وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {إِذْ يَسْتَمِعُون إِلَيْك} قَالَ: عتبَة وَشَيْبَة ابْنا ربيعَة والوليد بن الْمُغيرَة وَالْعَاص بن وَائِل
İbn Merdeveyh, {إِذْ يَسْتَمِعُون إِلَيْك} “Seni dinlerlerken” ayeti hakkında İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan nakletti; o: "[Bunlar] Utbe ve Şeybe -Rabîa'nın iki oğlu-, Velîd b. el-Mugîre ve el-Âs b. Vâil'dir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {إِذْ يَسْتَمِعُون إِلَيْك} قَالَ: هِيَ فِي مثل الْوَلِيد بن الْمُغيرَة وَمن مَعَه فِي دَار الندوة وَفِي قَوْله: {فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلا} قَالَ: مخرجا يخرجهم من الْأَمْثَال الَّتِي ضربوا لَك الْوَلِيد بن الْمُغيرَة وَأَصْحَابه
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {إِذْ يَسْتَمِعُون إِلَيْك} “Seni dinlerlerken” ayeti hakkında Mücâhid radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Bu, Velîd b. el-Mugîre ve Dârü'n-Nedve'de onunla beraber olanlar gibileri hakkındadır." {فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلا} “Artık hiçbir yol bulamazlar” ayeti hakkında ise: "Velîd b. el-Mugîre ve arkadaşları, senin hakkında getirdikleri o misallerden kendilerini çıkaracak bir çıkış yolu [bulamazlar]" dedi.
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن الزُّهْرِيّ ﵁ قَالَ:
İbn İshâk ve ed-Delâil'de Beyhakî, Zührî radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi:
حدثت أَن أَبَا جهل وَأَبا سُفْيَان والأخنس بن شريق خَرجُوا لَيْلَة يَسْتَمِعُون من رَسُول الله ﷺ وَهُوَ يُصَلِّي بِاللَّيْلِ فِي بَيته فَأخذ كل رجل مِنْهُم مَجْلِسا يستمع فِيهِ وكل لَا يعلم بمَكَان صَاحبه فَبَاتُوا يَسْتَمِعُون لَهُ حَتَّى إِذا طلع الْفجْر تفَرقُوا فَجمعتهمْ الطَّرِيق فتلاوموا فَقَالَ بَعضهم لبَعض: لَا تعودوا فَلَو رآكم بعض سفائكم لأوقعتم فِي نَفسه شَيْئا ثمَّ انصرفوا حَتَّى إِذا كَانَ اللَّيْلَة الثَّانِيَة عَاد كل رجل مِنْهُم إِلَى مَجْلِسه فَبَاتُوا يَسْتَمِعُون لَهُ حَتَّى طلع الْفجْر تفَرقُوا فَجمعتهمْ الطَّرِيق فَقَالَ بَعضهم لبَعض: مثل مَا قَالُوا أول مرّة ثمَّ انصرفوا حَتَّى إِذا كَانَت اللَّيْلَة الثَّالِثَة أَخذ كل وَاحِد مِنْهُم مَجْلِسه فَبَاتُوا يَسْتَمِعُون لَهُ حَتَّى إِذا طلع الْفجْر تفَرقُوا فَجمعتهمْ الطَّرِيق فَقَالَ بَعضهم لبَعض: لَا نَبْرَح حَتَّى نتعاهد لَا نعود فتعاهدوا على ذَلِك ثمَّ تفَرقُوا فَلَمَّا أصبح الْأَخْنَس أَتَى أَبَا سُفْيَان فِي بَيته فَقَالَ: أَخْبرنِي عَن رَأْيك فِيمَا سَمِعت من مُحَمَّد
Bana anlatıldığına göre; Ebû Cehil, Ebû Süfyân ve Ahnes b. Şerîk, bir gece Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem evinde gece namazı kılarken onu dinlemek üzere çıktılar. Her biri dinlemek için bir yere oturdu ve hiçbiri diğerinin yerini bilmiyordu. Fecir doğana kadar onu dinleyerek gecelediler. Fecir doğunca ayrıldılar ve yolda karşılaştılar; birbirlerini kınadılar. Birbirlerine: "Bir daha yapmayın! Şayet beyinsizlerinizden biri sizi görürse, onun kalbine [şüphe] düşürürsünüz" dediler. Sonra ayrılıp gittiler. İkinci gece olunca, her biri yine yerine döndü ve fecir doğana kadar onu dinlediler. Fecir doğunca ayrıldılar ve yolda karşılaştılar. Birbirlerine ilk defasında söylediklerinin benzerini söylediler. Sonra ayrılıp gittiler. Üçüncü gece olunca, her biri yerine oturdu ve fecir doğana kadar onu dinlediler. Fecir doğunca ayrıldılar ve yolda karşılaştılar. Birbirlerine: "Bir daha dönmeyeceğimize dair birbirimize söz vermedikçe buradan ayrılmayalım" dediler ve bunun üzerine sözleştiler; sonra ayrıldılar. Sabah olunca Ahnes, evinde Ebû Süfyân'a geldi ve: "Muhammed'den dinlediklerin hakkındaki görüşünü bana söyle" dedi.
قَالَ: وَالله لقد سَمِعت أَشْيَاء أعرفهَا وَأعرف مَا يُرَاد بهَا وَسمعت أَشْيَاء مَا عرفت مَعْنَاهَا وَلَا مَا يُرَاد بهَا
[Ebû Süfyân]: "Vallahi, bildiğim ve ne kastedildiğini anladığım şeyler işittim; anlamını ve ne kastedildiğini bilmediğim şeyler de işittim" dedi.
قَالَ الْأَخْنَس: وَأَنا وَالَّذِي حَلَفت بِهِ
Ahnes: "Yemin ettiğin zata andolsun ki ben de [öyleyim]!" dedi.
ثمَّ خرج من عِنْده حَتَّى أَتَى أَبَا جهل فَقَالَ: مَا رَأْيك فِيمَا سَمِعت من مُحَمَّد قَالَ: مَاذَا سَمِعت تنازعنا نَحن وَبَنُو عبد منَاف فِي الشّرف أطعموا فأطعمنا وحملوا فحملنا وأعطوا فأعطينا حَتَّى إِذا تجاثينا على الركب وَكُنَّا كفرسي رهان
Sonra onun yanından çıkıp Ebû Cehil'e geldi ve: "Muhammed'den dinlediklerin hakkındaki görüşün nedir?" dedi. [Ebû Cehil]: "Ne mi işittim? Biz ve Abdümenâfoğulları şeref konusunda çekiştik; onlar yedirdi biz de yedirdik, onlar [yük] yüklendi biz de yüklendik, onlar verdi biz de verdik. Nihayet diz dize gelip yarış atları gibi olduğumuzda..."
قَالُوا: منا نَبِي يَأْتِيهِ الْوَحْي من السَّمَاء فَمَتَى ندرك هَذِه وَالله لَا نؤمن بِهِ أبدا وَلَا نصدقه فَقَامَ عَنهُ الْأَخْنَس وَتَركه وَالله أعلم
"...onlar: 'Aramızda gökten kendisine vahiy gelen bir peygamber var' dediler. Biz buna ne zaman erişebiliriz ki? Vallahi ona asla inanmayız ve onu asla doğrulamayız!" dedi. Bunun üzerine Ahnes kalkıp onu terk etti. En doğrusunu Allah bilir.
الْآيَة ٤٩ - ٥١
49 - 51. Ayetler
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {ورفاتاً} قَالَ غباراً
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {ورفاتاً} “ve ufalanmış kırıntı” ayeti hakkında İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan nakletti; o: "Toz toprak" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد رَضِي
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid radı-
الله عَنهُ فِي قَوْله: {ورفاتاً} قَالَ: تُرَابا
-yallâhu anh'tan {ورفاتاً} “ve ufalanmış kırıntı” ayeti hakkında nakletti; o: "Toprak" dedi.
وَفِي قَوْله: {قل كونُوا حِجَارَة أَو حديداً} قَالَ: مَا شِئْتُم فكونوا فسيعيدكم الله كَمَا أَنْتُم
{قل كونُوا حِجَارَة أَو حديداً} “De ki: İster taş olun, ister demir!” ayeti hakkında ise şöyle dedi: "Ne dilerseniz o olun, Allah sizi olduğunuz gibi yeniden diriltecektir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر ﵄ فِي قَوْله: {أَو خلقا مِمَّا يكبر فِي صدوركم} قَالَ: الْمَوْت
İbn Ebî Şeybe, Zevâidü'z-Zühd'de Abdullah b. Ahmed, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {أَو خلقا مِمَّا يكبر فِي صدوركم} “Yahut gönlünüzde büyüyen başka bir yaratık [olun]!” ayeti hakkında İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan nakletti; o: "[O yaratık] ölümdür" dedi.
قَالَ: لَو كُنْتُم موتى لأحييتكم
[Allah]: "Ölü olsanız bile sizi mutlaka diriltirim" [buyurmaktadır] dedi.
وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن جرير وَالْحَاكِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {أَو خلقا مِمَّا يكبر فِي صدوركم} قَالَ: الْمَوْت
Zevâidü'z-Zühd'de Abdullah b. Ahmed, İbn Cerîr ve el-Hâkim, {أَو خلقا مِمَّا يكبر فِي صدوركم} “Yahut gönlünüzde büyüyen başka bir yaratık [olun]!” ayeti hakkında İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan nakletti; o: "[O yaratık] ölümdür" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن الْحسن ﵁ مثله
el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh, Hasan [el-Basrî] radıyallâhu anh'tan benzerini nakletti.
وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله: {أَو خلقا مِمَّا يكبر فِي صدوركم} قَالَ: هُوَ الْمَوْت لَيْسَ شَيْء أكبر فِي نفس ابْن آدم من الْمَوْت فكونوا الْمَوْت ان اسْتَطَعْتُم فَإِن الْمَوْت سيموت
Zevâidü'z-Zühd'de Abdullah b. Ahmed, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, {أَو خلقا مِمَّا يكبر فِي صدوركم} “Yahut gönlünüzde büyüyen başka bir yaratık [olun]!” ayeti hakkında Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "O ölümdür. Âdemoğlunun nefsinde ölümden daha büyük hiçbir şey yoktur. Gücünüz yetiyorsa ölüm olun; muhakkak ki ölüm de ölecektir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {فسينغضون إِلَيْك رؤوسهم} قَالَ: يحركون رؤوسهم استهزاء برَسُول الله ﷺ
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {فسينغضون إِلَيْك رؤوسهم} “Sana başlarını sallayacaklar” ayeti hakkında İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan nakletti; o: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile alay ederek başlarını oynatırlar" dedi.
وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله تَعَالَى: {فسينغضون إِلَيْك رؤوسهم} قَالَ: يحركون رؤوسهم استهزاء برَسُول الله ﷺ
et-Tastî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan nakletti ki Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana Yüce Allah'ın: {فسينغضون إِلَيْك رؤوسهم} “Sana başlarını sallayacaklar” kavlini haber ver" dedi. O da: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile alay ederek başlarını oynatırlar" dedi.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم
[Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" dedi. [İbn Abbâs]: "Evet" dedi.
أما سَمِعت قَول الشَّاعِر وَهُوَ يَقُول: اتنغض لي بوم الفخار وَقد ترى خيولاً عَلَيْهَا كالأسود ضواريا وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {وَيَقُولُونَ مَتى هُوَ} قَالَ: الْإِعَادَة وَالله تَعَالَى أعلم
"Şairin şöyle dediğini işitmedin mi: 'Övünme gününde bana başını mı sallıyorsun; oysa üzerinde yırtıcı aslanlar gibi [süvarilerin bulunduğu] atları görüyorsun!'" İbnü'l-Münzir, {وَيَقُولُونَ مَتى هُوَ} “Ve: 'O ne zaman?' derler” ayeti hakkında Mücâhid radıyallâhu anh'tan nakletti; o: "[Yani] yeniden diriliş [ne zaman?]" dedi. En doğrusunu Yüce Allah bilir.
الْآيَة ٥٣
53. Ayet
أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {فتستجيبون بِحَمْدِهِ} قَالَ بأَمْره
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Ali tarikiyle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {فتستجيبون بِحَمْدِهِ} “Siz de O'na hamdederek çağrısına uyarsınız” ayeti hakkında: "O'nun emriyle [uyarsınız]" dediğini nakletti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله: {فتستجيبون بِحَمْدِهِ} قَالَ: يخرجُون من قُبُورهم وهم يَقُولُونَ: سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِك
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {فتستجيبون بِحَمْدِهِ} “Siz de O'na hamdederek çağrısına uyarsınız” ayeti hakkında Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan nakletti; o: "Kabirlerinden: 'Sübhâneke Allâhümme ve bi-hamdik (Allah'ım! Seni hamdinle tesbih ederiz)' diyerek çıkarlar" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {يَوْم يدعوكم فتستجيبون بِحَمْدِهِ} أَي بمعرفته وطاعته {وتظنون إِن لبثتم إِلَّا قَلِيلا} أَي فِي الدُّنْيَا تحاقرت الْأَعْمَار فِي أنفسهم وَقلت حِين عاينوا يَوْم الْقِيَامَة
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, {يَوْم يدعوكم فتستجيبون بِحَمْدِهِ} “Sizi çağıracağı gün, O'na hamdederek çağrısına uyarsınız” ayeti hakkında Katâde radıyallâhu anh'tan nakletti; yani O'nu bilerek ve O'na itaat ederek. {وتظنون إِن لبثتم إِلَّا قَلِيلا} “Ve pek az kaldığınızı sanırsınız” ayeti hakkında ise: Yani dünyada [pek az kaldığınızı sanırsınız]; kıyamet gününü bizzat gördüklerinde ömürler kendi nefislerinde küçülür ve azalır.
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو يعلى وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَيْسَ على أهل لَا إِلَه إِلَّا الله وَحْشَة فِي قُبُورهم وَلَا فِي منشرهم وَكَأَنِّي بِأَهْل لَا إِلَه إِلَّا الله يَنْفضونَ التُّرَاب عَن رؤوسهم وَيَقُولُونَ الْحَمد لله الَّذِي أذهب عَنَّا عَنَّا الْحزن
el-Hakîm et-Tirmizî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, İbn Merdeveyh, Ebû Ya'lâ ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: "Lâ ilâhe illallâh ehline kabirlerinde de, diriltilip toplandıklarında da bir dehşet/korku yoktur. Lâ ilâhe illallâh ehlini başlarından toprağı silkerken ve 'Bizden üzüntüyü gideren Allah'a hamdolsun' derlerken görür gibiyim."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أنس بن مَالك ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَيْسَ على أهل لَا إِلَه إِلَّا الله وَحْشَة عِنْد الْمَوْت وَلَا فِي الْقُبُور وَلَا فِي الْحَشْر كَأَنِّي بِأَهْل لَا إِلَه إِلَّا الله قد خَرجُوا من قُبُورهم يَنْفضونَ رؤوسهم من التُّرَاب يَقُولُونَ الْحَمد الله الَّذِي أذهب عَنَّا الْحزن
İbn Merdeveyh, Enes b. Mâlik radıyallâhu anh'tan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu nakletti: "Lâ ilâhe illallâh ehline ölüm anında da, kabirlerde de, haşirde de bir dehşet/korku yoktur. Lâ ilâhe illallâh ehlini kabirlerinden çıkmış, başlarındaki toprağı silkerken ve 'Bizden üzüntüyü gideren Allah'a hamdolsun' derlerken görür gibiyim."
وَأخرج الْخَطِيب فِي التَّارِيخ عَن مُوسَى بن هرون الْحمال قَالَ حَدثنَا مُحَمَّد بن أَحْمد بن إِبْرَاهِيم الْموصِلِي ﵁ قَالَ: رَأَيْت النَّبِي ﷺ فِي النّوم فَقلت: يَا رَسُول الله إِن يحيى الْحمانِي حَدثنَا عَن عبد الرَّحْمَن بن زيد بن أسلم عَن أَبِيه عَن ابْن عمر عَنْك صلى الله عَلَيْك أَنَّك قلت لَيْسَ على أهل لَا إِلَه إِلَّا الله وَحْشَة فِي قُبُورهم وَلَا فِي منشرهم وَكَأَنِّي بلأهل لَا إِلَه إِلَّا الله يَنْفضونَ التُّرَاب عَن رؤوسهم وَيَقُولُونَ الْحَمد لله الَّذِي أذهب عَنَّا الْحزن
Hatîb, et-Târîh'te Mûsâ b. Hârûn el-Hammâl'dan nakletti; o dedi ki: Bize Muhammed b. Ahmed b. İbrâhîm el-Mavsılî radıyallâhu anh rivayet edip dedi ki: "Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'i rüyada gördüm ve: 'Ey Allah'ın Resûlü! Yahyâ el-Himmânî bize Abdurrahman b. Zeyd b. Eslem'den, o babasından, o İbn Ömer'den, o da senden -Allah sana salât eylesin- senin: «Lâ ilâhe illallâh ehline kabirlerinde de, diriltilip toplandıklarında da bir dehşet/korku yoktur. Lâ ilâhe illallâh ehlini başlarından toprağı silkerken ve 'Bizden üzüntüyü gideren Allah'a hamdolsun' derlerken görür gibiyim» buyurduğunu rivayet etti' dedim."
فَقَالَ: صدق الْحمانِي
Bunun üzerine: "Himmânî doğru söylemiş" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن سِيرِين ﵁ فِي قَوْله: {وَقل لعبادي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أحسن} قَالَ: لَا إِلَه إِلَّا الله
İbn Ebî Hâtim, {وَقل لعبادي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أحسن} “Kullarıma söyle: En güzel olanı söylesinler” ayeti hakkında İbn Sîrîn radıyallâhu anh'tan nakletti; o: "[O söz] Lâ ilâhe illallâh'tır" dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله: {وَقل لعبادي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أحسن} قَالَ: يعفوا عَن السَّيئَة
İbnü'l-Münzir, {وَقل لعبادي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أحسن} “Kullarıma söyle: En güzel olanı söylesinler” ayeti hakkında İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan nakletti; o: "Kötülüğü bağışlasınlar [demektir]" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن فِي قَوْله: {وَقل لعبادي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أحسن} قَالَ: لَا يَقُول لَهُ مثل مَا يَقُول بل يَقُول لَهُ: يَرْحَمك الله يغْفر الله لَك
İbn Cerîr, {وَقل لعبادي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أحسن} “Kullarıma söyle: En güzel olanı söylesinler” ayeti hakkında Hasan [el-Basrî]'den nakletti; o şöyle dedi: "[Kişi muhatabına] onun söylediği gibi söylemesin, bilakis ona: 'Allah sana merhamet etsin, Allah seni bağışlasın' desin."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: نَزغ الشَّيْطَان تحريشه
İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan nakletti; o: "Şeytanın fitne çıkarması (nezğ), arayı bozup kışkırtmasıdır" dedi.
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا يشيرن أحدكُم إِلَى أَخِيه بِالسِّلَاحِ فَإِنَّهُ لَا يدْرِي أحدكُم لَعَلَّ الشَّيْطَان ينزغ فِي يَده فَيَقَع فِي حُفْرَة من نَار
Buhârî ve Müslim, Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'tan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu nakletti: "Hiçbiriniz din kardeşine silahla işaret etmesin. Çünkü o bilmez ki, belki şeytan elini saptırır da cehennemden bir çukura yuvarlanıverir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {إِن الشَّيْطَان كَانَ للْإنْسَان عدوّاً مُبينًا} قَالَ: عادوه فَإِنَّهُ يحِق على كل مُسلم عداوته وعداوته أَن تعاديه بِطَاعَة الله
İbn Ebî Hâtim, {إِن الشَّيْطَان كَانَ للْإنْسَان عدوّاً مُبينًا} “Şüphesiz şeytan insanın apaçık bir düşmanıdır” ayeti hakkında Katâde'den nakletti; o şöyle dedi: "Ona düşman olun; zira her Müslümana ona düşman olmak ve ona düşmanlığını Allah'a itaat ederek göstermek vaciptir."
الْآيَة ٥٤
54. Ayet
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {ربكُم أعلم بكم إِن يَشَأْ يَرْحَمكُمْ} قَالَ: فتؤمنوا وَإِن يَشَأْ يعذبكم فتموتوا على الشّرك كَمَا أَنْتُم
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, {ربكُم أعلم بكم إِن يَشَأْ يَرْحَمكُمْ} “Rabbiniz sizi daha iyi bilir. Dilerse size merhamet eder...” ayeti hakkında İbn Cüreyc'den nakletti; o şöyle dedi: "[Dilerse size merhamet eder] de iman edersiniz; dilerse size azap eder de olduğunuz gibi şirk üzere ölürsünüz."
الْآيَة ٥٥
55. Ayet
أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وَلَقَد فضلنَا بعض النَّبِيين على بعض} قَالَ: اتخذ الله إِبْرَاهِيم خَلِيلًا وكلم مُوسَى تكليماً وَجعل عِيسَى كَمثل آدم خلقه من تُرَاب ثمَّ قَالَ لَهُ كن فَكَانَ وَهُوَ عبد الله وَرَسُوله من كلمة الله وروحه وَآتى سُلَيْمَان ملكا عَظِيما لَا يَنْبَغِي لأحد من بعده وَآتى دَاوُد زبورا وَغفر لمُحَمد ﷺ مَا تقدم من ذَنبه وَمَا تَأَخّر
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, {وَلَقَد فضلنَا بعض النَّبِيين على بعض} “Andolsun biz, peygamberlerin kimini kimine üstün kıldık” ayeti hakkında Katâde'den nakletti; o şöyle dedi: "Allah, İbrâhîm'i dost edindi; Mûsâ ile bizzat konuştu; Îsâ'yı Âdem'in misali gibi kıldı, onu topraktan yarattı, sonra ona 'Ol!' dedi, o da hemen oluverdi; o Allah'ın kulu, Resûlü, kelimesi ve O'ndan bir ruhtur. Süleyman'a kendisinden sonra hiç kimseye nasip olmayacak büyük bir hükümranlık verdi; Dâvûd'a Zebûr'u verdi; Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ise geçmiş ve gelecek günahlarını bağışladı."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله: {وَلَقَد فضلنَا بعض النَّبِيين على بعض} قَالَ: كلم الله مُوسَى وَأرْسل مُحَمَّدًا إِلَى النَّاس كَافَّة
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, {وَلَقَد فضلنَا بعض النَّبِيين على بعض} “Andolsun biz, peygamberlerin kimini kimine üstün kıldık” ayeti hakkında İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan nakletti; o: "Allah, Mûsâ ile konuştu ve Muhammed'i bütün insanlara gönderdi" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {وآتينا دَاوُد زبوراً} قَالَ: كُنَّا نُحدث أَنه دُعَاء علمه دَاوُد وتحميد أَو تمجيد الله ﷿ لَيْسَ فِيهِ حَلَال وَلَا حرَام وَلَا فَرَائض وَلَا حُدُود
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, {وآتينا دَاوُد زبوراً} “Dâvûd'a da Zebûr'u verdik” ayeti hakkında Katâde radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Bize anlatıldığına göre o; Dâvûd'a öğretilen bir dua ve Aziz ve Celil olan Allah'ı bir hamd veya temcîd (yüceltme) idi; onda helal, haram, farzlar ve had cezaları yoktu."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع بن أنس ﵁ قَالَ: الزبُور ثَنَاء على الله وَدُعَاء وتسبيح
İbn Ebî Hâtim, Rebî' b. Enes radıyallâhu anh'tan nakletti; o: "Zebûr; Allah'a övgü, dua ve tesbihtir" dedi.
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن عبد الرَّحْمَن بن مرْدَوَيْه قَالَ: فِي زبور آل دَاوُد ثَلَاثَة أحرف: طُوبَى لرجل لَا يسْلك سَبِيل الْخَطَّائِينَ وطوبى لمن لم يأتمر بِأَمْر الظَّالِمين وطوبى من لم يُجَالس البطالين
ez-Zühd'de Ahmed, Abdurrahman b. Merdeveyh'ten nakletti; o şöyle dedi: "Âl-i Dâvûd'un Zebûr'unda üç harf (cümle) vardır: Günahkârların yoluna girmeyen adama ne mutlu! Zâlimlerin emrine uymayan kimseye ne mutlu! Boş gezenlerle oturup kalkmayan kimseye ne mutlu!"
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ قَالَ: فِي أول شَيْء من مَزَامِير دَاوُد ﵇: طُوبَى لرجل لَا يسْلك طَرِيق الْخَطَّائِينَ وَلم يُجَالس البطالين ويستقيم على عبَادَة ربه ﷿ فَمثله كَمثل شَجَرَة نابتة على ساقية لَا يزَال فِيهَا المَاء يفضل ثَمَرهَا فِي زمَان الثِّمَار وَلَا تزَال خضراء فِي غير زمَان الثِّمَار
ez-Zühd'de Ahmed, Vehb b. Münebbih radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Dâvûd aleyhisselâm'ın Mezmûrlar'ının ilk kısmında [şöyle yazılıdır]: 'Günahkârların yoluna girmeyen, boş gezenlerle oturup kalkmayan ve Rabbi azze ve celle'ye kullukta dosdoğru olan adama ne mutlu! Onun misali, içinde suyun eksilmediği bir su arkı başında biten bir ağacın misali gibidir; meyve zamanında meyvesi bollaşır, meyve zamanı dışında da daima yeşil kalır.'"
وَأخرج أَحْمد عَن مَالك بن دِينَار ﵁ قَالَ: قَرَأت فِي بعض زبور دَاوُد ﵇ تساقطت الْقرى وأبطل ذكرهم وَأَنا دَائِم الدَّهْر مقْعد كرْسِي للْقَضَاء
Ahmed, Mâlik b. Dînâr radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Dâvûd aleyhisselâm'ın Zebûr'unun bir kısmında [şöyle] okudum: 'Şehirler/köyler yerle bir oldu, anılışları silinip gitti; Ben ise ebediyen baki olanım, hüküm vermek için kürsüm kurulmuştur.'"
وَأخرج أَحْمد عَن وهب ﵁ قَالَ: وجدت فِي كتاب دَاوُد ﵇ إِن الله ﵎ يَقُول: بعزتي وَجَلَالِي إِنَّه من أهان لي وليا فقد بارزني بالمحاربة وَمَا ترددت عَن شَيْء أُرِيد ترددي عَن موت الْمُؤمن قد علمت أَنه يكره الْمَوْت وَلَا بُد لَهُ مِنْهُ وَأَنا أكره أَن أسوءه قَالَ: وقرأت فِي كتاب آخر: ان الله ﵎ يَقُول: كفاني لعبدي مَالا إِذا كَانَ عَبدِي فِي طَاعَتي أَعْطيته قبل أَن يسألني واستجبت لَهُ من قبل أَن يدعوني فَإِنِّي أعلم بحاجته الَّتِي ترفق بِهِ من نَفسه قَالَ: وقرأت فِي كتاب آخر: إِن الله ﷿ يَقُول: بعزتي إِنَّه من اعْتصمَ بِي وَإِن كادته السَّمَوَات بِمن فِيهِنَّ والأرضون بِمن فِيهِنَّ فَإِنِّي أجعَل لَهُ من بَين ذَلِك مخرجا وَمن لم يعتصمني بِي فَإِنِّي أقطع يَدَيْهِ من أَسبَاب السَّمَاء وأخسف بِهِ من تَحت قَدَمَيْهِ الأَرْض فأجعله فِي الْهَوَاء ثمَّ أكله إِلَى نَفسه
Ahmed, Vehb radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Dâvûd aleyhisselâm'ın Kitabı'nda [şunu] buldum: 'Allah Teâlâ şöyle buyuruyor: İzzetim ve celâlime andolsun ki, Benim bir dostumu hor gören kimse, Bana karşı apaçık savaş açmış demektir. Müminin ölümünde tereddüt ettiğim kadar yapmak istediğim hiçbir şeyde tereddüt etmedim; zira onun ölümü istemediğini bilirim, oysa bundan kaçışı da yoktur, fakat Ben de onu üzmekten hoşlanmam.' Dedi ki: Başka bir kitapta da şöyle okudum: 'Allah Teâlâ şöyle buyuruyor: Kulum Benim itaatimde olduğu zaman rızık olarak Ben ona yeterim; o Benden istemeden önce Ben ona veririm ve o Bana dua etmeden önce Ben ona icabet ederim. Zira Ben onun kendisine fayda verecek ihtiyacını kendisinden daha iyi bilirim.' Dedi ki: Başka bir kitapta da şöyle okudum: 'Allah azze ve celle şöyle buyuruyor: İzzetime andolsun ki, gökler ve içindekiler, yerler ve içindekiler ona tuzak kursalar bile Bana sığınan kimseye, bütün bunların arasından mutlaka bir çıkış yolu yaratırım. Bana sığınmayan kimsenin ise göğün sebeplerine uzanan ellerini keser, ayaklarının altındaki yeri batırır, onu boşlukta bırakır, sonra da onu kendi nefsine terk ederim.'"
وَأخرج أَحْمد عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ قَالَ: فِي حِكْمَة آل دَاوُد وَحقّ على الْعَاقِل أَن لَا يشْتَغل عَن أَربع سَاعَات: سَاعَة يُنَاجِي ربه وَسَاعَة يُحَاسب
Ahmed, Vehb b. Münebbih radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Âl-i Dâvûd'un hikmetinde [şöyle denmiştir]: Akıl sahibine, dört vakitten gafil olmamak yakışır: Rabbine yalvarıp münacatta bulunduğu bir vakit, [ve]"
فِيهَا نَفسه وَسَاعَة يُفْضِي فِيهَا إِلَى اخوانه الَّذين يخبرونه بعيوبه ويصدقونه عَن نَفسه وَسَاعَة يخلي بَين نَفسه وَبَين لذاتها فِيمَا يحل ويجمل فَإِنَّهُ هَذِه السَّاعَات: عون على هَذِه السَّاعَات وَإِجْمَاع للقلوب وَحقّ على الْعَاقِل أَن يكون عَارِفًا بِزَمَانِهِ حَافِظًا لِلِسَانِهِ مُقبلا على شَأْنه وَحقّ على الْعَاقِل أَن لَا يظعن إِلَّا فِي احدى ثَلَاث: زَاد لِمَعَاد أَو مرمة لِمَعَاش أَو لَذَّة فِي غير محرم
"...kendini hesaba çektiği bir vakit, kusurlarını kendisine haber veren ve kendi hakkında ona dürüst davranan kardeşleriyle baş başa kaldığı bir vakit, helal ve güzel olan şeylerde nefsiyle lezzetleri arasını serbest bıraktığı bir vakit. Şüphesiz bu vakitler, diğer vakitler için bir yardımcı ve kalplerin toparlanması [için bir vesiledir]. Akıl sahibine yakışan; zamanını tanıması, diline sahip çıkması ve kendi işine yönelmesidir. Yine akıl sahibine yakışan; ancak şu üç şeyden biri için yolculuğa çıkmasıdır: Ahiret için bir azık, geçim için bir düzeltme yahut haram olmayan bir lezzet."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد عَن خَالِد الربعِي ﵁ قَالَ: وجدت فَاتِحَة الزبُور الَّذِي يُقَال لَهُ: زبور دَاوُد ﵇ أَن رَأس الْحِكْمَة خشيَة الله تَعَالَى
İbn Ebî Şeybe ve Ahmed, Hâlid er-Rabaî radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Dâvûd aleyhisselâm'ın Zebûr'u diye anılan Zebûr'un başlangıcında; hikmetin başının Allah Teâlâ korkusu olduğunu buldum."
وَأخرج أَحْمد عَن أَيُّوب الفلسطيني ﵁ قَالَ: مَكْتُوب فِي مَزَامِير دَاوُد ﵇ أَتَدْرِي لمن أَغفر قَالَ: لمن يَا رب قَالَ: للَّذي إِذا أذْنب ذَنبا ارتعدت لذَلِك مفاصله فَذَلِك الَّذِي آمُر ملائكتي أَن لَا يكتبوا عَلَيْهِ ذَلِك الذَّنب
Ahmed, Eyyûb el-Filistînî radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Dâvûd aleyhisselâm'ın Mezmurlar'ında [şöyle] yazılıdır: 'Kimi bağışlayacağımı bilir misin?' [Dâvûd]: 'Kimi ey Rabbim?' dedi. [Allah Teâlâ]: 'Bir günah işlediğinde bundan dolayı eklemleri titreyen kimseyi. İşte o kimse için meleklerime o günahı aleyhine yazmamalarını emrederim' [buyurdu]."
وَأخرج أَحْمد عَن مَالك بن دِينَار ﵁ قَالَ: مَكْتُوب فِي الزبُور بطلت الامانة وَالرجل مَعَ صَاحبه بشفتين مختلفتين يهْلك الله ﷿ كل ذِي شفين مختلفتين
Ahmed, Mâlik b. Dînâr radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Zebûr'da [şöyle] yazılıdır: Güvenilirlik yok oldu; kişi arkadaşına iki farklı dudakla yaklaşmaktadır. Allah azze ve celle iki farklı dudak sahibi olan herkesi helak eder."
قَالَ: ومكتوب فِي الزبُور بِنَار الْمُنَافِق تحترق الْمَدِينَة
Dedi ki: "Zebûr'da şöyle de yazılıdır: Münafığın ateşiyle şehir yanar."
وَأخرج أَحْمد عَن مَالك بن دِينَار ﵁ قَالَ: مَكْتُوب فِي الزبُور - وَهُوَ أول الزبُور - طُوبَى لمن لم يسْلك سَبِيل الْأَئِمَّة وَلم يُجَالس الْخَطَّائِينَ وَلم يفِيء فِي هم الْمُسْتَهْزِئِينَ وَلَكِن همه سنة الله ﷿ وَإِيَّاهَا يتَعَلَّم بِاللَّيْلِ وَالنَّهَار مثله مثل شَجَرَة تنْبت على شط تؤتي ثَمَرَتهَا فِي حينها وَلَا يَتَنَاثَر من وَرقهَا شَيْء وكل عمل بأَمْري لَيْسَ ذَلِك مثل عمل الْمُنَافِقين
Ahmed, Mâlik b. Dînâr radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Zebûr'da -ki bu Zebûr'un başlangıcıdır- [şöyle] yazılıdır: Ne mutlu [kötü] önderlerin yoluna girmeyen, günahkârlarla oturup kalkmayan ve alay edenlerin derdine ortak olmayan kimseye! Aksine onun derdi Allah azze ve celle'nin sünnetidir ve gece gündüz onu öğrenir. Onun durumu, kıyıda biten, vaktinde meyvesini veren ve yaprağından hiçbir şey dökülmeyen bir ağaç gibidir. Benim emrimle yapılan her amel [böyledir], münafıkların ameli gibi değildir."
وَأخرج أَحْمد عَن مَالك بن دِينَار ﵁ قَالَ: قَرَأت فِي الزبُور بكبر الْمُنَافِق يَحْتَرِق الْمِسْكِين
Ahmed, Mâlik b. Dînâr radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Zebûr'da şöyle okudum: Münafığın kibri yüzünden yoksul kimse yanar."
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ قَالَ: قَرَأت فِي آخر زبور دَاوُد ﵊ ثَلَاثِينَ سطراً يَا دَاوُد هَل تَدْرِي أَي الْمُؤمنِينَ أحب إِلَيّ أَن أطيل حَيَاته الَّذِي قَالَ لَا إِلَه إِلَّا الله أقشعر جلده وَإِنِّي أكره لذَلِك الْمَوْت كَمَا تكره الوالدة لولدها وَلَا بُد لَهُ مِنْهُ إِنِّي أُرِيد
el-Hakîm et-Tirmizî Nevâdiru'l-Usûl'de Vehb b. Münebbih radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Dâvûd aleyhisselâm'ın Zebûr'unun sonunda otuz satır okudum: 'Ey Dâvûd! Ömrünü uzatmayı en çok sevdiğim müminin kim olduğunu bilir misin? O, 'Lâ ilâhe illallâh' dediğinde derisi ürperen kimsedir. Şüphesiz bir annenin evladı için ölümü istemediği gibi Ben de onun için ölümü istemem; fakat bundan onun için kaçış da yoktur. Ben onu..."
أَن أسره فِي دَار سوى هَذِه الدَّار فَإِن نعيمها بلَاء ورخاءها شدَّة فِيهَا عَدو لَا يألوهم خبالاً يجْرِي مِنْهُ مجْرى الدَّم من أجل ذَلِك عجلت أوليائي إِلَى الْجنَّة
"...bu dünyadan başka bir yurtta sevindirmek isterim. Zira bu dünyanın nimeti bir bela, ferahlığı bir sıkıntıdır; orada onlara fenalık yapmaktan geri durmayan ve [insanın] kanının dolaştığı gibi dolaşan bir düşman vardır. İşte bundan dolayı dostlarımı cennete aceleyle alırım.'"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مَالك بن المغول قَالَ: فِي زبور دَاوُد مَكْتُوب إِنِّي أَنا الله لَا إِلَه إِلَّا أَنا ملك الْمُلُوك قُلُوب الْمُلُوك بيَدي فأيما قوم كَانُوا على طَاعَة جعلت الْمُلُوك عَلَيْهِم رَحْمَة وَأَيّمَا قوم كَانُوا على مَعْصِيّة جعلت الْمُلُوك عَلَيْهِم نقمة لَا تشْغَلُوا أَنفسكُم بِسَبَب الْمُلُوك وَلَا تتوبوا إِلَيْهِم تُوبُوا إليَّ أعطف قُلُوبكُمْ عَلَيْكُم
İbn Ebî Şeybe, Mâlik b. Mığvel'den nakletti: "Dâvûd'un Zebûr'unda [şöyle] yazılıdır: 'Şüphesiz Ben Allah'ım, Benden başka hiçbir ilah yoktur; hükümdarların hükümdarıyım, hükümdarların kalpleri Benim elimdedir. Hangi topluluk [Bana] itaatte bulunursa, hükümdarları onlara bir rahmet kılarım; hangi topluluk da [Bana] isyanda bulunursa, hükümdarları onlara bir ceza kılarım. Kendinizi hükümdarlar sebebiyle meşgul etmeyin ve onlara yönelmeyin; Bana tevbe edip yönelin ki, kalplerini size karşı merhametli kılayım.'"
الْآيَة ٥٦ - ٥٧
Ayet 56 - 57
أخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن ابْن مَسْعُود ﵁ فِي قَوْله: {قل ادعوا الَّذين زعمتم من دونه فَلَا يملكُونَ كشف الضّر عَنْكُم وَلَا تحويلاً} قَالَ: كَانَ نفر من الْإِنْس يعْبدُونَ نَفرا من الْجِنّ فَأسلم النَّفر من الْجِنّ وَتمسك الإنسيون بعبادتهم فَأنْزل الله {أُولَئِكَ الَّذين يدعونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبهم الْوَسِيلَة} كِلَاهُمَا بِالْيَاءِ
Abdurrezzâk, el-Firyâbî, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Nesâî, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, Hâkim, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de Ebû Nuaym, {قل ادعوا الَّذين زعمتم من دونه فَلَا يملكُونَ كشف الضّر عَنْكُم وَلَا تحويلاً} “De ki: 'O'ndan başka [ilah olduğunu] iddia ettiklerinizi çağırın; onlar sizden ne bir zararı gidermeye ne de onu değiştirmeye güç yetirebilirler.'” ayeti hakkında İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "İnsanlardan bir grup, cinlerden bir gruba tapıyordu. Cinlerden olan o grup İslam'a girdi; insanlar ise onlara tapmaya devam ettiler. Bunun üzerine Allah {أُولَئِكَ الَّذين يدعونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبهم الْوَسِيلَة} “O yalvarıp durdukları kimseler bile Rablerine vesile ararlar...” [ayetini] indirdi. Her iki [fiil] de 'ya' (ي) iledir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ مَعًا فِي الدَّلَائِل عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي نفر من الْعَرَب كَانُوا يعْبدُونَ نَفرا من الْجِنّ فَأسلم الجنيون والنفر من الْعَرَب لَا يَشْعُرُونَ بذلك
İbn Cerîr, İbn Merdûye ve birlikte ed-Delâil'de Ebû Nuaym ile Beyhakî, İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Bu ayet, cinlerden bir gruba tapan Araplardan bir grup hakkında indi. Cinler İslam'a girdi, Araplardan olan grup ise bunun farkında değildi."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: كَانَت قبائل من الْعَرَب يعْبدُونَ صنفا من الْمَلَائِكَة يُقَال لَهُم الْجِنّ وَيَقُولُونَ هم بَنَات الله فَأنْزل الله {أُولَئِكَ الَّذين يدعونَ} الْآيَة
İbn Cerîr, İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Arap kabileleri, kendilerine 'cin' denilen meleklerden bir sınıfa tapıyor ve 'Onlar Allah'ın kızlarıdır' diyorlardı. Bunun üzerine Allah {أُولَئِكَ الَّذين يدعونَ} “O yalvarıp durdukları kimseler...” ayetini indirdi."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي الْآيَة
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, bu ayet hakkında İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan nakletti;
قَالَ: كَانَ أهل الشّرك يعْبدُونَ الْمَلَائِكَة والمسيح وعزيراً
O şöyle dedi: "Şirk ehli meleklere, Mesih'e ve Üzeyr'e tapıyorlardı."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye nakletti;
ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {فَلَا يملكُونَ كشف الضّر عَنْكُم} قَالَ: عِيسَى وَأمه وعزير
İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ {فَلَا يملكُونَ كشف الضّر عَنْكُم} “onlar sizden bir zararı gidermeye güç yetiremezler” ayeti hakkında şöyle dedi: "[Bunlar] İsa, annesi ve Üzeyr'dir."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {أُولَئِكَ الَّذين يدعونَ} قَالَ: هم عِيسَى وعزير وَالشَّمْس وَالْقَمَر
Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {أُولَئِكَ الَّذين يدعونَ} “O yalvarıp durdukları kimseler...” ayeti hakkında: "Onlar İsa, Üzeyr, güneş ve aydır" dediğini nakletti.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَاللَّفْظ لَهُ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: سلوا الله لي الْوَسِيلَة قَالُوا: وَمَا الْوَسِيلَة قَالَ: الْقرب من الله ثمَّ قَرَأَ {يَبْتَغُونَ إِلَى رَبهم الْوَسِيلَة أَيهمْ أقرب}
Tirmizî ve lafız kendisine ait olmak üzere İbn Merdûye, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah ﷺ: "Benim için Allah'tan vesileyi isteyin" buyurdu. "Vesile nedir?" dediler. "Allah'a yakınlıktır" buyurdu ve ardından {يَبْتَغُونَ إِلَى رَبهم الْوَسِيلَة أَيهمْ أقرب} “Rablerine hangisi daha yakın [olacak diye] vesile ararlar” [ayetini] okudu.
الْآيَة ٥٨
Ayet 58
أخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {وَإِن من قَرْيَة إِلَّا نَحن مهلكوها قبل يَوْم الْقِيَامَة} قَالَ: مبيدوها أَو معذبوها
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وَإِن من قَرْيَة إِلَّا نَحن مهلكوها قبل يَوْم الْقِيَامَة} “Kıyamet gününden önce helak etmeyeceğimiz hiçbir şehir [halkı] yoktur” ayeti hakkında: "Onları yok edicileriz yahut azaplandırıcılaryız" dediğini nakletti.
قَالَ: بِالْقَتْلِ وَالْبَلَاء كل قَرْيَة فِي الأَرْض سيصيبها بعض هَذَا
Dedi ki: "Ölümle ve belayla; yeryüzündeki her bir şehre bunlardan biri mutlaka isabet edecektir."
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق سماك بن حَرْب عَن عبد الرَّحْمَن بن عبد الله ﵁ قَالَ: إِذا ظهر الزِّنَا والربا فِي قَرْيَة أذن الله فِي هلاكها
İbn Cerîr, Simâk b. Harb yoluyla Abdurrahman b. Abdillâh radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: "Bir şehirde zina ve faiz açığa çıktığında Allah onun helak edilmesine izin verir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم التَّيْمِيّ فِي قَوْله: {كَانَ ذَلِك فِي الْكتاب مسطوراً} قَالَ: فِي اللَّوْح الْمَحْفُوظ
İbn Ebî Hâtim, İbrâhîm et-Teymî'den {كَانَ ذَلِك فِي الْكتاب مسطوراً} “Bu, Kitap'ta yazılıdır” ayeti hakkında: "Levh-i Mahfûz'da [yazılıdır]" dediğini nakletti.
الْآيَة ٥٩ - ٦٠
Ayet 59 - 60
أخرج أَحْمد وَالنَّسَائِيّ وَالْبَزَّار وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل والضياء فِي المختارة عَن ابْن عَبَّاس رَضِي الله
Ahmed, Nesâî, Bezzâr, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, Taberânî, Hâkim -ve sahih olduğunu belirtti-, İbn Merdûye, ed-Delâil'de Beyhakî ve el-Muhtâre'de Ziyâ, İbn Abbâs radıyallâhu...
عَنْهُمَا قَالَ: سَأَلَ أهل مَكَّة النَّبِي ﷺ إِن يَجْعَل لَهُم الصَّفَا ذَهَبا وَأَن ينحي عَنْهُم الْجبَال فيزرعون فَقيل لَهُ: إِن شِئْت أَن تتأنى بهم وَإِن شِئْت أَن نؤتيهم الَّذِي سَأَلُوا فَإِن كفرُوا أهلكوا كَمَا أهلكت من قبلهم من الْأُمَم
...anhümâ'dan nakletti; o şöyle dedi: Mekke halkı, Peygamber ﷺ'den Safâ'yı kendileri için altına çevirmesini ve ekin ekebilmeleri için dağları kendilerinden uzaklaştırmasını istediler. Bunun üzerine ona şöyle denildi: "Dilersen onlara mühlet tanırsın, dilersen istediklerini kendilerine veririz; fakat inkâr ederlerse kendilerinden önceki ümmetlerin helak edildiği gibi helak edilirler."
قَالَ لَا: بل أستأني بهم فَأنْزل الله {وَمَا منعنَا أَن نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا ان كذب بهَا الْأَولونَ}
[Peygamber ﷺ]: "Hayır, aksine onlara mühlet tanımayı tercih ederim" dedi. Bunun üzerine Allah {وَمَا منعنَا أَن نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا ان كذب بهَا الْأَولونَ} “Bizi mucizeler göndermekten alıkoyan şey, ancak öncekilerin onları yalanlamış olmasıdır” [ayetini] indirdi.
وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَت قُرَيْش للنَّبِي ﷺ ادْع لنا رَبك أَن يَجْعَل لنا الصَّفَا ذَهَبا ونؤمن لَك
Ahmed ve Beyhakî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan nakletti; o şöyle dedi: Kureyş, Peygamber ﷺ'e: "Bizim için Rabbine dua et de Safâ'yı altın yapsın, biz de sana iman edelim" dedi.
قَالَ: وتفعلون قَالُوا: نعم
[Peygamber ﷺ]: "Gerçekten yapar mısınız?" dedi. "Evet" dediler.
فَدَعَا فَأَتَاهُ جِبْرِيل ﵇ فَقَالَ: إِن رَبك يُقْرِئك السَّلَام وَيَقُول لَك إِن شِئْت أصبح الصَّفَا لَهُم ذَهَبا فَمن كفر مِنْهُم بعد ذَلِك عَذبته عذَابا لَا أعذبه أحدا من الْعَالمين وَإِن شِئْت فتحت لَهُم بَاب التَّوْبَة وَالرَّحْمَة قَالَ: بَاب التَّوْبَة وَالرَّحْمَة
Bunun üzerine dua etti; Cibrîl aleyhisselâm ona gelip şöyle dedi: "Rabbin sana selam söylüyor ve buyuruyor ki: Dilersen Safâ onlar için altın olsun; ancak bundan sonra onlardan kim inkâr ederse, âlemlerden hiç kimseye yapmadığım bir azapla ona azap ederim. Dilersen de onlar için tevbe ve rahmet kapısını açarım." [Peygamber ﷺ]: "Tevbe ve rahmet kapısı [açılsın]" dedi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن الرّبيع بن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ النَّاس لرَسُول الله ﷺ: لَو جئتنا بِآيَة كَمَا جَاءَ بهَا صَالح والنبيون
Beyhakî ed-Delâil'de Rebî' b. Enes radıyallâhu anh'tan nakletti; o şöyle dedi: İnsanlar Resûlullah ﷺ'e: "Keşke Sâlih'in ve [diğer] peygamberlerin getirdiği gibi bize de bir mucize getirseydin" dediler.
فَقَالَ: رَسُول الله ﷺ إِن شِئْتُم دَعَوْت الله فأنزلها عَلَيْكُم وَإِن عصيتم هلكتم فَقَالُوا: لَا نريدها
Resûlullah ﷺ: "Dilerseniz Allah'a dua ederim de onu size indirir; fakat karşı gelirseniz helak olursunuz" buyurdu. Onlar da: "Onu istemiyoruz" dediler.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: قَالَ أهل مَكَّة للنَّبِي ﷺ: إِن كَانَ مَا تَقول حَقًا ويسرك أَن نؤمن فحوّل لنا الصَّفَا ذَهَبا فَأَتَاهُ جِبْرِيل فَقَالَ: إِن شِئْت كَانَ الَّذِي سَأَلَك قَوْمك وَلكنه إِن كَانَ ثمَّ لم يُؤمنُوا لم ينْظرُوا وَإِن شِئْت اسْتَأْنَيْت بقومك قَالَ: بل أستأني بقومي فَأنْزل الله: {وَمَا منعنَا أَن نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا أَن كذب بهَا الْأَولونَ} وَأنزل الله (وَمَا آمَنت قبلهم من قَرْيَة أهلكناها أفهم يُؤمنُونَ) (الْأَنْبِيَاء آيَة ٦)
İbn Cerîr, Katâde'den nakletti; o şöyle dedi: Mekke halkı Peygamber ﷺ'e: "Eğer söylediğin doğruysa ve bizim iman etmemiz seni sevindirecekse, bizim için Safâ'yı altına çevir" dediler. Bunun üzerine Cibrîl gelip şöyle dedi: "Dilersen kavminin senden istediği şey gerçekleşir; fakat o gerçekleşir de sonra iman etmezlerse kendilerine mühlet verilmez. Dilersen de kavmine mühlet tanırsın." [Peygamber ﷺ]: "Aksine, kavmime mühlet tanırım" dedi. Bunun üzerine Allah {وَمَا منعنَا أَن نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا أَن كذب بهَا الْأَولونَ} “Bizi mucizeler göndermekten alıkoyan şey, ancak öncekilerin onları yalanlamış olmasıdır” [ayetini] ve {وَمَا آمَنت قبلهم من قَرْيَة أهلكناها أفهم يُؤمنُونَ} “Onlardan önce helak ettiğimiz hiçbir şehir halkı iman etmedi; şimdi bunlar mı iman edecekler?” (Enbiyâ suresi, 6. ayet) [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله: {وَمَا منعنَا أَن نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا ان كذب بهَا الْأَولونَ} قَالَ: رَحْمَة لكم أيتها الْأمة
İbn Cerîr, el-Hasen radıyallâhu anh'tan {وَمَا منعنَا أَن نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا ان كذب بهَا الْأَولونَ} “Bizi mucizeler göndermekten alıkoyan şey, ancak öncekilerin onları yalanlamış olmasıdır” ayeti hakkında: "Ey bu ümmet! [Bu] size bir rahmettir" dediğini nakletti.
قَالَ: إِنَّا لَو أرسلنَا بِالْآيَاتِ فَكَذَّبْتُمْ بهَا أَصَابَكُم مَا أصَاب من قبلكُمْ
[Allah Teâlâ] buyurdu ki: "Eğer mucizeler gönderseydik ve siz de onları yalanlasaydınız, sizden öncekilerin başına gelenler sizin de başınıza gelirdi."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: لم تؤت قَرْيَة بِآيَة فكذبوا بهَا إِلَّا عذبُوا وَفِي قَوْله: {وآتينا ثَمُود النَّاقة مبصرة} قَالَ: آيَة
İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Mücâhid radıyallâhu anh'tan bu ayet hakkında: "Kendisine mucize verilip de onu yalanlayan hiçbir şehir halkı yoktur ki azaba uğratılmamış olsun" dediğini ve {وآتينا ثَمُود النَّاقة مبصرة} “Semûd'a da apaçık bir mucize olarak o dişi deveyi vermiştik” ayeti hakkında: "[Açık bir] mucize" dediğini nakletti.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وَمَا نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا تخويفاً} قَالَ: الْمَوْت
İbnu'l-Münzir ve el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَمَا نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا تخويفاً} “Biz mucizeleri ancak korkutmak için göndeririz” ayeti hakkında: "[O] ölümdür" dediğini nakletti.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَأحمد فِي الزّهْد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي ذكر الْمَوْت وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله: {وَمَا نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا تخويفاً} قَالَ: الْمَوْت الذريع
Saîd b. Mansûr, ez-Zühd'de Ahmed, Zikru'l-Mevt'te İbn Ebî'd-Dünyâ, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, el-Hasen radıyallâhu anh'tan {وَمَا نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا تخويفاً} “Biz mucizeleri ancak korkutmak için göndeririz” ayeti hakkında: "[O] salgın ölümdür" dediğini nakletti.
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي الْبَعْث عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {وَمَا نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا تخويفاً} قَالَ: الْمَوْت من ذَلِك
Ebû Dâvûd el-Ba's'ta Katâde radıyallâhu anh'tan {وَمَا نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا تخويفاً} “Biz mucizeleri ancak korkutmak için göndeririz” ayeti hakkında: "Ölüm de bunlardandır" dediğini nakletti.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {وَمَا نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا تخويفاً} قَالَ: إِن الله يخوّف النَّاس بِمَا شَاءَ من آيَاته لَعَلَّهُم يعتبون أَو يذكرُونَ أَو يرجعُونَ
İbn Cerîr, Katâde radıyallâhu anh'tan {وَمَا نرسل بِالْآيَاتِ إِلَّا تخويفاً} “Biz mucizeleri ancak korkutmak için göndeririz” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletti: "Şüphesiz Allah, ibret alsınlar, düşünsünler veya [haktan] dönsünler diye ayetlerinden dilediğiyle insanları korkutur."
ذكر لنا أَن الْكُوفَة رجفت على عهد ابْن مَسْعُود ﵁ فَقَالَ: يَا أَيهَا النَّاس إِن ربكُم يستعتبكم فاعتبوه
Bize nakledildiğine göre İbn Mes'ûd radıyallâhu anh zamanında Kûfe'de deprem olmuştu. Bunun üzerine o şöyle dedi: "Ey insanlar! Şüphesiz Rabbiniz sizden rızasını aramanızı istiyor, öyleyse O'nun rızasını arayın."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله: {وَإِذ قُلْنَا لَك أَن رَبك أحَاط بِالنَّاسِ} قَالَ: عصمك من النَّاس
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, el-Hasen radıyallâhu anh'tan {وَإِذ قُلْنَا لَك أَن رَبك أحَاط بِالنَّاسِ} “Hani sana: 'Muhakkak ki Rabbin insanları çepeçevre kuşatmıştır' demiştik” ayeti hakkında: "Seni insanlardan korudu" dediğini nakletti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {إِن رَبك أحَاط بِالنَّاسِ} قَالَ: فهم فِي قَبضته
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {إِن رَبك أحَاط بِالنَّاسِ} “Muhakkak ki Rabbin insanları çepeçevre kuşatmıştır” ayeti hakkında: "Onlar O'nun kudretindedirler" dediğini nakletti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {إِن رَبك أحَاط بِالنَّاسِ} قَالَ: أحَاط بهم فَهُوَ مانعك مِنْهُم وعاصمك حَتَّى تبلغ رسَالَته
Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {إِن رَبك أحَاط بِالنَّاسِ} “Muhakkak ki Rabbin insanları çepeçevre kuşatmıştır” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletti: "Onları kuşatmıştır; O'nun mesajını tebliğ edinceye kadar seni onlardan koruyacak ve muhafaza edecektir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وَمَا جعلنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أريناك إِلَّا فتْنَة للنَّاس} قَالَ: هِيَ رُؤْيا عين أريها رَسُول الله ﷺ لَيْلَة أسرِي بِهِ إِلَى بَيت الْمُقَدّس وَلَيْسَت برؤيا مَنَام {والشجرة الملعونة فِي الْقُرْآن} قَالَ: هِيَ شَجَرَة الزقوم
Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr, Ahmed, Buhârî, Tirmizî, Nesâî, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, Hâkim, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de Beyhakî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَمَا جعلنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أريناك إِلَّا فتْنَة للنَّاس} “Sana gösterdiğimiz o rüyayı (görüntüyü) ancak insanları sınamak için yaptık” ayeti hakkında: "O, Beytü'l-Makdis'e geceleyin götürüldüğü gece Resûlullah ﷺ'e bizzat gözüyle gösterilen bir görüştür, uyku rüyası değildir. {والشجرة الملعونة فِي الْقُرْآن} “Kur'an'da lanetlenen ağacı da...” [ayetindeki ağaç ise] zakkum ağacıdır" dediğini nakletti.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن أبي مَالك ﵁ فِي قَوْله: {وَمَا جعلنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أريناك} قَالَ: مَا أرِي فِي طَرِيقه إِلَى بَيت الْمُقَدّس
Saîd b. Mansûr, Ebû Mâlik radıyallâhu anh'tan {وَمَا جعلنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أريناك} “Sana gösterdiğimiz o görüntüyü...” ayeti hakkında: "Beytü'l-Makdis'e giden yolda kendisine gösterilen şeylerdir" dediğini nakletti.
وَأخرج ابْن سعد وَأَبُو يعلى وَابْن عَسَاكِر عَن أم هَانِئ ﵂ أَن رَسُول الله ﷺ لما أسرِي بِهِ أصبح يحدث نَفرا من قُرَيْش وهم يستهزئون بِهِ فطلبوا مِنْهُ آيَة فوصف لَهُم بَيت الْمُقَدّس وَذكر لَهُم قصَّة العير
İbn Sa'd, Ebû Ya'lâ ve İbn Asâkir, Ümmü Hânî radıyallâhu anhâ'dan nakletti: Resûlullah ﷺ gece yürütüldüğünde (İsrâ'ya çıkarıldığında) sabahleyin Kureyş'ten bir gruba bunu anlattı. Onlar ise kendisiyle alay ettiler ve ondan bir delil istediler. Bunun üzerine onlara Beytü'l-Makdis'i tarif etti ve kervanın durumunu anlattı.
فَقَالَ الْوَلِيد بن الْمُغيرَة: هَذَا سَاحر فَأنْزل الله تَعَالَى: {وَمَا جعلنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أريناك إِلَّا فتْنَة للنَّاس}
Bunun üzerine Velîd b. el-Mugîre: "Bu bir büyücüdür" dedi. Allah Teâlâ da: {وَمَا جعلنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أريناك إِلَّا فتْنَة للنَّاس} “Sana gösterdiğimiz o görüntüyü ancak insanları sınamak için yaptık” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ أصبح يحدث بذلك فكذب بِهِ أنَاس فَأنْزل الله فِيمَن ارْتَدَّ: {وَمَا جعلنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أريناك إِلَّا فتْنَة للنَّاس}
İbn İshâk, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, el-Hasen radıyallâhu anh'tan nakletti: Resûlullah ﷺ sabahleyin bunu anlattı ve bazı kimseler onu yalanladı. Bunun üzerine Allah, dinden dönenler hakkında {وَمَا جعلنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أريناك إِلَّا فتْنَة للنَّاس} “Sana gösterdiğimiz o görüntüyü ancak insanları sınamak için yaptık” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي الْآيَة قَالَ: هُوَ مَا رأى فِي بَيت الْمُقَدّس لَيْلَة أسرِي بِهِ
İbn Cerîr ve İbn Merdûye, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bu ayet hakkında: "O, gece yürütüldüğü (İsrâ'ya çıkarıldığı) gece Beytü'l-Makdis'te gördüğü şeylerdir" dediğini nakletti.