaşmıştır."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد قَالَ: إِن الشعف والشغف يَخْتَلِفَانِ فالشعف فِي البغض والشغف فِي الْحبّ
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Zeyd'den rivayet etti: "eş-Şa'af (الشعف) ile eş-Şağaf (الشغف) birbirinden farklıdır; şa'af buğuzda/nefrette, şağaf ise sevgidedir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد الْعَبادَانِي قَالَ: قَالَ رجل ليوسف ﵇: إِنِّي أحبك
İbn Ebî Hâtim, Muhammed el-Abbâdânî'den rivayet etti: Bir adam Yûsuf aleyhisselâm'a: "Ben seni seviyorum" dedi.
فَقَالَ لَهُ يُوسُف: لَا أُرِيد أَن يحبني أحد غير الله من حب أبي ألقيت فِي الْجب وَمن حب امْرَأَة الْعَزِيز ألقيت فِي السجْن
Yûsuf ona şöyle dedi: "Allah'tan başka kimsenin beni sevmesini istemem. Babamın sevgisi yüzünden kuyuya atıldım, Azîz'in karısının sevgisi yüzünden de zindana atıldım."
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ {قد شغفها حبا} قَالَ: دخل حبه فِي شغافها
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {قد شغفها حبا} “Sevgi onun yüreğine işlemiş” kavli hakkında: "Onun sevgisi kadının kalp zarına girdi" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {قد شغفها حبا} قَالَ: دخل حبه تَحت الشغاف
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İkrime radıyallâhu anh'tan {قد شغفها حبا} “Sevgi onun yüreğine işlemiş” kavli hakkında: "Onun sevgisi kalp zarının altına girdi" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك {قد شغفها حبا} يَقُول: هَلَكت عَلَيْهِ حبا
İbn Cerîr, Dahhâk'tan {قد شغفها حبا} “Sevgi onun yüreğine işlemiş” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Ona olan sevgisinden helak oldu/kendini kaybetti."
وَأخرج ابْن جرير عَن الْأَعْرَج ﵁ أَنه قَرَأَ / قد شعفها حبا / بِالْعينِ الْمُهْملَة وَقَالَ {شغفها حبا} يَعْنِي بالغين مُعْجمَة إِذا كَانَ هُوَ يُحِبهَا
İbn Cerîr, el-A'rec radıyallâhu anh'tan rivayet etti: O, noktasız ayın (ع) harfiyle / قد شعفها حبا / şeklinde okumuş ve: "Noktalı gayın (غ) ile {شغفها حبا} “sevgi onun yüreğine işlemiş” ise, erkeğin kadını sevmesi durumundadır" demiştir.
الْآيَة ٣١
31. Âyet
أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فَلَمَّا سَمِعت بمكرهنَّ} قَالَ: بحديثهن
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {فَلَمَّا سَمِعت بمكرهنَّ} “Kadın onların düzenlerini/dedikodularını işitince” kavli hakkında: "Onların konuşmalarını [işitince]" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان ﵁ فِي قَوْله {سَمِعت بمكرهن} قَالَ: يعملهن
İbn Ebî Hâtim, Süfyân radıyallâhu anh'tan {سَمِعت بمكرهن} “Onların düzenlerini işitince” kavli hakkında: "Onların yaptıklarını [işitince]" dediğini rivayet etti.
وَقَالَ: كل مكر فِي الْقُرْآن فَهُوَ عمل
Ve şöyle dedi: "Kur'ân'daki her 'mekr' (tuzak/düzen), amel (yapılan iş) demektir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ ﵁ فِي قَوْله {وأعتدت لَهُنَّ متكأ} قَالَ: هيأت لَهُنَّ مَجْلِسا وَكَانَ سنتهمْ إِذا وضعُوا الْمَائِدَة أعْطوا كل إِنْسَان سكيناً يَأْكُل بهَا
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh radıyallâhu anhüm'den {وأعتدت لَهُنَّ متكأ} “Ve onlar için yaslanacak bir yer hazırladı” kavli hakkında şöyle rivayet edildi: "Onlar için bir meclis hazırladı. Âdetleri öyleydi ki, sofra kurulduğunda yemek yemesi için herkese bir bıçak verirlerdi."
فَلَمَّا رأينه قَالَ: فَلَمَّا خرج عَلَيْهِنَّ يُوسُف ﵇ {أكبرنه} قَالَ: أعظمنه ونظرن إِلَيْهِ وأقبلن يحززن أَيْدِيهنَّ بالسكاكين وَهن يَحسبن أَنَّهُنَّ يقطعن الطَّعَام
'Onu gördüklerinde': "Yûsuf aleyhisselâm karşılarına çıkınca {أكبرنه} “onu gözlerinde büyüttüler (hayran kaldılar)” yani onu pek yüce gördüler, ona baktılar ve yemeği kestiklerini sanarak bıçaklarla ellerini doğramaya başladılar" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {وأعتدت لَهُنَّ متكأ} قَالَ: أعطتهن أترنجاً وأعطت كل وَاحِدَة مِنْهُنَّ سكيناً فَلَمَّا رأين يُوسُف أكبرنه وجعلن يقطعن أَيْدِيهنَّ وَهن يَحسبن أَنَّهُنَّ يقطع الأترنج
İbn Cerîr ve İbn Merdûye, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وأعتدت لَهُنَّ متكأ} “Ve onlar için yaslanacak bir yer hazırladı” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Onlara ağaç kavunu (turunç) verdi ve her birine bir bıçak verdi. Yûsuf'u gördüklerinde onu pek yüce buldular ve ağaç kavununu kestiklerini sanarak ellerini kesmeye başladılar."
وَأخرج مُسَدّد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: المتكأ الأترنج وَكَانَ يقْرؤهَا خَفِيفَة
Müsedded, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: "el-Müttekâ (المتكأ), ağaç kavunudur." [İbn Abbâs] bu kelimeyi şeddesiz (hafif) okurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من وَجه آخر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {متكأ} قَالَ: هُوَ الأترنج
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir başka bir tarikten Mücâhid radıyallâhu anh'ın {متكأ} “yaslanacak bir yer/sofra” kavli hakkında: "O, ağaç kavunudur" dediğini rivayet etti.
وَأخرج أبوعبيد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ من وَجه
Ebû Ubeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh
ثَالِث عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: من قَرَأَ {متكأ} شدها فَهُوَ الطَّعَام
üçüncü bir tarikten Mücâhid radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini rivayet etti: "Kim şedde ile {متكأ} “yaslanacak bir yer/sofra” şeklinde okursa o yemektir.
وَمن قَرَأَ مَتَكاً خففها فَهُوَ الأترنج
Kim de şeddesiz olarak 'meteken' (مَتَكاً) şeklinde okursa o da ağaç kavunudur."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن سَلمَة بن تَمام أبي عبد الله الْقَسرِي ﵁ قَالَ: {متكاً} بِكَلَام الْحَبَش يسمون الأترنج مَتَكاً
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Seleme b. Temâm Ebû Abdillâh el-Kasrî radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "{متكاً} Habeş dilindedir; ağaç kavununa 'metek' derler."
وَأخرج ابو الشَّيْخ عَن أبان بن تغلب ﵁ أَنه كَانَ يقْرؤهَا {واعتدت لَهُنَّ متكا} مُخَفّفَة
Ebü'ş-Şeyh, Ebân b. Tağlib radıyallâhu anh'tan onun bu ayeti şeddesiz olarak {واعتدت لَهُنَّ متكا} “Ve onlar için metek hazırladı” şeklinde okuduğunu rivayet etti.
قَالَ: الأترنج
[Ebân]: "Ağaç kavunudur" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {وأعتدت لَهُنَّ متكأ} قَالَ: طَعَام وشراب وتكاء
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan {وأعتدت لَهُنَّ متكأ} “Ve onlar için yaslanacak bir yer hazırladı” kavli hakkında: "Yemek, içecek ve yaslanılacak minderdir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ مثله
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Dahhâk radıyallâhu anh'tan da bunun benzerini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {متكأ} قَالَ: كل شَيْء يقطع بالسكين
İbn Ebî Hâtim, İkrime radıyallâhu anh'tan {متكأ} “yaslanacak bir yer/sofra” kavli hakkında: "Bıçakla kesilen her şeydir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ قَالَ: أعطتهن ترنجاً وَعَسَلًا فَكُن يحززن الترنج بالسكين ويأكلن بالعسل فَلَمَّا قيل لَهُ اخْرُج عَلَيْهِنَّ خرج
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan şöyle dediğini rivayet etti: "Onlara ağaç kavunu ve bal verdi. Bıçakla ağaç kavununu kesip balla yiyorlardı. [Yûsuf'a] 'Onların karşısına çık' denilince çıktı."
فَلَمَّا رأينه أعظمنه وتهيمن بِهِ حَتَّى جعلن يحززن أَيْدِيهنَّ بالسكين وفيهَا الترنج وَلَا يعقلن لَا يَحسبن إِلَّا أَنَّهُنَّ يحززن الأترنج قد ذهبت عقولهن مِمَّا رأين وقلن {حاش لله مَا هَذَا بشرا} مَا هَكَذَا يكون الْبشر مَا هَذَا إِلَّا ملك كريم
"Onu gördüklerinde onu pek yüce buldular ve ona öylesine hayran kaldılar ki ellerinde ağaç kavunu varken [farkında olmadan] bıçakla ellerini kesmeye başladılar; akılları başlarından gitmişti, sadece ağaç kavununu kestiklerini sanıyorlardı. Gördükleri şey karşısında akılları başlarından gitmişti ve {حاش لله مَا هَذَا بشرا} “Hâşâ, Allah için bu bir insan değildir” dediler. 'İnsan böyle olmaz, bu ancak değerli bir melektir' [dediler]."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق دُرَيْد بن مجاشع عَن بعض أشياخه قَالَ: قَالَت للقيم: أدخلهُ عَلَيْهِنَّ وَألبسهُ ثيابًا بيضًا فَإِن الْجَمِيل أحسن مَا يكون فِي الْبيَاض
İbn Ebî Hâtim, Düreyd b. Mücâşi' tarikiyle hocalarının bazısından rivayet etti: [Kadın] kâhyaya: "Onu yanlarına sok ve ona beyaz elbiseler giydir; zira güzel olan kimse en çok beyazlar içinde güzel görünür" dedi.
فَأدْخلهُ عَلَيْهِنَّ وَهن يحززن مَا فِي أَيْدِيهنَّ فَلَمَّا رأينه حززن أَيْدِيهنَّ وَهن لَا يشعرن من النّظر إِلَيْهِ فنظرن إِلَيْهِ مُقبلا ثمَّ أَوْمَأت إِلَيْهِ أَن ارْجع
Kâhya, kadınlar ellerindekini keserken [Yûsuf'u] yanlarına soktu. Kadınlar onu görünce, ona bakmaktan [kendilerini alamayıp] farkında olmadan ellerini kestiler. O gelirken ona baktılar, sonra [kadın] ona 'Geri dön' diye işaret etti.
فنظرن إِلَيْهِ مُدبرا وَهن يحززن أَيْدِيهنَّ بالسكاكين لَا يشعرن بالوجع من نظرهن إِلَيْهِ فَلَمَّا خرج نظرن إِلَى أَيْدِيهنَّ وَجَاء الوجع فَجعلْنَ يولولن
Geri dönerken de ona baktılar. Ona bakmaktan acı hissetmeksizin ellerini bıçaklarla kesiyorlardı. O çıkıp gidince ellerine baktılar ve acı başlayınca feryat edip ağlaşmaya başladılar.
وَقَالَت لَهُنَّ: أنتن من سَاعَة وَاحِدَة هَكَذَا صنعتن فَكيف أصنع أَنا
[Kadın] onlara şöyle dedi: "Siz bir saatte [bu kadarcık zamanda] böyle yaptınız, peki ben ne yapayım?"
{وقلن حاش لله مَا هَذَا بشرا إِن هَذَا إِلَّا ملك كريم}
{وقلن حاش لله مَا هَذَا بشرا إِن هَذَا إِلَّا ملك كريم} “Ve: 'Hâşâ Allah için, bu bir insan değildir; bu ancak değerli bir melektir' dediler.”
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ من طَرِيق عبد الْعَزِيز بن الْوَزير بن الْكُمَيْت بن زيد بن الْكُمَيْت الشاعرقال: حَدثنِي أبي عَن جدي قَالَ: سَمِعت جدي الْكُمَيْت يَقُول فِي قَوْله {فَلَمَّا رأينه أكبرنه} قَالَ: أمنين
Ebü'ş-Şeyh, şair Kümeyt b. Zeyd'in torunu Abdülazîz b. el-Vezîr b. el-Kümeyt tarikiyle rivayet etti: Babam dedemden bana rivayet etti: Dedem el-Kümeyt'in {فَلَمَّا رأينه أكبرنه} “Onu görünce onu gözlerinde büyüttüler” kavli hakkında: "Meni akıttılar" dediğini işittim.
وَأنْشد فِي ذَلِك:
Ve bu hususta şu beyti okudu:
لما رَأَتْهُ الْخَيل من رَأس شَاهِق صهلن وأكبرن المنيّ المدفقا وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عبد الصَّمد بن عَليّ بن عبد الله بن عَبَّاس عَن أَبِيه عَن جده ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {فَلَمَّا رأينه أكبرنه} قَالَ: لما خرج عَلَيْهِنَّ يُوسُف حضن من الْفَرح وَقَالَ الشَّاعِر: نأتي النِّسَاء لَدَى اطهارهن وَلَا نأتي النِّسَاء إِذا أكبرن أكباراً
"Atlar onu yüce bir tepenin başından görünce kişnediler ve dökülen meniyi akıttılar." İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Abdüssamed b. Alî b. Abdillâh b. Abbâs tarikiyle babasından, o da dedesi İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {فَلَمَّا رأينه أكبرنه} “Onu görünce onu gözlerinde büyüttüler” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Yûsuf karşılarına çıkınca sevinçten âdet gördüler." Şair de şöyle demiştir: "Kadınlara temizlik zamanlarında yaklaşırız, âdet gördüklerinde (ekberne) ise kadınlara yaklaşmayız."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {فَلَمَّا رأينه أكبرنه} قَالَ: أعظمنه {وقطعن أَيْدِيهنَّ} قَالَ: حزًّا بالسكين حَتَّى ألقينها {وقلن حاش لله} قَالَ: معَاذ الله
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {فَلَمَّا رأينه أكبرنه} “Onu görünce onu gözlerinde büyüttüler” kavli hakkında: "Onu pek yüce gördüler"; {وقطعن أَيْدِيهنَّ} “ve ellerini kestiler” kavli hakkında: "[Ellerini] yere düşürecek derecede bıçakla kestiler"; {وقلن حاش لله} “ve 'Hâşâ Allah için' dediler” kavli hakkında ise: "Allah'a sığınırız [dediler]" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف والخطيب فِي تالي التَّلْخِيص عَن أسيد بن يزِيد أَن فِي مصحف عُثْمَان {وقلن حاش لله} لَيْسَ فِيهَا ألف
İbn Ebî Dâvûd el-Mesâhif'te ve el-Hatîb Tâlî't-Telhîs'te Üseyd b. Yezîd'den rivayet etti: Osmân'ın mushafında {وقلن حاش لله} “ve 'Hâşâ Allah için' dediler” lafzında elif yoktur.
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْحُوَيْرِث الْحَنَفِيّ أَنه قَرَأَهَا {مَا هَذَا بشرا} أَي مَا هَذَا بمشترى
İbn Cerîr, Ebü'l-Hüveyris el-Hanefî'den onun bu ayeti {مَا هَذَا بشرا} “Bu bir insan değildir” şeklinde okuduğunu ve: "Yani bu satın alınmış bir köle değildir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {إِن هَذَا إِلَّا ملك كريم} قَالَ: قُلْنَ ملك من الْمَلَائِكَة من حسنه
Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {إِن هَذَا إِلَّا ملك كريم} “Bu ancak değerli bir melektir” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Güzelliğinden ötürü 'Meleklerden bir melektir' dediler."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن يزِيد بن أساس ﵁ قَالَ: لما قررن وَطَابَتْ أَنْفسهنَّ قَالَت لقيمها: آتهن ترنجاً وسكيناً
İbn Ebî Hâtim, Yezîd b. Esâs radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "[Kadınlar] yerleşip keyifleri yerine gelince, [kadın] kâhyasına: 'Onlara ağaç kavunu ve bıçak getir' dedi.
فأتاهن بِهن فَجعلْنَ يقطعن ويأكلن فَقَالَت: هَل لَكِن فِي النّظر إِلَى يُوسُف قُلْنَ: مَا شِئْت فَأمرت قيمها فَأدْخلهُ عَلَيْهِنَّ فَلَمَّا رأينه جعلن يقطعن أصابعهن مَعَ الأترنج وَهن لَا يشعرن فَلَا يجدن ألماً مِمَّا رأين من حسنه فَلَمَّا ولى عَنْهُن قَالَت: هَذَا الَّذِي لمتنني فِيهِ فَلَقَد رأيتكن تقطعن أَيْدِيكُنَّ وَمَا تشعرن
Kâhya bunları onlara getirdi; onlar da kesip yemeye başladılar. [Kadın]: 'Yûsuf'a bakmak ister misiniz?' dedi. 'Nasıl istersen' dediler. Kâhyasına emretti, o da [Yûsuf'u] yanlarına soktu. Onu gördüklerinde, ağaç kavunuyla birlikte farkında olmadan parmaklarını kesmeye başladılar; onun güzelliğinden gördükleri şey yüzünden acı hissetmiyorlardı. [Yûsuf] yanlarından ayrılınca [kadın]: 'İşte beni hakkında kınadığınız kişi budur! Yemin olsun ki farkında olmadan ellerinizi kestiğinizi gördüm' dedi.
قَالَ: فنظرن إِلَى أَيْدِيهنَّ فَجعلْنَ يصحن ويبكين
Dedi ki: Bunun üzerine ellerine baktılar, çığlık atıp ağlamaya başladılar.
قَالَت: فَكيف أصنع فَقُلْنَ: {حاش لله مَا هَذَا بشرا إِن هَذَا إِلَّا ملك كريم} وَمَا نرى عَلَيْك من لوم بعد الَّذِي رَأينَا
[Kadın]: 'Peki ben ne yapayım?' dedi. Onlar da: {حاش لله مَا هَذَا بشرا إِن هَذَا إِلَّا ملك كريم} “Hâşâ, Allah için bu bir insan değildir; bu ancak değerli bir melektir” dediler ve: 'Gördüğümüz şeyden sonra sana hiçbir kınama görmüyoruz' [dediler]."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُنَبّه عَن أَبِيه قَالَ: مَاتَ من النسْوَة اللَّاتِي قطعن أَيْدِيهنَّ تسع عشرَة امْرَأَة كمداً
Ebü'ş-Şeyh, Münebbih'ten, o da babasından rivayet etti: "Ellerini kesen kadınlardan on dokuzu kederden öldü."
وَأخرج أَحْمد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم عَن أنس ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ أعطي يُوسُف وَأمه شطر الْحسن
Ahmed, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve el-Hâkim, Enes radıyallâhu anh'tan, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Yûsuf'a ve annesine güzelliğin yarısı verildi."
وَأخرج ابْن سعد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ أعطي يُوسُف وَأمه ثلث الْحسن
İbn Sa'd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve et-Taberânî, İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Yûsuf'a ve annesine güzelliğin üçte biri verildi."
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: كَانَ وَجه يوف مثل الْبَرْق وَكَانَت الْمَرْأَة إِذا أَتَت لحَاجَة ستر وَجهه مَخَافَة أَن تفتن بِهِ
el-Hakîm et-Tirmizî Nevâdiru'l-Usûl'de, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve et-Taberânî, İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Yûsuf'un yüzü şimşek gibiydi. Bir kadın bir ihtiyaç için geldiğinde, kadının ona meftun olmasından korktuğu için yüzünü örterdi."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: أُوتِيَ يُوسُف ﵇ وَأمه ثلث حسن خلق الْإِنْسَان: فِي الْوَجْه وَالْبَيَاض وَغير ذَلِك
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve et-Taberânî, İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan şöyle dediğini rivayet etti: "Yûsuf aleyhisselâm'a ve annesine, insan yaratılışının güzelliğinin üçte biri verildi: Yüzde, beyazlıkta ve diğer hususlarda."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن إِسْحَق بن عبد الله قَالَ: كَانَ يُوسُف ﵊ إِذا سَار فِي أَزِقَّة مصر تلألأ وَجهه على الجدران كَمَا يتلألأ المَاء وَالشَّمْس على الجدران
Ebü'ş-Şeyh, İshâk b. Abdillâh'tan rivayet etti: "Yûsuf aleyhisselâm Mısır sokaklarında yürüdüğünde, suyun ve güneşin duvarlarda parıldadığı gibi yüzü duvarlarda parıldardı."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: أعطي يُوسُف وَأمه ثلث حسن أهل الدُّنْيَا وَأعْطِي النَّاس الثُّلثَيْنِ
Ebü'ş-Şeyh, Hasan [el-Basrî] radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Yûsuf'a ve annesine dünya ehlinin güzelliğinin üçte biri, [diğer] insanlara ise üçte ikisi verildi."
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قسم الله الْحسن عشرَة أَجزَاء فَجعل مِنْهَا ثَلَاثَة أَجزَاء فِي حَوَّاء وَثَلَاثَة أَجزَاء فِي سارة وَثَلَاثَة أَجزَاء فِي يُوسُف وجزأ فِي سَائِر الْخلق وَكَانَت سارة من أحسن نسَاء الأَرْض وَكَانَت من أَشد النِّسَاء غَيره
İbn Asâkir, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: "Allah güzelliği on parçaya böldü; bunlardan üç parçasını Havvâ'ya, üç parçasını Sâre'ye, üç parçasını Yûsuf'a ve bir parçasını da diğer yaratılmışlara verdi. Sâre yeryüzü kadınlarının en güzellerindendi ve kadınların en kıskançlarındandı."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ربيعَة الجرشِي ﵁ قَالَ: قسم الله الْحسن نِصْفَيْنِ فَجعل ليوسف وَسَارة النّصْف وَقسم النّصْف الآخر بَين سَائِر النَّاس
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Rebîa el-Cüraşî radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Allah güzelliği ikiye böldü; yarısını Yûsuf ile Sâre'ye verdi, diğer yarısını ise diğer insanlar arasında paylaştırdı."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن ﵁ قَالَ: قسم الْحسن ثَلَاثَة أَقسَام فَأعْطِي يُوسُف الثُّلُث وَقسم الثُّلُثَانِ بَين النَّاس وَكَانَ أحسن النَّاس
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Hasan [el-Basrî] radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Güzellik üç kısma bölündü; üçte biri Yûsuf'a verildi, üçte ikisi ise insanlar arasında paylaştırıldı. O, insanların en güzeliydi."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: كَانَ فضل حسن يُوسُف على النَّاس كفضل الْقَمَر لَيْلَة الْبَدْر على نُجُوم السَّمَاء
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, İkrime radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Yûsuf'un güzelliğinin diğer insanlara üstünlüğü, dolunay gecesindeki ayın gökteki yıldızlara olan üstünlüğü gibiydi."
وَأخرج الْحَاكِم عَن كَعْب ﵁ قَالَ: قسم الله ليوسف ﵇ من الْجمال الثُّلثَيْنِ وَقسم بَين عباده الثُّلُث وَكَانَ يشبه آدم ﵇ يَوْم خلقه الله
el-Hâkim, Ka'b radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Allah güzelliğin üçte ikisini Yûsuf aleyhisselâm'a pay etti, üçte birini de kulları arasında paylaştırdı. O, Allah Teâlâ'nın yarattığı günkü Âdem aleyhisselâm'a benziyordu.
تَعَالَى فَلَمَّا عصى آدم ﵇ نزع مِنْهُ النُّور والبهاء وَالْحسن ووهب لَهُ ثلث من الْجمال مَعَ التَّوْبَة فَأعْطى الله ليوسف ﵇ ذَلِك الثُّلثَيْنِ وَأَعْطَاهُ تَأْوِيل الرُّؤْيَا
Âdem aleyhisselâm isyan edince nur, ihtişam ve güzellik kendisinden çekilip alındı; tevbe ile birlikte ona güzelliğin üçte biri bağışlandı. Allah o üçte ikiyi Yûsuf aleyhisselâm'a verdi ve ona rüyaların tabirini de verdi.
وَإِذا تَبَسم رَأَيْت النُّور من ضواحكه
Tebessüm ettiğinde, ön dişlerinden nur saçıldığını görürdün."
الْآيَة ٣٢
32. Âyet
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {فاستعصم} قَالَ: امْتنع
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {فاستعصم} “O ise iffetini korudu” kavli hakkında: "Kaçındı" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {فاستعصم} قَالَ: فاستعصى
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {فاستعصم} “O ise iffetini korudu” kavli hakkında: "Karşı koyup direndi" dediğini rivayet etti.
الْآيَة ٣٣
33. Âyet
أخرج سنيد فِي تَفْسِيره وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عُيَيْنَة ﵁ قَالَ: إِنَّمَا يوفق من الدُّعَاء للمقدر أما ترى يُوسُف ﵇ قَالَ {رب السجْن أحب إِلَيّ}
Süneyd tefsirinde ve İbn Ebî Hâtim, İbn Uyeyne radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Kişi ancak takdir edilmiş olan şey için dua etmeye muvaffak kılınır. Görmez misin Yûsuf aleyhisselâm: {رب السجْن أحب إِلَيّ} “Rabbim! Zindan bana daha sevimlidir” demiştir.
قَالَ: لما قَالَ اذْكُرْنِي عِنْد رَبك أَتَاهُ جِبْرِيل ﵇ فكشف لَهُ عَن الصَّخْرَة فَقَالَ: مَا ترى قَالَ: أرى نملة تقضم
Dedi ki: [Yûsuf]: 'Efendinin yanında beni an' deyince, Cibrîl aleyhisselâm ona gelip bir kayayı araladı ve: 'Ne görüyorsun?' dedi. [Yûsuf]: '[Bir şeyler] kemiren bir karınca görüyorum' dedi.
قَالَ: يَقُول رَبك انا لم أنس هَذِه أنساك أَنا حبستك
[Cibrîl] dedi ki: 'Rabbin buyuruyor ki: Ben bunu unutmadım ki seni unutayım! Seni ben mi hapsettim?
أَنْت قلت {رب السجْن أحب إليَّ}
[Yoksa] sen mi {رب السجْن أحب إليَّ} “Rabbim! Zindan bana daha sevimlidir” dedin?'"