فَيَقُول: الله رَبِّي وديني الإِسلام
O da: ‘Rabbim Allah, dinim İslâm’dır’ der.
فَيَقُولَانِ: ثبتك الله لما يحب ويرضى
Bunun üzerine onlar: ‘Allah seni sevip razı olduğu şeyde sabit kılsın’ derler.
ويفسحان لَهُ فِي قَبره مد الْبَصَر ويفتحان لَهُ بَابا إِلَى الْجنَّة ويقولان: نم قرير الْعين نومَة الشَّاب النَّائِم الآمن فِي خير مقيل
Ve kabrini göz alabildiğine genişletirler, ona cennete bakan bir kapı açarlar ve şöyle derler: ‘En güzel dinlenme yerinde, güven içinde uyuyan gencin uykusu gibi gözün aydın olarak uyu.’
وَفِيه نزلت (أَصْحَاب الْجنَّة يَوْمئِذٍ خير مُسْتَقرًّا وَأحسن مقيلا) (الْفرْقَان آيَة ٢٤)
Bu hususta şu ayet inmiştir: { أَصْحَابُ الْجَنَّةِ يَوْمَئِذٍ خَيْرٌ مُسْتَقَرًّا وَأَحْسَنُ مَقِيلًا } “O gün cennetliklerin kalacakları yer çok daha hayırlı, dinlenecekleri yer çok daha güzeldir.” (Furkân Suresi, 24)
وَأما الْكَافِر فَإِنَّهُمَا يَقُولَانِ: من رَبك وَمَا دينك وَمن نبيك فَيَقُول: لَا أَدْرِي
Kâfire gelince; ikisi: ‘Rabbin kim, dinin ne ve peygamberin kim?’ derler. O da: ‘Bilmiyorum’ der.
فَيَقُولَانِ: لَا دَريت وَلَا اهتديت
Bunun üzerine onlar: ‘Ne bildin, ne de hidayete erdirildin’ derler.
فيضربانه بِسَوْط من النَّار يذعر لَهَا كل دَابَّة مَا خلا الْجِنّ والإِنس ثمَّ يفتحان لَهُ بَابا إِلَى النَّار ويضيق عَلَيْهِ قَبره حَتَّى يخرج دماغه من بَين أَظْفَاره ولحمه
Ona ateşten bir kırbaçla vururlar; cinler ve insanlar dışında her canlı bu sesten dehşete kapılır. Sonra ona cehenneme bakan bir kapı açarlar ve tırnakları ile etleri arasından beyni çıkıncaya kadar kabri üzerine daralır.”
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا وضع الْمَيِّت فِي قَبره جَاءَهُ ملكان فَسَأَلَاهُ فَقَالَا: كَيفَ تَقول فِي هَذَا الرجل الَّذِي
İbn Merdûye'nin Enes (radıyallâhu anh)'den rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Ölü kabrine konulduğunda ona iki melek gelir, onu sorgulayarak: ‘Şu adam hakkında
كَانَ بَين أظْهركُم الَّذِي يُقَال لَهُ مُحَمَّد فلقنه الله الثَّبَات وثبات الْقَبْر خمس: أَن يَقُول العَبْد: رَبِّي الله وديني الإِسلام
aranızda bulunmuş olan ve kendisine Muhammed denilen zat hakkında ne dersin?’ derler. Allah ona sebat telkin eder. Kabirdeki sebat beş şeydir: Kulun ‘Rabbim Allah, dinim İslâm
ونبيي مُحَمَّد أشهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَأشْهد أَن مُحَمَّدًا عَبده وَرَسُوله ثمَّ قَالَا لَهُ: اسْكُتْ فَإنَّك عِشْت مُؤمنا ومت مُؤمنا وتبعث مُؤمنا
ve peygamberim Muhammed'dir; Allah'tan başka ilah olmadığına şehadet ederim ve Muhammed'in O'nun kulu ve elçisi olduğuna şehadet ederim’ demesidir. Sonra ona: ‘Sakin ol! Şüphesiz sen mümin olarak yaşadın, mümin olarak öldün ve mümin olarak diriltileceksin’ derler.
ثمَّ أرياه منزله من الْجنَّة يتلألأ بِنور عرش الرَّحْمَن
Sonra Rahman'ın arşının nuruyla parıldayan cennetteki konağını ona gösterirler.”
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق قَتَادَة ﵁ عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن العَبْد إِذا وضع فِي قبر وَتَوَلَّى عَنهُ أَصْحَابه: إِنَّه ليسمع قرع نعَالهمْ يَأْتِيهِ ملكان فَيُقْعِدَانِهِ فَيَقُولَانِ لَهُ: مَا كنت تَقول فِي هَذَا الرجل - زَاد ابْن مرْدَوَيْه: - الَّذِي كَانَ بَين أظْهركُم الَّذِي يُقَال لَهُ مُحَمَّد ﷺ قَالَ: فَأَما الْمُؤمن فَيَقُول: اشْهَدْ أَنه عبد الله وَرَسُوله
Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Merdûye'nin Katâde (radıyallâhu anh) yoluyla Enes (radıyallâhu anh)'den rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Kul kabrine konulup arkadaşları ondan ayrılıp gittiğinde –ki o, onların ayakkabılarının sesini muhakkak işitir– ona iki melek gelip onu oturturlar ve ona: ‘Şu adam hakkında ne diyordun?’ derler. –İbn Merdûye şunu eklemiştir:– ‘Aranızda bulunmuş olan ve kendisine Muhammed (sallallâhu aleyhi ve sellem) denilen zat hakkında.’ [Resûlullah] buyurdu ki: ‘Mümin kimse: ‘Şehadet ederim ki o, Allah'ın kulu ve elçisidir’ der.
فَيُقَال لَهُ: انْظُر إِلَى مَقْعَدك من النَّار قد أبدلك الله بِهِ مقْعدا من الْجنَّة
Bunun üzerine ona: ‘Ateşteki yerine bak! Allah onu cennetteki bir makam ile değiştirdi’ denilir.’
قَالَ النَّبِي ﷺ: فَيَرَاهُمَا جَمِيعًا قَالَ قَتَادَة ﵁: وَذكر لنا أَنه يفسح لَهُ فِي قَبره سَبْعُونَ ذِرَاعا ويملأ عَلَيْهِ خضرًا
Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: ‘O da her iki yerini birden görür.’ Katâde (radıyallâhu anh) dedi ki: ‘Bize anlatıldığına göre, kabri yetmiş arşın genişletilir ve içi yeşillikle doldurulur.’
وَأما الْمُنَافِق وَالْكَافِر فَيُقَال لَهُ: مَا كنت تَقول فِي هَذَا الرجل فَيَقُول: لَا أَدْرِي كنت أَقُول كَمَا يَقُول النَّاس
‘Münafık ve kâfire gelince, ona da: ‘Şu adam hakkında ne diyordun?’ denilir. O da: ‘Bilmiyorum, insanların söylediğini söylüyordum’ der.
فَيُقَال لَهُ لَا دَريت وَلَا تليت
Bunun üzerine ona: ‘Ne bildin, ne de okuyup öğrendin!’ denilir.
وَيضْرب بمطراق من حَدِيد ضَرْبَة فَيَصِيح صَيْحَة يسْمعهَا من يَلِيهِ إِلَّا الثقلَيْن
Ve demirden bir tokmakla öyle bir vuruş vurulur ki, cinler ve insanlar dışındaki civarındaki varlıkların işiteceği şekilde çığlık atar.’”
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي عَذَاب الْقَبْر عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن هَذِه الْأمة تبتلى فِي قبورها وَإِن الْمُؤمن إِذا وضع فِي قَبره أَتَاهُ ملك فَسَأَلَهُ: مَا كنت تعبد فَإِن الله هداه قَالَ: كنت أعبد الله
Ahmed, Ebû Dâvûd, İbn Merdûye ve el-Beyhakî Kitâbu Azâbi'l-Kabr'de Enes (radıyallâhu anh)'den rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz bu ümmet kabirlerinde imtihan edilecektir. Mümin kabrine konulduğunda ona bir melek gelir ve: ‘Neye tapıyordun?’ diye sorar. Eğer Allah onu hidayete erdirmişse: ‘Allah'a kulluk ediyordum’ der.
فَيُقَال لَهُ: مَا كنت تَقول فِي هَذَا الرجل فَيَقُول هُوَ عبد الله وَرَسُوله
Bunun üzerine ona: ‘Şu adam hakkında ne diyordun?’ denilir. O da: ‘O, Allah'ın kulu ve elçisidir’ der.
فَمَا يسْأَل عَن شَيْء بعْدهَا فَينْطَلق إِلَى بَيت كَانَ لَهُ فِي النَّار فَيُقَال لَهُ: هَذَا بَيْتك كَانَ لَك فِي النَّار وَلَكِن الله عصمك ورحمك فأبدلك بَيْتا فِي الْجنَّة
Artık bundan sonra ona başka bir şey sorulmaz. Sonra ateşte kendisi için [ayrılmış] olan bir eve götürülür ve ona: ‘İşte bu senin ateşteki evindi; fakat Allah seni korudu ve sana merhamet etti de bunu cennette bir evle değiştirdi’ denilir.
فَيَقُول: دَعونِي حَتَّى أذهب فابشر أَهلِي
O da: ‘Beni bırakın da gidip aileme müjde vereyim’ der.
فَيُقَال لَهُ: اسكن
Ona: ‘Sakin ol!’ denilir.
وَإِن الْكَافِر إِذا وضع فِي قَبره أَتَاهُ ملك فينتهره فَيَقُول لَهُ: ماكنت تعبد فَيَقُول: لَا أَدْرِي
Kâfir ise kabrine konulduğunda ona bir melek gelir, onu azarlar ve ona: ‘Neye tapıyordun?’ der. O da: ‘Bilmiyorum’ der.
فَيَقُول لَهُ: مَا كنت تَقول فِي هَذَا الرجل فَيَقُول: كنت أَقُول مَا يَقُول النَّاس
Ona: ‘Şu adam hakkında ne diyordun?’ der. O da: ‘İnsanların söylediğini söylüyordum’ der.
فَيَضْرِبُونَهُ بمطراق من حَدِيد بَين أُذُنَيْهِ فَيَصِيح صَيْحَة يسْمعهَا الْخلق إِلَّا الثقلَيْن
Bunun üzerine iki kulağının arasına demirden bir tokmakla vururlar; o da cinler ve insanlar dışındaki yaratılmışların işiteceği bir çığlık atar.”
وَأخرج أَحْمد وَابْن أبي الدُّنْيَا وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق ابْن الزبير ﵁ أَنه سَأَلَ جَابر بن عبد الله ﵁ عَن فتاني الْقَبْر
Ahmed, İbn Ebi'd-Dünyâ, et-Taberânî el-Evsat'ta ve el-Beyhakî, İbnü'z-Zübeyr (radıyallâhu anh) yoluyla rivayet ettiklerine göre o, Câbir b. Abdillâh (radıyallâhu anh)'a kabirde sorgulayan iki meleği sormuştur.
فَقَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِن هَذِه الْأمة تبتلى فِي قبورها فَإِذا أَدخل الْمُؤمن قَبره وَتَوَلَّى عَنهُ أَصْحَابه جَاءَهُ ملك شَدِيد الِانْتِهَار فَيَقُول لَهُ: مَا كنت تَقول فِي هَذَا الرجل فَيَقُول الْمُؤمن: أَقُول أَنه رَسُول الله وَعَبده
[Câbir] şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in şöyle buyurduğunu işittim: “Şüphesiz bu ümmet kabirlerinde imtihan edilir. Mümin kabrine konulup arkadaşları ondan ayrıldığında, ona son derece sert azarlayan bir melek gelir ve ona: ‘Şu adam hakkında ne diyordun?’ der. Mümin ise: ‘Onun Allah'ın elçisi ve kulu olduğunu söylüyorum’ der.
فَيَقُول الْملك: انْظُر إِلَى مَقْعَدك الَّذِي كَانَ من النَّار قد أنجاك الله مِنْهُ وأبدله بمقعدك الَّذِي ترى من النَّار مَقْعَدك الَّذِي ترى من الْجنَّة
Melek de şöyle der: ‘Ateşteki yerine bak! Allah seni oradan kurtardı ve gördüğün o ateşteki yerinin yerine gördüğün cennetteki yeri verdi.’
فَيَرَاهُمَا كليهمَا فَيَقُول الْمُؤمن: دَعونِي أبشر أَهلِي
O da her ikisini birden görür. Mümin: ‘Beni bırakın da aileme müjde vereyim’ der.
فَيُقَال لَهُ: اسكن
Ona: ‘Sakin ol!’ denilir.
وَأما الْمُنَافِق فيقعد إِذا تولى عَنهُ أَهله فَيُقَال لَهُ: مَا كنت تَقول فِي هَذَا الرجل فَيَقُول: لَا أَدْرِي
Münafığa gelince; ailesi ondan ayrılıp gittiğinde oturtulur ve ona: ‘Şu adam hakkında ne diyordun?’ denilir. O da: ‘Bilmiyorum’ der;
أَقُول مَا يَقُول النَّاس
‘İnsanların söylediğini söylüyordum.’
فَيُقَال لَهُ: لَا دَريت
Bunun üzerine ona: ‘Ne bildin!’ denilir.
هَذَا مَقْعَدك الَّذِي كَانَ لَك من الْجنَّة قد أبدلك الله مَكَانَهُ مَقْعَدك من النَّار
‘Cennette senin için olan şu yerine karşılık, Allah onun yerine sana ateşteki makamını verdi.’”
قَالَ جَابر ﵁: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: يبْعَث كل عبد فِي الْقَبْر على مَا مَاتَ الْمُؤمن على ايمانه وَالْمُنَافِق على نفَاقه
Câbir (radıyallâhu anh) dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in şöyle buyurduğunu işittim: “Kabirde her kul ne üzere öldüyse öyle diriltilir; mümin imanı üzere, münafık da nifakı üzere.”
وَأخرج ابْن أبي عَاصِم فِي السّنة وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق أبي سُفْيَان عَن جَابر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا وضع الْمُؤمن فِي قَبره أَتَاهُ ملكان فانتهراه فَقَامَ يهب كَمَا يهب النَّائِم فَيُقَال لَهُ: من رَبك فَيَقُول: الله رَبِّي وَالْإِسْلَام ديني وَمُحَمّد ﷺ نبيي
İbn Ebî Âsım es-Sünne'de, İbn Merdûye ve el-Beyhakî, Ebû Süfyân yoluyla Câbir (radıyallâhu anh)'den rivayet ettiklerine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Mümin kabrine konulduğunda ona iki melek gelir ve onu azarlarlar. O da uykudan uyanan kimse gibi sıçrayarak kalkar. Ona: ‘Rabbin kim?’ denilir. O da: ‘Rabbim Allah, dinim İslâm ve peygamberim Muhammed (sallallâhu aleyhi ve sellem)’dir’ der.
فينادي مُنَاد أَن صدق عَبدِي
Bunun üzerine bir münadi: ‘Kulum doğru söyledi,
فافرشوه من الْجنَّة وألبسوه من الْجنَّة فَيَقُول: دَعونِي أخبر أَهلِي
ona cennetten döşeyin ve onu cennetten giydirin’ diye seslenir. O da: ‘Beni bırakın da aileme haber vereyim’ der.
فَيُقَال لَهُ: اسكن
Ona: ‘Sakin ol!’ denilir.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي كتاب عَذَاب الْقَبْر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: كَيفَ أَنْت ياعمر إِذا انْتهى بك إِلَى الأَرْض فحفر لَك ثَلَاثَة أَذْرع وشبر فِي ذِرَاع وشبر ثمَّ أَتَاك مُنكر وَنَكِير أسودان يجران شعرهما كَأَن أصواتهما الرَّعْد القاصف وَكَأن أعينهما الْبَرْق الخاطف يحفران الأَرْض بأنيابهما فأجلساك فَزعًا فتلتلاك وتوهلاك
el-Beyhakî Kitâbu Azâbi'l-Kabr'de İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Ey Ömer! Yerin dibine vardığında, senin için üç arşın bir karış boyunda ve bir arşın bir karış eninde bir çukur kazıldığında, sonra sana saçlarını sürüyen simsiyah Münker ve Nekir gelip –ki sesleri gürleyen gök gürültüsü gibi, gözleri çakan şimşek gibidir, yeri azı dişleriyle kazarlar– seni korku içinde oturtup seni sarstıklarında ve dehşete düşürdüklerinde hâlin nice olur?”
فَقَالَ: يَا رَسُول الله وَأَنا يَوْمئِذٍ على مَا أَنا عَلَيْهِ قَالَ: نعم
[Ömer]: “Ey Allah'ın Resûlü! Ben o gün şu anki hâlim üzere mi olacağım?” dedi. [Resûlullah]: “Evet” buyurdu.
قَالَ: أكفيكهما بِإِذن الله يَا رَسُول الله
[Ömer]: “Allah'ın izniyle o ikisine karşı sana yeterim, ey Allah'ın Resûlü!” dedi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن الْمَيِّت ليسمع خَفق نعَالهمْ حِين يولون ثمَّ يجلس فَيُقَال لَهُ: من رَبك فَيَقُول الله رَبِّي
el-Beyhakî'nin İbn Abbâs (radıyallâhu anhümâ)'dan, onun da Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem)'den rivayet ettiğine göre şöyle buyurmuştur: “Ölü, dönüp gittikleri sırada onların ayakkabılarının sesini muhakkak işitir. Sonra oturtulur ve ona: ‘Rabbin kim?’ denilir. O da: ‘Rabbim Allah’tır’ der.
ثمَّ يُقَال لَهُ: مَا دينك فَيَقُول: الإِسلام
Sonra ona: ‘Dinin nedir?’ denilir. ‘İslâm’dır’ der.
ثمَّ يُقَال لَهُ من نبيك فَيَقُول: مُحَمَّد
Sonra ona: ‘Peygamberin kimdir?’ denilir. ‘Muhammed’dir’ der.
فَيُقَال: وَمَا علمك فَيَقُول: عَرفته وَآمَنت بِهِ وصدقت بِمَا جَاءَ بِهِ من الْكتاب
Ona: ‘Bilgin nedir?’ denilir. O da: ‘Onu tanıdım, ona inandım ve Kitap'tan getirdiği şeyleri tasdik ettim’ der.
ثمَّ يفسح لَهُ فِي قَبره مد الْبَصَر وَيجْعَل روحه مَعَ أَرْوَاح الْمُؤمنِينَ
Sonra kabri göz alabildiğine genişletilir ve ruhu müminlerin ruhlarıyla birlikte kılınır.”
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: اسْم الْملكَيْنِ اللَّذين يأتيان فِي الْقَبْر مُنكر وَنَكِير
et-Taberânî el-Evsat'ta İbn Abbâs (radıyallâhu anhümâ)'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Kabirde gelen iki meleğin adı Münker ve Nekir'dir.”
وَأخرج أَحْمد وَابْن أبي الدُّنْيَا وَالطَّبَرَانِيّ والآجري فِي الشَّرِيعَة وَابْن عدي عَن عبد الله بن عَمْرو ﵄: أَن رَسُول الله ﷺ ذكر فتّاني الْقَبْر فَقَالَ عمر ﵁: أترد إِلَيْنَا عقولنا يَا رَسُول الله فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: نعم كهيئتكم الْيَوْم
Ahmed, İbn Ebi'd-Dünyâ, et-Taberânî, el-Âcurrî eş-Şerîa'da ve İbn Adiy'in Abdullah b. Amr (radıyallâhu anhümâ)'dan rivayet ettiklerine göre: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) kabirde sorgulayan melekleri andı. Bunun üzerine Ömer (radıyallâhu anh): “Ey Allah'ın Resûlü, akıllarımız bize geri verilecek mi?” dedi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Evet, bugünkü hâliniz gibi” buyurdu.
فَقَالَ عمر بِفِيهِ الْحجر
Bunun üzerine Ömer: “[O zaman onların] ağzına taş!” dedi.
وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْبَعْث وَالْحَاكِم فِي التَّارِيخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي عَذَاب الْقَبْر عَن عمر بن الْخطاب ﵁ قَالَ: قَالَ لي رَسُول الله ﷺ: كَيفَ أَنْت إِذا كنت فِي أَرْبَعَة أَذْرع فِي ذراعين وَرَأَيْت مُنكر وَنَكِير قلت: يَا رَسُول الله وَمَا مُنكر وَنَكِير
İbn Ebî Dâvûd el-Ba‘s'ta, el-Hâkim et-Târîh'te ve el-Beyhakî Azâbü'l-Kabr'de Ömer b. el-Hattâb (radıyallâhu anh)'dan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) bana: “Dört arşına iki arşınlık bir yerde olduğun ve Münker ile Nekir'i gördüğün zaman hâlin nice olur?” buyurdu. Ben: “Ey Allah'ın Resûlü, Münker ve Nekir de nedir?” dedim.
قَالَ: فتّانا الْقَبْر يبحثان الأَرْض بأنيابهما ويطآن فِي أشعارهما أصواتهما كالرعد القاصف وأبصارهما كالبرق الخاطف
Şöyle buyurdu: “Kabrin iki sorgucusudur; yeri azı dişleriyle kazarlar, saçlarına basarak yürürler, sesleri gürleyen gök gürültüsü gibi, gözleri çakan şimşek gibidir.
مَعَهُمَا مرزبة لَو أجتمع عَلَيْهِمَا أهل منى لم يطيقوا رَفعهَا هِيَ أيسر عَلَيْهِمَا من عصاي هَذِه فامتحناك فَإِن تعاييت أَو تلويت ضرباك ضَرْبَة تصير بهَا رَمَادا
Yanlarında öyle bir balyoz vardır ki Mina halkı toplansa onu kaldırmaya güç yetiremezler; oysa o ikisine şu asamdan daha kolaydır. Seni imtihan ederler; eğer acze düşer veya lafı dolandırırsan, sana öyle bir vuruş vururlar ki onunla kül olursun.”
قلت يَا رَسُول وَأَنا على حَالي هَذِه قَالَ: نعم
Ben: “Ey Allah'ın Resûlü, [peki] ben şu anki hâlim üzere mi olacağım?” dedim. “Evet” buyurdu.
قلت: إِذا أكفيكهما وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن أبي الدُّنْيَا وَابْن أبي عَاصِم والآجري وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا قبر الْمَيِّت أَتَاهُ ملكان أسودان أزرقان يُقَال لأَحَدهمَا مُنكر وَالْآخر نَكِير
Ben: “O hâlde o ikisine karşı sana yeterim” dedim. Tirmizî (hasen olduğunu belirterek), İbn Ebî'd-Dünyâ, İbn Ebî Âsım, el-Âcurrî ve el-Beyhakî'nin Ebû Hüreyre (radıyallâhu anh)'dan rivayet ettiklerine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Ölü kabre konulduğunda, ona birine Münker diğerine Nekir denilen siyah [ve] mavi [gözlü] iki melek gelir.
فَيَقُولَانِ: مَا كنت تَقول فِي هَذَا الرجل فَيَقُول مَا كَانَ يَقُول: هُوَ عبد الله وَرَسُوله
‘Bu adam hakkında ne diyordun?’ derler. O da [dünyada iken] söylemekte olduğunu söyler: ‘O, Allah'ın kulu ve elçisidir.
أشهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَأَن مُحَمَّد عَبده وَرَسُوله
Şehadet ederim ki Allah'tan başka ilâh yoktur ve Muhammed O'nun kulu ve elçisidir.’
فَيَقُولَانِ: قد كُنَّا نعلم أَنَّك تَقول هَذَا
O ikisi: ‘Bunu söyleyeceğini zaten biliyorduk’ derler.
ثمَّ يفسح لَهُ فِي قَبره سَبْعُونَ ذِرَاعا فِي سبعين ثمَّ ينور لَهُ فِيهِ فَيُقَال لَهُ: نم
Sonra onun için kabri yetmişe yetmiş arşın genişletilir, sonra içinde kendisi için aydınlatılır ve ona: ‘Uyu!’ denilir.
فَيَقُول: أرجع إِلَى أَهلِي فَأخْبرهُم
O: ‘Aileme dönüp onlara haber vereyim’ der.
فَيَقُولُونَ: نم كنومة الْعَرُوس الَّذِي لَا يوقظه إِلَّا أحب أَهله إِلَيْهِ حَتَّى يَبْعَثهُ الله من مضجعه ذَلِك فَإِن كَانَ منافقاً قَالَ: سَمِعت النَّاس يَقُولُونَ فَقلت مثله لَا أَدْرِي
O ikisi: ‘Allah onu yattığı bu yerden diriltinceye kadar, kendisine ailesinin en sevgilisinden başkasının uyandıramadığı güveyin uykusu gibi uyu!’ derler. Eğer münafık ise: ‘İnsanların bir şeyler söylediğini işittim, ben de onların dediği gibi dedim, bilmiyorum’ der.
فَيَقُولُونَ: قد كُنَّا نعلم أَنَّك كنت تَقول ذَلِك
O ikisi: ‘Böyle diyeceğini zaten biliyorduk’ derler.
فَيُقَال للْأَرْض: التئمي عَلَيْهِ فتختلف أضلاعه فَلَا يزَال فِيهَا معذباً حَتَّى يَبْعَثهُ الله من مضجعه ذَلِك
Yere: ‘Onu sıkıştır!’ denilir. Kaburga kemikleri birbirine geçer; Allah onu yattığı bu yerden diriltinceye kadar orada azap görmeye devam eder.”
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لعمر ﵁: كَيفَ أَنْت إِذا رَأَيْت مُنْكرا ونكيراً قَالَ: وَمَا مُنكر وَنَكِير
İbn Ebî'd-Dünyâ'nın Ebû Hüreyre (radıyallâhu anh)'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Ömer (radıyallâhu anh)'a: “Münker ve Nekir'i gördüğün zaman hâlin nice olur?” buyurdu. [Ömer]: “Münker ve Nekir de nedir?” dedi.
قَالَ: فتّانا الْقَبْر أصواتهما كالرعد القاصف وأبصارهما كالبرق الخاطف يطآن فِي أشعارهما ويحفران بأنيابهما
Şöyle buyurdu: “Kabrin iki sorgucusudur; sesleri gürleyen gök gürültüsü gibi, gözleri çakan şimşek gibidir; saçlarına basarak yürürler ve [yeri] azı dişleriyle kazarlar.
مَعَهُمَا عَصا من حَدِيد لَو اجْتمع عَلَيْهَا أهل منى لم يقلوها
Yanlarında demirden bir asa vardır ki Mina halkı toplansa onu kaldıramazlar.”
وَأخرج البُخَارِيّ عَن أَسمَاء بنت أبي بكر ﵂ أَنَّهَا سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِنَّه قد أُوحِي إِلَيّ أَنكُمْ تفتنون فِي الْقُبُور فَيُقَال مَا علمكُم بِهَذَا الرجل فاما الْمُؤمن أوالموقن فَيَقُول: هُوَ مُحَمَّد رَسُول الله جَاءَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَالْهدى فأجبنا وَاتَّبَعنَا
Buhârî'nin Esmâ bint Ebî Bekir (radıyallâhu anhümâ)'dan rivayet ettiğine göre o, Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in şöyle buyurduğunu işitmiştir: “Bana vahyolundu ki sizler kabirlerde imtihan edileceksiniz. ‘Bu adam hakkında ne biliyorsunuz?’ denilecek. Mümin veya yakîn sahibi kimseye gelince, o: ‘O, Allah'ın Resûlü Muhammed'dir; bize apaçık deliller ve hidayet getirdi, biz de icabet ettik ve uyduk’ diyecektir.
فَيُقَال لَهُ: قد علمنَا إِن كنت لمؤمناً ثمَّ صَالحا
Ona: ‘Senin kesinlikle mümin ve salih biri olduğunu zaten biliyorduk’ denilir.
وَأما الْمُنَافِق أَو المرتاب فَيَقُول لَا أَدْرِي
Münafık veya şüphe eden kimseye gelince, o: ‘Bilmiyorum’ der.
سَمِعت النَّاس يَقُولُونَ شَيْئا فَقلت
‘İnsanların bir şey söylediğini işittim, ben de söyledim’ [diyecektir].”
وَأخرج أَحْمد عَن أَسمَاء رَضِي الله عنهاعن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِذا أَدخل الْإِنْسَان قَبره فَإِن كَانَ مُؤمنا أحف بِهِ عمله الصَّلَاة وَالصِّيَام
Ahmed'in Esmâ (radıyallâhu anhâ)'dan, onun da Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem)'den rivayet ettiğine göre şöyle buyurmuştur: “İnsan kabrine konulduğunda, eğer mümin ise ameli, namazı ve orucu onu kuşatır.
فيأتيه الْملك من نَحْو الصَّلَاة فَتَردهُ وَمن نَحْو الصّيام فَيردهُ فيناديه: اجْلِسْ
Melek ona namaz cihetinden gelir, [namaz] onu geri çevirir; oruç cihetinden gelir, [oruç] onu geri çevirir. Bunun üzerine ona: ‘Otur!’ diye seslenir.
فيجلس فَيَقُول لَهُ: مَا تَقول فِي هَذَا الرجل - يَعْنِي النَّبِي ﷺ قَالَ من قَالَ مُحَمَّد قَالَ أشهد أَنه رَسُول الله
O da oturur. Ona: ‘Bu adam -yani Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem)- hakkında ne dersin?’ der. O: ‘Kim?’ der. ‘Muhammed’ der. O da: ‘Şehadet ederim ki o, Allah'ın Resûlüdür’ der.
فَيَقُول: وَمَا يدْريك أَدْرَكته قَالَ: أشهد أَنه رَسُول
[Melek]: ‘Nereden biliyorsun, ona yetiştin mi?’ der. O: ‘Şehadet ederim ki o, Resûl[ullah]'tır’ der.
فَيَقُول: على ذَلِك عِشْت وَعَلِيهِ مت وَعَلِيهِ تبْعَث
[Melek]: ‘Bunun üzere yaşadın, bunun üzere öldün ve bunun üzere diriltileceksin’ der.
وَإِن كَانَ فَاجِرًا أَو كَافِرًا جَاءَهُ الْملك وَلَيْسَ بَينه وَبَينه شَيْء يردهُ فأجلسه وَقَالَ: مَا تَقول فِي هَذَا الرجل قَالَ: أَي رجل قَالَ: مُحَمَّد
Şayet fâcir ya da kâfir ise, melek ona gelir ve kendisiyle onun arasında onu geri çevirecek hiçbir şey bulunmaz. Onu oturtur ve: ‘Bu adam hakkında ne dersin?’ der. O: ‘Hangi adam?’ der. Melek: ‘Muhammed’ der.
فَيَقُول: وَالله مَا أَدْرِي
O da: ‘Vallahi bilmiyorum.
سَمِعت النَّاس يَقُولُونَ شَيْئا فقلته
İnsanların bir şey söylediğini işittim, ben de söyledim’ der.
فَيَقُول لَهُ الْملك: على ذَلِك عِشْت وَعَلِيهِ مت وَعَلِيهِ تبْعَث
Melek ona: ‘Bunun üzere yaşadın, bunun üzere öldün ve bunun üzere diriltileceksin’ der.
ويسلط عَلَيْهِ دَابَّة فِي قَبره مَعهَا سَوط ثَمَرَته جَمْرَة مثل عرف الْبَعِير يضْربهُ مَا شَاءَ الله
Ve kabrinde onun üzerine bir hayvan musallat edilir; onunla birlikte ucu deve hörgücü gibi kor olan bir kamçı vardır, Allah'ın dilediği kadar ona vurur.
لَا تسمع صَوته فترحمه
[O mahluk] sesini duyup da ona acımaz.”
وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: جَاءَت يَهُودِيَّة فاستطعمت على بَابي فَقَالَت: أَطْعمُونِي أعاذكم الله من فتْنَة الدَّجَّال وَمن فتْنَة عَذَاب الْقَبْر فَلم أزل أحسبها حَتَّى آتِي رَسُول الله ﷺ
Ahmed ve el-Beyhakî'nin Âişe (radıyallâhu anhâ)'dan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Bir Yahudi kadın kapıma gelip yiyecek istedi ve: “Beni doyurun, Allah sizi Deccâl'in fitnesinden ve kabir azabı fitnesinden korusun!” dedi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) gelinceye kadar bunu aklımda tutmaya devam ettim.
فَقلت: يارسول الله مَا تَقول هَذِه الْيَهُودِيَّة
[Gelince]: “Ey Allah'ın Resûlü, bu Yahudi kadın ne diyor?” dedim.
قَالَ: وَمَا تَقول قلت: تَقول أعاذكم الله من فتْنَة الدَّجَّال وَمن فتْنَة عَذَاب الْقَبْر
“Ne diyor?” buyurdu. “ ‘Allah sizi Deccâl'in fitnesinden ve kabir azabı fitnesinden korusun!’ diyor” dedim.
فَقَامَ رَسُول الله ﷺ فَرفع يَدَيْهِ مدّاً يستعيذ بِاللَّه من فتْنَة الدَّجَّال وَمن فتْنَة عَذَاب الْقَبْر ثمَّ قَالَ: أما فتْنَة الدَّجَّال فَإِنَّهُ لم يكن نَبِي إِلَّا قد حذر أمته وسأحذركموه بِحَدِيث لم يحدثه نَبِي أمته إِنَّه أَعور وَالله لَيْسَ بأعور مَكْتُوب بَين عَيْنَيْهِ كَافِر يَقْرَؤُهُ كل مُؤمن
Bunun üzerine Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) kalktı, ellerini iyice kaldırarak Deccâl fitnesinden ve kabir azabı fitnesinden Allah'a sığındı. Sonra şöyle buyurdu: “Deccâl fitnesine gelince; hiçbir peygamber yoktur ki ümmetini [ona karşı] uyarmış olmasın. Ben de hiçbir peygamberin ümmetine anlatmadığı bir sözle sizi ona karşı uyaracağım: Şüphesiz o tek gözlüdür, Allah ise tek gözlü değildir. İki gözünün arasında ‘kâfir’ yazılıdır; bunu her mümin okur.
وَأما فتْنَة الْقَبْر فَبِي تفتنون وعني تُسْألون فَإِذا كَانَ الرجل الصَّالح أَجْلِس فِي قَبره غير فزع وَلَا مشغوف ثمَّ يُقَال لَهُ: فيمَ كنت فَيَقُول: فِي الإِسلام فَيُقَال: مَا هَذَا الرجل الَّذِي كَانَ فِيكُم فَيَقُول: مُحَمَّد رَسُول الله جَاءَنَا بِالْبَيِّنَاتِ من عِنْد الله فَصَدَّقْنَاهُ
Kabir fitnesine gelince; sizler benimle imtihan edilecek ve benden sorulacaksınız. Salih adam kabrinde korkusuz ve telaşsız bir şekilde oturtulur. Sonra ona: ‘Ne üzere idin?’ denilir. ‘İslâm üzere’ der. ‘İçinizde bulunan şu adam kimdir?’ denilir. O da: ‘Allah'ın Resûlü Muhammed'dir; bize Allah katından apaçık deliller getirdi, biz de onu tasdik ettik’ der.
فيفرج لَهُ فُرْجَة قبل النَّار فَينْظر إِلَيْهَا يحطم بَعْضهَا بَعْضًا فَيُقَال لَهُ: انْظُر إِلَى مَا وقاك الله
Bunun üzerine ona cehennem tarafına bir menfez açılır; birbirini kırıp geçiren ateşe bakar. Ona: ‘Allah'ın seni koruduğu şeye bak!’ denilir.
ثمَّ يفرج لَهُ فُرْجَة إِلَى الْجنَّة فَينْظر إِلَى زهرتها وَمَا فِيهَا فَيُقَال: هَذَا مَقْعَدك مِنْهَا
Sonra ona cennete doğru bir menfez açılır; onun güzelliğine ve içindekilere bakar. ‘İşte cennetteki makamın burasıdır’ denilir.
وَيُقَال: على الْيَقِين كنت وَعَلِيهِ مت وَعَلِيهِ تبْعَث إِن شَاءَ الله
Ve: ‘Kesin inanç üzere idin, onun üzere öldün ve inşallah onun üzere diriltileceksin’ denilir.
وَإِذا كَانَ الرجل السوء جلس فِي قَبره فَزعًا مشغوفاً فَيُقَال لَهُ: فيمَ كنت فَيَقُول: لَا أَدْرِي
Kötü adam olduğunda ise kabrinde korku ve dehşet içinde oturur. Ona: ‘Ne üzere idin?’ denilir. ‘Bilmiyorum’ der.
فَيُقَال: ماهذا الرجل الَّذِي كَانَ فِيكُم فَيَقُول: سَمِعت النَّاس يَقُولُونَ قولا فَقلت كَمَا قَالُوا فيفرج لَهُ فُرْجَة قبل الْجنَّة فَينْظر إِلَى زهرتها وَمَا فِيهَا فَيُقَال: انْظُر إِلَى مَا صرف الله عَنْك ثمَّ يفرج لَهُ فُرْجَة قبل النَّار فَينْظر إِلَيْهَا يحطم بَعْضهَا بَعْضًا وَيُقَال: هَذَا مَقْعَدك مِنْهَا على الشَّك كنت وَعَلِيهِ مت وَعَلِيهِ تبْعَث إِن شَاءَ الله
‘İçinizde bulunan bu adam kimdir?’ denilir. ‘İnsanların bir söz söylediğini işittim, ben de onların dediği gibi söyledim’ der. Bunun üzerine ona cennet tarafına bir menfez açılır; onun güzelliğine ve içindekilere bakar. ‘Allah'ın senden çevirdiği şeye bak!’ denilir. Sonra ona ateş tarafına bir menfez açılır; birbirini kırıp geçiren ateşe bakar ve: ‘İşte oradaki yerin burasıdır; şüphe üzere idin, onun üzere öldün ve inşallah onun üzere diriltileceksin’ denilir.”
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن طَاوس ﵁ قَالَ: إِن الْمَوْتَى يفتنون فِي قُبُورهم سبعا فَكَانُوا يستحبون أَن يطعم عَنْهُم تِلْكَ الْأَيَّام
Ahmed ez-Zühd'de ve Ebû Nuaym el-Hilye'de Tâvûs (radıyallâhu anh)'dan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: “Şüphesiz ölüler kabirlerinde yedi gün imtihan edilirler. Bu sebeple [ashab] o günlerde onlar adına yemek yedirilmesini müstehap görürlerdi.”
وَأخرج ابْن جرير فِي مُصَنفه عَن الْحَارِث بن أبي الْحَرْث عَن عبيد بن عُمَيْر قَالَ: يفتن رجلَانِ: مُؤمن ومنافق فَأَما الْمُؤمن فيفتن سبعا
İbn Cerîr el-Musannef'inde el-Hâris b. Ebi'l-Hars vasıtasıyla Ubeyd b. Umeyr'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “İki kişi imtihan edilir: Mümin ve münafık. Mümine gelince, o yedi gün imtihan edilir.
وَأما الْمُنَافِق فيقتن أَرْبَعِينَ صباحاً
Münafığa gelince, o kırk sabah imtihan edilir.”
وَأخرج ابْن شاهين فِي السّنة عَن رَاشد بن سعد ﵁ قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ يَقُول: تعلمُوا حجتكم فَإِنَّكُم مسؤولون حَتَّى إِنَّه كَانَ أهل الْبَيْت من الْأَنْصَار يحضر الرجل مِنْهُم الْمَوْت فيوصونه والغلام إِذا عقل فَيَقُولُونَ لَهُ: إِذا سألوك: من رَبك فَقل: الله رَبِّي
İbn Şâhîn es-Sünne'de Râşid b. Sa‘d (radıyallâhu anh)'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Hüccetinizi öğrenin, zira siz sorgulanacaksınız” buyururdu. Hatta Ensar'dan bir ev halkı, aralarından birine ölüm yaklaştığında ve akıl baliğ olduğunda çocuğa [şöyle] vasiyet ederler ve ona: “Sana: ‘Rabbin kim?’ diye sorduklarında, ‘Rabbim Allah'tır’ de.
وَمَا دينك فَقل الإِسلام ديني
‘Dinin nedir?’ [diye sorduklarında], ‘Dinim İslâm'dır’ de.
وَمن نبيك فَقل مُحَمَّد رَسُول الله ﷺ
‘Peygamberin kimdir?’ [diye sorduklarında ise], ‘Muhammed (sallallâhu aleyhi ve sellem) Allah'ın Resûlüdür’ de” derlerdi.
وَأخرج أبونعيم عَن أنس ﵁: أَن رَسُول الله ﷺ وقف على قبر رجل من أَصْحَابه حِين فرغ مِنْهُ فَقَالَ لَهُ: إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون اللَّهُمَّ نزل بك وَأَنت خير منزول بِهِ جافِ الأَرْض عَن جَنْبَيْهِ وَافْتَحْ أَبْوَاب السَّمَاء لروحه واقبله مِنْك بِقبُول حسن وثبّت عِنْد الْمسَائِل مَنْطِقه
Ebû Nuaym'ın Enes (radıyallâhu anh)'dan rivayet ettiğine göre: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem), sahabesinden bir adamın kabri başında [defin işi] bitince durdu ve ona şöyle dedi: “Şüphesiz biz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz. Allahım! O Sana misafir oldu, Sen ise konuk ağırlayanların en hayırlısısın. Yeri onun iki yanından uzaklaştır, ruhu için gök kapılarını aç, onu katından güzel bir kabul ile kabul et ve sorgular esnasında sözünü sabit kıl.”
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن عُثْمَان بن عَفَّان ﵁ قَالَ: مر
Ebû Dâvûd, el-Hâkim ve el-Beyhakî'nin Osmân b. Affân (radıyallâhu anh)'dan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: [Resûlullah] uğradı...
رَسُول الله ﷺ بِجنَازَة عِنْد قَبره وَصَاحبه يدْفن فَقَالَ: اسْتَغْفرُوا لأخيكم واسألوا لَهُ التثبيت فَإِنَّهُ الْآن يُسْأل
Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem), kabri başında arkadaşı defnedilmekte olan bir cenazeye [uğradı] ve şöyle buyurdu: “Kardeşiniz için bağışlanma dileyin ve onun için sebat isteyin; zira o şu anda sorgulanmaktadır.”