Binûn

İsrâ Suresi — 18. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَيَأْتُونَ مُوسَى ﵊ فَيَقُول: إِنِّي قتلت نفسا وَلَكِن ائْتُوا عِيسَى

Bunun üzerine Mûsâ aleyhisselâm'a gelirler. O da: 'Ben bir cana kıydım; fakat Îsâ'ya gidin' der.

فَيَأْتُونَ عِيسَى ﵇ فَيَقُول: إِنِّي عُبِدْتُ من دون الله وَلَكِن ائْتُوا مُحَمَّدًا ﷺ

Bunun üzerine Îsâ aleyhisselâm'a gelirler. O da: 'Bana Allah'tan başka ilah olarak tapınıldı; fakat Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e gidin' der.

فَيَأْتُوني فأنطلق مَعَهم فآخذ بِحَلقَة بَاب الْجنَّة فأقعقعها فَيُقَال: من هَذَا فَأَقُول: مُحَمَّد

Bunun üzerine bana gelirler. Ben de onlarla birlikte gider, cennet kapısının halkasını tutup çalarım. 'Bu kimdir?' denilir. Ben de: 'Muhammed' derim.

فيفتحون لي وَيَقُولُونَ: مرْحَبًا

Bana [kapıyı] açarlar ve: 'Hoş geldin!' derler.

فأخرّ سَاجِدا فيلهمني الله ﷿ من الثَّنَاء وَالْحَمْد وَالْمجد فَيُقَال: ارْفَعْ رَأسك

Hemen secdeye kapanırım. Yüce Allah bana öyle övgü, hamd ve yüceltmeler ilham eder ki [ardından]: 'Başını kaldır!' denilir.

سل تُعْطَ وَاشْفَعْ تُشَفّعْ

'İste, sana verilsin; şefaat et, şefaatin kabul edilsin!'

وَقل يسمع لِقَوْلِك

'Ve söyle, sözün dinlensin!'

فَهُوَ الْمقَام الْمَحْمُود الَّذِي قَالَ الله: {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا}

İşte bu, Allah'ın: {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا} “Rabbinin seni Makâm-ı Mahmûd'a (övülen bir makama) ulaştırması umulur” buyurduğu Makâm-ı Mahmûd'dur.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد ﵁ فِي قَوْله: {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا} قَالَ: يخرج الله قوما من النَّار من أهل الْإِيمَان والقبلة بشفاعة مُحَمَّد ﷺ فَذَلِك الْمقَام الْمَحْمُود

İbn Merdûye'nin Ebû Saîd radıyallâhu anh'tan {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا} “Rabbinin seni Makâm-ı Mahmûd'a (övülen bir makama) ulaştırması umulur” ayeti hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Allah, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in şefaatiyle iman ve kıble ehlinden bir topluluğu cehennemden çıkarır. İşte bu, Makâm-ı Mahmûd'dur.'

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله ﵁ أَنه ذكر حَدِيث الجهنّميّين فَقيل لَهُ: مَا هَذَا الَّذِي تحدث وَالله تَعَالَى يَقُول: (إِنَّك من تدخل النَّار فقد أخزيته) (آل عمرَان آيَة ١٩٢) (وَكلما أَرَادوا أَن يخرجُوا مِنْهَا أعيدوا فِيهَا) (السَّجْدَة آيَة ٢٠) فَقَالَ: هَل تقْرَأ الْقُرْآن قَالَ: نعم

İbn Merdûye'nin Câbir b. Abdillâh radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, Cehennemlikler hadisini anlattı. Bunun üzerine kendisine: 'Sen ne anlatıyorsun? Halbuki Yüce Allah: (İnneke men tudhili'n-nâra fekad ahzeyteh) (Âl-i İmrân 192) "Şüphesiz Sen kimi ateşe sokarsan onu rezil etmişsindir" ve (Küllemâ erâdû en yahrucû minhâ uîdû fîhâ) (es-Secde 20) "Oradan her çıkmak istediklerinde oraya geri döndürülürler" buyuruyor' denildi. [Câbir]: 'Kur'an okur musun?' diye sordu. O: 'Evet' dedi.

قَالَ: فَهَل سَمِعت فِيهِ بالْمقَام الْمَحْمُود قَالَ: نعم

[Câbir]: 'Peki onda Makâm-ı Mahmûd'u duydun mu?' diye sordu. O: 'Evet' dedi.

قَالَ: فَإِنَّهُ مقَام مُحَمَّد ﷺ الَّذِي يخرج الله بِهِ من يخرج

[Câbir] dedi ki: 'İşte o, Allah'ın çıkaracağı kimseleri vesilesiyle [cehennemden] çıkaracağı Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in makamıdır.'

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: يَأْذَن الله تَعَالَى فِي الشَّفَاعَة فَيقوم روح الْقُدس جِبْرِيل ﵇ ثمَّ يقوم إِبْرَاهِيم خَلِيل الله ﵊ ثمَّ يقوم عِيسَى أَو مُوسَى ﵉ ثمَّ يقوم نَبِيكُم ﷺ وَاقِفًا ليشفع لَا يشفع أحد بعده أَكثر مِمَّا شفع وَهُوَ الْمقَام الْمَحْمُود الَّذِي قَالَ الله: {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا}

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdûye'nin İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: 'Yüce Allah şefaate izin verir; Rûhu'l-Kudüs Cebrâîl aleyhisselâm kalkar, sonra Allah'ın halili İbrâhim aleyhisselâm kalkar, sonra Îsâ veya Mûsâ aleyhimesselâm kalkar, sonra da Peygamberiniz sallallâhu aleyhi ve sellem şefaat etmek üzere ayakta durur. Ondan sonra hiç kimse onun şefaat ettiğinden daha çok şefaat edemez. İşte Allah'ın: {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا} “Rabbinin seni Makâm-ı Mahmûd'a (övülen bir makama) ulaştırması umulur” buyurduğu Makâm-ı Mahmûd budur.'

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا سَأَلْتُم الله فَاسْأَلُوهُ أَن يَبْعَثنِي الْمقَام الْمَحْمُود الَّذِي وَعَدَني

İbn Merdûye'nin Ebû Saîd radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Allah'tan [bir şey] dilediğiniz zaman, O'ndan beni bana vaad ettiği Makâm-ı Mahmûd'a ulaştırmasını dileyin.'

وَأخرج البُخَارِيّ عَن جَابر ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من قَالَ حِين يسمع النداء: الله رب هَذِه الدعْوَة التَّامَّة وَالصَّلَاة الْقَائِمَة آتٍ مُحَمَّدًا الْوَسِيلَة والفضيلة وابعثه مقَاما مَحْمُودًا الَّذِي وعدته حَلّتْ لَهُ شَفَاعَتِي يَوْم الْقِيَامَة

Buhârî'nin Câbir radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Kim ezanı işittiği zaman: Allahümme Rabbe hâzihi'd-da'veti't-tâmmeh ve's-salâti'l-kâimeh, âti Muhammeden el-vesîlete ve'l-fadîlete veb'ashu makâmen mahmûdenillezî vaadteh (Ey bu eksiksiz davetin ve kılınan namazın Rabbi olan Allahım! Muhammed'e vesileyi ve fazileti ver; onu kendisine vaad ettiğin Makâm-ı Mahmûd'a ulaştır) derse, kıyamet gününde ona şefaatim hak olur.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سلمَان ﵁ قَالَ: يُقَال لَهُ: سل تعطه - يَعْنِي النَّبِي ﷺ وَاشْفَعْ تشفع وادع تجب

İbn Ebî Şeybe'nin Selmân radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Ona -yani Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e-: İste, sana verilsin; şefaat et, şefaatin kabul edilsin; dua et, icabet edilsin! denilir.

فيرفع رَأسه فَيَقُول: أمتِي

O da başını kaldırır ve: Ümmetim! der.

مرَّتَيْنِ أَو ثَلَاثًا فَقَالَ سلمَان ﵁: يشفع فِي كل من فِي قلبه مِثْقَال حَبَّة حِنْطَة من إِيمَان أَو مِثْقَال شعيرَة من إِيمَان أَو مِثْقَال حَبَّة خَرْدَل من إِيمَان

[Bunu] iki veya üç kez [tekrar eder]. Selmân radıyallâhu anh dedi ki: Kalbinde bir buğday tanesi ağırlığınca iman, bir arpa tanesi ağırlığınca iman veya bir hardal tanesi ağırlığınca iman bulunan herkese şefaat eder.

قَالَ سلمَان ﵁: فذلكم الْمقَام الْمَحْمُود

Selmân radıyallâhu anh: 'İşte bu, Makâm-ı Mahmûd'dur' dedi.

وَأخرج الديلمي عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: قيل: يَا رَسُول الله مَا الْمقَام الْمَحْمُود قَالَ: ذَلِك يَوْم ينزل الله تَعَالَى عَن عَرْشه فيئط كَمَا يئط الرحل الْجَدِيد من تضايقه

Deylemî'nin İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre: 'Ey Allah'ın Resûlü, Makâm-ı Mahmûd nedir?' diye soruldu. O da: 'Bu, Yüce Allah'ın Arşı'ndan [hükmetmek üzere] indiği gündür; daralmasından dolayı yeni semerin gıcırdadığı gibi [Arş] gıcırdar' buyurdu.

أخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس رَضِي اله عَنْهُمَا فِي قَوْله: {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا} قَالَ: يجلسه بَينه وَبَين جِبْرِيل ﵇ ويشفع لأمته

Taberânî'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا} “Rabbinin seni Makâm-ı Mahmûd'a (övülen bir makama) ulaştırması umulur” ayeti hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Onu Kendisi ile Cebrâîl aleyhisselâm arasına oturtur ve o da ümmetine şefaat eder.

فَذَلِك الْمقَام الْمَحْمُود

İşte bu, Makâm-ı Mahmûd'dur.'

وَأخرج الديلمي عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا} قَالَ: يجلسني مَعَه على السرير

Deylemî'nin İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا} “Rabbinin seni Makâm-ı Mahmûd'a (övülen bir makama) ulaştırması umulur” [ayeti hakkında] şöyle buyurmuştur: 'Beni Kendisiyle birlikte sedirin (tahtın) üzerine oturtur.'

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا} قَالَ: ذكر لنا أَن نَبِي الله ﷺ خيِّر بَين أَن يكون عبدا نَبيا أَو ملكا نَبيا فَأَوْمأ إِلَيْهِ جِبْرِيل ﵇ أَن تواضع فَاخْتَارَ أَن يكون عبدا نَبيا

İbn Cerîr'nin Katâde radıyallâhu anh'tan {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا} “Rabbinin seni Makâm-ı Mahmûd'a (övülen bir makama) ulaştırması umulur” ayeti hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Bize anlatıldığına göre Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem kul bir peygamber olmak ile hükümdar bir peygamber olmak arasında serbest bırakıldı. Cebrâîl aleyhisselâm ona tevazu göstermesi yönünde işaret etti, o da kul bir peygamber olmayı seçti.

فَأعْطِي بِهِ النَّبِي ﷺ ثِنْتَيْنِ: أَنه أول من تَنْشَق عَنهُ الأَرْض وَأول شَافِع

Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e iki şey verildi: Yeryüzünün üzerinden ilk yarılacağı kişi olması ve ilk şefaat edecek kişi olması.

فَكَانَ أهل الْعلم يرَوْنَ أَنه الْمقَام الْمَحْمُود

İlim ehli bunun Makâm-ı Mahmûd olduğu görüşündeydi.'

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا} قَالَ: يجلسه مَعَه على عَرْشه

İbn Cerîr'nin Mücâhid radıyallâhu anh'tan {عَسى أَن يَبْعَثك رَبك مقَاما مَحْمُودًا} “Rabbinin seni Makâm-ı Mahmûd'a (övülen bir makama) ulaştırması umulur” ayeti hakkında naklettiğine göre o: 'Onu Kendisiyle birlikte Arşı'nın üzerine oturtur' demiştir.

الْآيَة ٨٠

80. Ayet

أخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وصحه وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ مَعًا فِي الدَّلَائِل والضياء فِي المختارة عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ بِمَكَّة ثمَّ أَمر بِالْهِجْرَةِ فَأنْزل الله تَعَالَى {وَقل رب أدخلني مدْخل صدق وأخرجني مخرج صدق وَاجعَل لي من لَدُنْك سُلْطَانا نَصِيرًا}

Ahmed, Tirmizî (sahih olduğunu belirterek), İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, Taberânî, Hâkim (sahih olduğunu belirterek), İbn Merdûye, Ebû Nuaym ile Beyhakî Delâil'de ve Ziyâ el-Muhtâre'de İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'de idi, sonra hicretle emrolundu. Bunun üzerine Yüce Allah: {وَقل رب أدخلني مدْخل صدق وأخرجني مخرج صدق وَاجعَل لي من لَدُنْك سُلْطَانا نَصِيرًا} “De ki: 'Rabbim! Beni [gireceğim yere] doğruluk ve dürüstlükle girdir; beni [çıkacağım yerden] doğruluk ve dürüstlükle çıkar ve bana katından yardımcı bir güç ver!'” [ayetini] indirdi.

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {وَقل رب أدخلني مدْخل صدق} الْآيَة

Hâkim (sahih olduğunu belirterek) ve Beyhakî Delâil'de Katâde radıyallâhu anh'tan {وَقل رب أدخلني مدْخل صدق} “De ki: 'Rabbim! Beni [gireceğim yere] doğruluk ve dürüstlükle girdir...'” ayeti hakkında naklettiklerine göre;

قَالَ: أخرجه الله من مَكَّة {مخرج صدق} وَأدْخلهُ الْمَدِينَة {مدْخل صدق} قَالَ: وَعلم نَبِي الله ﷺ أَنه لَا طَاقَة لَهُ

O şöyle demiştir: 'Allah onu Mekke'den {مخرج صدق} “doğruluk ve dürüstlükle çıkardı”, Medine'ye de {مدْخل صدق} “doğruluk ve dürüstlükle girdirdi”. [Katâde devamla] dedi ki: Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem kendisinin gücü yetmeyeceğini bildi

بِهَذَا الْأَمر إِلَّا بسُلْطَان فَسَأَلَ سُلْطَانا نَصِيرًا لكتاب الله تَعَالَى وحدوده وفرائضه وَإِقَامَة كتاب الله تَعَالَى فَإِن السُّلْطَان عزة من الله تَعَالَى جعلهَا بَين عباده وَلَوْلَا ذَلِك لغَار بَعضهم على بعض وَأكل شديدهم ضعيفهم

bir otorite/güç olmadan bu işe [güç yetiremeyeceğini bildi]. Bu yüzden Allah'ın Kitabı'na, O'nun sınırlarına, farzlarına ve Allah'ın Kitabı'nı ikame etmeye yardımcı bir güç diledi. Şüphesiz ki otorite, Allah Teâlâ'nın kulları arasında kıldığı bir izzettir; şayet bu olmasaydı birbirlerine baskın yaparlar ve güçlü olanları zayıf olanlarını yerdi.'

وَأخرج الْخَطِيب عَن عمر بن الْخطاب ﵁ قَالَ: وَالله لما يَزع الله بالسلطان أعظم مِمَّا يَزع بِالْقُرْآنِ

Hatîb'in naklettiğine göre Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh şöyle demiştir: 'Vallahi, Allah'ın otoriteyle önlediği [kötülükler], Kur'an'la önlediğinden daha büyüktür.'

وَأخرج الزبير بن بكار فِي أَخْبَار الْمَدِينَة عَن زيد بن أسلم ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: جعل الله {مدْخل صدق} الْمَدِينَة {مخرج صدق} مَكَّة و {سُلْطَانا نَصِيرًا} الْأَنْصَار

Zübeyr b. Bekkâr Ahbâru'l-Medîne'de Zeyd b. Eslem radıyallâhu anh'tan bu ayet hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Allah {مدْخل صدق} “doğrulukla giriş” yerini Medine, {مخرج صدق} “doğrulukla çıkış” yerini Mekke ve {سُلْطَانا نَصِيرًا} “yardımcı güç” olarak da Ensâr'ı kılmıştır.'

وَأخرج الْحَاكِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَنه قَرَأَ أدخلني مَدْخَلَ صدق وأخرجني مَخْرَجَ صدق بِفَتْح الْمِيم

Hâkim'in naklettiğine göre İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ [bu ayeti] mim harflerinin fethasıyla 'edhılnî medhale sıdkın ve ehricnî mahrece sıdkın' şeklinde okumuştur.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {أدخلني مدْخل صدق} يَعْنِي الْمَوْت

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre o, {أدخلني مدْخل صدق} “Beni doğrulukla girdir” ayeti hakkında: 'Ölümü kastetmektedir'

{وأخرجني مخرج صدق} يَعْنِي الْحَيَاة بعد الْمَوْت

{وأخرجني مخرج صدق} “Beni doğrulukla çıkar” [ayeti hakkında da]: 'Ölümden sonraki hayatı kastetmektedir' demiştir.

الْآيَة ٨١ - ٨٢

81 - 82. Ayetler

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: دخل النَّبِي ﷺ مَكَّة وحول الْبَيْت سِتُّونَ وثلثمائة نصب فَجعل يطعنها بِعُود فِي يَده وَيَقُول: {جَاءَ الْحق وزهق الْبَاطِل إِن الْبَاطِل كَانَ زهوقاً} وَجَاء الْحق وَمَا يبدئ الْبَاطِل وَمَا يُعِيد {سبأ}

İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Merdûye'nin İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'ye girdiğinde Beytullah'ın etrafında üç yüz altmış dikili taş (put) vardı. Elindeki bir değnekle onlara vurmaya başladı ve şöyle diyordu: {جَاءَ الْحق وزهق الْبَاطِل إِن الْبَاطِل كَانَ زهوقاً} “Hak geldi, batıl yok olup gitti. Zaten batıl yok olmaya mahkûmdur” ve {جَاءَ الْحق وَمَا يبدئ الْبَاطِل وَمَا يُعِيد} “Hak geldi; batıl ne bir şeyi baştan yaratabilir, ne de geri getirebilir” (Sebe' sûresi).

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو يعلى وَابْن الْمُنْذر عَن جَابر ﵁ قَالَ: دَخَلنَا مَعَ رَسُول الله ﷺ مَكَّة وحول الْبَيْت ثلثمِائة وَسِتُّونَ صنماً فَأمر بهَا رَسُول الله ﷺ فأكبت لوجهها وَقَالَ: {جَاءَ الْحق وزهق الْبَاطِل إِن الْبَاطِل كَانَ زهوقاً}

İbn Ebî Şeybe, Ebû Ya'lâ ve İbnu'l-Münzir'in Câbir radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte Mekke'ye girdik. Beytullah'ın etrafında üç yüz altmış put vardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlar hakkında emir verdi, yüzüstü devrildiler ve o şöyle buyurdu: {جَاءَ الْحق وزهق الْبَاطِل إِن الْبَاطِل كَانَ زهوقاً} “Hak geldi, batıl yok olup gitti. Zaten batıl yok olmaya mahkûmdur”.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الصَّغِير وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: دخل رَسُول الله ﷺ مَكَّة يَوْم الْفَتْح وعَلى الْكَعْبَة ثلثمِائة وَسِتُّونَ

Taberânî Mu'cemu's-Sagîr'de, İbn Merdûye ve Beyhakî Delâil'de İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem fetih günü Mekke'ye girdi; Kâbe'nin üzerinde üç yüz altmış

صنماً فَشد لَهُم إِبْلِيس أَقْدَامهَا بالرصاص فجَاء مَعَه وقضيب فَجعل يهوي بِهِ إِلَى كل صنم مِنْهَا فيخرّ لوجهه فَيَقُول: {جَاءَ الْحق وزهق الْبَاطِل إِن الْبَاطِل كَانَ زهوقاً} حَتَّى مر عَلَيْهَا كلهَا

put vardı. İblis onların ayaklarını kurşunla sağlamlaştırmıştı. Resûlullah'ın yanında bir değnek vardı; o değnekle putların her birine doğru işaret etmeye başladı. Put yüzüstü yere yıkılıyor, o da: {جَاءَ الْحق وزهق الْبَاطِل إِن الْبَاطِل كَانَ زهوقاً} “Hak geldi, batıl yok olup gitti. Zaten batıl yok olmaya mahkûmdur” diyordu; nihayet hepsini tamamladı.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {إِن الْبَاطِل كَانَ زهوقاً} قَالَ: ذَاهِبًا

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre o, {إِن الْبَاطِل كَانَ زهوقاً} “Zaten batıl yok olmaya mahkûmdur” ayeti hakkında: '[Zehûk], yok olup gidendir' demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَقل جَاءَ الْحق} قَالَ: الْقُرْآن {وزهق الْبَاطِل} قَالَ: هلك وَهُوَ الشَّيْطَان

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre o, {وَقل جَاءَ الْحق} “De ki: 'Hak geldi...'” ayeti hakkında: 'Hak, Kur'an'dır'; {وزهق الْبَاطِل} “...batıl yok olup gitti” [ayeti hakkında da]: 'Helak oldu; o da şeytandır' demiştir.

وَفِي قَوْله: {وننزل من الْقُرْآن مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَة} قَالَ الله تَعَالَى جعل هَذَا الْقُرْآن {شِفَاء وَرَحْمَة للْمُؤْمِنين} إِذا سَمعه الْمُؤمن انْتفع بِهِ وَحفظه ووعاه {وَلَا يزِيد الظَّالِمين إِلَّا خساراً} لَا ينْتَفع بِهِ وَلَا يحفظه وَلَا يعيه

{وننزل من الْقُرْآن مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَة} “Biz Kur'an'dan şifa ve rahmet olan şeyleri indiriyoruz” ayeti hakkında ise [Katâde] şöyle demiştir: 'Yüce Allah bu Kur'an'ı {شِفَاء وَرَحْمَة للْمُؤْمِنين} “müminler için bir şifa ve rahmet” kılmıştır. Mümin onu işittiğinde ondan yararlanır, onu ezberler ve kavrar. {وَلَا يزِيد الظَّالِمين إِلَّا خساراً} “Zalimlerin ise ancak ziyanını artırır” [kısmı hakkında ise]: [Zalim] ondan yararlanmaz, onu ezberlemez ve kavramaz.'

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن أويس الْقَرنِي ﵁ قَالَ: لم يُجَالس هَذَا الْقُرْآن أحد إِلَّا قَامَ عَنهُ بِزِيَادَة أَو نُقْصَان قَضَاء من الله الَّذِي قضى {شِفَاء وَرَحْمَة للْمُؤْمِنين وَلَا يزِيد الظَّالِمين إِلَّا خسارا}

İbn Asâkir'in Üveys el-Karanî radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Bu Kur'an ile oturan hiç kimse yoktur ki, Allah'ın: {شِفَاء وَرَحْمَة للْمُؤْمِنين وَلَا يزِيد الظَّالِمين إِلَّا خسارا} “Müminler için bir şifa ve rahmettir; zalimlerin ise ancak ziyanını artırır” şeklinde takdir ettiği hükmü gereğince, yanından bir kazanç veya bir kayıp ile kalkmış olmasın.'

الْآيَة ٨٣ - ٨٤

83 - 84. Ayetler

أخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {ونأى بجانبه} قَالَ: تبَاعد منا

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre o, {ونأى بجانبه} “ve yan çizip uzaklaşır” ayeti hakkında: 'Bizden uzaklaşır' demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {كَانَ يؤوساً} قَالَ: قنوطاً

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre o, {كَانَ يؤوساً} “pek ümitsiz olur” ayeti hakkında: 'Ye'se düşen (ümitsizliğe kapılan)' demiştir.

وَفِي قَوْله: {قل كل يعْمل على شاكلته} قَالَ: على ناحيته

{قل كل يعْمل على شاكلته} “De ki: 'Herkes kendi karakterine (mizacına / yoluna) göre hareket eder'” ayeti hakkında ise [İbn Abbâs]: 'Kendi cihetine / yönüne göre' demiştir.

وَأخرج هناد وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله: {على شاكلته} قَالَ: على نِيَّته

Hennâd ve İbnu'l-Münzir'in Hasan [el-Basrî] radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre o, {على شاكلته} “kendi karakterine (mizacına / yoluna) göre” ayeti hakkında: 'Niyetine göre' demiştir.

الْآيَة ٨٥

85. Ayet

أخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {ويسألونك عَن الرّوح} قَالَ: يهود يسألونه

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre o, {ويسألونك عَن الرّوح} “Sana ruhtan sorarlar” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Yahudiler ona soruyorlardı.'

وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن حبَان وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ فِي مَعًا فِي الدَّلَائِل عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: كنت أَمْشِي مَعَ النَّبِي ﷺ فِي خرب الْمَدِينَة وَهُوَ متكئ على عسيب فَمر بِقوم من الْيَهُود فَقَالَ بَعضهم لبَعض: سلوه عَن الرّوح

Ahmed, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Hibbân, İbn Merdûye ve Delâil'de birlikte olmak üzere Ebû Nuaym ve el-Beyhakî'nin İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Ben Medine'nin harabelerinde Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte yürüyordum. O, hurma dalından bir değneğe dayanıyordu. Derken bir grup Yahudinin yanından geçti. Birbirlerine: 'Ona ruhtan sorun' dediler.

وَقَالَ بَعضهم: لَا تسألوه

Bazıları da: 'Ona sormayın' dedi.

فَسَأَلُوهُ فَقَالُوا: يَا مُحَمَّد مَا الرّوح فَمَا زَالَ يتَوَكَّأ على العسيب وظننت أَنه يُوحى إِلَيْهِ فَأنْزل الله {ويسألونك عَن الرّوح قل الرّوح من أَمر رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا}

Bunun üzerine ona sorup: 'Ey Muhammed! Ruh nedir?' dediler. O, değneğe dayanmaya devam etti ve ben kendisine vahiy geldiğini anladım. Nihayet Allah şu ayeti indirdi: {ويسألونك عَن الرّوح قل الرّوح من أَمر رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} “Sana ruhtan sorarlar. De ki: 'Ruh, Rabbimin emrindendir ve size ilimden pek az bir şey verilmiştir.'”

وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن حبَان وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ كِلَاهُمَا فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَت قُرَيْش للْيَهُود: أعطونا شَيْئا نسْأَل هَذَا الرجل فَقَالُوا: سلوه عَن الرّوح فَسَأَلُوهُ فَنزلت {ويسألونك عَن الرّوح قل الرّوح من أَمر رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} قَالُوا: أوتينا علما كثيرا: أوتينا التَّوْرَاة وَمن أُوتِيَ التَّوْرَاة فقد أُوتِيَ خيرا كثيرا

Ahmed, sahih olduğunu belirterek Tirmizî, Nesâî, İbnu'l-Münzir, İbn Hibbân, el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh, sahih olduğunu belirterek Hâkim, İbn Merdûye ve her ikisi de ed-Delâil'de olmak üzere Ebû Nuaym ve el-Beyhakî'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Kureyş Yahudilere: 'Bize şu adama soracağımız bir şey verin' dedi. Onlar da: 'Ona ruhtan sorun' dediler. Ona sordular ve bunun üzerine: {ويسألونك عَن الرّوح قل الرّوح من أَمر رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} “Sana ruhtan sorarlar. De ki: 'Ruh, Rabbimin emrindendir ve size ilimden pek az bir şey verilmiştir'” ayeti indi. Onlar: 'Bize çok ilim verildi; bize Tevrat verildi, kime de Tevrat verilmişse muhakkak ona pek çok hayır verilmiştir' dediler.

فَأنْزل الله تَعَالَى (قل لَو كَانَ الْبَحْر مداداًَ لكلمات رَبِّي لنفد الْبَحْر قبل أَن تنفد كَلِمَات رَبِّي وَلَو جِئْنَا بِمثلِهِ مدَدا) (الْكَهْف آيَة ١٠٩)

Bunun üzerine Yüce Allah: (قل لَو كَانَ الْبَحْر مداداًَ لكلمات رَبِّي لنفد الْبَحْر قبل أَن تنفد كَلِمَات رَبِّي وَلَو جِئْنَا بِمثلِهِ مدَدا) (el-Kehf 109. ayet) “De ki: 'Rabbimin kelimeleri için deniz mürekkep olsa, Rabbimin kelimeleri tükenmeden önce deniz tükenirdi; yardım olarak bir o kadarını daha getirsek bile'” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ إِن الْيَهُود قَالُوا للنَّبِي ﷺ: أخبرنَا مَا الرّوح وَكَيف تعذب الرّوح الَّتِي فِي الْجَسَد وَإِنَّمَا الرّوح من الله وَلم يكن نزل عَلَيْهِ فِيهِ شَيْء فَلم يجر إِلَيْهِم شَيْئا فَأَتَاهُ جِبْرِيل ﵇ فَقَالَ لَهُ: {قل الرّوح من أَمر رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} فَأخْبرهُم النَّبِي ﷺ بذلك فَقَالُوا: من جَاءَك بِهَذَا قَالَ: جِبْرِيل

İbn Merdûye'nin el-Avfî yoluyla İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre Yahudiler Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: 'Bize ruhun ne olduğunu ve ruh yalnızca Allah'tan olduğu halde bedendeki ruhun nasıl azap göreceğini haber ver' dediler. Bu konuda kendisine henüz hiçbir şey inmemişti, bu yüzden onlara bir cevap veremedi. Derken Cibrîl aleyhisselâm ona gelip şöyle dedi: {قل الرّوح من أَمر رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} “De ki: 'Ruh, Rabbimin emrindendir ve size ilimden pek az bir şey verilmiştir.'” Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bunu onlara haber verince: 'Bunu sana kim getirdi?' dediler. O da: 'Cibrîl' dedi.

قَالُوا: وَالله مَا قَالَه لَك إِلَّا عدوّ لنا

Onlar: 'Vallahi bunu sana ancak bizim düşmanımız olan biri söylemiştir' dediler.

فَأنْزل الله تَعَالَى (قل من كَانَ عدوّاً لجبريل

Bunun üzerine Yüce Allah şu ayeti indirdi: (قل من كَانَ عدوّاً لجبريل

) (الْبَقَرَة آيَة ٩٧) الْآيَة

) (el-Bakara 97. ayet) “De ki: 'Kim Cibrîl'e düşman ise...'” ayeti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي فِي كتاب الأضداد وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ فِي قَوْله: {ويسألونك عَن الرّوح} قَالَ: هُوَ ملك من الْمَلَائِكَة لَهُ سَبْعُونَ

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Kitâbü'l-Ezdâd'da İbnu'l-Enbârî, el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta el-Beyhakî'nin Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre o, {ويسألونك عَن الرّوح} “Sana ruhtan sorarlar” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'O, meleklerden bir melektir; onun yetmiş'

ألف وَجه لكل وَجه مِنْهَا سَبْعُونَ ألف لِسَان

bin yüzü vardır. Bu yüzlerden her birinin yetmiş bin dili,

لكل لِسَان مِنْهَا سَبْعُونَ ألف لُغَة يسبح الله تَعَالَى بِتِلْكَ اللُّغَات يخلق الله تَعَالَى من كل تَسْبِيحَة ملكا يطير مَعَ الْمَلَائِكَة إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

bu dillerden her birinin de yetmiş bin lehçesi / lisanı vardır; bu dillerle Yüce Allah'ı tesbih eder. Yüce Allah her bir tesbihten kıyamet gününe kadar meleklerle birlikte uçan bir melek yaratır.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ من طَرِيق عَطاء عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {ويسألونك عَن الرّوح} قَالَ: هُوَ ملك وَاحِد لَهُ عشرَة آلَاف جنَاح جَنَاحَانِ مِنْهُمَا مَا بَين الْمشرق وَالْمغْرب لَهُ ألف وَجه لكل وَجه لِسَان وعينان وشفتان يسبحان الله تَعَالَى إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Atâ yoluyla İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre o, {ويسألونك عَن الرّوح} “Sana ruhtan sorarlar” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'O tek bir melektir; on bin kanadı vardır ki bunlardan iki kanadı doğu ile batı arası kadardır. Onun bin yüzü vardır; her yüzün bir dili, iki gözü ve iki dudağı olup kıyamet gününe kadar Yüce Allah'ı tesbih ederler.'

وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: الرّوح أَمر من أَمر الله وَخلق من خلق الله وصورهم على صور بني آدم وَمَا ينزل من السَّمَاء من ملك إِلَّا وَمَعَهُ وَاحِد من الرّوح

Abd b. Humeyd ve Ebû'ş-Şeyh'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: 'Ruh, Allah'ın emrinden bir emir ve Allah'ın yarattıklarından bir yaratıktır. Suretleri âdemoğullarının sureti üzeredir. Gökten inen her bir meleğin yanında mutlaka ruhtan biri bulunur.'

ثمَّ تَلا (يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا) (النبأ آيَة ٣٨)

Sonra: (يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا) (en-Nebe 38. ayet) “O gün Ruh ve melekler saf saf kıyama dururlar” ayetini okudu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: سُئِلَ ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {ويسألونك عَن الرّوح قل الرّوح من أَمر رَبِّي} لَا تنَال هَذِه الْمنزلَة فَلَا تَزِيدُوا عَلَيْهَا

İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin İkrime radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre: İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'ya {ويسألونك عَن الرّوح قل الرّوح من أَمر رَبِّي} “Sana ruhtan sorarlar. De ki: 'Ruh Rabbimin emrindendir'” ayeti hakkında sorulduğunda [şöyle demiştir]: 'Bu mertebeye erişilmez, dolayısıyla bundan ötesini eklemeyin / zorlamayın.

قُولُوا كَمَا قَالَ الله وَعلم نبيه ﷺ {وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا}

Allah'ın buyurduğu ve Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e öğrettiği gibi şöyle deyin: {وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} “Ve size ilimden pek az bir şey verilmiştir.”'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عبد الله بن بُرَيْدَة ﵁ قَالَ: لقد قبض النَّبِي ﷺ وَمَا يعلم الرّوح

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Abdullah b. Büreyde radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: 'Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ruhun mahiyetini bilmeden vefat etti.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن يزِيد بن زِيَاد أَنه بلغه أَن رجلَيْنِ اخْتلفَا فِي هَذِه الْآيَة {وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} فَقَالَ أَحدهمَا: إِنَّمَا أُرِيد بهَا أهل الْكتاب وَقَالَ الآخر: بل إِنَّه مُحَمَّد ﷺ

İbn Ebî Hâtim'in Yezîd b. Ziyâd'dan naklettiğine göre ona, iki adamın {وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} “Ve size ilimden pek az bir şey verilmiştir” ayeti hakkında ihtilaf ettiği haberi ulaştı. Onlardan biri: 'Bununla ancak Ehl-i Kitap kastedilmiştir' derken, diğeri: 'Aksine o, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'dir' dedi.

فَانْطَلق أَحدهمَا إِلَى ابْن مَسْعُود ﵁ فَسَأَلَهُ فَقَالَ: أَلَسْت تقْرَأ سُورَة الْبَقَرَة فَقَالَ: بلَى

Bunun üzerine ikisinden biri İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'a gidip ona sordu. [İbn Mes'ûd]: 'Sen Bakara Suresi'ni okumuyor musun?' deyince o: 'Evet' dedi.

فَقَالَ: وَأي الْعلم لَيْسَ فِي سُورَة الْبَقَرَة إِنَّمَا أُرِيد بهَا أهل الْكتاب

[İbn Mes'ûd] şöyle dedi: 'İlimden hangi şey Bakara Suresi'nde yoktur ki? Bununla ancak Ehl-i Kitap kastedilmiştir.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {ويسألونك عَن الرّوح} قَالَ: {الرّوح} ملك

el-Beyhakî'nin el-Esmâ ve's-Sıfât'ta İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o, {ويسألونك عَن الرّوح} “Sana ruhtan sorarlar” ayeti hakkında: '{الرّوح} “Ruh”, bir melektir' demiştir.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن عبد الرَّحْمَن بن عبد الله بن أم الحكم الثَّقَفِيّ ﵁ قَالَ: بَيْنَمَا رَسُول الله ﷺ فِي بعض سِكَك الْمَدِينَة إِذْ عرض لَهُ الْيَهُود فَقَالُوا: يَا مُحَمَّد

İbn Asâkir'in Abdurrahman b. Abdillâh b. Ümmi'l-Hakem es-Sekafî radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Medine sokaklarından birindeyken Yahudiler onun karşısına çıkıp: 'Ey Muhammed!

مَا الرّوح وَبِيَدِهِ عسيب نخل فاعتمد عَلَيْهِ - وَرفع راسه إِلَى السَّمَاء ثمَّ قَالَ: {ويسألونك عَن الرّوح} إِلَى قَوْله: {قَلِيلا} قَالَ ابْن عَسَاكِر: عَن عبد الرَّحْمَن بن عبد الله بن أم الحكم الثَّقَفِيّ قيل إِن لَهُ صُحْبَة

Ruh nedir?' dediler. Elinde bir hurma dalı vardı, ona dayandı ve başını semaya kaldırdı; sonra: {ويسألونك عَن الرّوح} “Sana ruhtan sorarlar...” ayetinden {قَلِيلا} “...pek az” sözüne kadar [olan kısmı] okudu. İbn Asâkir dedi ki: Abdurrahman b. Abdillâh b. Ümmi'l-Hakem es-Sekafî hakkında sahabi olduğu söylenmiştir.

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي كتاب الأضداد عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: {الرّوح} خلق مَعَ الْمَلَائِكَة لَا يراهم الْمَلَائِكَة كَمَا لَا ترَوْنَ أَنْتُم الْمَلَائِكَة

İbnu'l-Enbârî'nin Kitâbü'l-Ezdâd'da Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: '{الرّوح} “Ruh”, meleklerle beraber bir yaratıktır; tıpkı sizin melekleri göremediğiniz gibi melekler de onları göremezler.'

و {الرّوح} حرف اسْتَأْثر الله تَعَالَى بِعِلْمِهِ وَلم يطلع عَلَيْهِ أحدا من خلقه

{الرّوح} “Ruh”, Yüce Allah'ın bilgisini kendine sakladığı ve yaratıklarından hiçbirine bildirmediği bir konudur.

وَهُوَ قَوْله تَعَالَى: {ويسألونك عَن الرّوح قل الرّوح من أَمر رَبِّي}

Yüce Allah'ın şu buyruğu da budur: {ويسألونك عَن الرّوح قل الرّوح من أَمر رَبِّي} “Sana ruhtan sorarlar. De ki: 'Ruh, Rabbimin emrindendir.'”

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سلمَان ﵁ قَالَ: الْإِنْس وَالْجِنّ عشرَة أَجزَاء: فالانس جُزْء وَالْجِنّ تِسْعَة أَجزَاء

Ebû'ş-Şeyh'in Selmân radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'İnsanlar ve cinler on parçadır: İnsanlar bir parça, cinler ise dokuz parçadır.

وَالْمَلَائِكَة وَالْجِنّ عشرَة أَجزَاء: فالجن من ذَلِك جُزْء وَالْمَلَائِكَة تِسْعَة

Melekler ve cinler on parçadır: Cinler bundan bir parça, melekler ise dokuz [parçadır].

وَالْمَلَائِكَة وَالروح عشرَة أَجزَاء: فالملائكة من ذَلِك جُزْء وَالروح تِسْعَة أَجزَاء

Melekler ve Ruh on parçadır: Melekler bundan bir parça, Ruh ise dokuz parçadır.

وَالروح والكروبيون عشرَة أَجزَاء: فالروح من ذَلِك جُزْء والكروبيون تِسْعَة أَجزَاء

Ruh ve Kerûbiyyûn (büyük melekler) on parçadır: Ruh bundan bir parça, Kerûbiyyûn ise dokuz parçadır.'

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير عَن عَطاء بن يسَار قَالَ: نزلت بِمَكَّة {وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} فَلَمَّا هَاجر رَسُول الله ﷺ ﷺ إِلَى الْمَدِينَة أَتَاهُ أَحْبَار الْيَهُود فَقَالُوا: يَا مُحَمَّد ألم يبلغنَا أَنَّك تَقول: {وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} أفعنيتنا أم قَوْمك قَالَ: كلاًّ قد عنيت

İbn İshâk ve İbn Cerîr'in Atâ b. Yesâr'dan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: {وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} “Ve size ilimden pek az bir şey verilmiştir” ayeti Mekke'de indi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Medine'ye hicret edince Yahudi hahamları ona gelip: 'Ey Muhammed! Senin: {وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} “Ve size ilimden pek az bir şey verilmiştir” dediğin bize ulaşmadı mı? Bununla bizi mi kastettin yoksa kendi kavmini mi?' dediler. O da: 'Her ikisini de kastettim' buyurdu.

قَالُوا: فَإنَّك تتلو أَنا أوتينا التَّوْرَاة وفيهَا تبيان كل شَيْء فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: هِيَ فِي علم الله قَلِيل وَقد آتَاكُم الله مَا عملتم بِهِ انتفعتم

Onlar: 'Fakat sen bize Tevrat'ın verildiğini ve onda her şeyin açıklamasının bulunduğunu okuyorsun' dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'O, Allah'ın ilmine nispetle pek azdır. Yine de Allah size onunla amel ettiğiniz takdirde yararlanacağınız şeyleri vermiştir.'

فَأنْزل الله (وَلَو أَن مَا فِي الأَرْض من شَجَرَة أَقْلَام

Bunun üzerine Allah şu ayeti indirdi: (وَلَو أَن مَا فِي الأَرْض من شَجَرَة أَقْلَام

) إِلَى قَوْله: (إِن الله سميع بَصِير) (لُقْمَان آيَة ٢٧ - ٢٨)

) (Lokmân 27 - 28. ayetler) “Eğer yeryüzündeki ağaçlar kalem olsa... Şüphesiz Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir” sözüne kadar [olan ayetleri indirdi].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جرير فِي قَوْله: {وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم} قَالَ: يَا مُحَمَّد وَالنَّاس أَجْمَعُونَ

İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den naklettiklerine göre o, {وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم} “Ve size ilimden [pek az bir şey] verilmiştir” ayeti hakkında: 'Ey Muhammed, sen ve bütün insanlar [kastedilmektedir]' demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} يَعْنِي الْيَهُود

İbn Cerîr'in Katâde'den naklettiğine göre o, {وَمَا أُوتِيتُمْ من الْعلم إِلَّا قَلِيلا} “Ve size ilimden pek az bir şey verilmiştir” ayeti hakkında: 'Yahudileri kastetmektedir' demiştir.

الْآيَة ٨٦ - ٨٧

86 - 87. Ayetler

أخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما قدم وَفد الْيمن على رَسُول الله ﷺ ﷺ فَقَالُوا: أَبيت اللَّعْن: فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: سُبْحَانَ الله

el-Hakîm et-Tirmizî'nin İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Yemen heyeti Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna geldiğinde: 'Ebeyte'l-la'n (Lanetten uzak olasın / krallara mahsus bir selam)' dediler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Sübhânallah!

إِنَّمَا يُقَال هَذَا للْملك وَلست ملكا

Bu ancak hükümdara söylenir, ben ise bir hükümdar değilim.

أَنا مُحَمَّد بن عبد الله

Ben Muhammed b. Abdillâh'ım' buyurdu.

فَقَالُوا: إِنَّا لَا ندعوك بِاسْمِك

Onlar: 'Biz sana isminle hitap etmeyiz' dediler.

قَالَ: فَأَنا أَبُو الْقَاسِم

[Resûlullah]: 'O halde ben Ebü'l-Kâsım'ım' buyurdu.

فَقَالُوا: يَا أَبَا الْقَاسِم انا قد خبأنا لَك خبيئاً

Onlar: 'Ey Ebü'l-Kâsım! Biz senin için bir şey sakladık [bil bakalım]' dediler.

فَقَالَ: سُبْحَانَ الله

Bunun üzerine o: 'Sübhânallah!

إِنَّمَا يفعل هَذَا بالكاهن والكاهن والمتكهن وَالْكهَانَة فِي النَّار

Bu ancak kâhine yapılır; kâhin de, kâhinlik taslayan da, kehanet de cehennemdedir' buyurdu.

فَقَالَ لَهُ أحدهم: فَمن يشْهد لَك أَنَّك رَسُول الله فَضرب بِيَدِهِ إِلَى حفْنَة حصا فَأَخذهَا فَقَالَ: هَذَا يشْهد أَنِّي رَسُول الله ﷺ فسبّحْنَ فِي يَده فَقُلْنَ: نشْهد أَنَّك رَسُول الله

Onlardan biri ona: 'Peki, senin Allah'ın Resûlü olduğuna kim şahitlik eder?' dedi. Bunun üzerine [Resûlullah] elini bir avuç çakıl taşına uzatıp onları aldı ve: 'Bunlar benim Allah'ın Resûlü olduğuma şahitlik eder' buyurdu. Taşlar onun elinde tesbih ettiler ve: 'Senin Allah'ın Resûlü olduğuna şehadet ederiz' dediler.