Binûn

Ra‘d Suresi — 7. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي الْآيَة قَالَ: هَذَا لما كَاتب رَسُول الله ﷺ قُريْشًا فِي الْحُدَيْبِيَة كتب بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم

İbn Cerîr ve İbnü’l-Münzir’in İbn Cüreyc’den bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hudeybiye’de Kureyş ile yazışırken ‘Bismillâhirrahmânirrahîm’ yazması üzerinedir.

فَقَالُوا: لَا

Onlar: ‘Hayır!

نكتب الرَّحْمَن وَمَا نَدْرِي مَا الرَّحْمَن

Rahmân [diye] yazmayız, biz Rahmân nedir bilmiyoruz.

وَمَا نكتب إِلَّا بِاسْمِك اللَّهُمَّ فَأنْزل الله تَعَالَى {وهم يكفرون بالرحمن} الْآيَة

Biz sadece ‘Bismikellâhumme’ yazarız’ dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {وهم يكفرون بالرحمن} “Onlar ise Rahmân’ı inkâr ediyorlar” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ {وَإِلَيْهِ متاب} قَالَ: تَوْبَتِي

İbn Ebî Hâtim, Mücâhid’den radıyallâhu anh {وَإِلَيْهِ متاب} “Tövbem de O'nadır” hakkında: “Tövbemdir” dediğini rivayet etti.

الْآيَات ٣١ - ٣٤

31-34. Âyetler

أخرج الطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالُوا للنَّبِي ﷺ: إِن كَانَ كَمَا تَقول فأرِنا أشياخنا الَّذين من الْمَوْتَى نكلمهم وافسح لنا هَذِه الْجبَال - جبال مَكَّة - الَّتِي قد ضمتنا

Taberânî, Ebü’ş-Şeyh ve İbn Merdûye’nin İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber’e sallallâhu aleyhi ve sellem: ‘Eğer söylediğin gibiyse, bize ölülerden olan yaşlılarımızı göster de onlarla konuşalım ve bizi sıkıştıran şu dağları -Mekke dağlarını- bizim için genişlet/aç’ dediler.

فَنزلت {وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال أَو قطعت بِهِ الأَرْض أَو كلم بِهِ الْمَوْتَى}

Bunun üzerine {وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال أَو قطعت بِهِ الأَرْض أَو كلم بِهِ الْمَوْتَى} “Eğer bir Kur'an ile dağlar yürütülseydi veya onunla yer parçalansaydı yahut onunla ölüler konuşturulsaydı [yine inanmazlardı]” [ayeti] indi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَطِيَّة الْعَوْفِيّ ﵁ قَالَ: قَالُوا لمُحَمد ﷺ لَو سيرت لنا جبال مَكَّة حَتَّى تتسع فَنَحْرُث فِيهَا أَو قطعتْ لنا الأَرْض كَمَا كَانَ سُلَيْمَان ﵇ يقطع لِقَوْمِهِ بِالرِّيحِ أَو أَحييت لنا الْمَوْتَى كَمَا كَانَ عِيسَى ﵇ يحيي الْمَوْتَى لِقَوْمِهِ

İbn Ebî Hâtim, Ebü’ş-Şeyh ve İbn Merdûye’nin Atiyye el-Avfî’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Muhammed’e sallallâhu aleyhi ve sellem: ‘Bizim için Mekke dağlarını yürütsen de [arazi] genişlese, biz de orada ziraat yapsak yahut Süleyman’ın aleyhisselâm rüzgârla kavmine yeryüzünü katettiği gibi bizim için de yeri katetsen veya Îsâ’nın aleyhisselâm kavmine ölüleri dirilttiği gibi bizim için de ölüleri diriltsen ya!’ dediler.

فَأنْزل الله تَعَالَى {وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال} الْآيَة إِلَى قَوْله {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا} قَالَ: أفلم يتَبَيَّن

Bunun üzerine Allah Teâlâ: {وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال} “Eğer bir Kur'an ile dağlar yürütülseydi...” ayetini, {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا} “İnananlar hâlâ anlamadılar mı / ümit kesmediler mi?” kavline kadar indirdi. [Ravi] ‘Anlamadılar/öğrenmediler mi?’ dedi.

الَّذين آمنُوا قَالُوا: هَل تروي هَذَا الحَدِيث عَن أحد من أَصْحَاب النَّبِي ﷺ قَالَ: عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ عَن النَّبِي ﷺ

‘Bu hadisi Peygamber’in sallallâhu aleyhi ve sellem ashâbından birinden mi rivayet ediyorsun?’ dediler. ‘Ebû Saîd el-Hudrî’den radıyallâhu anh, o da Peygamber’den sallallâhu aleyhi ve sellem [rivayetle]’ dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ الْمُشْركُونَ من قُرَيْش لرَسُول الله ﷺ: لَو وسعت لنا أَوديَة مَكَّة وسيرت جبالها فاحترثناها وأحييت من مَاتَ منا واقطع بِهِ الأَرْض أَو كلم بِهِ الْمَوْتَى

İbn Cerîr ve İbn Merdûye’nin el-Avfî tarikiyle İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Kureyş müşrikleri Resûlullah’a sallallâhu aleyhi ve sellem: ‘Bizim için Mekke vadilerini genişletsen, dağlarını yürütsen de orada ziraat yapsak ve bizden ölenleri diriltsen, onunla yeri katetsen veya ölüleri konuştursan ya!’ dediler.

فَأنْزل الله {وَلَو أَن قُرْآنًا}

Bunun üzerine Allah: {وَلَو أَن قُرْآنًا} “Eğer bir Kur'an olsaydı...” [ayetini] indirdi.

وَأخرج أَبُو يعلى وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل وَابْن مرْدَوَيْه عَن الزبير بن العوّام ﵁ قَالَ: لما نزلت (وأنذر عشيرتك الْأَقْرَبين) (سُورَة الشُّعَرَاء آيَة ٢١٤) صَاح رَسُول الله ﷺ على أبي قبيس: يَا آل عبد منَاف إِنِّي نَذِير فَجَاءَتْهُ قُرَيْش فَحَذَّرَهُمْ وَأَنْذرهُمْ

Ebû Ya‘lâ, ed-Delâil’de Ebû Nuaym ve İbn Merdûye’nin Zübeyr b. el-Avvâm’dan radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: {وأنذر عشيرتك الْأَقْرَبين} “(Önce) en yakın akrabanı uyar” (Şuarâ Suresi, 214) ayeti indiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ebû Kubeys [dağı] üzerinden: ‘Ey Abdümenâfoğulları! Şüphesiz ben bir uyarıcıyım!’ diye seslendi. Bunun üzerine Kureyş ona geldi, o da onları uyardı ve korkuttu.

فَقَالُوا: تزْعم أَنَّك نَبِي يُوحى إِلَيْك وَأَن سُلَيْمَان ﵇ سخرت لَهُ الرّيح وَالْجِبَال وَإِن مُوسَى ﵇ سخر لَهُ الْبَحْر وَإِن عِيسَى ﵇ كَانَ يحيي الْمَوْتَى فَادع الله أَن يسير عَنَّا هَذِه الْجبَال وَيفجر لنا الأَرْض أَنهَارًا فنتخذها مَحَارِث فَنَزْرَع وَنَأْكُل وَإِلَّا فَادع الله أَن يحيي لنا الْمَوْتَى فنكلمهم وَيُكَلِّمُونَا وَإِلَّا فَادع الله أَن يَجْعَل هَذِه الصَّخْرَة الَّتِي تَحْتك ذَهَبا فَنَنْحِت مِنْهَا وَتُغْنِينَا عَن رحْلَة الشتَاء والصيف فَإنَّك تزْعم أَنَّك كَهَيْئَتِهِمْ

Onlar şöyle dediler: ‘Sen bir peygamber olduğunu ve sana vahiy geldiğini, Süleyman’a aleyhisselâm rüzgârın ve dağların boyun eğdirildiğini, Mûsâ’ya aleyhisselâm denizin boyun eğdirildiğini, Îsâ’nın aleyhisselâm ise ölüleri dirilttiğini iddia ediyorsun. O halde Allah’a dua et de şu dağları bizden uzaklaştırsın, bize yerden ırmaklar fışkırtsın da oraları tarla yapalım, ekip yiyelim. Yahut Allah’a dua et de bizim için ölüleri diriltsin, onlarla konuşalım, onlar da bizimle konuşsun. Yahut Allah’a dua et de altındaki şu kayayı altın yapsın, biz de ondan yontup alalım ve bu bizi kış ve yaz yolculuğundan müstağni kılsın; zira sen onlar gibi olduğunu iddia ediyorsun.’

فَبينا نَحن حوله إِذْ نزل عَلَيْهِ الْوَحْي فَلَمَّا سرى عَنهُ الْوَحْي قَالَ: وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لقد أَعْطَانِي الله مَا سَأَلْتُم وَلَو شِئْت لَكَانَ وَلكنه خيرني بَين أَن تدْخلُوا بَاب الرَّحْمَة فَيُؤمن مؤمنكم وَبَين أَن يكلكم إِلَى مَا اخترتم لأنفسكم فتضلوا عَن بَاب الرَّحْمَة وَلَا يُؤمن مؤمنكم فاخترت بَاب الرَّحْمَة ويؤمن مؤمنكم وَأَخْبرنِي إِن أَعْطَاكُم ذَلِك ثمَّ كَفرْتُمْ يعذبكم عذَابا لَا يعذبه أحدا من الْعَالمين

Biz onun etrafındayken birden ona vahiy indi. Kendisinden vahiy hali geçince şöyle buyurdu: ‘Nefsim elinde olana yemin olsun ki Allah bana istediğiniz şeyleri verdi, eğer dileseydim olurdu. Fakat O beni, rahmet kapısına girip mümininizin iman etmesi ile sizi kendiniz için seçtiğiniz şeye havale edip rahmet kapısından sapmanız ve mümininizin iman etmemesi arasında muhayyer bıraktı. Ben de rahmet kapısını ve mümininizin iman etmesini seçtim. Bana bildirdi ki, eğer size bunu verir de sonra inkâr ederseniz, âlemlerden hiçbir kimseye yapmayacağı bir azapla sizi azaplandıracaktır.’

فَنزلت (وَمَا منعنَا أَن نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا ان كذب بهَا الْأَولونَ) (سُورَة الْإِسْرَاء آيَة ٥٩) حَتَّى قَرَأَ ثَلَاث آيَات

Bunun üzerine: {وَمَا منعنَا أَن نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا ان كذب بهَا الْأَولونَ} “Bizi ayetlerle (mucizelerle) göndermekten alıkoyan şey, ancak öncekilerin onları yalanlamış olmasıdır” (İsrâ Suresi, 59) ayeti indi, ta ki üç ayet okudu.

وَنزلت {وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال} الْآيَة

Ve {وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال} “Eğer bir Kur'an ile dağlar yürütülseydi...” ayeti indi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة أَن هَذِه الْآيَة {وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال أَو قطعت بِهِ الأَرْض أَو كلم بِهِ الْمَوْتَى} مَكِّيَّة

Ebü’ş-Şeyh’in Katâde’den rivayet ettiğine göre şu {وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال أَو قطعت بِهِ الأَرْض أَو كلم بِهِ الْمَوْتَى} “Eğer bir Kur'an ile dağlar yürütülseydi veya onunla yer parçalansaydı yahut onunla ölüler konuşturulsaydı [yine inanmazlardı]” ayeti Mekkîdir.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال} الْآيَة قَالَ: قَول كفار قُرَيْش لمُحَمد ﷺ: سيّر جبالنا تتسع لنا أَرْضنَا فَإِنَّهَا ضيقَة أَو قرب لنا الشَّام فَإنَّا نتجر إِلَيْهَا أَو أخرج لنا آبَاءَنَا من الْقُبُور نكلمهم

İbn Cerîr, Mücâhid’den radıyallâhu anh {وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال} “Eğer bir Kur'an ile dağlar yürütülseydi...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: ‘Kureyş kâfirlerinin Muhammed’e sallallâhu aleyhi ve sellem: Dağlarımızı yürüt de arazimiz bize genişlesin, çünkü dardır; yahut Şam’ı bize yaklaştır, zira biz oraya ticaret yapıyoruz; yahut kabirlerden babalarımızı çıkar da onlarla konuşalım, demeleridir.’

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالُوا: سير بِالْقُرْآنِ الْجبَال قطع بِالْقُرْآنِ الأَرْض أخرج بِهِ مَوتَانا

İbn Cerîr ve Ebü’ş-Şeyh’in İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Kur'an ile dağları yürüt, Kur'an ile yeri parçala/katet, onunla ölülerimizi çıkar’ dediler.

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك ﵁ قَالَ: قَالَ كفار مَكَّة لمُحَمد ﷺ: سيّر لنا الْجبَال كَمَا سخرت لداود وَقطع لنا الأَرْض كَمَا قطعت لِسُلَيْمَان ﵇ فاغدُ بهَا شهرا ورح بهَا شهرا أَو كلم لنا الْمَوْتَى كَمَا كَانَ عِيسَى ﵇ يكلمهم

İbn Cerîr’in ed-Dahhâk’tan radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Mekke kâfirleri Muhammed’e sallallâhu aleyhi ve sellem: ‘Dâvûd’a boyun eğdirildiği gibi bize dağları yürüt, Süleyman’a aleyhisselâm katettirildiği gibi bize de yeri katet; sabah bir aylık, akşam bir aylık yol gitsin yahut Îsâ’nın aleyhisselâm onlarla konuştuğu gibi bizim için de ölüleri konuştur’ dediler.

يَقُول: لم أنزل بِهَذَا كتابا وَلَكِن كَانَ شَيْئا أُعطيته أنبيائي ورسلي

[Allah] buyuruyor ki: ‘Bunun için bir kitap indirmedim; lâkin bu, peygamberlerime ve elçilerime verdiğim bir şeydi.’

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الشّعبِيّ ﵁ قَالَ: قَالَت قُرَيْش لرَسُول الله ﷺ: أَن كنت نَبيا كَمَا تزْعم فباعد عَن مَكَّة اخشبيها هذَيْن مسيرَة أَرْبَعَة أَيَّام أَو خَمْسَة أَيَّام فَإِنَّهَا ضيقَة حَتَّى نَزْرَع فِيهَا أَو نرعى وَابعث لنا آبَائِنَا من الْمَوْتَى حَتَّى يُكَلِّمُونَا وَيُخْبِرُونَا إِنَّك نَبِي أَو احْمِلْنَا إِلَى الشَّام أَو إِلَى الْيمن أَو إِلَى الْحيرَة حَتَّى نَذْهَب وَنَجِيء فِي لَيْلَة كَمَا زعمت إِنَّك فعلته

İbn Ebî Şeybe el-Musannef’te, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in eş-Şa‘bî’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Kureyş, Resûlullah’a sallallâhu aleyhi ve sellem: ‘İddia ettiğin gibi peygamber isen, Mekke’nin şu iki yalçın dağını (Ahşebeyn) dört veya beş günlük mesafe kadar uzaklaştır; çünkü burası dardır, ta ki orada ekelim veya otlatalım. Ölülerden olan babalarımızı da dirilt ki bizimle konuşsunlar ve senin bir peygamber olduğunu bize haber versinler. Yahut bizi Şam’a veya Yemen’e ya da Hîre’ye taşı da, senin yaptığını iddia ettiğin gibi, bir gecede gidip gelelim’ dediler.

فَأنْزل الله تَعَالَى {وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال} الْآيَة

Bunun üzerine Allah Teâlâ: {وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال} “Eğer bir Kur'an ile dağlar yürütülseydi...” ayetini indirdi.

وَأخرج إِسْحَق وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {بل لله الْأَمر جَمِيعًا} لَا يصنع من ذَلِك إِلَّا مَا يَشَاء وَلم يكن ليفعل

İshak ve İbn Ebî Hâtim’in İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ {بل لله الْأَمر جَمِيعًا} “Hayır, bütün işler Allah'a aittir” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Bundan ancak dilediğini yapar ve yapacak da değildi.’

وَأخرج أَبُو عبيد وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَنه كَانَ يقْرَأ {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا}

Ebû Ubeyd, Saîd b. Mansûr ve İbnü’l-Münzir’in İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o, {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا} “İnananlar hâlâ bilmediler mi / ümit kesmediler mi?” şeklinde okurdu.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَنه قَرَأَ [أفلم يتَبَيَّن الَّذين آمنُوا] فَقيل لَهُ: إِنَّهَا فِي الْمُصحف {أفلم ييأس} فَقَالَ: أَظن الْكَاتِب كتبهَا وَهُوَ ناعس

İbn Cerîr ve el-Mesâhif’te İbnü’l-Enbârî’nin İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o, [أفلم يتَبَيَّن الَّذين آمنُوا] “İnananlar hâlâ açıkça anlamadılar mı?” şeklinde okudu. Kendisine: ‘O mushafta {أفلم ييأس} şeklindedir’ denilince: ‘Sanırım kâtip onu uyuklarken yazmış’ dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن عَليّ ﵁ أَنه كَانَ يقْرَأ [أفلم يتَبَيَّن الَّذين آمنُوا]

İbn Cerîr, Ali’den radıyallâhu anh onun [أفلم يتَبَيَّن الَّذين آمنُوا] “İnananlar hâlâ açıkça anlamadılar mı?” şeklinde okuduğunu rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {أفلم ييأس} يَقُول: يعلم

İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o, {أفلم ييأس} “Hâlâ bilmediler mi?” hakkında: ‘Bilmezler mi?’ demektedir.

وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا} قَالَ: أفلم يعلم بلغَة بني مَالك

et-Tastî’nin İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre Nâfi‘ b. el-Ezrak ona: {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا} “İnananlar hâlâ bilmediler mi?” kavlini sormuş, o da: ‘Benî Mâlik lügatinde ‘hâlâ bilmediler mi?’ demektir’ cevabını vermiştir.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم

[Nâfi‘]: ‘Araplar bunu bilir mi?’ dedi. O: ‘Evet’ dedi.

أما سَمِعت مَالك بن عَوْف يَقُول: لقد يئس الأقوام أَنِّي أَنا ابْنه وَإِن كنت عَن أَرض الْعَشِيرَة نَائِيا وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي عَن أُبيّ صَالح ﵁ قَالَ: فِي قَوْله {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا} قَالَ: أفلم يعلم بلغَة هوَازن

‘Mâlik b. Avf’ın şöyle dediğini duymadın mı: Kavimler kesin olarak bildi ki ben onun oğluyum / Aşiret yurdundan uzak olsam bile.’ İbnü’l-Enbârî’nin Ebû Sâlih’ten radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا} “İnananlar hâlâ bilmediler mi?” kavli hakkında: ‘Hevâzin lügatinde ‘hâlâ bilmediler mi?’ demektir’ demiştir.

وَأنْشد قَول مَالك بن عَوْف النضري: أَقُول لَهُم بِالشعبِ إِذا ييئسونني ألم تعلم أَنِّي ابْن فَارس زَهْدَم وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا} قَالَ: أفلم يعلم الَّذين آمنُوا وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا} قَالَ: ألم يعرف الَّذين آمنُوا

Ve Mâlik b. Avf en-Nasrî’nin şu sözünü inşad etti: ‘Beni (ondan) ümitsiz kıldıklarında vadide onlara derim ki: / Bilmediniz mi ki ben Zehdem süvarisinin oğluyum.’ İbn Cerîr ve Ebü’ş-Şeyh’in İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o, {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا} “İnananlar hâlâ bilmediler mi?” kavli hakkında: ‘İman edenler hâlâ bilmediler mi?’ dedi. Ebü’ş-Şeyh’in Katâde’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre ise o, {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا} “İnananlar hâlâ bilmediler mi?” kavli hakkında: ‘İman edenler hâlâ tanıyıp bilmediler mi?’ dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ {أفلم ييأس} قَالَ: أفلم يعلم

Ebü’ş-Şeyh’in İbn Zeyd’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {أفلم ييأس} “Hâlâ bilmediler mi?” hakkında: ‘Hâlâ bilmediler mi?’ demiştir.

وَمن النَّاس من يقْرؤهَا ((أفلم يتَبَيَّن)) وَإِنَّمَا هوكالاستنقاء أفلم يعقلوا ليعلموا أَن الله يفعل ذَلِك لم يَيْأَسُوا من ذَلِك وهم يعلمُونَ أَن الله تَعَالَى لَو شَاءَ فعل ذَلِك

İnsanlardan bazıları bunu ‘efelem yetebeyyen (açıkça anlamadılar mı?)’ diye okur; bu ancak anlamayı istemek gibidir: ‘Allah’ın bunu yapacağını bilmek için akıl erdirmediler mi?’ Allah Teâlâ’nın dileseydi bunu yapacağını bildikleri halde bundan ümit kesmediler.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي الْعَالِيَة ﵁ {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا} قَالَ: قد يئس الَّذين آمنُوا أَن يهدوا وَلَو شَاءَ الله {لهدى النَّاس جَمِيعًا}

İbn Ebî Hâtim ve Ebü’ş-Şeyh’in Ebü’l-Âliye’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {أفلم ييأس الَّذين آمنُوا} “İnananlar hâlâ ümit kesmediler mi?” kavli hakkında şöyle demiştir: ‘İman edenler onların hidayete ereceğinden ümit kesmişlerdir; oysa Allah dileseydi {لهدى النَّاس جَمِيعًا} “bütün insanları elbette doğru yola iletirdi”.’

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق عِكْرِمَة ﵁ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {تصيبهم بِمَا صَنَعُوا قَارِعَة} قَالَ: السَّرَايَا

Firyâbî, İbn Cerîr ve İbn Merdûye’nin İkrime radıyallâhu anh tarikiyle İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ {تصيبهم بِمَا صَنَعُوا قَارِعَة} “Yaptıkları yüzünden başlarına büyük bir felaket çarpacak” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o: ‘[Bu felaket] seriyyelerdir’ demiştir.

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل من طَرِيق سعيد بن جُبَير ﵁ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَلَا يزَال الَّذين كفرُوا تصيبهم بِمَا صَنَعُوا قَارِعَة} قَالَ: سَرِيَّة {أَو تحل قَرِيبا من دَارهم} قَالَ: أَنْت يَا مُحَمَّد {حَتَّى يَأْتِي وعد الله} قَالَ فتح مَكَّة

Tayâlisî, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü’ş-Şeyh, İbn Merdûye ve ed-Delâil’de Beyhakî’nin Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh tarikiyle İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiklerine göre o; {وَلَا يزَال الَّذين كفرُوا تصيبهم بِمَا صَنَعُوا قَارِعَة} “İnkâr edenlere gelince, yaptıkları yüzünden başlarına ansızın bir felaket gelmeye devam edecek” kavli hakkında: ‘Seriyyedir’, {أَو تحل قَرِيبا من دَارهم} “Yahut yurtlarının yakınına iner” hakkında: ‘Sen [inersin] ey Muhammed!’, {حَتَّى يَأْتِي وعد الله} “Nihayet Allah'ın vaadi gelinceye kadar” hakkında ise: ‘Mekke’nin fethidir’ demiştir.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد ﵁ فِي قَوْله {تصيبهم بِمَا صَنَعُوا قَارِعَة} قَالَ: سَرِيَّة من سَرَايَا رَسُول الله ﷺ {أَو تحل} يَا مُحَمَّد {قَرِيبا من دَارهم}

İbn Merdûye’nin Ebû Saîd’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {تصيبهم بِمَا صَنَعُوا قَارِعَة} “Yaptıkları yüzünden başlarına büyük bir felaket çarpacak” kavli hakkında: ‘Resûlullah’ın sallallâhu aleyhi ve sellem seriyyelerinden bir seriyyedir’, {أَو تحل} “Yahut sen inersin” -ey Muhammed- {قَرِيبا من دَارهم} “yurtlarının yakınına” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: {القارعة} السَّرَايَا {أَو تحل قَرِيبا من دَارهم} قَالَ: الْحُدَيْبِيَة {حَتَّى يَأْتِي وعد الله} قَالَ: فتح مَكَّة

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir, Ebü’ş-Şeyh ve ed-Delâil’de Beyhakî’nin Mücâhid’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘{القارعة} “Büyük felaket”, seriyyelerdir. {أَو تحل قَرِيبا من دَارهم} “Yahut yurtlarının yakınına iner”, Hudeybiye’dir. {حَتَّى يَأْتِي وعد الله} “Nihayet Allah'ın vaadi gelinceye kadar”, Mekke’nin fethidir.’

وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {وَلَا يزَال الَّذين كفرُوا} الْآيَة

İbn Cerîr, İkrime’den radıyallâhu anh {وَلَا يزَال الَّذين كفرُوا} “İnkâr edenler ise...” ayeti hakkında rivayet etti:

قَالَ: نزلت بِالْمَدِينَةِ فِي سَرَايَا النَّبِي ﷺ

[İkrime] şöyle dedi: ‘[Bu ayet] Medine’de, Peygamber’in sallallâhu aleyhi ve sellem seriyyeleri hakkında indi.

{أَو تحل} أَنْت يَا مُحَمَّد {قَرِيبا من دَارهم}

{أَو تحل} “Yahut inersin” -sen ey Muhammed!- {قَرِيبا من دَارهم} “yurtlarının yakınına”.’

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {تصيبهم بِمَا صَنَعُوا قَارِعَة} قَالَ: نكبة

Abd b. Humeyd, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in İkrime tarikiyle İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiklerine göre o, {تصيبهم بِمَا صَنَعُوا قَارِعَة} “Yaptıkları yüzünden başlarına büyük bir felaket çarpacak” kavli hakkında: ‘[Bu] bir musibettir / felakettir’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {تصيبهم بِمَا صَنَعُوا قَارِعَة} قَالَ: عَذَاب من السَّمَاء {أَو تحل قَرِيبا من دَارهم} يَعْنِي نزُول رَسُول الله ﷺ بهم وقتاله إيَّاهُم

İbn Cerîr ve İbn Merdûye’nin el-Avfî tarikiyle İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiklerine göre o; {تصيبهم بِمَا صَنَعُوا قَارِعَة} “Yaptıkları yüzünden başlarına büyük bir felaket çarpacak” kavli hakkında: ‘Gökten bir azaptır’, {أَو تحل قَرِيبا من دَارهم} “Yahut yurtlarının yakınına iner” hakkında ise: ‘Resûlullah’ın sallallâhu aleyhi ve sellem onların yanına inmesi ve onlarla savaşması demektir’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {أَو تحل قَرِيبا من دَارهم} قَالَ: أَو تحل القارعة قَرِيبا من دَارهم {حَتَّى يَأْتِي وعد الله} قَالَ: يَوْم الْقِيَامَة

İbn Cerîr, Hasan’dan radıyallâhu anh {أَو تحل قَرِيبا من دَارهم} “Yahut yurtlarının yakınına iner” kavli hakkında: ‘Veya o büyük felaket yurtlarının yakınına iner’, {حَتَّى يَأْتِي وعد الله} “Nihayet Allah'ın vaadi gelinceye kadar” hakkında ise: ‘Kıyamet günüdür’ dediğini rivayet etti.

أما قَوْله تَعَالَى: {وَلَقَد استهزئ برسل من قبلك} وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: كَانَ رجل خلف النَّبِي ﷺ يحاكيه ويلمطه فَرَآهُ النَّبِي ﷺ فَقَالَ: كَذَلِك فَكُن

Allah Teâlâ’nın: {وَلَقَد استهزئ برسل من قبلك} “Andolsun, senden önceki peygamberlerle de alay edilmişti” kavline gelince; Ebü’ş-Şeyh ve İbn Merdûye’nin İbn Ömer’den radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bir adam Peygamber’in sallallâhu aleyhi ve sellem arkasındayken onun hareketlerini taklit edip onunla alay ediyordu. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu gördü ve: ‘Öyle kal!’ buyurdu.

فَرجع إِلَى أَهله فلبط بِهِ مغشياً شهرا ثمَّ أَفَاق حِين أَفَاق وَهُوَ كَمَا حاكى رَسُول الله ﷺ

Adam ailesine döndü, bir ay boyunca baygın vaziyette yere serilip kaldı; sonra ayıldığında Resûlullah’ı sallallâhu aleyhi ve sellem taklit ettiği o hal üzereydi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {أَفَمَن هُوَ قَائِم على كل نفس بِمَا كسبت} قَالَ: يَعْنِي بذلك نَفسه

İbn Cerîr ve İbn Merdûye’nin İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o, {أَفَمَن هُوَ قَائِم على كل نفس بِمَا كسبت} “Herkesin kazandığını gözetip koruyan [Allah, inkâr edilen putlar gibi midir]?” kavli hakkında: ‘Bununla bizzat Kendisini kastetmektedir’ demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عَطاء ﵁ فِي قَوْله {أَفَمَن هُوَ قَائِم على كل نفس بِمَا كسبت} قَالَ: الله تَعَالَى قَائِم بِالْقِسْطِ وَالْعدْل

İbn Ebî Hâtim ve Ebü’ş-Şeyh’in Atâ’dan radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {أَفَمَن هُوَ قَائِم على كل نفس بِمَا كسبت} “Herkesin kazandığını gözetip koruyan [Allah, inkâr edilen putlar gibi midir]?” kavli hakkında: ‘Allah Teâlâ adalet ve hakkaniyetle kâimdir (her şeyi gözetendir)’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ {أَفَمَن هُوَ قَائِم على كل نفس بِمَا كسبت} قَالَ: ذَلِكُم ربكُم ﵎ قَائِم على بني آدم بأرزاقهم وآجالهم

İbn Cerîr, Katâde’den radıyallâhu anh {أَفَمَن هُوَ قَائِم على كل نفس بِمَا كسبت} “Herkesin kazandığını gözetip koruyan [Allah, inkâr edilen putlar gibi midir]?” hakkında şöyle dediğini rivayet etti: ‘İşte bu, Âdemoğullarının rızıklarını ve ecellerini gözetip koruyan Rabbinizdir tebâreke ve teâlâ.’

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {أَفَمَن هُوَ قَائِم على كل نفس بِمَا كسبت} قَالَ: الله ﷿ الْقَائِم على كل نفس {بِمَا كسبت} على رزقها وعَلى عَملهَا

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü’ş-Şeyh’in Dahhâk’tan radıyallâhu anh rivayet ettiklerine göre o, {أَفَمَن هُوَ قَائِم على كل نفس بِمَا كسبت} “Herkesin kazandığını gözetip koruyan [Allah, inkâr edilen putlar gibi midir]?” kavli hakkında: ‘Her nefsi {بِمَا كسبت} “kazandığıyla”, rızkıyla ve ameliyle gözetip koruyan Allah’tır azze ve celle’ demiştir.

وَفِي لفظ: قَائِم على كل بر وَفَاجِر يرزقهم ويكلؤهم ثمَّ يُشْرك بِهِ مِنْهُم من أشرك {وَجعلُوا لله شُرَكَاء} يَقُول: آلِهَة مَعَه {قل سموهم} وَلَو سموا آلِهَة لكذبوا وَقَالُوا فِي ذَلِك غير الْحق لِأَن الله تَعَالَى وَاحِد لَا شريك لَهُ {أم تنبئونه بِمَا لَا يعلم فِي الأَرْض} يَقُول: لَا يعلم الله تَعَالَى فِي الأَرْض إِلَهًا غَيره {أم بِظَاهِر من القَوْل} يَقُول: أم بباطل من القَوْل وَكذب

Bir lafızda [şöyledir]: ‘İyi olsun kötü olsun herkesi gözetip korur, onları rızıklandırır ve muhafaza eder; sonra da onlardan şirk koşanlar O’na şirk koşarlar. {وَجعلُوا لله شُرَكَاء} “Allah'a ortaklar koştular”; yani O’nunla beraber ilahlar [uydurdular]. {قل سموهم} “De ki: Onları adlandırın!”; şayet onları ilah olarak adlandırsalar yalan söylemiş ve bu konuda hakkın hilafını söylemiş olurlar. Çünkü Allah Teâlâ tektir, O’nun hiçbir ortağı yoktur. {أم تنبئونه بِمَا لَا يعلم فِي الأَرْض} “Yoksa siz O'na yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz?”; yani Allah Teâlâ yeryüzünde Kendisinden başka bir ilah bilmemektedir. {أم بِظَاهِر من القَوْل} “Yoksa sadece kuru bir söz mü söylüyorsunuz?”; yani sözün bâtıl ve yalan olanını mı [söylüyorsunuz] demektir.’

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج ﵁ {أَفَمَن هُوَ قَائِم على كل نفس بِمَا كسبت} يَعْنِي بذلك نَفسه يَقُول {قَائِم على كل نفس} على كل بر وَفَاجِر {بِمَا كسبت} وعَلى رزقهم وعَلى طعامهم فَأَنا على ذَلِك وهم عَبِيدِي ثمَّ جعلُوا لي شُرَكَاء {قل سموهم} وَلَو سموهم كذبُوا فِي ذَلِك لَا يعلم الله تَعَالَى من إِلَه غير الله فَذَلِك قَوْله {أم تنبئونه بِمَا لَا يعلم فِي الأَرْض}

İbn Cerîr ve Ebü’ş-Şeyh’in İbn Cüreyc’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {أَفَمَن هُوَ قَائِم على كل نفس بِمَا كسبت} “Herkesin kazandığını gözetip koruyan [Allah, inkâr edilen putlar gibi midir]?” hakkında şöyle demiştir: ‘Bununla Kendisini kastetmektedir; {قَائِم على كل نفس} “herkesi gözetip koruyan”, yani iyi olsun kötü olsun herkesi {بِمَا كسبت} “kazandığıyla”, rızıklarıyla ve yiyecekleriyle [gözetendir]. [Allah Teâlâ şöyle buyurur]: Ben bunları gözetmekteyim ve onlar Benim kullarımdır; sonra da Bana ortaklar koştular. {قل سموهم} “De ki: Onları adlandırın!”; onları adlandırsalar bu hususta yalan söylemiş olurlar. Allah Teâlâ Kendisinden başka bir ilah bilmemektedir. İşte O’nun: {أم تنبئونه بِمَا لَا يعلم فِي الأَرْض} “Yoksa siz O'na yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz?” kavli budur.’

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ربيعَة الجرشِي ﵁ أَنه قَامَ فِي النَّاس يَوْمًا فَقَالَ: اتَّقوا الله فِي السرائر وَمَا ترخى عَلَيْهِ الستور

Ebü’ş-Şeyh’in Rebîa el-Cüreşî’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, bir gün insanlar arasında ayağa kalkıp şöyle dedi: ‘Gizli hallerinizde ve üzerine perdelerin çekildiği durumlarda Allah’tan korkun!

مَا بَال أحدكُم ينْزع عَن الْخَطِيئَة للنبطي يمر بِهِ وَالْأمة من إمائه وَالله تَعَالَى يَقُول {أَفَمَن هُوَ قَائِم على كل نفس بِمَا كسبت} وَيحكم فأجلوا مقَام الله ﷾: مَا يُؤمن أحدكُم أَن يمسخه قرداً أَو خنزيراً بمعصيته إِيَّاه فَإِذا هُوَ خزي فِي الدُّنْيَا وعقوبة فِي الْآخِرَة

Ne oluyor birinize ki, yanından geçen bir Nabatî yahut cariyelerinden bir cariye yüzünden günahtan vazgeçer de, Allah Teâlâ: {أَفَمَن هُوَ قَائِم على كل نفس بِمَا كسبت} “Herkesin kazandığını gözetip koruyan [Allah, inkâr edilen putlar gibi midir]?” buyururken [aynı çekingenliği göstermez]? Yazıklar olsun size! Allah’ın azze ve celle makamını yüceltin! Birinizin, O’na isyanı sebebiyle O’nun kendisini bir maymuna yahut domuza dönüştürmesinden -ki bu dünyada bir rezillik, ahirette de bir cezadır- emin kılan nedir?’

فَقَالَ رجل من الْقَوْم: وَالله الَّذِي لَا إِلَه إِلَّا هُوَ لَيَكُونن ذَاك يَا ربيعَة فَنظر الْقَوْم من الْحَالِف فَإِذا هُوَ عبد الرَّحْمَن بن غنم

Topluluktan bir adam: ‘Kendisinden başka ilah olmayan Allah’a yemin olsun ki bu mutlaka olacaktır ey Rebîa!’ dedi. Topluluk yemin edenin kim olduğuna baktı; meğer o, Abdurrahman b. Ganm imiş.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {أم بِظَاهِر من القَوْل} قَالَ: بِظَنّ {بل زين للَّذين كفرُوا مَكْرهمْ} قَالَ: قَوْلهم

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü’ş-Şeyh’in Mücâhid’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {أم بِظَاهِر من القَوْل} “Yoksa sadece kuru bir söz mü söylüyorsunuz?” kavli hakkında: ‘Zan ile [mi?]’; {بل زين للَّذين كفرُوا مَكْرهمْ} “Aksine, inkâr edenlere tuzakları süslü gösterildi” hakkında ise: ‘Sözleri [süslü gösterildi]’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {أم بِظَاهِر من القَوْل} قَالَ: الظَّاهِر من القَوْل هُوَ الْبَاطِل

İbn Cerîr ve Ebü’ş-Şeyh’in Katâde’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {أم بِظَاهِر من القَوْل} “Yoksa sadece kuru bir söz mü söylüyorsunuz?” kavli hakkında: ‘Kuru (zâhir) söz, bâtıl olandır’ demiştir.

الْآيَة ٣٥

35. Ayet

أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {مثل الْجنَّة} قَالَ: نعت الْجنَّة لَيْسَ للجنة مثل

İbn Ebî Hâtim ve Ebü’ş-Şeyh’in İkrime’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {مثل الْجنَّة} “Cennetin misali...” kavli hakkında: ‘Cennetin niteliğidir; cennetin bir benzeri (misli) yoktur’ demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن إِبْرَاهِيم التَّيْمِيّ ﵁ فِي قَوْله {أكلهَا دَائِم} قَالَ: لذتها دائمة فِي أَفْوَاههم

İbn Ebî Hâtim ve Ebü’ş-Şeyh’in İbrâhim et-Teymî’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {أكلهَا دَائِم} “Yemişleri süreklidir” kavli hakkında: ‘Ağızlarındaki lezzeti süreklidir’ demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن خَارِجَة بن مُصعب ﵁ قَالَ: كفرت الْجَهْمِية بآيَات من الْقُرْآن قَالُوا: إِن الْجنَّة تنفد وَمن قَالَ تنفد فقد كفر بِالْقُرْآنِ

İbnü’l-Münzir ve Ebü’ş-Şeyh’in Hârice b. Mus‘ab’dan radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Cehmiyye, Kur'an'dan ayetleri inkâr etti. Onlar: ‘Cennet tükenir’ dediler. Kim [cennet] tükenir derse, Kur'an'ı inkâr etmiş olur.

قَالَ الله تَعَالَى (إِن هَذَا لرزقنا مَا لَهُ من نفاد) (سُورَة ص آيَة ٥٤) وَقَالَ: (لَا مَقْطُوعَة وَلَا مَمْنُوعَة) (سُورَة الْوَاقِعَة آيَة ٣٣) فَمن قَالَ إِنَّهَا تَنْقَطِع فقد كفر

Allah Teâlâ: {إِن هَذَا لرزقنا مَا لَهُ من نفاد} “Şüphesiz bu, bizim bitip tükenmeyen rızkımızdır” (Sâd Suresi, 54. ayet) buyurmuş, yine: {لَا مَقْطُوعَة وَلَا مَمْنُوعَة} “Kesilmeyen ve yasaklanmayan” (Vâkıa Suresi, 33. ayet) buyurmuştur. Dolayısıyla kim onun kesileceğini söylerse küfre düşmüş olur.

وَقَالَ: عَطاء غير مجذوذ فَمن قَالَ إِنَّهَا تَنْقَطِع فقد كفر

Ve: {عَطاء غير مجذوذ} “Kesintisiz bir bağış” buyurmuştur. Dolayısıyla kim onun kesileceğini söylerse küfre düşmüş olur.

وَقَالَ {أكلهَا دَائِم وظلها} فَمن قَالَ إِنَّهَا لَا تدوم فقد كفر

Ve {أكلهَا دَائِم وظلها} “Yemişleri de gölgesi de süreklidir” buyurmuştur. Dolayısıyla kim onun devam etmeyeceğini söylerse küfre düşmüş olur.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مَالك بن أنس ﵁ قَالَ: مَا من شَيْء من ثمار الدُّنْيَا أشبه بثمار الْجنَّة من الموز لِأَنَّك لَا تطلبه فِي صيف وَلَا شتاء إِلَّا وجدته

İbnü’l-Münzir ve Ebü’ş-Şeyh’in Mâlik b. Enes’ten radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Dünya meyveleri içinde cennet meyvelerine muzdan daha çok benzeyen hiçbir şey yoktur; çünkü onu yaz veya kış ne zaman arasan bulursun.

قَالَ الله تَعَالَى {أكلهَا دَائِم}

Allah Teâlâ: {أكلهَا دَائِم} “Yemişleri süreklidir” buyurmuştur.

الْآيَات ٣٦ - ٤٠

36 - 40. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَالَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب يفرحون بِمَا أنزل إِلَيْك} قَالَ: أُولَئِكَ أَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ فرحوا بِكِتَاب الله وبرسوله ﷺ وَصَدقُوا بِهِ {وَمن الْأَحْزَاب من يُنكر بعضه} يَعْنِي الْيَهُود وَالنَّصَارَى وَالْمَجُوس

İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü’ş-Şeyh’in Katâde’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {وَالَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب يفرحون بِمَا أنزل إِلَيْك} “Kendilerine kitap verdiklerimiz, sana indirilenle sevinirler” kavli hakkında: ‘Onlar Muhammed’in sallallâhu aleyhi ve sellem ashabıdır; Allah’ın Kitabı ile ve Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem ile sevinip onu tasdik ettiler. {وَمن الْأَحْزَاب من يُنكر بعضه} “O fırkalardan bazısı da onun bir kısmını inkâr eder” ise Yahudileri, Hristiyanları ve Mecusileri kastetmektedir’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {وَالَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب يفرحون بِمَا أنزل إِلَيْك} قَالَ: هَذَا من آمن برَسُول الله ﷺ من أهل الْكتاب يفرحون بذلك

İbn Cerîr ve Ebü’ş-Şeyh’in İbn Zeyd’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {وَالَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب يفرحون بِمَا أنزل إِلَيْك} “Kendilerine kitap verdiklerimiz, sana indirilenle sevinirler” kavli hakkında: ‘Bu, Ehl-i Kitap’tan Resûlullah’a sallallâhu aleyhi ve sellem iman eden kimselerdir; bununla sevinirler’ demiştir.

وَقَرَأَ (وَمِنْهُم من يُؤمن بِهِ وَمِنْهُم من لَا يُؤمن بِهِ) (سُورَة يُونُس آيَة ٤٠) {وَمن الْأَحْزَاب من يُنكر بعضه} قَالَ: الْأَحْزَاب الْأُمَم الْيَهُود وَالنَّصَارَى وَالْمَجُوس مِنْهُم من آمن بِهِ وَمِنْهُم من أنكرهُ

Ve: {وَمِنْهُم من يُؤمن بِهِ وَمِنْهُم من لَا يُؤمن بِهِ} “Onlardan kimi ona inanır, kimi de inanmaz” (Yûnus Suresi, 40. ayet) ayetini okudu; {وَمن الْأَحْزَاب من يُنكر بعضه} “O fırkalardan bazısı da onun bir kısmını inkâr eder” hakkında da şöyle dedi: ‘Fırkalar (el-Ahzâb), milletlerdir; yani Yahudiler, Hristiyanlar ve Mecusilerdir. Onlardan kimi ona iman etmiş, kimi de onu inkâr etmiştir.’

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَمن الْأَحْزَاب} قَالَ: من أهل الْكتاب {من يُنكر بعضه} قَالَ: بعض الْقُرْآن

İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in Mücâhid’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o; {وَمن الْأَحْزَاب} “O fırkalardan” kavli hakkında: ‘Ehl-i Kitap’tan [olanlardır]’, {من يُنكر بعضه} “bazısı da onun bir kısmını inkâr eder” hakkında ise: ‘Kur'an'ın bir kısmını [inkâr eder]’ demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَإِلَيْهِ مآب} قَالَ: إِلَيْهِ مصير كل عبد

Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü’ş-Şeyh’in Katâde’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {وَإِلَيْهِ مآب} “Dönüşüm de yalnız O'nadır” kavli hakkında: ‘Her kulun dönüşü O’nadır’ demiştir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {مَا لَك من الله من ولي وَلَا واق} قَالَ: من أحد يمنعك من عَذَاب الله تَعَالَى

Ebü’ş-Şeyh’in Dahhâk’tan radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {مَا لَك من الله من ولي وَلَا واق} “Seni Allah'tan [koruyacak] ne bir dost ne de bir koruyucu vardır” kavli hakkında: ‘Seni Allah Teâlâ’nın azabından engelleyecek hiçbir kimse [yoktur]’ demiştir.

وَأخرج ابْن ماجة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق قَتَادَة عَن الْحسن عَن سَمُرَة قَالَ: نهى رَسُول الله ﷺ عَن التبتل وَقَرَأَ قَتَادَة ﵁ {وَلَقَد أرسلنَا رسلًا من قبلك وَجَعَلنَا لَهُم أَزْوَاجًا وذرية}

İbn Mâce, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, Ebü’ş-Şeyh ve İbn Merdûye’nin Katâde tarikiyle Hasan’dan, onun da Semure’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tebettülü (dünyadan ve evlilikten el etek çekmeyi) yasakladı.’ Katâde radıyallâhu anh de: {وَلَقَد أرسلنَا رسلًا من قبلك وَجَعَلنَا لَهُم أَزْوَاجًا وذرية} “Andolsun, senden önce de peygamberler gönderdik; onlara da eşler ve çocuklar verdik” ayetini okudu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن سعد بن هِشَام قَالَ: دخلت على عَائِشَة ﵂ فَقلت: إِنِّي أُرِيد أَن أتبتل

İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye’nin Sa‘d b. Hişâm’dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Âişe’nin radıyallâhu anhâ yanına girdim ve: ‘Ben tebettül etmek (evlenmeyip kendimi tamamen ibadete vermek) istiyorum’ dedim.

قَالَت: لَا تفعل أما سَمِعت الله يَقُول {وَلَقَد أرسلنَا رسلًا من قبلك وَجَعَلنَا لَهُم أَزْوَاجًا وذرية}

O şöyle dedi: ‘Bunu yapma! Sen Allah’ın: {وَلَقَد أرسلنَا رسلًا من قبلك وَجَعَلنَا لَهُم أَزْوَاجًا وذرية} “Andolsun, senden önce de peygamberler gönderdik; onlara da eşler ve çocuklar verdik” buyurduğunu işitmedin mi?’

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالتِّرْمِذِيّ عَن أبي أَيُّوب ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَربع من سنَن الْمُرْسلين: التعطر وَالنِّكَاح والسواك والختان

İbn Ebî Şeybe, Ahmed ve Tirmizî’nin Ebû Eyyûb’dan radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: ‘Dört şey peygamberlerin sünnetlerindendir: Koku sürünmek, nikâhlanmak (evlenmek), misvak kullanmak ve sünnet olmak.’

وَأخرجه عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف بِلَفْظ الْخِتَان والسواك والتعطر وَالنِّكَاح من سنتي

Abdürrezzâk bunu el-Musannef’te şu lafızla rivayet etmiştir: ‘Sünnet olmak, misvak kullanmak, koku sürünmek ve nikâhlanmak benim sünnetimdendir.’

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {لكل أجل كتاب} يَقُول: لكل كتاب ينزل من السَّمَاء أجل فَيَمْحُو الله من ذَلِك مَا يَشَاء {وَيثبت وَعِنْده أم الْكتاب}

İbn Cerîr ve Ebü’ş-Şeyh’in Dahhâk’tan radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, {لكل أجل كتاب} “Her ecelin yazılmış bir hükmü vardır” kavli hakkında: ‘Gökten inen her kitabın bir süresi vardır. Allah bunlardan dilediğini siler, {وَيثبت وَعِنْده أم الْكتاب} “[dilediğini de] sabit bırakır. Ana kitap O'nun katındadır” demektir’ demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: قَالَت قُرَيْش حِين أنزل {وَمَا كَانَ لرَسُول أَن يَأْتِي بِآيَة إِلَّا بِإِذن الله} مَا نرَاك يَا مُحَمَّد تملك من شَيْء وَلَقَد فرغ من الْأَمر

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in Mücâhid’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: {وَمَا كَانَ لرَسُول أَن يَأْتِي بِآيَة إِلَّا بِإِذن الله} “Hiçbir elçi, Allah'ın izni olmaksızın bir mucize getiremez” [ayeti] indiğinde Kureyş: ‘Ey Muhammed! Senin hiçbir şeye malik olmadığını görüyoruz, iş bitirilmiştir’ dedi.

فأنزلت هَذِه الْآيَة تخويفاً لَهُم ووعيداً لَهُم {يمحو الله مَا يَشَاء وَيثبت} إِنَّا إِن شِئْنَا أحدثنا لَهُ من أمرنَا مَا شِئْنَا وَيحدث الله تَعَالَى فِي كل رَمَضَان فَيَمْحُو الله مَا يَشَاء {وَيثبت} من أرزاق النَّاس ومصائبهم وَمَا يعطيهم وَمَا يقسم لَهُم

Bunun üzerine onları korkutmak ve uyarmak üzere şu ayet indirildi: {يمحو الله مَا يَشَاء وَيثبت} “Allah dilediğini siler, [dilediğini de] sabit bırakır”; yani Biz dilersek emrimizden onun için dilediğimizi yenileriz. Allah Teâlâ her ramazanda [hüküm] yeniler; böylece Allah insanların rızıklarından, başlarına gelecek musibetlerden, kendilerine vereceği ve taksim edeceği şeylerden dilediğini siler, {وَيثبت} “[dilediğini de] sabit bırakır”.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {يمحو الله مَا يَشَاء وَيثبت} قَالَ: ينزل الله تَعَالَى فِي كل شهر رَمَضَان إِلَى سَمَاء الدُّنْيَا يدبر أَمر السّنة إِلَى السّنة فِي لَيْلَة الْقدر فَيَمْحُو مَا يَشَاء وَيثبت إِلَّا الشقوة والسعادة والحياة وَالْمَمَات

Abdürrezzâk, Firyâbî, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Şuab’da Beyhakî’nin İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o, {يمحو الله مَا يَشَاء وَيثبت} “Allah dilediğini siler, [dilediğini de] sabit bırakır” kavli hakkında şöyle demiştir: ‘Allah Teâlâ her ramazan ayında Kadir gecesinde dünya semasına iner, yıldan yıla senenin işlerini idare eder; şekavet (bedbahtlık), saadet, hayat ve ölüm müstesna dilediğini siler, [dilediğini de] sabit bırakır.’

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {يمحو الله مَا يَشَاء} هُوَ الرجل يعْمل الزَّمَان بِطَاعَة الله ثمَّ يعود لمعصية الله تَعَالَى فَيَمُوت على ضلاله فَهُوَ الَّذِي يمحو وَالَّذِي يثبت الرجل الَّذِي يعْمل بِمَعْصِيَة الله تَعَالَى وَقد سبق لَهُ خير حَتَّى يَمُوت وَهُوَ فِي طَاعَة الله سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o: ‘{يمحو الله مَا يَشَاء} “Allah dilediğini siler”; o, bir zaman Allah’a itaatle amel edip sonra Allah Teâlâ’ya isyana dönen ve sapıklık üzere ölen adamdır; işte silinen budur. Sabit bırakılan ise, Allah Teâlâ’ya isyanla amel eden, fakat hakkında önceden hayır takdir edilmiş olup nihayetinde Allah sübhânehu ve teâlâ’ya itaat üzere ölen adamdır’ demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَمُحَمّد بن نصر وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {يمحو الله مَا يَشَاء وَيثبت} قَالَ: من أحد الْكِتَابَيْنِ هما كِتَابَانِ يمحو الله مَا يَشَاء من أَحدهمَا وَيثبت {وَعِنْده أم الْكتاب} أَي جملَة الْكتاب

İbn Cerîr, Muhammed b. Nasr, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve sahih olduğunu belirterek Hâkim’in İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o, {يمحو الله مَا يَشَاء وَيثبت} “Allah dilediğini siler, [dilediğini de] sabit bırakır” hakkında şöyle demiştir: ‘İki kitaptan birinden [siler]; bunlar iki kitaptır. Allah onlardan birinden dilediğini siler ve sabit bırakır. {وَعِنْده أم الْكتاب} “Ana kitap O'nun katındadır” ise kitabın aslı demektir.’

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: إِن لله لوحاً مَحْفُوظًا مسيرَة خَمْسمِائَة عَام من درة بَيْضَاء لَهُ دفتان من ياقوت والدفتان لوحان لله كل يَوْم ثَلَاث وَسِتُّونَ لَحْظَة يمحو مَا يَشَاء {وَيثبت وَعِنْده أم الْكتاب}

İbn Cerîr’in İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Allah’ın beyaz inciden, beş yüz yıllık mesafe genişliğinde bir Levh-i Mahfûz’u vardır. Yakuttan iki kapağı vardır ve bu iki kapak iki levhadır. Allah’ın her gün altmış üç anı/tecellisi vardır; dilediğini siler, {وَيثبت وَعِنْده أم الْكتاب} “[dilediğini de] sabit bırakır. Ana kitap O'nun katındadır”.’

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالطَّبَرَانِيّ عَن أبي الدَّرْدَاء ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن الله تَعَالَى ينزل فِي ثَلَاث سَاعَات يبْقين من اللَّيْل فَينْسَخ الذّكر فِي السَّاعَة الأولى مِنْهَا ينظر فِي الذّكر الَّذِي لَا ينظر فِيهِ أحد غَيره فَيَمْحُو مَا يَشَاء وَيثبت

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve Taberânî’nin Ebü’d-Derdâ’dan radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: ‘Şüphesiz Allah Teâlâ geceden geriye üç saat kaldığında iner; bunların ilk saatinde zikri istinsah eder, Kendisinden başka hiç kimsenin bakmadığı o zikre bakar da dilediğini siler ve sabit bırakır.

ثمَّ ينزل فِي السَّاعَة الثَّانِيَة إِلَى جنَّة عدن وَهِي دَاره الَّتِي لم تَرَهَا عين وَلم تخطر على قلب بشر لَا يسكنهَا من بني آدم غير ثَلَاثَة: النَّبِيين وَالصديقين وَالشُّهَدَاء ثمَّ يَقُول: طُوبَى لمن نزلك

Sonra ikinci saatte Adn cennetine iner; orası hiçbir gözün görmediği ve hiçbir insan kalbine gelmemiş olan Kendi yurdudur. Âdemoğullarından oraya yalnızca üç [zümre] yerleşir: Peygamberler, sıddîklar ve şehitler. Sonra: ‘Sana girene ne mutlu!’ buyurur.

ثمَّ ينزل فِي السَّاعَة الثَّالِثَة إِلَى السَّمَاء الدُّنْيَا بِرُوحِهِ وَمَلَائِكَته فتنتفض فَيَقُول: قومِي بعزتي ثمَّ يطلع إِلَى عباده فَيَقُول: هَل من مُسْتَغْفِر فَأغْفِر لَهُ هَل من دَاع فَأُجِيبَهُ حَتَّى يُصَلِّي الْفجْر وَذَلِكَ قَوْله (إِن قُرْآن الْفجْر كَانَ مشهوداً) (سُورَة الْإِسْرَاء آيَة ٧٨) يَقُول: يشهده الله وملائكة اللَّيْل وَالنَّهَار

Sonra üçüncü saatte dünya semasına ruhu ve melekleriyle iner; sema titrer ve [Allah]: ‘İzzetimle kaim ol!’ buyurur. Sonra kullarına nazar edip şöyle buyurur: ‘Bağışlanma dileyen yok mu, onu bağışlayayım? Dua eden yok mu, ona icabet edeyim?’ [Bu durum] sabah namazı kılınana kadar sürer. İşte bu, O’nun: {إِن قُرْآن الْفجْر كَانَ مشهوداً} “Çünkü sabah Kur'an okuyuşu şahitlidir” (İsrâ Suresi, 78. ayet) kavlidir; [yani] ona Allah ile gece ve gündüz melekleri şahit olur demektir.’

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد ضَعِيف عَن ابْن عمر ﵄ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: {يمحو الله مَا يَشَاء وَيثبت} إِلَّا الشقوة والسعادة والحياة وَالْمَوْت

Taberânî el-Evsat’ta ve İbn Merdûye zayıf bir senetle İbn Ömer’den radıyallâhu anhümâ rivayet etti: Resûlullah’ı sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyururken işittim: ‘{يمحو الله مَا يَشَاء وَيثبت} “Allah dilediğini siler, [dilediğini de] sabit bırakır”; şekavet, saadet, hayat ve ölüm müstesna.’

وَأخرج ابْن سعد وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن الْكَلْبِيّ ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: يمحو من الرزق وَيزِيد فِيهِ ويمحو من الْأَجَل وَيزِيد فِيهِ

İbn Sa‘d, İbn Cerîr ve İbn Merdûye’nin Kelbî’den radıyallâhu anh bu ayet hakkında rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: ‘Rızıktan [dilediğini] siler ve onu artırır; ecelden [dilediğini] siler ve onu artırır.’

فَقيل لَهُ: من حَدثَك بِهَذَا قَالَ: أَبُو صَالح عَن جَابر بن عبد الله بن ربَاب الْأنْصَارِيّ عَن النَّبِي ﷺ

Kendisine: ‘Bunu sana kim rivayet etti?’ denildi. O da: ‘Ebû Sâlih, Câbir b. Abdillâh b. Ribâb el-Ensârî’den, o da Peygamber’den sallallâhu aleyhi ve sellem [rivayet etti]’ dedi.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن النَّبِي ﷺ سُئِلَ عَن

İbn Merdûye’nin İbn Abbâs’tan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre Peygamber’e sallallâhu aleyhi ve sellem:

قَوْله {يمحو الله مَا يَشَاء وَيثبت} قَالَ: ذَلِك كل لَيْلَة الْقدر يرفع ويخفض ويرزق غير الْحَيَاة وَالْمَوْت والشقاوة والسعادة فَإِن ذَلِك لَا يَزُول

Allah Teâlâ’nın: {يمحو الله مَا يَشَاء وَيثبت} “Allah dilediğini siler, [dilediğini de] sabit bırakır” kavli soruldu. O şöyle buyurdu: ‘Bu, her Kadir gecesinde [olur]; hayat, ölüm, şekavet ve saadet hariç [dereceleri] yükseltir, alçaltır ve rızık verir; çünkü bunlar değişmez.’

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن عَليّ ﵁ أَنه سَأَلَ رَسُول الله ﷺ عَن هَذِه الْآيَة فَقَالَ لَهُ لأقرن عَيْنَيْك بتفسيرها ولأقرن عين أمتِي بعدِي بتفسيرها الصَّدَقَة على وَجههَا وبر الْوَالِدين واصطناع الْمَعْرُوف يحول الشَّقَاء سَعَادَة وَيزِيد فِي الْعُمر ويقي مصَارِع السوء

İbn Merdûye ve İbn Asâkir’in Ali’den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o, Resûlullah’a sallallâhu aleyhi ve sellem bu ayeti sormuş, o da kendisine şöyle buyurmuştur: ‘Onun tefsiriyle senin gözünü aydın edeceğim ve benden sonra onun tefsiriyle ümmetimin de gözünü aydın edeceğim: Yerli yerince verilen sadaka, ana babaya iyilik yapmak ve hayırda bulunmak; şekaveti saadete dönüştürür, ömrü artırır ve kötü akıbetlerden korur.’

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لَا ينفع الحذر من الْقدر وَلَكِن الله يمحو بِالدُّعَاءِ مَا يَشَاء من الْقدر

Hâkim’in rivayet edip sahih olduğunu belirttiğine göre İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ şöyle demiştir: ‘Sakınmak kaderden kurtarmaz; fakat Allah dua sebebiyle kaderden dilediğini siler.’

وَأخرج ابْن جرير عَن قيس بن عباد ﵁ قَالَ: الْعَاشِر من رَجَب هُوَ يَوْم يمحو الله فِيهِ مَا يَشَاء

İbn Cerîr’in Kays b. Abbâd’dan radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Receb ayının onuncu günü, Allah’ın onda dilediğini sildiği gündür.’

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن قيس بن عباد ﵁ قَالَ: لله أَمر فِي كل لَيْلَة الْعَاشِر من أشهر الْحرم أما الْعشْر من الْأَضْحَى فَيوم النَّحْر

İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Şuab’da Beyhakî’nin Kays b. Abbâd’dan radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Haram aylardan her birinin onuncu gecesinde Allah’ın bir emri/hükmü vardır. Kurban ayının onuna gelince, o kurban kesme (nahr) günüdür.’