Binûn

Ra‘d Suresi — 6. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {طُوبَى لَهُم} قَالَ: هَذِه كلمة عَرَبِيَّة يَقُول الرجل طُوبَى لَك أَي أَحْبَبْت خيرا

İbn Cerîr, Katâde radıyallâhu anh'tan: {طُوبَى لَهُم} “ne mutlu onlara” ayeti hakkında: “Bu Arapça bir kelimedir; kişi 'tûbâ leke' (ne mutlu sana) der, yani 'bir hayra eriştin' [demektir]” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن إِبْرَاهِيم ﵁ فِي قَوْله {طُوبَى لَهُم} قَالَ: الْخَيْر والكرامة الَّذِي أَعْطَاهُم الله ﷾

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, İbrâhîm radıyallâhu anh'tan: {طُوبَى لَهُم} “ne mutlu onlara” ayeti hakkında: “Allah azze ve celle'nin onlara verdiği hayır ve ikramdır” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {طُوبَى لَهُم} قَالَ: الْجنَّة

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid radıyallâhu anh'tan: {طُوبَى لَهُم} “ne mutlu onlara” ayeti hakkında: “Cennettir” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {طُوبَى لَهُم} قَالَ: الْجنَّة

İbn Cerîr, İkrime radıyallâhu anh'tan: {طُوبَى لَهُم} “ne mutlu onlara” ayeti hakkında: “Cennettir” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ طُوبَى اسْم الْجنَّة بالحبشية

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'nın şöyle dediğini rivayet etti: “Tûbâ, Habeş dilinde cennetin adıdır.”

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لما خلق الله الْجنَّة وَفرغ مِنْهَا قَالَ {الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات طُوبَى لَهُم وَحسن مآب} وَذَلِكَ حِين أَعْجَبته

İbn Cerîr, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'nın şöyle dediğini rivayet etti: “Allah cenneti yaratıp onu tamamlayınca, onu beğendiği anda: {الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات طُوبَى لَهُم وَحسن مآب} “İman edip salih ameller işleyenler var ya, ne mutlu onlara ve varılacak güzel yurt [onlarındır]” buyurdu.”

وَأخرج جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن مسجوح ﵁ قَالَ {طُوبَى} اسْم الْجنَّة بالهندية

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, Saîd b. Mescûh radıyallâhu anh'ın: “{طُوبَى} “Tûbâ”, Hint dilinde cennetin adıdır” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير ﵁ قَالَ {طُوبَى} اسْم الْجنَّة بالهندية

İbnü'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'ın: “{طُوبَى} “Tûbâ”, Hint dilinde cennetin adıdır” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: {طُوبَى} اسْم شَجَرَة فِي الْجنَّة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebu'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'nın: “{طُوبَى} “Tûbâ”, cennette bir ağacın adıdır” dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي صفة الْجنَّة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: {طُوبَى} شَجَرَة فِي الْجنَّة يَقُول الله تَعَالَى لَهَا: تفتقي لعبدي عَمَّا شَاءَ

Abdurrezzâk, İbn Ebi'd-Dünyâ Sıfatü'l-Cenne'de, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini rivayet etti: “{طُوبَى} “Tûbâ”, cennette bir ağaçtır; Allah Teâlâ ona: 'Kulum için dilediği şeyden yarılıp açıl' buyurur.

فتنفتق لَهُ عَن الْخَيل بسروجها ولجمها وَعَن الإِبل برحالها وَأَزِمَّتهَا وَعَما شَاءَ من الْكسْوَة

O da onun için eğerleri ve gemleriyle atlar, semerleri ve yularlarıyla develer ve giysilerden dilediği her şey için yarılıp açılır.”

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق مُعَاوِيَة بن قُرَّة ﵁ عَن أَبِيه قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: طُوبَى شَجَرَة غرسها الله تَعَالَى بِيَدِهِ وَنفخ فِيهَا من

İbn Cerîr, Muâviye b. Kurre radıyallâhu anh tarikinden, babasından rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Tûbâ, Allah Teâlâ'nın kendi eliyle diktiği ve içine

روحه تنْبت بالحلى وَالْحلَل وَإِن أَغْصَانهَا لترى من وَرَاء سور الْجنَّة

kendi ruhundan üflediği bir ağaçtır; takılar ve elbiseler bitirir. Muhakkak ki onun dalları cennet surunun arkasından görünür.”

وَأخرج أَحْمد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث والنشور عَن عتبَة بن عبد ﵁ قَالَ: جَاءَ أَعْرَابِي إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله فِي الْجنَّة فَاكِهَة قَالَ: نعم فِيهَا شَجَرَة تدعى طُوبَى هِيَ نطاق الفردوس

Ahmed, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, İbn Merdûye ve el-Ba's ve'n-Nüşûr'da Beyhakî, Utbe b. Abd radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Bir bedevî Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: “Ey Allah'ın Resûlü, cennette meyve var mıdır?” dedi. [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Evet, orada Tûbâ denilen bir ağaç vardır ki o, Firdevs'in kemeridir” buyurdu.

قَالَ: قَالَ أَي شجر أَرْضنَا تشبه قَالَ: لَيْسَ تشبه شَيْئا من شجر أَرْضك

[Bedevî]: “Bizim memleketin hangi ağacına benzer?” dedi. [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Senin memleketinin ağaçlarından hiçbirine benzemez.

وَلَكِن أتيت الشَّام قَالَ: لَا

Fakat hiç Şam'a gittin mi?” buyurdu. [Bedevî]: “Hayır” dedi.

قَالَ: فَإِنَّهَا تشبه شَجَرَة بِالشَّام تدعى الجوزة تنْبت على سَاق وَاحِد ثمَّ ينشر أَعْلَاهَا

[Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem]: “O, Şam'da el-Cevze (ceviz) denilen, tek bir gövde üzerinde bitip sonra üst kısmı yayılan bir ağaca benzer” buyurdu.

قَالَ: مَا عظم أَصْلهَا قَالَ: لَو ارتحلت جَذَعَة من إبل أهلك مَا أحطت بأصلها حَتَّى تنكسر ترقوتاها هرماً

[Bedevî]: “Gövdesinin büyüklüğü ne kadardır?” dedi. [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Ailenin develerinden genç bir deveye binip yola çıksan, o deve yaşlılıktan köprücük kemikleri kırılıncaya kadar [yürüse bile] gövdesini dolanamazsın” buyurdu.

قَالَ فَهَل فِيهَا عِنَب قَالَ: نعم

[Bedevî]: “Peki orada üzüm var mıdır?” dedi. [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Evet” buyurdu.

قَالَ: مَا عظم العنقود مِنْهُ قَالَ: مسيرَة شهر للغراب الأبقع

[Bedevî]: “Ondan bir salkımın büyüklüğü ne kadardır?” dedi. [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Alaca karganın bir aylık uçuş mesafesidir” buyurdu.

وَأخرج أَحْمد وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَابْن مرْدَوَيْه والخطيب فِي تَارِيخه عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ عَن رَسُول الله ﷺ: أَن رجلا قَالَ: يَا رَسُول الله طُوبَى لمن رآك وآمن بك قَالَ: {طُوبَى} لمن رَآنِي وآمن وطوبى ثمَّ طُوبَى لمن آمن بِي وَلم يرني

Ahmed, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân, İbn Merdûye ve Târîh'inde Hatîb, Ebû Saîd el-Hudrî radıyallâhu anh'tan, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: Bir adam: “Ey Allah'ın Resûlü! Seni görüp sana iman edene ne mutlu!” dedi. [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem]: “{طُوبَى} “Ne mutlu” beni görüp iman edene! Tûbâ, sonra yine Tûbâ beni görmeden iman edene!” buyurdu.

قَالَ رجل: وَمَا طُوبَى

Bir adam: “Tûbâ nedir?” dedi.

قَالَ: شَجَرَة فِي الْجنَّة مسيرَة مائَة عَام تخرج من اكمامها

[Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Cennette yüz yıllık yürüme mesafesinde olan bir ağaçtır; tomurcuklarından

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي صفة الْجنَّة وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي أُمَامَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا مِنْكُم من أحد يدْخل الْجنَّة إِلَّا انْطلق بِهِ إِلَى طُوبَى فتنفتح لَهُ أكمامها فَيَأْخُذ لَهُ من أَي ذَلِك شَاءَ

İbn Ebî Şeybe Sıfatü'l-Cenne'de ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Ümâme radıyallâhu anh'tan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Sizden cennete giren hiçbir kimse yoktur ki Tûbâ'ya götürülmesin; onun tomurcukları o kimse için açılır ve o bunlardan dilediğini alır.

إِن شَاءَ أَبيض وَإِن شَاءَ أَحْمَر وَإِن شَاءَ أَخْضَر وَإِن شَاءَ أصفر وَإِن شَاءَ أسود

Dilerse beyaz, dilerse kırmızı, dilerse yeşil, dilerse sarı, dilerse siyah [alır].

مثل شقائق النُّعْمَان وأرق وَأحسن

Gelincik çiçeği gibi, fakat daha ince ve daha güzeldir.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن سِيرِين ﵁ قَالَ: شَجَرَة فِي الْجنَّة أَصْلهَا فِي حجرَة عَليّ وَلَيْسَ فِي الْجنَّة حجرَة إِلَّا وفيهَا غُصْن من أَغْصَانهَا

İbn Ebî Hâtim, İbn Sîrîn radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini rivayet etti: “Cennette bir ağaç vardır ki kökü Ali'nin odasındadır; cennette hiçbir oda yoktur ki içinde o ağacın dallarından bir dal bulunmasın.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي جَعْفَر رجل من أهل الشَّام قَالَ: إِن رَبك أَخذ لؤلؤة فوضعها ثمَّ دملجها ثمَّ فرشها وسط الْجنَّة فَقَالَ لَهَا امتدي حَتَّى تبلغي مرضاتي

İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, Şam ehlinden Ebû Ca'fer adında bir adamdan rivayet etti: “Rabbin bir inci aldı, onu koydu, sonra yuvarlayıp düzeltti, sonra onu cennetin ortasına serdi ve ona: 'Rızama ulaşıncaya kadar uzan' buyurdu.

فَفعلت ثمَّ أَخذ شَجَرَة فغرسها وسط اللؤلؤة ثمَّ قَالَ لَهَا: امتدي فَفعلت فَلَمَّا اسْتَوَت تَفَجَّرَتْ من أُصُولهَا أَنهَار الْجنَّة وَهِي طُوبَى

O da öyle yaptı. Sonra bir ağaç alıp onu o incinin ortasına dikti, sonra ona: 'Uzan' buyurdu, o da öyle yaptı. Ağaç doğrulup dikilince köklerinden cennet ırmakları fışkırdı; işte bu Tûbâ'dır.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن فرقد السبخي ﵁ قَالَ: أوحى الله

İbn Ebî Hâtim, Ferkad es-Sebahî radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini rivayet etti: “Allah,

إِلَى عِيسَى ابْن مَرْيَم ﵇ فِي الإِنجيل: يَا عِيسَى جد فِي أَمْرِي وَلَا تهزل واسمع قولي وأطع أَمْرِي

İncil'de Meryem oğlu Îsâ aleyhisselâm'a şöyle vahyetti: 'Ey Îsâ! Benim emrimde ciddiyet göster, gevşeklik yapma; sözümü dinle ve emrime itaat et.

يَا ابْن الْبكر البتول إِنِّي خلقتك من غير فَحل وجعلتك وأمك آيَة للْعَالمين فإياي فاعبدْ وَعلي ّفتوكل وَخذ الْكتاب بِقُوَّة

Ey iffetli bâkirenin oğlu! Ben seni bir erkek olmaksızın yarattım; seni ve anneni âlemlere bir ayet (mucize) kıldım. Yalnızca bana kulluk et, yalnızca bana tevekkül et ve Kitab'ı kuvvetle tut.'

قَالَ عِيسَى ﵇: أَي رب أَي كتاب آخذ بقوّة

Îsâ aleyhisselâm: 'Ey Rabbim! Hangi kitabı kuvvetle tutayım?' dedi.

قَالَ: خُذ كتاب الإِنجيل بقوّة ففسره لأهل السريانية وَأخْبرهمْ إِنِّي أَنا الله لَا إِلَه إِلَّا أَنا الْحَيّ القيوم البديع الدَّائِم الَّذِي لَا زَوَال لَهُ فآمنوا بِاللَّه وَرَسُوله النَّبِي الْأُمِّي الَّذِي يكون فِي آخر الزَّمَان فصدقوه واتبعوه صَاحب الْجمل والمدرعة والهراوة والتاج الانجل الْعين المقرون الحاجبين صَاحب الكساء الَّذِي إِنَّمَا نَسْله من الْمُبَارَكَة - يَعْنِي خَدِيجَة - يَا عِيسَى لَهَا بَيت من لُؤْلُؤ من قصب موصل بِالذَّهَب لَا يسمع فِيهِ أَذَى وَلَا نصب لَهَا ابْنة - يَعْنِي فَاطِمَة وَلها ابْنَانِ فيستشهدان - يَعْنِي الْحسن وَالْحُسَيْن - طُوبَى لمن سمع كَلَامه وَأدْركَ زَمَانه وَشهد أَيَّامه

[Allah] buyurdu: 'İncil Kitabı'nı kuvvetle tut, onu Süryanice konuşanlara açıkla ve onlara haber ver ki: Ben Allah'ım, benden başka ilah yoktur; Hayy (diri), Kayyûm (her şeyi ayakta tutan), Bedî' (eşsiz yaratan), Dâim (varlığı sürekli) ve zevali olmayanın ta kendisiyim. Allah'a ve ahir zamanda gelecek olan ümmî Peygamberi olan Resûlüne iman edin; onu tasdik edip ona uyun. O; devenin, zırhlı elbisenin, asânın ve sarığın sahibidir; iri gözlü, hilal kaşlı, hırka sahibidir; onun nesli ancak el-Mübareke'den —yani Hatice'den— olacaktır. Ey Îsâ! Onun için inciden, altından oyulmuş, içinde hiçbir gürültü ve yorgunluk duyulmayan bir ev vardır. Onun bir kızı —yani Fâtıma— ve iki oğlu —yani Hasan ve Hüseyin— vardır ki şehit edileceklerdir. Onun sözünü duyan, zamanına yetişen ve günlerine şahit olan kimseye ne mutlu!'

قَالَ عِيسَى ﵇: يَا رب وَمَا طُوبَى قَالَ: شَجَرَة فِي الْجنَّة أَنا غرستها بيَدي وأسكنتها ملائكتي أَصْلهَا من رضوَان وماؤها من تسنيم

Îsâ aleyhisselâm: 'Ey Rabbim, Tûbâ nedir?' dedi. [Allah] buyurdu: 'Cennette bir ağaçtır; onu kendi elimle diktim, içine meleklerimi yerleştirdim, kökü Rıdvân'dan, suyu Tesnîm'dendir.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ {طُوبَى} فِي الْجنَّة حملهَا مِثَال ثدي النِّسَاء فِيهِ حلل أهل الْجنَّة

İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, Mücâhid radıyallâhu anh'ın: “{طُوبَى} “Tûbâ” cennettedir; meyvesi kadınların göğsü misalidir, içinde cennet ehlinin elbiseleri vardır” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي العزاء وَابْن أبي حَاتِم عَن خَالِد بن معدان ﵁ قَالَ: إِن فِي الْجنَّة شَجَرَة يُقَال لَهُ طُوبَى ضروع كلهَا ترْضع صبيان أهل الْجنَّة فَمن مَاتَ من الصّبيان الَّذين يرضعون رضع من طُوبَى وأنّ سقط الْمَرْأَة يكون فِي نهر من أَنهَار الْجنَّة يتقلب فِيهِ حَتَّى تقوم الْقِيَامَة فيبعث ابْن أَرْبَعِينَ سنة

İbn Ebi'd-Dünyâ el-Azâ'da ve İbn Ebî Hâtim, Hâlid b. Ma'dân radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini rivayet etti: “Cennette kendisine Tûbâ denilen bir ağaç vardır; tamamı memelerden ibarettir, cennet ehlinin çocuklarını emzirir. Emzirilen çocuklardan ölen kimse Tûbâ'dan emer. Kadının düşürdüğü cenin ise cennet nehirlerinden bir nehirde olur; kıyamet kopuncaya kadar orada dolanıp durur, sonra kırk yaşında [bir yetişkin olarak] diriltilir.”

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن شهر بن حَوْشَب قَالَ {طُوبَى} شَجَرَة فِي الْجنَّة كل شَجَرَة فِي الْجنَّة مِنْهَا أَغْصَانهَا من وَرَاء سور الْجنَّة

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, Şehr b. Havşeb'in şöyle dediğini rivayet etti: “{طُوبَى} “Tûbâ”, cennette bir ağaçtır; cennetteki her ağacın [kökü] ondandır, dalları cennet surunun arkasındadır.”

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ قَالَ: إِن فِي الْجنَّة شَجَرَة يُقَال لَهَا طُوبَى يسير الرَّاكِب فِي ظلها مائَة عَام مَا يقطعهَا زهرها رياط وورقها برود وقضبانها عنبر وبطحاؤها ياقوت وترابها كافور ووحلها مسك يخرج من أَصْلهَا أَنهَار الْخمر وَاللَّبن وَالْعَسَل وَهِي مجْلِس من مجَالِس أهل الْجنَّة ومتحدث بَينهم

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, Vehb b. Münebbih radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini rivayet etti: “Cennette kendisine Tûbâ denilen bir ağaç vardır; binitli bir kimse onun gölgesinde yüz yıl yol alsa onu bitiremez. Çiçekleri ince kumaşlar, yaprakları bürdeler (elbiseler), dalları amber, çakılları yakut, toprağı kâfûr, çamuru misktir. Kökünden şarap, süt ve bal ırmakları çıkar. O, cennet ehlinin meclislerinden bir meclis ve aralarında sohbet ettikleri bir yerdir.

فَبَيْنَمَا هم فِي مجلسهم إذْ أَتَتْهُم مَلَائِكَة من رَبهم يقودون خيماً مزمومة بسلاسل من ذهب وجوهها كالمصابيح من حسنها

Onlar meclislerinde otururken, Rableri katından altın zincirlerle yularlanmış çadırlar (binitler) çeken melekler gelir; onların yüzleri güzellikten kandiller gibidir.

ووبرها كخد المرعزي من لينه عَلَيْهَا رحال ألواحها من ياقوت ودفوفها من ذهب وثيابها من سندس واستبرق فينيخونها وَيَقُولُونَ: رَبنَا أرسلنَا إِلَيْكُم لتزوره

Yünleri yumuşaklık bakımından mer'azî (keçi tiftiği) yanağı gibidir. Üzerlerinde levhaları yakuttan, yanları altından, örtüleri sündüs ve istibraktan (ince ve kalın ipekten) eğerler vardır. Onları çöktürürler ve: 'Rabbimiz O'nu ziyaret etmeniz için bizi size gönderdi' derler.

فيركبوها فَهِيَ أسْرع من الطَّائِر واوطأ من الْفراش نجباء من غير مهنة يسير الرجل إِلَى جنب أَخِيه وَهُوَ يكلمهُ ويناجيه لَا يُصِيب إِذن رَاحِلَة مِنْهَا إِذن صاحبتها وَلَا تزل رَاحِلَة بزلل صاحبتها حَتَّى أَن الشَّجَرَة لتنحى عَن طرقهم لِئَلَّا يفرق بَين الرجل وأخيه

Onlara binerler; onlar kuştan daha hızlı, döşekten daha rahattır; hiçbir zahmet vermeyen asil binitlerdir. Kişi kardeşinin yanı başında onunla konuşarak ve dertleşerek yol alır; o binitlerden birinin kulağı arkadaşının kulağına çarpmaz ve bir binit arkadaşının sendelemesiyle sendelemez. Hatta ağaç, kişi ile kardeşinin arasını ayırmamak için yollarından kenara çekilir.

فَيَأْتُونَ إِلَى الرَّحْمَن الرَّحِيم فيسفر لَهُم عَن وَجهه الْكَرِيم حَتَّى ينْظرُوا إِلَيْهِ فَإِذا رَأَوْهُ قَالُوا: اللَّهُمَّ أَنْت السَّلَام ومنك السَّلَام وَحقّ لَك الْجلَال وَالْإِكْرَام

Rahmân ve Rahîm olan [Allah]'ın huzuruna varırlar. O da kendilerine Kerîm vechini açar, nihayet O'na bakarlar. O'nu gördüklerinde şöyle derler: 'Allah'ım! Sen Selâm'sın, selamet sendendir; celâl ve ikram sana layıktır.'

وَيَقُول ﷿ عِنْد ذَلِك: أَنا السَّلَام ومني السَّلَام وَعَلَيْكُم حقت رَحْمَتي ومحبتي مرْحَبًا بعبادي الَّذين خشوني بِالْغَيْبِ وأطاعوا أَمْرِي

Bunun üzerine [Allah] azze ve celle: 'Ben Selâm'ım, selamet bendendir; rahmetim ve sevgim üzerinize hak olmuştur. Görmedikleri halde benden korkan ve emrime itaat eden kullarıma merhaba!' buyurur.

فَيَقُولُونَ: رَبنَا إِنَّا لم نعبدك حق عبادتك وَلم نقدرك حق قدرك فَأذن لنا فِي السُّجُود قدامك

Onlar: 'Rabbimiz! Biz sana hakkıyla kulluk edemedik, kadrini hakkıyla takdir edemedik; huzurunda secde etmemiz için bize izin ver' derler.

فَيَقُول الله ﷿: إِنَّهَا لَيست بدار نصب وَلَا عبَادَة وَلكنهَا دَار ملك ونعيم وَإِنِّي قد رفعت عَنْكُم نصب الْعِبَادَة فسلوني مَا شِئْتُم فَإِن لكل رجل مِنْكُم أمْنِيته

Allah azze ve celle: 'Burası yorgunluk ve ibadet yurdu değildir; bilakis burası mülk ve nimet yurdudur. Ben ibadet zahmetini sizden kaldırdım. Benden dilediğinizi isteyin; çünkü sizden her bir kişinin bir dileği vardır' buyurur.

فيسألونه حَتَّى إِن أقصرهم أُمْنِية ليقول: ربّ تنافس أهل الدُّنْيَا فِي دنياهم فتضايقوا فِيهَا

O'ndan isterler; öyle ki dileği en kısa olanı bile: 'Rabbim! Dünya ehli dünyalarında yarışıp birbirlerini daralttılar.

ربّ فائتني كل شَيْء كَانُوا فِيهِ من يَوْم خلقتها إِلَى أَن انْتَهَت الدُّنْيَا فَيَقُول الله ﷿: لقد قصرت بك أمنيتك وَلَقَد سَأَلت دون منزلتك هَذَا لَك مني وسأتحفك بمنزلتي لِأَنَّهُ لَيْسَ فِي عطائي نكد وَلَا تصريد ثمَّ يَقُول: اعرضوا على عبَادي مَا لم تبلغ أمانيهم وَلم يخْطر على بَال

Rabbim! Dünyayı yarattığın günden son bulduğu güne kadar içinde bulundukları her şeyi bana ver' der. Allah azze ve celle: 'Dileğin sana az geldi, sen makamının altında bir şey istedin. Bu benden sana verilmiştir; ayrıca sana makamımdan da bağışta bulunacağım; çünkü benim ihsanımda ne minnet vardır ne de kısıntı' buyurur. Sonra: 'Kullarıma hayallerinin ulaşamadığı ve hatırlarına bile gelmeyen şeyleri sunun' buyurur.

فيعرضون عَلَيْهِم حَتَّى تقصر بهم أمانيهم الَّتِي فِي أنفسهم فَيكون فِيمَا يعرضون عَلَيْهِم: براذين مقرنة على كل أَرْبَعَة مِنْهُم سَرِير من ياقوتة وَاحِدَة على كل مِنْهَا قبَّة من ذهب مفرغة فِي كل قبَّة مِنْهَا فرش من فرش الْجنَّة مُظَاهرَة فِي كل قبَّة مِنْهَا جاريتان من الْحور الْعين على كل جَارِيَة مِنْهُنَّ ثَوْبَان من ثِيَاب الْجنَّة وَلَيْسَ فِي الْجنَّة ألوان إِلَّا وَهُوَ فيهمَا وَلَا ريح طيبَة إِلَّا وَقد عبقتا بِهِ ينفذ ضوء وُجُوههمَا غلظ الْقبَّة حَتَّى يظنّ من يراهما أَنَّهُمَا من دون الْقبَّة يرى مخهما من فَوق أسرتهمَا كالسلك الْأَبْيَض من ياقوتة حَمْرَاء يريان لَهُ من الْفضل على صاحبته كفضل الشَّمْس على الْحِجَارَة أَو أفضل

Onlara sunarlar; öyle ki içlerindeki dilekleri bile yetersiz kalır. Onlara sunulanlar arasında şunlar vardır: Yan yana koşulmuş cins atlar; her dördünün üzerinde tek bir yakuttan bir taht, her birinin üzerinde altından dökme bir kubbe, her kubbenin içinde cennet döşeklerinden kat kat döşekler, her kubbenin içinde hûri'l-înden (iri gözlü hurilerden) iki cariye... O cariyelerden her birinin üzerinde cennet elbiselerinden iki elbise vardır. Cennetteki bütün renkler ve bütün güzel kokular onlarda mevcuttur. Yüzlerinin nuru kubbenin kalınlığını aşıp geçer; öyle ki onları gören kimse kubbenin dışında olduklarını sanır. Tahtlarının üzerinden ilikleri, kırmızı yakuttan beyaz bir iplik gibi görünür. Cariyeler onun için birbirine üstünlükte, güneşin taşlara olan üstünlüğü gibi yahut daha üstün görünür.

وَيرى هُوَ لَهما مثل ذَلِك ثمَّ يدْخل إِلَيْهِمَا فيجيئآنه ويقبلانه ويعانقانه ويقولان لَهُ: وَالله مَا ظننا أَن الله يخلق مثل ذَلِك

O da onlar için benzerini görür. Sonra yanlarına girer; onlar da ona gelip onu öper, sarılırlar ve ona: 'Allah'a yemin olsun ki, Allah'ın böylesini yaratacağını zannetmezdik' derler.”

ثمَّ يَأْمر الله تَعَالَى الْمَلَائِكَة فيسيرون بهم صفا فِي الْجنَّة حَتَّى يَنْتَهِي كل رجل مِنْهُم إِلَى منزله الَّذِي أعد لَهُ

Sonra Allah Teâlâ meleklere emreder; onlar da onları cennette saf halinde yürütürler, nihayet her bir kişi kendisi için hazırlanmış olan konağına varır.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من وَجه آخر عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ عَن مُحَمَّد بن عَليّ بن الْحُسَيْن بن فَاطِمَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن فِي الْجنَّة شَجَرَة يُقَال لَهَا طُوبَى لَو يسير الرَّاكِب الْجَواب فِي ظلها لسار فِيهِ مائَة عَام قبل أَن يقطعهُ وورقها برود خضر وزهرها رياط صفر وأقتادها سندس واستبرق وَثَمَرهَا حلل خضر وصمغها زنجبيل وَعسل وبطحاؤها ياقوت أَحْمَر وزمرد أَخْضَر وترابها مسك وَعَنْبَر وكافور أصفر وحشيشها زعفران منبع والأجوج ناججان فِي غير وقود ينفجر من أَصْلهَا

İbn Ebî Hâtim başka bir yoldan Vehb b. Münebbih’ten radıyallâhu anh, o da Muhammed b. Ali b. el-Hüseyn b. Fâtıma’dan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Cennette Tûbâ denilen bir ağaç vardır; hızlı giden bir süvari onun gölgesinde yürüse, onu katetmeden önce yüz yıl yürür. Yaprakları yeşil kaftanlar, çiçekleri sarı kumaşlar, dalları sündüs ve istebrak (ince ve kalın ipek), meyvesi yeşil elbiseler, sakızı zencefil ve bal, çakılları kırmızı yakut ve yeşil zümrüt, toprağı misk, amber ve sarı kâfûr, otları fışkıran safrandır. Ateş olmaksızın yanan buhurdanlıklar onun kökünden fışkırır.

أنهارها السلسبيل والمعين فِي الرَّحِيق وظلها مجْلِس من مجَالِس أهل الْجنَّة يألفونه ومتحدث يجمعهُمْ

Nehirleri Selsebîl ve saf şarap içindeki Maîn’dir. Gölgesi ise cennet ehlinin meclislerinden bir meclistir; oraya alışırlar ve [orası] kendilerini bir araya getiren bir sohbet yeridir.

فَبَيْنَمَا هم يَوْمًا فِي ظلها يتحدثون إِذْ جَاءَتْهُم مَلَائِكَة يقودون نجباً جبلت من الْيَاقُوت ثمَّ نفخ فِيهَا الرّوح مزمومة بسلاسل من ذهب كَأَن وجوهها المصابيح نضارة وبرها خَز أَحْمَر ومرعز أَحْمَر يخترطان

Bir gün onlar onun gölgesinde sohbet ederlerken, melekler kendilerine yakuttan yaratılmış, sonra içine ruh üflenmiş, altın zincirlerle dizginlenmiş, yüzleri parlaklıkta kandiller gibi olan, tüyleri kırmızı ipek ve dökülen kırmızı maraz yünü olan soylu binekler getirirler.

لم ينظر الناظرون إِلَى مثله حسنا وبهاء وَلَا من غير مهانة عَلَيْهَا رحال ألواحها من الدّرّ والياقوت مفضضة بِاللُّؤْلُؤِ والمرجان فأناخوا إِلَيْهِم تِلْكَ النجائب ثمَّ قَالُوا لَهُم: ربكُم يقرئكم السَّلَام ويستزيركم لتنظروا إِلَيْهِ وَينظر إِلَيْكُم وتحيونه ويحييكم وتكلمونه ويكلمكم ويزيدكم من فَضله وسعته إِنَّه ذُو رَحْمَة وَاسِعَة وَفضل عَظِيم

Bakanlar güzellik ve ihtişam bakımından böylesini görmemiştir; onlar hiçbir zahmet çekmeksizin [binerler]. Üzerlerindeki semerlerin levhaları inci ve yakuttan olup inci ve mercanla süslenmiştir. O soylu binekleri onların yanına çöktürürler, sonra onlara şöyle derler: ‘Rabbiniz size selâm ediyor; O’na bakmanız, O’nun da size bakması, O’na tazimde bulunmanız, O’nun da sizi selamlaması, O’nunla konuşmanız, O’nun da sizinle konuşması ve size lütfundan ve genişliğinden artırması için sizi ziyarete çağırıyor. Şüphesiz O, geniş rahmet ve büyük lütuf sahibidir.’

فتحوّل كل رجل مِنْهُم على رَاحِلَته حَتَّى انْطَلقُوا صفا وَاحِدًا معتدلاً لَا يفوت مِنْهُ شَيْء وَلَا يفوت اذن نَاقَة إِذن صاحبتها وَلَا بركَة نَاقَة بركَة صَاحبهَا وَلَا يَمرونَ بشجرة من أَشجَار الْجنَّة إِلَّا أتحفتهم بثمرها ورجلت لَهُم عَن طريقها كَرَاهِيَة أَن تثلم صفهم أَو تفرق بَين رجل ورفيقه

Onlardan her biri kendi bineğine bindi; nihayet aralarından hiçbir şeyin geri kalmadığı, bir devenin kulağının diğerinin kulağını, bir devenin dizinin diğerinin dizini geçmediği dosdoğru tek bir saf halinde yola çıktılar. Cennet ağaçlarından hiçbir ağacın yanından geçmezlerdi ki, [o ağaç] meyvesinden onlara ikram etmesin ve saflarını bozmaktan veya kişi ile arkadaşının arasını ayırmaktan çekinerek yolundan kenara çekilmesin.

فَلَمَّا دفعُوا إِلَى الْجَبَّار تَعَالَى سفر لَهُم عَن وَجهه الْكَرِيم وتجلى لَهُم فِي عَظمته الْعَظِيم يحييهم بِالسَّلَامِ

Cebbâr Teâlâ’nın huzuruna vardıklarında, kerîm olan cemalinden perdeyi kaldırdı ve yüce azametiyle onlara tecelli etti; onları selâm ile selamladı.

فَقَالُوا: رَبنَا أَنْت السَّلَام ومنك السَّلَام لَك حق الْجلَال والإِكرام

Onlar: ‘Rabbimiz! Selâm sensin ve selâm sendendir; celâl ve ikram hakkı sana aittir’ dediler.

قَالَ لَهُم رَبهم: أَنا السَّلَام ومني السَّلَام ولي حق الْجلَال وَالْإِكْرَام فمرحبا بعبادي الَّذين حفظوا وصيتي ورعوا عهدي وخافوني بِالْغَيْبِ وَكَانُوا مني على كل حَال مشفقين

Rableri onlara: ‘Selâm benim, selâm bendendir; celâl ve ikram hakkı bana aittir. Vasiyetimi tutan, ahdimi gözeten, görmedikleri halde benden korkan ve her durumda benden ürperti duyan kullarıma merhaba!’ buyurdu.

قَالُوا: أما وَعزَّتك وعظمتك وجلالك وعلو مَكَانك مَا قدرناك حق قدرك وَلَا أدينا إِلَيْك كل حَقك فَأذن لنا بِالسُّجُود لَك

Dediler ki: ‘İzzetine, azametine, celâline ve makamının yüceliğine yemin olsun ki, biz senin kadrini hakkıyla takdir edemedik ve sana olan bütün hakkını ödeyemedik. Bize sana secde etmemiz için izin ver.’

قَالَ لَهُم رَبهم: إِنِّي قد وضعت عَنْكُم مُؤنَة الْعِبَادَة وأرحت لكم أبدانكم طالما نصبتم لي الْأَبدَان وأعنتم لي الْوُجُوه فَالْآن أَفَضْتُم إِلَى روحي ورحمتي وكرامتي وطولي وَجَلَالِي وعلو مَكَاني وعظمة شأني

Rableri onlara şöyle buyurdu: ‘Ben sizden ibadet külfetini kaldırdım ve bedenlerinizi rahatlattım. Sizler benim için bedenlerinizi uzun süre yordunuz ve yüzlerinizi benim için eğdiniz. Şimdi ise benim ferahlığıma, rahmetime, ikramıma, ihsanıma, celâlime, yüce makamıma ve şanımın azametine ulaştınız.’

فَمَا يزالون فِي الْأَمَانِي والعطايا والمواهب حَتَّى أَن المقصر مِنْهُم فِي أمْنِيته ليتمنى مثل

Dilekler, bağışlar ve ihsanlar içinde kalmaya devam ederler; öyle ki dileği en kısa olanı bile benzerini diler;

جَمِيع الدُّنْيَا مُنْذُ يَوْم خلقهَا الله تَعَالَى إِلَى يَوْم يفنيها

Allah Teâlâ’nın onu yarattığı günden yok edeceği güne kadar bütün dünyanın [tamamı kadarını diler].

قَالَ لَهُم رَبهم: لقد قصرتم فِي أمانيكم ورضيتم بِدُونِ مَا يحِق لكم فقد أوجبت لكم مَا سَأَلْتُم وتمنيتم وألحقت بكم وزدتكم مَا قصرت عَنهُ أمانيكم

Rableri onlara şöyle buyurdu: ‘Dileklerinizde azla yetindiniz ve hakkınız olandan daha azına razı oldunuz. İstediğinizi ve dilediğinizi size kesinleştirdim; dileklerinizin ulaşamadığı şeyleri de size kattım ve fazlasını verdim.

فانظروا إِلَى مواهب ربكُم الَّتِي وهبكم

Rabbinizin size bağışladığı ihsanlara bakın!’

فَإِذا بقباب فِي الرفيق الْأَعْلَى وغرف مَبْنِيَّة من الدّرّ والمرجان أَبْوَابهَا من ذهب وسررها من ياقوت وفرشها من سندس واستبرق ومنابرها من نور يفور من أَبْوَابهَا وأعراصها نور مثل شُعَاع الشَّمْس عِنْده مثل الْكَوْكَب الدُّرِّي فِي النَّهَار المضيء وَإِذا بقصور شامخة فِي أَعلَى عليين من الْيَاقُوت يزهر نورها

Bir de bakarlar ki Refîk-i A‘lâ’da kubbeler, inci ve mercandan yapılmış odalar vardır. Kapıları altından, tahtları yakuttan, döşekleri sündüs ve istebrakten (ince ve kalın ipekten), minberleri nurdandır; kapılarından ve avlularından güneş ışığı gibi bir nur fışkırır ki onun yanında [güneş ışığı] aydınlık gündüzdeki parlak bir yıldız gibidir. Bir de bakarlar ki İlliyyîn’in en yücesinde yakuttan yüksek köşkler vardır, nurları parıldamaktadır.

فلولا أَنه مسخر إِذن لالتمع الْأَبْصَار فَمَا كَانَ من تِلْكَ الْقُصُور من الْيَاقُوت الْأَبْيَض فَهُوَ مفروش بالحرير الْأَبْيَض

Eğer boyun eğdirilmiş olmasaydı gözleri kamaştırırdı. O köşklerden beyaz yakuttan olanları beyaz ipekle döşenmiştir.

وَمَا كَانَ مِنْهَا من الْيَاقُوت الْأَحْمَر فَهُوَ مفروش بالعبقري

Onlardan kırmızı yakuttan olanları ise abkarî (göz alıcı işlemeli halılar) ile döşenmiştir.

وَمَا كَانَ مِنْهَا من الْيَاقُوت الْأَخْضَر فَهُوَ مفروش بالسندس الْأَخْضَر

Onlardan yeşil yakuttan olanları ise yeşil sündüs ile döşenmiştir.

وَمَا كَانَ مِنْهَا من الْيَاقُوت الْأَصْفَر فَهُوَ مفروش بالأرجوان الْأَصْفَر مبوبة بالزمرد الْأَخْضَر وَالذَّهَب الْأَحْمَر وَالْفِضَّة الْبَيْضَاء

Onlardan sarı yakuttan olanları ise sarı erguvanî kumaşlarla döşenmiş; yeşil zümrüt, kırmızı altın ve beyaz gümüşle kapılanmıştır.

قواعدها وأركانها من الْجَوْهَر وشرفها قباب من لُؤْلُؤ وبروجها غرف من المرجان

Temelleri ve sütunları mücevherden, burç parmaklıkları inciden kubbeler, burçları ise mercandan odalardır.

فَلَمَّا انصرفوا إِلَى مَا أَعْطَاهُم رَبهم قربت لَهُم براذين من ياقوت أَبيض منفوخ فِيهَا الرّوح بجنبها الْولدَان المخلدون بيد كل وليد مِنْهُم حِكْمَة برذون من تِلْكَ البراذين ولجمها وأعنتها من فضَّة بَيْضَاء منظومة بالدر والياقوت سُرُوجهَا سرر موضونة مفروشة بالسندس والاستبرق فَانْطَلَقت بهم تِلْكَ البراذين تزف بهم وَتَطَأ رياض الْجنَّة

Rablerinin kendilerine verdiklerine doğru yöneldiklerinde, kendilerine beyaz yakuttan, içine ruh üflenmiş binek atları yaklaştırılır. Yanlarında ebedî gençler vardır; o gençlerden her birinin elinde bu binek atlarından birinin yuları bulunmaktadır. Onların dizginleri ve gemleri inciler ve yakutlarla dizilmiş beyaz gümüştendir. Eyerleri sündüs ve istebrak ile döşenmiş, örülmüş tahtlardır. Bu binek atları onları alıp götürür, onları [hızla] taşır ve cennet bahçelerine basar.

فَلَمَّا انْتَهوا إِلَى مَنَازِلهمْ وجدوا الْمَلَائِكَة قعُودا على مَنَابِر من نور ينتظرونهم ليزوروهم ويصافحوهم ويهنوهم كَرَامَة رَبهم

Konaklarına vardıklarında melekleri nurdan minberler üzerinde oturmuş, onları ziyaret etmek, onlarla musafaha etmek ve Rablerinin ikramından dolayı onları tebrik etmek için bekler buldular.

فَلَمَّا دخلُوا قصورهم وجدوا فِيهَا جَمِيع مَا تطاول بِهِ عَلَيْهِم رَبهم مِمَّا سَأَلُوا وتمنوا وَإِذا على بَاب كل قصر من تِلْكَ الْقُصُور أَرْبَعَة جنان {جنتان} {ذواتا أفنان} وجنتان {مدهامتان} و (فيهمَا عينان نضاختان) (سُورَة الرَّحْمَن آيَة ٦٦) وَفِيهِمَا من كل فَاكِهَة زوجان و (حور مقصورات فِي الْخيام) (سُورَة الرَّحْمَن آيَة ٧٢) فَلَمَّا تبوأوا مَنَازِلهمْ واستقروا قرارهم قَالَ لَهُم رَبهم: هَل وجدْتُم مَا وعد ربكُم حَقًا قَالُوا: نعم وربنا

Köşklerine girdiklerinde, istedikleri ve diledikleri şeylerden Rablerinin kendilerine cömertçe bağışladığı her şeyi orada buldular. O köşklerden her bir köşkün kapısında dört cennet bahçesi vardır: {جنتان} “iki cennet” {ذواتا أفنان} “çeşit çeşit ağaçlarla doludur”, diğer iki cennet de {مدهامتان} “yemyeşildir”. (fîhimâ aynâni neddâhatân) (Rahmân Sûresi, 66. ayet) “İçlerinde kaynayan iki pınar vardır”, içlerinde her meyveden iki çift ve (hûrun maksûrâtun fi’l-hiyâm) (Rahmân Sûresi, 72. ayet) “çadırlara kapanmış huriler” vardır. Konaklarına yerleşip yurtlarına yerleştiklerinde Rableri onlara: ‘Rabbinizin vadettiğini hak olarak buldunuz mu?’ buyurdu. Onlar: ‘Evet, Rabbimize andolsun!’ dediler.

قَالَ: هَل رَضِيتُمْ بِثَوَاب ربكُم قَالُوا: رَبنَا رَضِينَا فارض عَنَّا

Buyurdu ki: ‘Rabbinizin mükâfatından razı oldunuz mu?’ Onlar: ‘Rabbimiz! Razı olduk, sen de bizden razı ol’ dediler.

قَالَ: برضاي عَنْكُم حللتم دَاري ونظرتم إِلَى وَجْهي وصافحتم

Buyurdu ki: ‘Sizden razı olmam sebebiyle yurduma girdiniz, cemalime baktınız ve musafaha ettiniz;

ملائكتي فهنيئا هَنِيئًا لكم عَطاء غير مجذوذ لَيْسَ فِيهِ تنغيص وَلَا تصريد فَعِنْدَ ذَلِك قَالُوا: الْحَمد لله الَّذِي أذهب عَنَّا الْحزن وأحلنا دَار المقامة من فَضله لَا يمسنا فِيهَا نصب وَلَا يمسنا فِيهَا لغوب إِن رَبنَا لغَفُور شكور

Meleklerimle [musafaha ettiniz]. Kesintisiz, hiçbir kederi ve kısıntısı olmayan bu bağış size afiyet, kutluluk olsun!’ İşte o zaman dediler ki: ‘Bizden hüznü gideren ve lütfuyla bizi kalınacak yurda yerleştiren Allah’a hamdolsun. Orada bize ne bir yorgunluk dokunur ne de bize bir bıkkınlık dokunur. Şüphesiz Rabbimiz çok bağışlayandır, şükrün karşılığını verendir.’

وَأخرج عبد بن حميد عَن زيد مولى بني مَخْزُوم قَالَ: سَمِعت أَبَا هُرَيْرَة ﵁ يَقُول: إِن فِي الْجنَّة شَجَرَة يسير الرَّاكِب فِي ظلها مائَة عَام لَا يقطعهَا واقرؤوا إِن شِئْتُم (وظل مَمْدُود) فَبلغ ذَلِك كَعْبًا ﵁ فَقَالَ: صدق وَالَّذِي أنزل التَّوْرَاة على مُوسَى وَالْفرْقَان على مُحَمَّد ﷺ

Abd b. Humeyd, Mahzûmoğullarının azatlısı Zeyd’den rivayet etti ki o şöyle demiştir: Ebû Hureyre’yi radıyallâhu anh şöyle derken işittim: “Cennette öyle bir ağaç vardır ki, binitli onun gölgesinde yüz yıl yürür de onu katetmez. Dilerseniz (ve zıllin memdûd) “ve uzamış gölgeler” [ayetini] okuyun.” Bu söz Ka‘b’a radıyallâhu anh ulaşınca şöyle dedi: “Tevrat’ı Mûsâ’ya, Furkan’ı da Muhammed’e sallallâhu aleyhi ve sellem indiren [Allah]a yemin olsun ki doğru söyledi.

لَو أَن رجلا ركب حقة أَو جَذَعَة ثمَّ دَار بِأَصْل تِلْكَ الشَّجَرَة مَا بلغَهَا حَتَّى يسْقط هرما

Bir adam dört yaşına veya beş yaşına basmış dişi bir deveye binip o ağacın gövdesi etrafında dönse, yaşlılıktan düşüp ölünceye kadar onu dolaşıp bitiremez.

إِن الله ﷿ غرسها بِيَدِهِ وَنفخ فِيهَا من روحه وَإِن أفنانها من وَرَاء سور الْجنَّة وَمَا فِي الْجنَّة نهر إِلَّا يخرج من أصل تِلْكَ الشَّجَرَة

Şüphesiz Allah azze ve celle onu kendi eliyle dikmiş ve içine ruhundan üflemiştir. Onun dalları cennet surunun arkasından [görünür]. Cennetteki hiçbir nehir yoktur ki o ağacın kökünden çıkmasın.”

وَأخرج ابْن جرير عَن مغيث بن سمي ﵁ قَالَ: {طُوبَى} شَجَرَة فِي الْجنَّة لَو أَن رجلا ركب قلوصاً جذعاً أَو جَذَعَة ثمَّ دَار بهَا لم يبلغ الْمَكَان الَّذِي ارتحل مِنْهُ حَتَّى يَمُوت هرماً

İbn Cerîr, Mugîs b. Sümeyy’den radıyallâhu anh rivayet etti ki o şöyle demiştir: “{طُوبَى} “Tûbâ”, cennette bir ağaçtır; bir adam beş yaşına basmış bir erkek veya dişi deveye binip onun etrafında dönse, yaşlılıktan ölünceye kadar yola çıktığı yere ulaşamaz.

وَمَا من أهل الْجنَّة منزل إِلَّا غُصْن من تِلْكَ الشَّجَرَة متدل عَلَيْهِم فَإِذا أَرَادوا أَن يَأْكُلُوا من الثَّمَرَة تدلى إِلَيْهِم فَيَأْكُلُونَ مَا شاؤوا

Cennet ehlinden hiçbir konak yoktur ki o ağacın bir dalı üzerlerine sarkmış olmasın. Meyvesinden yemek istediklerinde [o dal] kendilerine doğru sarkar ve diledikleri gibi yerler.

وَيَجِيء الطير فَيَأْكُلُونَ مِنْهُ قديداً وشوياً مَا شاؤوا ثمَّ يطير

Kuş gelir; ondan diledikleri kadar kurutulmuş ve kızartılmış olarak yerler, sonra [kuş yeniden canlanıp] uçar.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي صَالح ﵁ قَالَ: {طُوبَى} شَجَرَة فِي الْجنَّة لَو أَن رَاكِبًا ركب حقة أَو جَذَعَة فأطاف بهَا مَا بلغ ذَلِك الْموضع الَّذِي ركب فِيهِ حَتَّى يقْتله الْهَرم

İbn Ebî Şeybe, Ebû Sâlih’ten radıyallâhu anh rivayet etti ki o şöyle demiştir: “{طُوبَى} “Tûbâ”, cennette bir ağaçtır; bir binitli dört yaşına veya beş yaşına basmış dişi bir deveye binip onun etrafını dolaşsa, yaşlılık kendisini öldürünceye kadar bindiği o yere ulaşamaz.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: ذكر عِنْد النَّبِي ﷺ {طُوبَى} فَقَالَ النَّبِي ﷺ: يَا أَبَا بكر هَل بلغك طُوبَى قَالَ: الله تَعَالَى وَرَسُوله أعلم

İbn Merdûye, İbn Ömer’den radıyallâhu anhümâ rivayet etti ki o şöyle demiştir: Peygamber’in sallallâhu aleyhi ve sellem yanında {طُوبَى} “Tûbâ” zikredildi; bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: “Ey Ebû Bekir! Tûbâ [hakkındaki bilgi] sana ulaştı mı?” buyurdu. [Ebû Bekir]: “Allah Teâlâ ve Resûlü daha iyi bilir” dedi.

قَالَ: {طُوبَى} شَجَرَة فِي الْجنَّة لَا يعلم طولهَا إِلَّا الله تَعَالَى يسير الرَّاكِب تَحت غُصْن من أَغْصَانهَا سبعين خَرِيفًا

Buyurdu ki: “{طُوبَى} “Tûbâ”, cennette boyunu ancak Allah Teâlâ’nın bildiği bir ağaçtır. Binitli, onun dallarından bir dalın altında yetmiş yıl yürür.

وَرقهَا الْحلَل يَقع عَلَيْهَا الطير كأمثال البخت

Yaprakları elbiselerdir; üzerine Baht develeri misali kuşlar konar.”

قَالَ أَبُو بكر ﵁: إِن ذَلِك الطير ناعم قَالَ: أنعم مِنْهُ من يَأْكُلهُ وَأَنت مِنْهُم يَا أَبَا بكر إِن شَاءَ الله

Ebû Bekir radıyallâhu anh: “Şüphesiz o kuş pek konforludur/nimet içindedir” dedi. [Allah Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Onu yiyen, ondan daha çok nimet içindedir; inşallah sen de onlardansın ey Ebû Bekir!” buyurdu.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: طُوبَى شَجَرَة فِي الْجنَّة غرسها الله بِيَدِهِ وَنفخ فِيهَا من روحه وَإِن أَغْصَانهَا لترى من وَرَاء سور الْجنَّة تنْبت الحلى وَالثِّمَار منهدلة على أفواهها

İbn Merdûye, İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Tûbâ, cennette Allah’ın kendi eliyle diktiği ve içine ruhundan üflediği bir ağaçtır. Şüphesiz onun dalları cennet surunun arkasından görünür; ziynetler bitirir ve meyveleri ağızlarına doğru sarkmıştır.”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وهناد بن السّري فِي الزّهْد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مغيث بن سمي ﵁ قَالَ: {طُوبَى} شَجَرَة فِي الْجنَّة لَيْسَ فِي الْجنَّة دَار إِلَّا يُظِلّهَا غُصْن من أَغْصَانهَا فِيهِ من ألوان الثَّمر

Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Zühd’de Hennâd b. es-Serî, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü’ş-Şeyh, Mugîs b. Sümeyy’den radıyallâhu anh rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: “{طُوبَى} “Tûbâ”, cennette bir ağaçtır; cennette dallarından bir dalın gölgelemediği hiçbir ev yoktur, onda türlü türlü meyveler vardır.

وَيَقَع عَلَيْهَا طير أَمْثَال البخت فَإِذا اشْتهى الرجل طيراً دَعَاهُ فَيَقَع على خوانه فيأكل من إِحْدَى جانبيه شواء وَالْآخر قديداً ثمَّ يصير طائراً فيطير فَيذْهب

Üzerine Baht develeri misali kuşlar konar. Kişinin canı bir kuş çektiğinde onu çağırır; [kuş] sofrasına konar, bir tarafından kızartılmış, diğer tarafından kurutulmuş olarak yer, sonra [yeniden] kuş olup uçar gider.”

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي العزاء وَابْن أبي حَاتِم عَن خَالِد بن معدان ﵁ قَالَ: إِن فِي الْجنَّة شَجَرَة يُقَال لَهَا طُوبَى كلهَا ضروع فَمن مَاتَ من الصّبيان الَّذين يرضعون رضع من طُوبَى

İbn Ebi’d-Dünyâ el-Azâ’da ve İbn Ebî Hâtim, Hâlid b. Ma‘dân’dan radıyallâhu anh rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: “Cennette Tûbâ denilen bir ağaç vardır; tamamı memelerdir. Emzikteki çocuklardan kim ölürse Tûbâ’dan emer.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {طُوبَى لَهُم} قَالَ: غِبْطَة {وَحسن مآب} قَالَ: حسن مرجع

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {طُوبَى لَهُم} “Ne mutlu onlara” sözü hakkında: “Gıptadır”, {وَحسن مآب} “Ve güzel bir varış yeri” sözü hakkında ise: “Güzel bir dönüş yeridir” demiştir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ ﵁ {وَحسن مآب} قَالَ: حسن مُنْقَلب

Ebü’ş-Şeyh, es-Süddî’den radıyallâhu anh {وَحسن مآب} “Ve güzel bir varış yeri” hakkında: “Güzel bir akıbettir” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك ﵁ مثله

İbn Cerîr, ed-Dahhâk’tan radıyallâhu anh benzerini rivayet etti.

الْآيَة ٣٠

30. Âyet

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وهم يكفرون بالرحمن} قَالَ: ذكر لنا أَن رَسُول الله ﷺ زمن الْحُدَيْبِيَة - حِين صَالح قُرَيْش كتب فِي الْكتاب: بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü’ş-Şeyh, Katâde’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {وهم يكفرون بالرحمن} “Onlar ise Rahmân’ı inkâr ediyorlar” kavli hakkında şöyle demiştir: “Bize anlatıldığına göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hudeybiye zamanında -Kureyş ile sulh yaptığı sırada- mektuba: ‘Bismillâhirrahmânirrahîm’ yazdırdı.

فَقَالَت قُرَيْش: أما الرَّحْمَن فَلَا نعرفه وَكَانَ أهل الْجَاهِلِيَّة يَكْتُبُونَ: بِاسْمِك اللَّهُمَّ

Kureyş: ‘Rahmân’a gelince, biz onu tanımıyoruz’ dedi. Câhiliye ehli ‘Bismikellâhumme (Allahım senin isminle)’ diye yazarlardı.

فَقَالَ أَصْحَابه: دَعْنَا نقاتلهم

Bunun üzerine [Peygamber'in] ashâbı: ‘Bırak bizi, onlarla savaşalım’ dediler.

قَالَ: لَا وَلَكِن اكتبوا كَمَا يُرِيدُونَ

[Resûlullah]: ‘Hayır, lâkin onların istediği gibi yazın’ buyurdu.”