Binûn

Yûsuf Suresi — 8. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

السَّحَرَة والكهنة

...sihirbazlar ve kâhinler [bilemezken]?

وَأَقْعَدَهُ قدامه وَقَالَ لَهُ: لَا تخف وَألبسهُ طوقاً من ذهب وَثيَاب حَرِير وَأَعْطَاهُ دَابَّة مسرجة مزينة كدابة الْملك وَضرب الطبل بِمصْر أَن يُوسُف ﵇ خَليفَة الْملك

Onu önüne oturttu ve ona: "Korkma" dedi. Ona altından bir gerdanlık ve ipek elbiseler giydirdi. Ona hükümdarın bineği gibi eğerlenmiş, süslenmiş bir binek verdi ve Mısır'da Yûsuf aleyhisselâm'ın hükümdarın naibi olduğuna dair davul çaldırıldı.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {أستخلصه لنَفْسي} قَالَ: أتخذه لنَفْسي

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِي} “Onu kendime has [danışman] edineyim” ayeti hakkında rivayet etti: [Katâde]: "Onu kendime [özel adam] edineyim [demektir]" dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن زيد الْعَمى ﵁ قَالَ: لما رأى يُوسُف ﵇ عَزِيز مصر قَالَ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك بخيرك من خَيره وَأَعُوذ بعزتك من شَره

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, Zeyd el-Amî radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Yûsuf aleyhisselâm Mısır azizini görünce: "Allahım! Senin hayrınla onun hayrını diler, Senin izzetinle onun şerrinden [Sana] sığınırım" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي ميسرَة ﵁ قَالَ: لما رأى الْعَزِيز لبق يُوسُف وكيسه وظرفه دَعَاهُ فَكَانَ يتغدى مَعَه ويتعشى دون غلمانه فَلَمَّا كَانَ بَينه وَبَين الْمَرْأَة مَا كَانَ قَالَت: لم تدني هَذَا من بَين غلمانك

İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Ebû Meysere radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Azîz, Yûsuf'un zekâsını, anlayışını ve nezaketini görünce onu [yanına] çağırdı; diğer kölelerini bırakıp onunla birlikte öğle ve akşam yemeklerini yer oldu. Kadınla arasında geçenler olunca [kadın kocasına]: "Kölelerinin arasından niçin bunu kendine yaklaştırıyorsun?

مره فليتغد مَعَ الغلمان

Ona emret de kölelerle beraber öğle yemeği yesin" dedi.

قَالَ لَهُ: اذْهَبْ فتغد مَعَ الغلمان

[Azîz] ona: "Git, kölelerle beraber öğle yemeği ye" dedi.

فَقَالَ لَهُ يُوسُف: أترغب أَن تَأْكُل معي

Yûsuf ona: "Benimle yemek yemekten kaçınıyor musun?

أَنا وَالله يُوسُف بن يَعْقُوب نَبِي الله بن إِسْحَق ذبيح الله بن إِبْرَاهِيم خَلِيل الله

Allah'a yemin olsun ki ben Allah'ın Nebîsi Ya'kûb'un oğlu, Allah'ın kurbanlığı İshâk'ın oğlu, Allah'ın dostu İbrâhîm'in oğlu Yûsuf'um" dedi.

وأخؤج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ الْملك ليوسف: إِنِّي أحب أَن تخالطني فِي كل شَيْء إِلَّا فِي أَهلِي وَأَنا آنف أَن تَأْكُل معي

Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: Hükümdar Yûsuf'a: "Ailem hariç her konuda benimle içli dışlı olmanı isterim; ancak benimle birlikte yemek yemenden kaçınırım" dedi.

فَغَضب يُوسُف ﵇ فَقَالَ: أَنا أَحَق أَن آنف أَنا ابْن إِبْرَاهِيم خَلِيل الله وَأَنا ابْن إِسْحَاق ذبيح الله وَأَنا ابْن يَعْقُوب نَبِي الله

Bunun üzerine Yûsuf aleyhisselâm öfkelenip şöyle dedi: "Asıl kaçınmaya benim hakkım var! Ben Allah'ın dostu İbrâhîm'in oğluyum, ben Allah'ın kurbanlığı İshâk'ın oğluyum, ben Allah'ın nebîsi Ya'kûb'un oğluyum."

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: أسلم الْملك الَّذِي كَانَ مَعَه يُوسُف ﵇

İbn Cerîr, Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Yûsuf aleyhisselâm'ın yanında bulunduğu hükümdar Müslüman oldu.

الْآيَة ٥٥

55. Ayet

أخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: استعملني عمر ﵁ على الْبَحْرين ثمَّ نزعني وغرمني اثْنَي عشر ألفا ثمَّ دَعَاني بعد إِلَى الْعَمَل فأبيت فَقَالَ: وَلم وَقد سَأَلَ يُوسُف ﵇ الْعَمَل وَكَانَ خيرا مِنْك

İbn Ebî Hâtim ve el-Hâkim, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Ömer radıyallâhu anh beni Bahreyn'e vali tayin etti, sonra beni görevden aldı ve on iki bin [dirhem] ceza kesti. Daha sonra beni tekrar göreve çağırdı, fakat ben kabul etmedim. Bunun üzerine: "Yûsuf aleyhisselâm görev istediği ve o senden daha hayırlı olduğu halde sen niçin [kabul etmiyorsun]?" dedi.

فَقلت: إِن يُوسُف ﵇ نَبِي ابْن نَبِي ابْن نَبِي ابْن نَبِي

Dedim ki: "Şüphesiz Yûsuf aleyhisselâm peygamber oğlu peygamber oğlu peygamber oğlu bir peygamberdir.

وَأَنا ابْن أُمَيْمَة وَأَنا أَخَاف أَن أَقُول بِغَيْر حلم وَأَن أُفْتِي بِغَيْر علم وَأَن يضْرب ظَهْري ويشتم عرضي وَيُؤْخَذ مَالِي

Bense Ümeyme'nin oğluyum; hilimden yoksun söz söylemekten, ilimsizce fetva vermekten, sırtımın dövülmesinden, şerefime sövülmesinden ve malımın alınmasından korkarım."

وَأخرج الْخَطِيب فِي رُوَاة مَالك عَن جَابر ﵁ قَالَ: كَانَ يُوسُف ﵇ لَا يشْبع فَقيل لَهُ: مَا لَك لَا تشبع وبيدك خَزَائِن الأَرْض

Hatîb, Ruvâtü Mâlik'te Câbir radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Yûsuf aleyhisselâm karnını doyurmazdı. Kendisine: "Yeryüzünün hazineleri elindeyken neden doymuyorsun?" denildi.

قَالَ: إِنِّي إِذا شبعت نسيت الجائع

Dedi ki: "Doyarsam aç olanı unuturum."

وَأخرج وَكِيع فِي الْغرَر وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن الْحسن ﵁ قَالَ: قيل ليوسف ﵇: تجوع وخزائن الأَرْض بِيَدِك قَالَ: إِنِّي أَخَاف أَن أشْبع فأنسى الجيعان

Vekî' el-Gurer'de, Ebü'ş-Şeyh ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Hasen [el-Basrî] radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Yûsuf aleyhisselâm'a: "Yeryüzünün hazineleri elindeyken aç mı kalıyorsun?" denildi. O da: "Doyup da açı unutmaktan korkarım" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن شيبَة بن نعَامَة الضَّبِّيّ ﵁ فِي قَوْله {اجْعَلنِي على خَزَائِن الأَرْض} يَقُول: على جَمِيع الطَّعَام إِنِّي حفيظ لما استودعتني عَلَيْهِم بسنين المجاعة

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Şeybe b. Naâme ed-Dabbî radıyallâhu anh'tan {اجْعَلْنِي عَلَى خَزَائِنِ الْأَرْضِ} “Beni yeryüzünün (ülkenin) hazinelerine tayin et” ayeti hakkında rivayet etti: [Şeybe] şöyle demektedir: "Kıtlık yıllarında bana emanet edeceğin şeyleri onlar için korurum [anlamında] bütün yiyeceklerin başına [tayin et demektir]."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {اجْعَلنِي على خَزَائِن الأَرْض} قَالَ: كَانَ لفرعون خَزَائِن كَثِيرَة غير الطَّعَام فَأسلم سُلْطَانه كُله لَهُ وَجعل الْقَضَاء إِلَيْهِ أمره وقضاؤه نَافِذ

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan {اجْعَلْنِي عَلَى خَزَائِنِ الْأَرْضِ} “Beni yeryüzünün (ülkenin) hazinelerine tayin et” ayeti hakkında rivayet etti: Firavun'un yiyecek dışında birçok hazinesi vardı. Tüm otoritesini ona devretti ve hüküm verme yetkisini ona bıraktı; onun emri ve hükmü geçerliydi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {إِنِّي حفيظ} قَالَ: لما وليت {عليم} بأَمْره

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {إِنِّي حَفِيظٌ} “Şüphesiz ben koruyucuyum” ayeti hakkında: "Üstlendiğim görevi [korurum]", {عَلِيمٌ} “[ve] bilirim” ayeti hakkında da: "Onun idaresini bilirim [dedi]" rivayetinde bulundu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان ﵁ فِي قَوْله {إِنِّي حفيظ عليم} قَالَ: حفيظ لِلْحسابِ عليم بالألسن

İbn Ebî Hâtim, Süfyân radıyallâhu anh'tan {إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ} “Şüphesiz ben koruyucuyum, bilirim” ayeti hakkında rivayet etti: "Hesabı koruyucu (iyi hesap tutan), dilleri bilirim [demektir]" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْأَشْجَعِيّ ﵁ مثله

İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, el-Eşcaî radıyallâhu anh'tan benzerini rivayet etti.

الْآيَة ٥٦

56. Ayet

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {وَكَذَلِكَ مكنا ليوسف فِي الأَرْض} قَالَ: ملكناه فِيمَا يكون فِيهَا {حَيْثُ يَشَاء} من تِلْكَ الدُّنْيَا يصنع - فِيهَا مَا يَشَاء فوّضت إِلَيْهِ

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan {وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ} “Ve böylece Yûsuf'a o yerde güç ve imkân verdik” ayeti hakkında rivayet etti: [İbn Zeyd] dedi ki: "O dünya üzerinde {حَيْثُ يَشَاءُ} “dilediği yerde” bulunan şeylerde ona hükümranlık verdik; orada dilediğini yapıyordu, [yetkiler] ona devredildi."

قَالَ: لَو شَاءَ أَن يَجْعَل فِرْعَوْن من تَحت يَده ويجعله من فَوق لفعل

[İbn Zeyd] dedi ki: Firavun'u kendi buyruğu altına alıp kendisini onun üstüne geçirmek isteseydi bunu yapardı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الفضيل بن عِيَاض ﵁ قَالَ: وقفت امْرَأَة الْعَزِيز على ظهر الطَّرِيق حَتَّى مر يُوسُف ﵇ فَقَالَت: الْحَمد لله الَّذِي جعل العبيد ملوكاً بِطَاعَتِهِ وَجعل الْمُلُوك عبيدا بمعصيته

İbn Ebî Hâtim, Fudayl b. İyâd radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Azîz'in hanımı yol kenarında durdu; nihayet Yûsuf aleyhisselâm geçtiğinde şöyle dedi: "İtaati sebebiyle köleleri hükümdar yapan, isyanı sebebiyle de hükümdarları köle kılan Allah'a hamdolsun."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن إِسْحَق ﵁ قَالَ: ذكرُوا أَن أطيفر هلك فِي تِلْكَ اللَّيَالِي وَإِن الْملك الريان زوّج يُوسُف ﵇ امْرَأَته راعيل فَقَالَ لَهَا حِين أدخلت عَلَيْهِ: أَلَيْسَ هَذَا خيرا مِمَّا كنت تريدين فَقَالَ: أَيهَا الصّديق لَا تلمني

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn İshâk radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Anlattıklarına göre İtfîr o günlerde öldü ve Hükümdar er-Reyyân, Yûsuf aleyhisselâm'ı onun hanımı Râîl ile evlendirdi. Kadın huzuruna getirildiğinde [Yûsuf] ona: "Bu, senin istediğin şeyden daha hayırlı değil mi?" dedi. Kadın da: "Ey Sıddîk! Beni kınama.

فَإِنِّي كنت امْرَأَة كَمَا ترى حسناء جملاء ناعمة فِي ملك وَدُنْيا وَكَانَ صَاحِبي لَا يَأْتِي النِّسَاء وَكنت كَمَا جعلك الله فِي حسنك وهيئتك فغلبتني نَفسِي على مَا رَأَيْت فيزعمون أَنه وجدهَا عذراء فأصابها فَولدت لَهُ رجلَيْنِ

Gördüğün gibi mülk ve dünya içinde güzel, alımlı ve refah içinde yaşayan bir kadındım. Kocam ise kadınlara yaklaşamazdı. Sen de Allah'ın sana verdiği güzellik ve surette idin; bu yüzden gördüğün şey hususunda nefsim bana galip geldi" dedi. Rivayet ederler ki onu bakire buldu, onunla beraber oldu ve kadın ona iki erkek çocuk doğurdu.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عبد الْعَزِيز بن مُنَبّه عَن أَبِيه قَالَ: تعرضت امْرَأَة الْعَزِيز ليوسف ﵇ فِي الطَّرِيق حَتَّى مر بهَا فَقَالَت: الْحَمد لله الَّذِي جعل الْمُلُوك بمعصيته عبيدا وَجعل العبيد بِطَاعَتِهِ ملوكاً فعرفها فَتَزَوجهَا فَوَجَدَهَا بكرا وَكَانَ صَاحبهَا من قبل لَا يَأْتِي النِّسَاء

Ebü'ş-Şeyh, Abdülazîz b. Münebbih'ten, o da babasından rivayet etti: Azîz'in hanımı Yûsuf aleyhisselâm'ın yoluna çıktı; Yûsuf yanından geçerken [kadın]: "İsyanı sebebiyle hükümdarları köle kılan, itaati sebebiyle köleleri hükümdar yapan Allah'a hamdolsun" dedi. Yûsuf onu tanıdı ve onunla evlendi. Onu bakire buldu; zira daha önceki kocası kadınlara yaklaşamazdı.

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ قَالَ: أَصَابَت امْرَأَة الْعَزِيز حَاجَة لَهَا فَقيل لَهَا

Hakîm et-Tirmizî, Vehb b. Münebbih radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Azîz'in hanımı bir ihtiyaca düştü ve kendisine:

لَو أتيت يُوسُف بن يَعْقُوب فَسَأَلته فاستشارت النَّاس فِي ذَلِك فَقَالُوا: لَا تفعلي فَإنَّا نَخَاف عَلَيْك

"Ya'kûb'un oğlu Yûsuf'a gidip ondan istesen ya!" denildi. Kadın bu hususta insanlara danıştı; onlar: "Yapma! Doğrusu senin adına [kötülük gelmesinden] korkarız" dediler.

قَالَت: كلا إِنِّي لَا أَخَاف مِمَّن يخَاف الله

Kadın: "Asla! Şüphesiz ben Allah'tan korkan kimseden korkmam" dedi.

فَدخلت عَلَيْهِ فرأته فِي ملكه فَقَالَت: الْحَمد لله الَّذِي جعل العبيد ملوكاً بِطَاعَتِهِ ثمَّ نظرت إِلَى نَفسهَا فَقَالَت: الْحَمد لله الَّذِي جعل الْمُلُوك عبيدا بمعصيته فَقضى لَهَا جَمِيع حوائجها ثمَّ تزَوجهَا فَوَجَدَهَا بكر فَقَالَ لَهَا: أَلَيْسَ هَذَا أجمل مِمَّا أردْت قَالَت: يَا نَبِي الله إِنِّي ابْتليت فِيك بِأَرْبَع: كنت أجمل النَّاس كلهم وَكنت أَنا أجمل أهل زماني وَكنت بكر وَكَانَ زَوجي عنيناً

Huzuruna girdi ve onu hükümranlığı içinde gördü. Şöyle dedi: "İtaati sebebiyle köleleri hükümdar yapan Allah'a hamdolsun." Sonra kendine bakıp şöyle dedi: "İsyanı sebebiyle hükümdarları köle kılan Allah'a hamdolsun." [Yûsuf] onun bütün ihtiyaçlarını karşıladı, ardından onunla evlendi ve onu bakire buldu. Ona: "Bu, senin istediğinden daha güzel değil mi?" dedi. Kadın: "Ey Allah'ın nebîsi! Senin hakkında dört şeyle imtihan edildim: Sen bütün insanların en güzeliydin, ben de kendi zamanımın insanlarının en güzeliydim; bakireydim ve kocam da iktidarsızdı" dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن زيد بن أسلم ﵁ أَن يُوسُف ﵇ تزوج امْرَأَة الْعَزِيز فَوَجَدَهَا بكر وَكَانَ زَوجهَا عنيناً

Ebü'ş-Şeyh, Zeyd b. Eslem radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Yûsuf aleyhisselâm Azîz'in hanımıyla evlendi ve onu bakire buldu; kocası ise iktidarsızdı.

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي الْفرج وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أنس بن مَالك ﵁ عَن رَسُول الله ﷺ أَنه قَالَ:

Hakîm et-Tirmizî, el-Ferec'de İbn Ebî'd-Dünyâ ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, Enes b. Mâlik radıyallâhu anh'tan, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti:

اطْلُبُوا الْخَيْر دهركم كُله وتعرضوا لنفحات رَحْمَة الله فَإِن لله ﷿ نفحات من رَحمته يُصِيب بهَا من يَشَاء من عباده واسألوا الله أَن يستر عوراتكم ويؤمن روعاتكم

"Bütün ömrünüz boyunca hayrı arayın ve Allah'ın rahmet esintilerine talip olun. Çünkü Allah Teâlâ'nın rahmetinden esintileri vardır ki kullarından dilediğine ondan isabet ettirir. Allah'tan kusurlarınızı örtmesini ve korkularınızdan sizi emin kılmasını isteyin."

الْآيَة ٥٧

57. Ayet

أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مَالك بن دِينَار ﵁ قَالَ: سَأَلت الْحسن ﵁ فَقلت: يَا أَبَا سعيد قَوْله {ولأجر الْآخِرَة خير للَّذين آمنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ} مَا هِيَ قَالَ: يَا مَالك اتَّقوا الْمَحَارِم خمصت بطونهم

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mâlik b. Dînâr radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Hasen [el-Basrî] radıyallâhu anh'a sorup: "Ey Ebû Saîd! {وَلَأَجْرُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ} “İman edip sakınmakta olanlar için ahiret mükâfatı elbette daha hayırlıdır” ayeti nedir (kimler içindir)?" dedim. O da: "Ey Mâlik! Haram kıldığı şeylerden sakındılar, karınları aç kaldı;

تركُوا الْمَحَارِم وهم يشتهونها

canları çektiği halde haramları terk ettiler" dedi.

الْآيَة ٥٨

58. Ayet

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: إِن إخْوَة يُوسُف لما دخلُوا عَلَيْهِ فعرفهم وهم لَهُ منكرون جَاءَ بصواع الْملك الَّذِي كَانَ يشرب فِيهِ فَوَضعه على يَده فَجعل ينقره ويطن وينقره ويطن فَقَالَ: إِن هَذَا الْجَام ليخبرني عَنْكُم خَبرا

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: Yûsuf'un kardeşleri huzuruna girdiklerinde —kendileri onu tanımazken o onları tanıdı— hükümdarın içecek içtiği su tasını getirdi ve elinin üzerine koydu. Ona vurmaya başladı, tas da çınlıyordu; ona vuruyor ve tas çınlıyordu. Bunun üzerine: "Şüphesiz bu tas bana sizinle ilgili bir haber veriyor:

هَل كَانَ لكم أَخ من أبيكم يُقَال لَهُ يُوسُف وَكَانَ أَبوهُ يُحِبهُ دونكم وَإِنَّكُمْ انطلقتم بِهِ فألقيتموه فِي الْجب وأخبرتم أَبَاكُم أَن الذِّئْب أكله وجئتم على قَمِيصه بِدَم كذب

Sizin babanızdan olma Yûsuf adında bir kardeşiniz vardı da babası onu sizden daha çok seviyordu; siz onu alıp götürdünüz, kuyuya attınız, babanıza onu kurdun yediğini söylediniz ve gömleğine yalandan bir kan sürerek getirdiniz, öyle mi?" dedi.

قَالَ: فَجعل بَعضهم ينظر إِلَى بعض ويعجبون إِنَّه هَذَا الْجَام ليخبر خبرهم فَمن أَيْن يعلم هَذَا

[İbn Abbâs] dedi ki: Birbirlerine bakışmaya başladılar ve bu tasın kendi haberlerini bildirmesine şaşırdılar: "Bunu nereden biliyor?" [dediler].

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْجلد ﵁ قَالَ: قَالَ يُوسُف ﵇ لإخوته: إِن أَمركُم ليريبني كأنكم جواسيس قَالُوا: يَا أَيهَا الْعَزِيز إِن أَبَانَا شيخ صديق وَأَنا قوم صديقون وَإِن الله ليحيي بِكَلَام الْأَنْبِيَاء الْقُلُوب كَمَا يحيي وابل السَّمَاء الأَرْض وَيَقُول لَهُم - وَفِي يَده الإِناء وَهُوَ يقرعه الْقرعَة - كَأَن هَذَا يخبر عَنْكُم بأنكم جواسيس

İbn Ebî Hâtim, Ebü'l-Celd radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Yûsuf aleyhisselâm kardeşlerine: "Sizin durumunuz bende şüphe uyandırıyor, sanki casussunuz" dedi. Onlar: "Ey Azîz! Bizim babamız dürüst bir ihtiyardır, biz de dürüst kimseleriz. Doğrusu Allah, göğün sağanak yağmuruyla yeri dirilttiği gibi nebîlerin sözleriyle de kalpleri diriltir" dediler. [Yûsuf] ise —elinde kap olduğu ve ona vurduğu halde— onlara: "Sanki bu [kap], sizin casus olduğunuzu haber veriyor" diyordu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عون قَالَ: قلت لِلْحسنِ ﵁ ترى يُوسُف عرف اخوته قَالَ: لَا وَالله مَا عرفهم حَتَّى تعرفوا إِلَيْهِ

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Avn'dan rivayet etti: Hasen [el-Basrî] radıyallâhu anh'a: "Yûsuf'un kardeşlerini tanıdığını düşünüyor musun?" dedim. [Hasen]: "Hayır, vallahi onlar kendilerini tanıtana kadar onları tanımadı" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {فعرفهم وهم لَهُ منكرون} قَالَ: لَا يعرفونه

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ} “[Yûsuf] onları tanıdı, onlar ise onu tanıyamamışlardı” ayeti hakkında rivayet etti: "Onu tanımıyorlardı [demektir]" dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن وهب ﵁ قَالَ: لما جعل يُوسُف ﵇ ينقر الصَّاع ويخبرهم قَامَ إِلَيْهِ بعض اخوته فَقَالَ: أنْشدك الله أَن لَا تكشف لنا عَورَة

Ebü'ş-Şeyh, Vehb radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Yûsuf aleyhisselâm tasa vurup onlara haber vermeye başlayınca kardeşlerinden biri ona doğru kalkıp: "Gizli ayıbımızı açığa vurmaman için sana Allah adına yalvarırım!" dedi.

الْآيَات ٥٩ - ٦٦

59 - 66. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {ائْتُونِي بِأَخ لكم من أبيكم} قَالَ: يَعْنِي بنيامين وَهُوَ أَخُو يُوسُف لِأَبِيهِ وَأمه

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {ائْتُونِي بِأَخٍ لَكُمْ مِنْ أَبِيكُمْ} “Bana babanızdan olan bir kardeşinizi getirin” ayeti hakkında rivayet etti: "[Bundan maksat] Bünyâmin'dir; o, Yûsuf'un ana-baba bir kardeşidir" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَأَنا خير المنزلين} قَالَ: خير من يضيف بِمصْر

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَأَنَا خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ} “Ben konuk ağırlayanların en hayırlısıyım” ayeti hakkında rivayet etti: "Mısır'da misafir ağırlayanların en hayırlısı [demektir]" dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَأَنا خير المنزلين} قَالَ: خير المضيفين

İbn Cerîr, İbn Cüreyc aracılığıyla Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وَأَنَا خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ} “Ben konuk ağırlayanların en hayırlısıyım” ayeti hakkında rivayet etti: "Misafir ağırlayanların en hayırlısı [demektir]" dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ {وَأَنا خير المنزلين} قَالَ يُوسُف ﵇: أَنا خير من يضيف بِمصْر

İbn Cerîr, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وَأَنَا خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ} “Ben konuk ağırlayanların en hayırlısıyım” [ayeti hakkında] rivayet etti: Yûsuf aleyhisselâm: "Ben Mısır'da misafir ağırlayanların en hayırlısıyım" dedi.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن إِبْرَاهِيم أَنه كَانَ يقْرَأ / وَقَالَ لفتيته / أَي لِغِلْمَانِهِ {اجعلوا بضاعتهم} أَي أوراقهم

Saîd b. Mansûr, İbrâhîm'den rivayet etti: O, /ve kâle li-fityetihi/ yani kölelerine, {اجْعَلُوا بِضَاعَتَهُمْ} “onların sermayelerini koyun” yani gümüş paralarını [koyun şeklinde] okurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن إِسْحَق قَالَ: كَانَ منزل يَعْقُوب وبنيه فِيمَا ذكر لي بعض أهل الْعلم بالعربات من أَرض فلسطين بغور الشَّام

İbn Ebî Hâtim, İbn İshâk'tan rivayet etti: İlim ehlinden bazılarının bana bildirdiğine göre Ya'kūb ve oğullarının konağı, Şam çöküntüsünde (Gavrü'ş-Şâm) Filistin topraklarından Arebât'ta idi.

وَبَعض كَانَ يَقُول بالأدلاج من نَاحيَة شعب أَسْفَل من جسمي وَمَا كَانَ صَاحب بادية لَهُ بهَا شَاءَ وإبل

Bazıları da Cismâ'nın aşağısında Şi'b tarafındaki Edlâc'da olduğunu söylerdi. O, orada koyunları ve develeri olan bir çöl (bâdiye) ehli idi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن الْمُغيرَة عَن أَصْحَاب عبد الله {فَأرْسل مَعنا أخانا نكتل}

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, Mugīre aracılığıyla Abdullah'ın ashabından {فَأَرْسِلْ مَعَنَا أَخَانَا نَكْتَلْ} “Kardeşimizi bizimle gönder ki erzak alalım” [ayetini] rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ {فَأرْسل مَعنا أخانا} يكتل لَهُ بَعِيرًا

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan {فَأَرْسِلْ مَعَنَا أَخَانَا} “Kardeşimizi bizimle gönder” [ayeti hakkında]: "Onun adına bir deve yükü [tahıl] alsın" [diye tefsir ettiğini] rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن مُغيرَة عَن أَصْحَاب عبد الله ﵁ {فَالله خير حَافِظًا}

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, Mugīre aracılığıyla Abdullah [b. Mes'ûd]'un ashabı radıyallâhu anhüm'den {فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا} “Allah en hayırlı koruyucudur” [şeklinde okuduklarını] rivayet etti.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَأَبُو عبيد وَابْن الْمُنْذر عَن عَلْقَمَة أَنه كَانَ يقْرَأ {ردَّتْ إِلَيْنَا} بِكَسْر الرَّاء

Saîd b. Mansûr, Ebû Ubeyd ve İbnü'l-Münzir, Alkame'den rivayet etti: O, {رُدَّتْ إِلَيْنَا} “bize geri verilmiş” [kelimesini] râ harfinin kesresiyle (ridde) okurdu.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {مَا نبغي هَذِه بضاعتنا ردَّتْ إِلَيْنَا} يَقُول: مَا نبغي هَذِه أوراقنا ردَّتْ إِلَيْنَا وَقد أوفي لنا الْكَيْل {ونزداد كيل بعير} أَي حمل بعير

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {مَا نَبْغِي هَذِهِ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا} “Daha ne isteriz! İşte sermayemiz bize geri verilmiş” ayeti hakkında rivayet etti: "Daha ne isteriz, ölçü bize tam verilmiş olduğu halde işte gümüş paralarımız bize geri verilmiş [demektedirler]. {وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ} “ve bir deve yükü daha fazla [zahire] alırız” yani deve yükü [demektir]" dedi.

وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {ونزداد كيل بعير} قَالَ: حمل حمَار

Ebû Ubeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ} “ve bir deve yükü daha fazla alırız” ayeti hakkında: "Eşek yükü [demektir]" dediğini rivayet etti.

قَالَ: وَهِي لُغَة

[Mücâhid]: "Bu bir lehçedir" dedi.

قَالَ أَبُو عبيد يَعْنِي مُجَاهِد أَن الْحمار يُقَال لَهُ فِي بعض اللُّغَات بعير

Ebû Ubeyd dedi ki: "Mücâhid, bazı lehçelerde eşeğe baîr (deve/binek) dendiğini kastetmektedir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {الا أَن يحاط بكم} قَالَ: إِلَّا أَن تغلبُوا حَتَّى لَا تُطِيقُوا ذَلِك

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {إِلَّا أَنْ يُحَاطَ بِكُمْ} “kuşatılıp çaresiz bırakılmanız müstesna” ayeti hakkında: "Buna güç yetiremeyecek derecede mağlup edilmeniz müstesna [demektir]" dediğini rivayet etti.

الْآيَات ٦٧ - ٦٨

67 - 68. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَقَالَ يَا بني لَا تدْخلُوا من بَاب وَاحِد} قَالَ: رهب يَعْقُوب عَلَيْهِم الْعين

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَقَالَ يَا بَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ} “Ve dedi ki: Ey oğullarım! [Şehre] tek bir kapıdan girmeyin” ayeti hakkında rivayet etti: "Ya'kūb onların üzerine nazar değmesinden korktu" dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُحَمَّد بن كَعْب ﵁ فِي قَوْله {لَا تدْخلُوا من بَاب وَاحِد} قَالَ: خشِي عَلَيْهِم الْعين

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Muhammed b. Ka'b radıyallâhu anh'tan {لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ} “Tek bir kapıdan girmeyin” ayeti hakkında: "Onlara nazar değmesinden endişe etti" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {لَا تدْخلُوا من بَاب وَاحِد} قَالَ: خشِي يَعْقُوب على وَلَده الْعين

İbn Cerîr, Dahhâk radıyallâhu anh'tan {لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ} “Tek bir kapıdan girmeyin” ayeti hakkında: "Ya'kūb çocuklarına nazar değmesinden endişe etti" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {لَا تدْخلُوا من بَاب وَاحِد} قَالَ: خَافَ عَلَيْهِم الْعين

İbn Ebî Hâtim, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ} “Tek bir kapıdan girmeyin” ayeti hakkında: "Onlara nazar değmesinden korktu" dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {لَا تدْخلُوا من بَاب وَاحِد} قَالَ: كَانُوا قد أُوتُوا صوراً وجمالاً فخشي عَلَيْهِم أنفس النَّاس

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ} “Tek bir kapıdan girmeyin” ayeti hakkında rivayet etti: "Kendilerine güzel bir suret ve cemal verilmişti; bu yüzden insanların nazarından (enfüsünnâs) onlar adına endişe etti" dedi.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ ﵁ فِي قَوْله {وادخلوا من أَبْوَاب مُتَفَرِّقَة} قَالَ: أحب يَعْقُوب أَن يلقى يُوسُف أَخَاهُ فِي خلْوَة

Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, İbrâhîm en-Nehaî radıyallâhu anh'tan {وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ} “Ayrı ayrı kapılardan girin” ayeti hakkında: "Ya'kūb, Yûsuf'un kardeşiyle baş başa (halvet halinde) buluşmasını arzu etti" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {إِلَّا حَاجَة فِي نفس يَعْقُوب قَضَاهَا} قَالَ: خيفة الْعين على بنيه

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den {إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا} “Bu sadece Ya'kūb'un içindeki bir dileğiydi ki onu yerine getirmiş oldu” ayeti hakkında: "Oğullarına nazar değme korkusudur" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَإنَّهُ لذُو علم لما علمناه} قَالَ: إِنَّه لعامل بِمَا علم وَمن لَا يعْمل لَا يكون عَالما

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا عَلَّمْنَاهُ} “Şüphesiz o, kendisine öğrettiğimiz için bir ilim sahibiydi” ayeti hakkında: "Doğrusu o, bildiğiyle amel eden biriydi; amel etmeyen kimse ise âlim olamaz" dediğini rivayet etti.

الْآيَات ٦٩ - ٧٦

69 - 76. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {آوى إِلَيْهِ أَخَاهُ} قَالَ: ضمه إِلَيْهِ وأنزله مَعَه

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde radıyallâhu anh'tan {آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ} “Kardeşini yanına aldı” ayeti hakkında: "Onu bağrına bastı ve yanında konaklattı" dediğini rivayet etti.

وَفِي قَوْله {فَلَا تبتئس} قَالَ: لَا تحزن وَلَا تيأس

{فَلَا تَبْتَئِسْ} “sakın üzülme” ayeti hakkında da: "Kederlenme ve ümitsizliğe düşme [demektir]" dedi.

وَفِي قَوْله {فَلَمَّا جهزهم بجهازهم} قَالَ: لما قضى حَاجتهم وكال لَهُم طعامهم

{فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ} “Onların yüklerini hazırlatınca” ayeti hakkında da: "İhtiyaçlarını giderip erzaklarını tartıp verince [demektir]" dedi.

وَفِي قَوْله {جعل السِّقَايَة} قَالَ: هُوَ إِنَاء الْملك الَّذِي يشرب مِنْهُ {فِي رَحل أَخِيه} قَالَ: فِي مَتَاع أَخِيه

{جَعَلَ السِّقَايَةَ} “su kabını koydu” ayeti hakkında: "O, hükümdarın içecek içtiği kaptır; {فِي رَحْلِ أَخِيهِ} “kardeşinin yükünün içine” [ayeti hakkında da]: Kardeşinin eşyası arasına [demektir]" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {جعل السِّقَايَة} قَالَ: هُوَ الصواع وكل شَيْء يشرب مِنْهُ فَهُوَ صواع

İbn Ebî Hâtim ve el-Mesâhif'te İbnü'l-Enbârî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {جَعَلَ السِّقَايَةَ} “su kabını koydu” ayeti hakkında rivayet etti: "O su tasıdır (suvâ'). Kendisinden içecek içilen her şeye suvâ' denir" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: السِّقَايَة والصواع شَيْء وَاحِد يشرب مِنْهُ يُوسُف

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbnü'l-Enbârî, Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Sikāye ve suvâ' aynı şeydir; Yûsuf ondan [içecek] içerdi" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: السِّقَايَة هُوَ الصواع وَكَانَ كأساً من ذهب على مَا يذكرُونَ

İbn Ebî Hâtim, İkrime radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Sikāye, su tasıdır (suvâ'). Söylediklerine göre altından bir kadeh idi" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {أيتها العير} قَالَ: كَانَت العير حميراً

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {أَيَّتُهَا الْعِيرُ} “Ey kervan!” ayeti hakkında rivayet etti: "Kervan eşeklerden oluşuyordu" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مَنْدَه فِي غرائب شُعْبَة وَابْن مرْدَوَيْه والضياء عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {صواع الْملك} قَالَ: شَيْء يشبه المكوك من فضَّة كَانُوا يشربون فِيهِ

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbnü'l-Enbârî, Ebü'ş-Şeyh, Garâibü Şu'be'de İbn Mende, İbn Merdûye ve ed-Dıyâ', İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “hükümdarın su tasını” ayeti hakkında rivayet etti: "Gümüşten mekkûke (ölçü kabı) benzeyen bir şeydi, ondan [içecek] içerlerdi" dedi.

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْوَقْف والابتداء والطستي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله {صواع الْملك} قَالَ: الصواع الكأس الَّذِي يشرب فِيهِ

el-Vakf ve'l-İbtidâ'da İbnü'l-Enbârî ve et-Tastî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti: Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “hükümdarın su tasını” sözü hakkında haber ver" dedi. O da: "Suvâ', kendisinden içilen kadehtir" dedi.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ نعم

[Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" dedi. [İbn Abbâs]: "Evet" dedi,

أما سَمِعت الْأَعْشَى وَهُوَ يَقُول: لَهُ درمك فِي رَأسه ومشارب وَقدر وطباخ وَصَاع وديسق وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {صواع الْملك} قَالَ: هُوَ المكوك الَّذِي يلتقي طرفاه كَانَت تشرب فِيهِ الْأَعَاجِم

"A'şâ'nın şöyle dediğini işitmedin mi: 'Onun yanında baş köşede has un, meşrubatlar, tencere, aşçı, sâ' (su kabı) ve leğen vardır'." İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “hükümdarın su tasını” ayeti hakkında rivayet etti: "O, iki ucu birleşen ve acemlerin (Arap olmayanların) kendisinden içtiği mekkûk (ölçü kabı) idi" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {صواع الْملك} قَالَ: كَانَ من فضَّة

İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İkrime radıyallâhu anh'tan {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “hükümdarın su tasını” ayeti hakkında rivayet etti: "Gümüştendi" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {صواع الْملك} قَالَ: كَانَ من نُحَاس

İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “hükümdarın su tasını” ayeti hakkında rivayet etti: "Bakırdandı" dedi.

وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير ﵁ أَنه كَانَ يقْرَأ {نفقد صواع الْملك} بِضَم الصَّاد مَعَ الْألف

Ebû Ubeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan rivayet etti: O, {نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Hükümdarın su tasını arıyoruz” ayetini elif ile birlikte sâd harfinin dammesiyle (suvâ') okurdu.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْأَنْبَارِي عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ أَنه كَانَ يقْرَأ صَاع الْملك

Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Enbârî, Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'tan rivayet etti: O, [bu kelimeyi] "sâ'a'l-melik" (hükümdarın sâ'ı) şeklinde okurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن يحيى بن يعمر أَنه كَانَ يقْرؤهَا صوغ الْملك بالغين الْمُعْجَمَة

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Yahyâ b. Ya'mer'den rivayet etti: O, bunu noktalı gayn ile "savğa'l-melik" şeklinde okurdu.

قَالَ: كَانَ صِيغ من ذهب أَو فضَّة سقايته الَّتِي كَانَ يشرب فِيهَا

[Yahyâ] dedi ki: "İçinde içecek içtiği su kabı, altın veya gümüşten dökülüp yapılmıştı (sîğa)."

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي عَن أُبيّ رَجَاء ﵁ أَنه قَرَأَ {نفقد صواع الْملك} بِعَين غير مُعْجمَة وصاد مَفْتُوحَة

İbnü'l-Enbârî, Ebû Recâ radıyallâhu anh'tan rivayet etti: O, {نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Hükümdarın su tasını arıyoruz” ayetini noktasız ayn ve üstünlü (fethalı) sâd ile [sav'a veya savâ'a şeklinde] okudu.

وَأخرج عَن عبد الله بن عون ﵁ أَنه كَانَ يقْرَأ صوع الْملك بصاد مَضْمُومَة

[İbnü'l-Enbârî], Abdullah b. Avn radıyallâhu anh'tan rivayet etti: O, ötreli (dammeli) sâd ile "su'a'l-melik" şeklinde okurdu.

وَأخرج عَن سعيد بن جُبَير ﵁ أَنه كَانَ يقْرَأ صياع الْملك

[İbnü'l-Enbârî], Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan rivayet etti: O, "sıyâ'a'l-melik" şeklinde okurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَلمن جَاءَ بِهِ حمل بعير} قَالَ: حمل حمَار طَعَام وَهِي لُغَة

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وَلِمَنْ جَاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ} “Onu getirene bir deve yükü [zahire] vardır” ayeti hakkında rivayet etti: "Bir eşek yükü yiyecektir; bu bir lehçedir" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {حمل بعير} وقر بعير

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {حِمْلُ بَعِيرٍ} “bir deve yükü” ayeti hakkında: "Bir devenin taşıdığı yük [demektir]" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَأَنا بِهِ زعيم} قَالَ كَفِيل

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَأَنَا بِهِ زَعِيمٌ} “ben de buna kefilim” ayeti hakkında: "Kefil [demektir]" dediğini rivayet etti.