Binûn

İsrâ Suresi — 19. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَقَالُوا لَهُ: أسمعنا بعض مَا أنزل عَلَيْك

Ona: 'Sana indirilen şeylerin bazısını bize dinlet' dediler.

فَقَرَأَ (وَالصَّافَّات صفا) حَتَّى انْتهى إِلَى قَوْله: (فَأتبعهُ شهَاب ثاقب) (الصافات الْآيَة ١ - ١٠) فَإِنَّهُ لساكن مَا ينبض مِنْهُ عرق وَإِن دُمُوعه لتسبقه إِلَى لحيته فَقَالُوا لَهُ: إِنَّا نرَاك تبْكي

Bunun üzerine (Sâffât 1-10. ayetler) {وَالصَّافَّات صفا} “Saf bağlayıp duranlara andolsun” [ayetinden] başlayıp {فَأتبعهُ شهَاب ثاقب} “...onu delen bir ışık kovalar” sözüne kadar okudu. O esnada [Resûlullah] öylece sakindi, hiçbir damarı oynamıyordu; gözyaşları ise sakalına doğru akıyordu. Ona: 'Senin ağladığını görüyoruz;

أَمن خوف الَّذِي بَعثك تبْكي قَالَ: بل من خوف الَّذِي بَعَثَنِي أبْكِي إِنَّه بَعَثَنِي على طَرِيق مثل حد السَّيْف إِن زِغْت عَنهُ هَلَكت

Seni gönderenin korkusundan mı ağlıyorsun?' dediler. [Resûlullah]: 'Evet, bilakis beni gönderenin korkusundan ağlıyorum. Şüphesiz O, beni kılıcın keskin ağzı gibi bir yol üzere gönderdi; şayet ondan saparsam helak olurum' buyurdu.

ثمَّ قَرَأَ {وَلَئِن شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَينَا إِلَيْك ثمَّ لَا تَجِد لَك بِهِ علينا وَكيلا}

Sonra {وَلَئِن شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَينَا إِلَيْك ثمَّ لَا تَجِد لَك بِهِ علينا وَكيلا} “Andolsun ki dilersek sana vahyettiğimizi tamamen gideririz; sonra bunun için bize karşı kendine bir vekil (koruyucu) de bulamazsın” [ayetini] okudu.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: إِن هَذَا الْقُرْآن سيرفع

Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, Hâkim -sahih olduğunu belirterek-, İbn Merdûye ve Şuabu'l-Îmân'da Beyhakî'nin İbn Mes'ûd'dan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: 'Şüphesiz bu Kur'an kaldırılacaktır.'

قيل: كَيفَ يرفع وَقد أثْبته الله فِي قُلُوبنَا وَأَثْبَتْنَاهُ فِي الْمَصَاحِف

'Allah onu kalplerimize yerleştirmişken ve biz de onu mushaflara yazıp sabitlemişken nasıl kaldırılacak?' denildi.

قَالَ: يسرى عَلَيْهِ فِي لَيْلَة وَاحِدَة فَلَا يتْرك مِنْهُ آيَة فِي قلب وَلَا مصحف إِلَّا رفعت فتصبحون وَلَيْسَ فِيكُم مِنْهُ شَيْء

[İbn Mes'ûd] şöyle dedi: 'Bir gecede üzerine yürütülüp [alınır], ne bir kalpte ne de bir mushafta ondan kaldırılmadık hiçbir ayet bırakılmaz; böylece sabahladığınızda sizde ondan hiçbir şey kalmamış olur.'

ثمَّ قَرَأَ {وَلَئِن شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَينَا إِلَيْك}

Sonra {وَلَئِن شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَينَا إِلَيْك} “Andolsun ki dilersek sana vahyettiğimizi tamamen gideririz” [ayetini] okudu.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: ليسريَنَّ على الْقُرْآن فِي لَيْلَة فَلَا يتْرك آيَة فِي مصحف أحد إِلَّا رفعت

İbn Ebî Dâvûd'un el-Mesâhif'te İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Kur'an'ın üzerine bir gecede mutlaka yürütülüp [alınacak] ve kimsenin mushafında kaldırılmadık hiçbir ayet bırakılmayacaktır.'

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: يسر ى على الْقُرْآن لَيْلًا فَيذْهب بِهِ من أَجْوَاف الرِّجَال فَلَا يبْقى فِي الأَرْض مِنْهُ شَيْء

Taberânî'nin İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Geceleyin Kur'an'ın üzerine yürütülüp [alınır], insanların göğüslerinden alınıp götürülür ve yeryüzünde ondan hiçbir şey kalmaz.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: اقرؤوا الْقُرْآن قبل أَن يرفع فَإِنَّهُ لَا تقوم السَّاعَة حَتَّى يرفع

Beyhakî'nin Şuabu'l-Îmân'da İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Kur'an kaldırılmadan önce onu okuyun; zira o kaldırılmadıkça kıyamet kopmaz.'

قَالُوا: هَذِه الْمَصَاحِف ترفع

'Bu mushaflar [hadi] kaldırılır,

فَكيف بِمَا فِي صُدُور النَّاس

peki insanların göğüslerindekiler [ezberler] nasıl olacak?' dediler.

قَالَ: يعدى لَيْلًا فيرفع من صُدُورهمْ فيصبحون فَيَقُولُونَ: لكأنا كُنَّا نعلم شَيْئا ثمَّ يقعون فِي الشّعْر

[İbn Mes'ûd] şöyle dedi: 'Geceleyin [üzerine] gidilip göğüslerinden kaldırılır; böylece sabahladıklarında: 'Sanki biz bir şeyler biliyorduk' derler, sonra da şiire dalarlar.'

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن حُذَيْفَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: يدرس الْإِسْلَام كَمَا يدرس وشي الثَّوْب حَتَّى لَا يدرى مَا صِيَام وَلَا صَدَقَة وَلَا نسك

Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Beyhakî'nin Huzeyfe radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Elbisenin nakışlarının silinip gittiği gibi İslam da silinip gidecek; öyle ki ne oruç, ne sadaka, ne de kurban [ibadeti] bilinecektir.

ويسرى على كتاب الله فِي لَيْلَة فَلَا يبْقى فِي الأَرْض مِنْهُ آيَة وَيبقى الشَّيْخ الْكَبِير والعجوز يَقُولُونَ: أدركنا آبَائِنَا على هَذِه الْكَلِمَة لَا إِلَه إِلَّا الله فَنحْن نقولها

Bir gecede Allah'ın kitabının üzerine yürütülüp [alınacak] ve yeryüzünde ondan tek bir ayet dahi kalmayacaktır. Geriye pek yaşlı adam ve yaşlı kadın kalıp şöyle diyecekler: 'Biz babalarımızı şu 'Lâ ilâhe illallâh' kelimesi üzerinde bulduk, biz de onu söylüyoruz.'

وَأخرج الْخَطِيب فِي تَارِيخه عَن حُذَيْفَة ﵁ قَالَ: يُوشك أَن يدرس الْإِسْلَام كَمَا يدرس وَشْي الثَّوْب وَيقْرَأ النَّاس الْقُرْآن لَا يَجدونَ لَهُ حلاوة فيبيتون لَيْلَة فيصبحون وَقد أسرِي بِالْقُرْآنِ وَمَا قبله من كتاب حَتَّى ينتزع من قلب شيخ كَبِير وعجوز كَبِير فَلَا يعْرفُونَ وَقت صَلَاة وَلَا صِيَام وَلَا نسك

Hatîb'in Târîh'inde Huzeyfe radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Elbisenin nakşının silindiği gibi İslam'ın da silinmesi, insanların Kur'an okuyup da onda bir tat bulamamaları yakındır. Bir geceyi geçirip sabahladıklarında, Kur'an ve ondan önceki kitaplar alınıp götürülmüş olur; öyle ki pek yaşlı adamın ve pek yaşlı kadının kalbinden dahi çekilip alınır. Artık ne bir namaz vaktini, ne orucu, ne de kurbanı bilirler.

حَتَّى يَقُول الْقَائِل مِنْهُم: إِنَّا سمعنَا النَّاس يَقُولُونَ: لَا إِلَه إِلَّا الله فَنحْن نقُول لَا إِلَه إِلَّا الله

Hatta içlerinden biri: 'Biz insanların 'Lâ ilâhe illallâh' dediğini işittik, biz de 'Lâ ilâhe illallâh' diyoruz' der.'

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد وَابْن أبي حَاتِم عَن شمر بن عَطِيَّة ﵁ قَالَ: يسرى على الْقرَان فِي لَيْلَة فَيقوم المتهجدون فِي ساعاتهم فَلَا يقدرُونَ على شَيْء فيفزعون إِلَى مصاحفهم فَلَا يقدرُونَ عَلَيْهَا فَيخرج بَعضهم إِلَى بعض فيلتقون فيخبر بَعضهم بَعْضًا بِمَا قد لقوا

İbn Ebî Dâvûd ve İbn Ebî Hâtim'in Şimr b. Atiyye radıyallâhu anh'tan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: 'Bir gecede Kur'an'ın üzerine yürütülüp [alınır]; teheccüd kılanlar kendi vakitlerinde kalkarlar ama [ezberlerinden] hiçbir şey [okumaya] güç yetiremezler. Mushaflarına sığınırlar [bakmak isterler], onda da hiçbir şeye güç yetiremezler. Bunun üzerine birbirlerine çıkıp buluşurlar ve başlarına geleni birbirlerine haber verirler.'

وَأخرج ابْن عدي عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: يَأْتِي النَّاس زمَان يُرْسَلُ إِلَى الْقُرْآن وَيرْفَع من الأَرْض

İbn Adiy'in Ebû Hüreyre radıyallâhu anh vasıtasıyla Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklettiğine göre o şöyle buyurmuştur: 'İnsanların üzerine öyle bir zaman gelecek ki, Kur'an'a [melek] gönderilecek ve yeryüzünden kaldırılacaktır.'

وَأخرج مُحَمَّد بن نصر فِي كتاب الصَّلَاة عَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ ﵁ قَالَ: لَا تقوم السَّاعَة حَتَّى يرفع الْقُرْآن من حَيْثُ نزل لَهُ دوِي حول الْعَرْش كَدَوِيِّ النَّحْل يَقُول: أُتْلَى وَلَا يُعْمَلُ بِي

Muhammed b. Nasr'ın Kitâbu's-Salât'ta Abdullah b. Amr b. el-Âs radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Arş'ın etrafında arı uğultusu gibi bir uğultuyla 'Okunuyorum fakat benimle amel edilmiyor!' diyerek, Kur'an indiği yere geri kaldırılmadıkça kıyamet kopmaz.'

وَأخرج مُحَمَّد بن نصر عَن اللَّيْث بن سعد ﵁ قَالَ: إِنَّمَا يرفع الْقُرْآن حِين يقبل النَّاس على الْكتب ويكبّون عَلَيْهَا ويتركون الْقُرْآن

Muhammed b. Nasr'ın Leys b. Sa'd radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Kur'an ancak insanlar diğer kitaplara yönelip onların üzerine kapandıklarında ve Kur'an'ı terk ettiklerinde kaldırılır.'

وَأخرج الديلمي فِي مُسْند الفردوس عَن معَاذ بن جبل ﵁ قَالَ: خرج علينا رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: أَطِيعُونِي مَا دمت بَين أظْهركُم فَإِن ذهبت فَعَلَيْكُم بِكِتَاب الله

Deylemî'nin Müsnedü'l-Firdevs'te Muâz b. Cebel radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanımıza çıkıp şöyle buyurdu: 'Aranızda bulunduğum sürece bana itaat edin; şayet ben gidersem Allah'ın Kitabı'na sarılın.

أحلُّوا حَلَاله وحرِّموا حرَامه فَإِنَّهُ سَيَأْتِي على النَّاس زمَان يسرى على الْقُرْآن فِي لَيْلَة فَيُنْسَخُ من الْقُلُوب والمصاحف

Onun helalini helal, haramını haram kılın. Çünkü insanların üzerine öyle bir zaman gelecektir ki, bir gecede Kur'an'ın üzerine yürütülüp [alınacak], kalplerden ve mushaflardan silinecektir.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: يسرى على كتاب الله فيرفع إِلَى السَّمَاء فَلَا يبْقى على الأَرْض من الْقُرْآن وَلَا من التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل وَالزَّبُور فينزع من قُلُوب الرِّجَال فيصبحون فِي الصَّلَاة لَا يَدْرُونَ مَا هم فِيهِ

İbn Ebî Hâtim ve Hâkim -sahih olduğunu belirterek- Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'tan nakletmişlerdir ki o şöyle demiştir: 'Allah'ın Kitabı'nın üzerine yürütülüp semaya kaldırılır; ne Kur'an'dan, ne Tevrat'tan, ne İncil'den ne de Zebûr'dan yeryüzünde hiçbir şey kalmaz. İnsanların kalplerinden de sökülüp alınır; öyle ki sabah namaza durduklarında neyin içinde olduklarını (ne okuduklarını) bilemezler.'

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه والديلمي عَن حُذَيْفَة وَأبي هُرَيْرَة ﵄ قَالَا: قَالَ رَسُول الله ﷺ: يسرى على كتاب الله لَيْلًا فَيُصْبِح النَّاس لَيْسَ فِي الأَرْض وَلَا فِي جَوف مُسلم مِنْهُ آيَة

Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve Deylemî'nin Huzeyfe ve Ebû Hüreyre radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Geceleyin Allah'ın Kitabı'nın üzerine yürütülüp [alınır]; insanlar sabahladıklarında ne yeryüzünde ne de bir Müslümanın göğsünde ondan tek bir ayet kalmamış olur.'

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا تقوم السَّاعَة حَتَّى يرفع الذِكْرُ وَالْقُرْآن

İbn Merdûye'nin Câbir b. Abdillâh radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Zikir ve Kur'an kaldırılmadıkça kıyamet kopmaz.'

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس وَابْن عمر ﵂ قَالَا: خطب رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا أَيهَا النَّاس مَا هَذِه الْكتب الَّتِي بَلغنِي أَنكُمْ تكتبونها مَعَ كتاب الله يُوشك أَن يغْضب الله لكتابه فَيُسْرَى عَلَيْهِ لَيْلًا لَا يتْرك فِي قلب وَلَا ورق مِنْهُ حرفا إِلَّا ذهب بِهِ

İbn Merdûye'nin İbn Abbâs ve İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hutbe irad edip şöyle buyurdu: 'Ey insanlar! Allah'ın Kitabı'nın yanında yazdığınız bana ulaşan bu kitaplar da nedir? Allah'ın Kitabı adına gazaplanması ve geceleyin onun üzerine yürütülüp [alınması], ne bir kalpte ne de bir sayfada ondan tek bir harf dahi bırakılmayıp alınıp götürülmesi yakındır.'

فَقيل: يَا رَسُول الله فَكيف بِالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَات قَالَ: من أَرَادَ الله بِهِ خيرا أبقى فِي قلبه لَا إِلَه إِلَّا الله

Bunun üzerine: 'Ey Allah'ın Resûlü! Mümin erkekler ve mümin kadınlar ne yapacak?' denildi. [Resûlullah]: 'Allah kimin hakkında hayır dilerse, onun kalbinde 'Lâ ilâhe illallâh' sözünü bırakır' buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْقَاسِم بن عبد الرَّحْمَن عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: يسرى على الْقُرْآن فِي جَوف اللَّيْل يَجِيء جِبْرِيل ﵇ فَيذْهب بِهِ ثمَّ قَرَأَ {وَلَئِن شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ} الْآيَة

İbn Ebî Hâtim'in el-Kâsım b. Abdirrahmân vasıtasıyla babasından, onun da dedesinden naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Gecenin ortasında Kur'an'ın üzerine yürütülür; Cebrâîl aleyhisselâm gelip onu alıp götürür.' Sonra {وَلَئِن شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ} “Andolsun ki dilersek [sana vahyettiğimizi tamamen] gideririz...” ayetini okudu.

الْآيَة ٨٨ - ٨٩

88 - 89. Ayetler

أخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: أَتَى رَسُول الله ﷺ مَحْمُود بن سيحان ونعيمان بن أُصَي ومجزئ بن عمر وَسَلام بن مشْكم فَقَالُوا: يَا مُحَمَّد هَذَا الَّذِي جِئْت بِهِ حق من عِنْد الله فانا لَا نرَاهُ متناسقاً كَمَا تتناسق التَّوْرَاة

İbn İshâk, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre o şöyle demiştir: Mahmûd b. Seyhân, Nu'aymân b. Usey, Müczi' b. Amr ve Sellâm b. Miskem Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: 'Ey Muhammed! Bu getirdiğin şey Allah katından gelmiş bir hak mıdır? Biz onu Tevrat'ın birbiriyle uyumlu ve tertipli olduğu gibi uyumlu ve tertipli görmüyoruz' dediler.

فَقَالَ لَهُم: أما وَالله إِنَّكُم لتعرفون أَنه من عِنْد الله

[Resûlullah] onlara: 'Allah'a yemin olsun ki, siz onun Allah katından olduğunu pekâlâ biliyorsunuz' dedi.

قَالُوا: انا نجيئك بِمثل مَا أُتِي بِهِ

Onlar: 'Biz sana, onun getirildiğinin bir benzerini getiririz' dediler.

فَأنْزل الله {قل لَئِن اجْتمعت الْإِنْس وَالْجِنّ} الْآيَة

Bunun üzerine Allah {قل لَئِن اجْتمعت الْإِنْس وَالْجِنّ} “De ki: Andolsun insanlar ve cinler bir araya gelseler...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله: {قل لَئِن اجْتمعت الْإِنْس وَالْجِنّ} الْآيَة

İbn Cerîr'in İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, {قل لَئِن اجْتمعت الْإِنْس وَالْجِنّ} “De ki: Andolsun insanlar ve cinler bir araya gelseler...” ayeti hakkında:

قَالَ: يَقُول: لَو برزت الْجِنّ وَأَعَانَهُمْ الْإِنْس فتظاهروا لم يَأْتُوا هَذَا الْقُرْآن

Şöyle demiştir: '[Allah] şöyle buyuruyor: Şayet cinler ortaya çıksa, insanlar da onlara yardım edip birbirlerine arka çıksalar bile bu Kur'an'ın [benzerini] getiremezler.'

الْآيَة ٩٠ - ٩٦

90 - 96. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن إِسْحَق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن عتبَة وَشَيْبَة ابْني ربيعَة وَأَبا سُفْيَان بن حَرْب ورجلا من بني عبد الدَّار وَأَبا البخْترِي - أَخا بني أَسد - وَالْأسود بن الْمطلب وَزَمعَة بن الْأسود والوليد بن الْمُغيرَة وَأَبا جهل بن هِشَام وَعبد الله بن أبي أُميَّة وَأُميَّة بن خلف وَالْعَاص بن وَائِل ونبيهاً ومنبهاً ابْني الْحجَّاج السهميين اجْتَمعُوا بعد غرُوب الشَّمْس عِنْد ظهر الْكَعْبَة فَقَالَ بَعضهم لبَعض: ابْعَثُوا إِلَى مُحَمَّد وكلموه وخاصموه حَتَّى تعذروا فِيهِ

İbn Cerîr, İbn İshâk, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiklerine göre Utbe ve Şeybe b. Rebîa kardeşler, Ebû Süfyân b. Harb, Benî Abdiddâr'dan bir adam, Ebü'l-Bahterî -Benî Esed'in kardeşi-, el-Esved b. el-Muttalib, Zem'a b. el-Esved, Velîd b. el-Mugîre, Ebû Cehil b. Hişâm, Abdullah b. Ebî Ümeyye, Ümeyye b. Halef, el-Âs b. Vâil ve Sehm oğullarından Hüccâc'ın iki oğlu Nübeyh ile Münebbih, güneş battıktan sonra Kâbe'nin arkasında toplandılar. Birbirlerine şöyle dediler: 'Muhammed'e haber gönderin, onunla konuşun ve onunla tartışın ki onun hakkında mazeretinizi ortaya koymuş olasınız.'

فبعثوا إِلَيْهِ أَن أَشْرَاف قَوْمك قد اجْتَمعُوا إِلَيْك ليكلموك فَجَاءَهُمْ رَسُول الله ﷺ سَرِيعا وَهُوَ يظنّ أَنهم قد بدا لَهُم فِي أمره بَدْء وَكَانَ عَلَيْهِم حَرِيصًا يحب رشدهم ويعز عَلَيْهِ عنتهمْ حَتَّى جلس إِلَيْهِم فَقَالُوا: يَا مُحَمَّد إِنَّا قد بعثنَا إِلَيْك لنعذرك وَإِنَّا

Bunun üzerine ona: 'Kavminin ileri gelenleri seninle konuşmak üzere bir araya geldiler' diye haber gönderdiler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, kendisinin durumu hakkında akıllarına yeni bir düşünce geldiğini zannederek aceleyle yanlarına geldi. Zira o, onların üzerine titriyor, doğru yolu bulmalarını arzu ediyor ve sıkıntıya düşmelerine çok üzülüyordu. Nihayet yanlarına oturdu. Onlar: 'Ey Muhammed! Biz seni mazur görmek (son uyarımızı yapmak) için sana haber gönderdik. Şüphesiz biz,

وَالله

Allah'a yemin olsun ki,

مَا نعلم رجلا من الْعَرَب أَدخل على قومه مَا أدخلت على قَوْمك لقد شتمت الْآبَاء وعبت الدّين وسفهت الأحلام وشتمت الْآلهَة وَفرقت الْجَمَاعَة فَمَا بَقِي من قَبِيح إِلَّا وَقد جِئْته فِيمَا بَيْننَا وَبَيْنك

Araplar içinde kavminin başına senin kendi kavmine getirdiğin gibi bir şey getiren başka bir adam bilmiyoruz. Babalara sövdün, dine kusur buldun, akılları beyinsizlik saydın, ilahlara hakaret ettin ve topluluğu böldün. Bizimle senin aranda yapmadığın hiçbir çirkinlik kalmadı.

فَإِن كنت إِنَّمَا جِئْت بِهَذَا الحَدِيث تطلب مَالا جَمعنَا لَك من أَمْوَالنَا حَتَّى تكون أكثرنا مَالا وَإِن كنت إِنَّمَا تطلب الشّرف فِينَا سوّدناك علينا وَإِن كنت تُرِيدُ ملكا ملكناك علينا وَإِن كَانَ هَذَا الَّذِي يَأْتِيك بِمَا يَأْتِيك رئيا ترَاهُ قد غلب عَلَيْك - وَكَانُوا يسمون التَّابِع من الْجِنّ الرئي - فَرُبمَا كَانَ ذَلِك بذلنا أَمْوَالنَا فِي طلب الطِّبّ حَتَّى نبرئك مِنْهُ أَو نعذر فِي

Eğer bu sözü mal elde etmek için getirdiysen, aramızda en çok mala sahip olan sen olasın diye mallarımızdan sana toplayalım. Eğer aramızda şeref arıyorsan, seni kendimize efendi yapalım. Eğer hükümdarlık istiyorsan, seni kendimize hükümdar yapalım. Şayet sana gelen bu şeyler sana musallat olan ve seni mağlup eden bir cin görüntüsü ise -cinlerden gelen dosta reî derlerdi-, bazen böyle olabilir, seni ondan kurtarıncaya kadar veya [tedavi yolunda] mazur sayılıncaya kadar hekim aramak için mallarımızı harcayalım' [dediler].

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا بِي مَا تَقولُونَ

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Söylediğiniz şeylerin hiçbiri bende yoktur.

مَا جِئتُكُمْ بِمَا جِئتُكُمْ بِهِ أطلب أَمْوَالكُم وَلَا فيئكم وَلَا الْملك عَلَيْكُم وَلَكِن الله بَعَثَنِي إِلَيْكُم رَسُولا وَأنزل عليَّ كتابا وَأَمرَنِي أَن أكون لكم بشيراً وَنَذِيرا فبلغتكم رِسَالَة رَبِّي وَنَصَحْت لكم

Size getirdiğim şeyleri ne mallarınızı ne ganimetlerinizi istemek ne de üzerinize hükümdar olmak için getirdim. Fakat Allah beni size bir elçi olarak gönderdi, bana bir Kitap indirdi ve size bir müjdeci ve bir uyarıcı olmamı emretti. Ben de Rabbimin risaletini size tebliğ ettim ve size nasihatte bulundum.

فَإِن تقبلُوا مني مَا جِئتُكُمْ بِهِ فَهُوَ حظكم فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَإِن تردوه عَليّ أَصْبِر لأمر الله حَتَّى يحكم الله بيني وَبَيْنكُم

Eğer size getirdiğim şeyi benden kabul ederseniz, bu sizin dünyadaki ve ahiretteki nasibiniz olur. Şayet onu bana geri çevirirseniz, Allah benimle sizin aranızda hükmünü verinceye kadar Allah'ın emrine sabrederim.'

فَقَالُوا: يَا مُحَمَّد فَإِن كنت غير قَابل منّا مَا عرضنَا عَلَيْك فقد علمت أَنه لَيْسَ أحد من النَّاس أضيق بلاداً وَلَا أقل مَالا وَلَا أَشد عَيْشًا منا فاسأل رَبك الَّذِي بَعثك بِمَا بَعثك بِهِ فليسير عَنَّا هَذِه الْجبَال الَّتِي قد ضيقت علينا وليبسط لنا بِلَادنَا وليجر فِيهَا أَنهَارًا كأنهار الشَّام وَالْعراق وليبعث لنا من قد مضى من آبَائِنَا وَليكن فِيمَن يبْعَث لنا مِنْهُم قصي بن كلاب فَإِنَّهُ كَانَ شَيخا صَدُوقًا فنسألهم عَمَّا تَقول حق هُوَ أم بَاطِل فَإِن صنعت مَا سألناك وصدقوك صدقناك وعرفنا بِهِ منزلتك من عِنْد الله وَإنَّهُ بَعثك رَسُولا

Onlar şöyle dediler: 'Ey Muhammed! Sana sunduğumuz şeyleri kabul etmeyeceksen, pekâlâ biliyorsun ki insanlardan toprağı bizimkinden daha dar, malı daha az ve geçimi daha zor olan hiç kimse yoktur. Seni gönderdiği şeyle gönderen Rabbine dua et de bizi sıkıştıran şu dağları bizden uzaklaştırsın, topraklarımızı genişletsin, orada Şam ve Irak nehirleri gibi nehirler akıtsın ve geçmiş atalarımızı bizim için diriltsin! Bizim için dirilteceklerinin arasında Kusayy b. Kilâb da olsun; çünkü o doğru sözlü bir ihtiyar idi. Biz de söylediklerinin hak mı yoksa batıl mı olduğunu onlara soralım. Şayet senden istediklerimizi yaparsan ve onlar da seni doğrularlarsa, biz de seni doğrularız; böylece senin Allah katındaki yerini ve O'nun seni bir elçi olarak gönderdiğini anlarız.'

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا بِهَذَا بعثت إِنَّمَا جِئتُكُمْ من عِنْد الله بِمَا بَعَثَنِي بِهِ فقد بلغتكم مَا أرْسلت بِهِ إِلَيْكُم

Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Ben bununla gönderilmedim. Ben size sadece Allah'ın beni kendisiyle gönderdiği şeyi Allah katından getirdim. Size gönderildiğim şeyi tebliğ etmiş bulunuyorum.

فَإِن تقبلوه فَهُوَ حظكم فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَإِن تردوه عَليّ أَصْبِر لأمر الله حَتَّى يحكم الله بيني وَبَيْنكُم

Eğer onu kabul ederseniz, bu sizin dünyadaki ve ahiretteki nasibinizdir. Şayet onu bana geri çevirirseniz, Allah benimle sizin aranızda hükmünü verinceye kadar Allah'ın emrine sabrederim' buyurdu.

قَالُوا: فَإِن لم تفعل لنا فَخر لنَفسك فاسأل رَبك أَن يبْعَث ملكا يصدقك بِمَا تَقول ويراجعنا عَنْك وتسأله أَن يَجْعَل لَك جنَانًا وكنوزاً وقصوراً من ذهب وَفِضة ويغنيك عَمَّا نرَاك تبتغي - فَإنَّك تقوم بالأسواق وتلتمس المعاش كَمَا نلتمسه - حَتَّى نَعْرِف منزلتك من رَبك إِن كنت رَسُولا كَمَا تزْعم

Onlar dediler ki: 'Eğer bunu bizim için yapmayacaksan, bari kendin için seç [de iste]! Rabbinden, senin söylediklerini doğrulayacak ve senin adına bize cevap verecek bir melek göndermesini iste. Yine O'ndan sana bahçeler, hazineler, altından ve gümüşten köşkler vermesini ve seni peşinde koştuğunu gördüğümüz şeylerden müstağni kılmasını iste; zira sen de çarşılarda dolaşıyor ve bizim aradığımız gibi rızık arıyorsun! Eğer iddia ettiğin gibi bir elçi isen, Rabbin katındaki yerini böylece bilelim.'

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا أَنا بفاعل

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ben bunu yapacak değilim.

مَا أَنا بِالَّذِي يسْأَل ربه هَذَا

Ben Rabbinden bunu isteyecek biri değilim.

وَمَا بُعثتُ إِلَيْكُم بِهَذَا وَلَكِن الله بَعَثَنِي بشيراً وَنَذِيرا فَإِن تقبلُوا مَا جِئتُكُمْ بِهِ فَهُوَ حظكم فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَإِن تردوه عَليّ أَصْبِر لأمر الله حَتَّى يحكم الله بيني وَبَيْنكُم

Ben size bununla da gönderilmedim; fakat Allah beni bir müjdeci ve bir uyarıcı olarak gönderdi. Şayet size getirdiğim şeyi kabul ederseniz bu sizin dünyadaki ve ahiretteki nasibinizdir. Eğer onu bana geri çevirirseniz, Allah benimle sizin aranızda hükmünü verinceye kadar Allah'ın emrine sabrederim."

قَالُوا:

Onlar dediler ki:

فأسقط السَّمَاء كَمَا زعمت أَن رَبك إِن شَاءَ فعل فانا لن نؤمن لَك إِلَّا أَن تفعل

"Öyleyse Rabbinin dilediği takdirde yapacağını iddia ettiğin gibi göğü üzerimize düşür! Zira sen bunu yapmadıkça sana asla inanmayacağız."

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: ذَلِك إِلَى الله إِن شَاءَ فعل بكم ذَلِك

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bu Allah'a kalmıştır; dilerse bunu size yapar" buyurdu.

قَالُوا: يَا مُحَمَّد قد علم رَبك أَنا سنجلس مَعَك ونسألك عَمَّا سألناك ونطلب مِنْك مَا نطلب فيتقدم إِلَيْك ويعلمك مَا تراجعنا بِهِ ويخبرك بِمَا صانع فِي ذَلِك بِنَا إِذا لم نقبل مِنْك مَا جئتنا بِهِ فقد بلغنَا أَنه إِنَّمَا يعلمك هَذَا رجل بِالْيَمَامَةِ يُقَال لَهُ الرَّحْمَن وَإِنَّا وَالله لَا نؤمن بالرحمن أبدا فقد أعذرنا إِلَيْك يَا مُحَمَّد أما وَالله لَا نَتْرُكك وَمَا فعلت بِنَا حَتَّى نهلكك أَو تُهْلِكنَا

Onlar şöyle dediler: "Ey Muhammed! Rabbin bizim seninle oturacağımızı, sana sorduğumuz şeyleri soracağımızı ve senden talep ettiğimiz şeyleri talep edeceğimizi pekâlâ biliyordu; [buna rağmen] sana önceden gelip bize ne cevap vereceğini öğretmeli ve sana getirdiğin şeyi kabul etmediğimiz takdirde bize ne yapacağını bildirmeli değil miydi? Bize ulaştığına göre sana bunu Yemâme'de er-Rahmân denilen bir adam öğretiyormuş. Vallahi biz Rahmân'a asla iman etmeyiz! Ey Muhammed, artık sana karşı mazeretimizi ortaya koymuş olduk. Vallahi, ya biz seni helak edinceye ya da sen bizi helak edinceye kadar seni ve bize yaptıklarını kendi haline bırakmayacağız!"

وَقَالَ قَائِلهمْ: لن نؤمن لَك حَتَّى تَأتي بِاللَّه وَالْمَلَائِكَة قبيلاً

İçlerinden biri de şöyle dedi: "Allah'ı ve melekleri karşımıza getirmedikçe sana asla inanmayacağız!"

فَلَمَّا قَالُوا ذَلِك قَامَ رَسُول الله ﷺ عَنْهُم وَقَامَ مَعَه عبد الله بن أبي أُميَّة فَقَالَ: يَا مُحَمَّد عرض عَلَيْك قَوْمك مَا عرضوا فَلم تقبله مِنْهُم ثمَّ سألوك لأَنْفُسِهِمْ أموراً ليعرفوا بهَا منزلتك عِنْد الله فَلم تفعل ذَلِك ثمَّ سألوك أَن تعجل مَا تخوفهم بِهِ من الْعَذَاب

Onlar böyle söyleyince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanlarından kalktı. Abdullah b. Ebî Ümeyye de onunla birlikte kalkarak şöyle dedi: "Ey Muhammed! Kavmin sana sunacağını sundu, fakat sen onlardan kabul etmedin. Sonra Allah katındaki yerini bilsinler diye kendileri için bir takım şeyler istediler, bunu da yapmadın. Sonra kendilerini korkuttuğun azabı çabuklaştırmanı istediler...

فوَاللَّه مَا أُؤْمِن لَك أبدا حَتَّى تتَّخذ إِلَى السَّمَاء سلما ثمَّ ترقى فِيهِ وَأَنا أنظر حَتَّى تأتيها وَتَأْتِي مَعَك بنسخة منشورة مَعَك أَرْبَعَة من الْمَلَائِكَة يشْهدُونَ لَك أَنَّك كَمَا تَقول وَايْم الله لَو فعلت ذَلِك لظَنَنْت أَنِّي لَا أصدقك

Vallahi göğe bir merdiven dayayıp ben bakarken oraya yükselmedikçe, oraya varıp da yanında senin dediğin gibi olduğuna şahitlik edecek dört melekle birlikte açılmış bir yazılı belge getirmedikçe sana asla inanmam! Allah'a yemin olsun ki, bunu yapsan bile sanırım seni yine de tasdik etmem!"

ثمَّ انْصَرف عَن رَسُول الله ﷺ وَانْصَرف رَسُول الله ﷺ إِلَى أَهله حَزينًا أسفا لما فَاتَهُ مِمَّا كَانَ طمع فِيهِ من قومه حِين دَعوه وَلما رأى من متابعتهم إِيَّاه

Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından ayrıldı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de kavmi kendisini çağırdığında onlardan umut ettiği şeyin gerçekleşmemesi ve kendisine tabi olmaktan uzak durduklarını görmesi sebebiyle üzgün ve kederli bir halde ailesinin yanına döndü.

وَأنزل عَلَيْهِ فِيمَا قَالَ لَهُ عبد الله بن أبي أُميَّة: {وَقَالُوا لن نؤمن لَك} إِلَى قَوْله: {بشرا رَسُولا} وَأنزل عَلَيْهِ فِي قَوْلهم لن نؤمن بالرحمن (كَذَلِك أرسناك فِي أمة قد خلت

Abdullah b. Ebî Ümeyye'nin ona söyledikleri hakkında: {وَقَالُوا لن نؤمن لَك} “Dediler ki: Sana asla inanmayacağız...” ayetinden {بشرا رَسُولا} “...bir insan elçiden başka bir şey miyim?” sözüne kadar olan kısım indirildi. Onların "Rahmân'a asla inanmayız" sözleri hakkında da: {كَذَلِك أرسناك فِي أمة قد خلت} “Böylece seni, kendilerinden önce nice ümmetlerin gelip geçtiği bir ümmete gönderdik...” ayeti indirildi.

) (الرَّعْد آيَة ٣٠) الْآيَة

(er-Ra'd Suresi 30. Ayet).

وَأنزل عَلَيْهِ فِيمَا سَأَلَهُ قومه لأَنْفُسِهِمْ من تسيير الْجبَال وتقطيع الْجبَال وَبعث من مضى من آبَائِهِم الْمَوْتَى (وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال

Kavminin kendileri için dağların yürütülmesini, dağların parçalanmasını ve ölmüş atalarının diriltilmesini istemeleri hakkında da ona: {وَلَو أَن قُرْآنًا سيرت بِهِ الْجبَال} “Eğer kendisiyle dağların yürütüldüğü bir Kur'an olsaydı...” ayeti indirildi.

) (الرَّعْد آيَة ٣١) الْآيَة

(er-Ra'd Suresi 31. Ayet).

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله: {وَقَالُوا لن نؤمن لَك} قَالَ: نزلت فِي أخي أم سَلمَة عبد الله بن أبي أُميَّة

Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan {وَقَالُوا لن نؤمن لَك} “Dediler ki: Sana asla inanmayacağız” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Bu ayet, Ümmü Seleme'nin kardeşi Abdullah b. Ebî Ümeyye hakkında indi."

وأخرح ابْن جرير عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ ﵁ أَنه قَرَأَ {حَتَّى تفجر لنا} خَفِيفَة

İbn Cerîr, İbrâhim en-Nehaî radıyallâhu anh'ın {حَتَّى تفجر لنا} “bizim için fışkırtmadıkça” ibaresini şeddesiz olarak okuduğunu nakletti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {حَتَّى تفجر لنا من الأَرْض ينبوعاً} أَي ببلدنا هَذَا

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {حَتَّى تفجر لنا من الأَرْض ينبوعاً} “Bizim için yerden bir kaynak fışkırtmadıkça” ayeti hakkında: "Yani şu beldemizde" dediğini nakletmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {ينبوعاً} قَالَ: عيُونا

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {ينبوعاً} “kaynak” kelimesi hakkında: "Pınarlar" dediğini nakletmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ قَالَ: الينبوع هُوَ الَّذِي يجْرِي من الْعين

İbn Ebî Hâtim, Süddî radıyallâhu anh'tan şöyle dediğini nakletti: "Yenbu' (kaynak), pınardan akıp giden [su]dur."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {أَو تكون لَك جنَّة من نخيل وعنب} يَقُول: ضَيْعَة

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {أَو تكون لَك جنَّة من نخيل وعنب} “Yahut senin hurmalardan ve üzümlerden bir bahçen oluncaya kadar” ayeti hakkında: "Çiftlik, bağ-bahçe" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {أَو تسْقط السَّمَاء كَمَا زعمت علينا كسفاً} قَالَ: قطعا

İbn Cerîr, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {أَو تسْقط السَّمَاء كَمَا زعمت علينا كسفاً} “Yahut iddia ettiğin gibi göğü üzerimize parça parça düşürünceye kadar” ayeti hakkında: "Parçalar halinde" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {أَو تَأتي بِاللَّه وَالْمَلَائِكَة قبيلاً} قَالَ: عيَانًا

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {أَو تَأتي بِاللَّه وَالْمَلَائِكَة قبيلاً} “Yahut Allah'ı ve melekleri karşımıza getirmedikçe” ayeti hakkında: "Açıkça, gözle görülür şekilde" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {أَو يكون لَك بَيت من زخرف} قَالَ: من ذهب

İbn Cerîr, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {أَو يكون لَك بَيت من زخرف} “Yahut senin süslü bir evin oluncaya kadar” ayeti hakkında: "Altından" dediğini nakletti.

وَأخرج أَبُو عبيد فِي فضائله وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: لم أكن أحسن مَا الزخرف حَتَّى سَمعتهَا فِي قِرَاءَة عبد الله {أَو يكون لَك بَيت من زخرف} قَالَ: من ذهب

Ebû Ubeyd Fedâil'de, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbnu'l-Enbârî el-Mesâhif'te ve Ebû Nuaym el-Hilye'de Mücâhid radıyallâhu anh'tan şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Zuhruf'un ne olduğunu tam bilmiyordum; ta ki Abdullah'ın kıraatinde {أَو يكون لَك بَيت من زخرف} “Yahut senin süslü bir evin oluncaya kadar” ayetini [tefsir ederken]: 'Altından' dediğini işitene kadar."

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: الزخرف الذَّهَب

Abd b. Humeyd, Katâde radıyallâhu anh'tan: "Zuhruf, altındır" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {حَتَّى تنزل علينا كتابا نقرؤه} قَالَ: من عِنْد رب الْعَالمين إِلَى فلَان بن فلَان يصبح عِنْد كل رجل منا صحيفَة عِنْد رَأسه مَوْضُوعَة يقْرؤهَا

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {حَتَّى تنزل علينا كتابا نقرؤه} “Bize okuyacağımız bir kitap indirinceye kadar” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Âlemlerin Rabbinden falanca oğlu falancaya diye [yazılmış]; her birimizin başucuna bırakılmış olarak sabahlayacağı ve okuyacağı bir sahife [istemişlerdi]."

الْآيَة ٩٧ - ٩٩

97 - 99. Ayetler

أخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَأَبُو نعيم فِي الْمعرفَة وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أنس ﵁ قَالَ: قيل: يَا رَسُول الله كَيفَ يحْشر النَّاس على وُجُوههم قَالَ: الَّذِي أَمْشَاهُم على أَرجُلهم قَادر أَن يُمشيهمْ على وُجُوههم

Ahmed, Buhârî, Müslim, Nesâî, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Hâkim, Ebû Nuaym el-Ma'rife'de, İbn Merdûye ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, Enes radıyallâhu anh'tan nakletmişlerdir: "Ey Allah'ın Resûlü! İnsanlar yüzüstü nasıl haşredilecekler?" diye soruldu. Resûlullah: "Onları ayakları üzerinde yürüten [Allah], yüzleri üzerinde de yürütmeye kâdirdir" buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن ﵁ قَالَ: قَرَأَ رَسُول الله ﷺ هَذِه الْآيَة (الَّذين يحشرون على وُجُوههم) (الْفرْقَان آيَة ٣٤) الْآيَة

İbn Cerîr, Hasan[-ı Basrî] radıyallâhu anh'tan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: {الَّذين يحشرون على وُجُوههم} “Yüzüstü haşredilecek olanlar...” (el-Furkân Suresi 34. Ayet) ayetini okudu.

فَقَالُوا: يَا نَبِي الله وكيق يَمْشُونَ على وُجُوههم قَالَ: أَرَأَيْت الَّذِي أَمْشَاهُم على أَقْدَامهم أَلَيْسَ قَادِرًا على أَن يُمشيهمْ على وُجُوههم

Onlar: "Ey Allah'ın Peygamberi! Yüzleri üzerinde nasıl yürüyecekler?" dediler. [Resûlullah]: "Görmez misiniz, onları ayakları üzerinde yürüten [Allah], yüzleri üzerinde de yürütmeye kâdir değil midir?" buyurdu.

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: يحْشر النَّاس يَوْم الْقِيَامَة على ثَلَاثَة أَصْنَاف: صنف مشَاة وصنف ركبان وصنف على وُجُوههم

Ebû Dâvûd, hasen olduğunu belirterek Tirmizî, İbn Cerîr, İbn Merdûye ve el-Ba's'ta Beyhakî, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan nakletmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İnsanlar kıyamet gününde üç sınıf olarak haşredilirler: Bir sınıf yaya, bir sınıf binekli ve bir sınıf da yüzüstü sürünerek."

قيل: يَا رَسُول الله وَكَيف يَمْشُونَ على وُجُوههم قَالَ: إِن الَّذِي أَمْشَاهُم على أَقْدَامهم قَادر أَن يُمشيهمْ على وُجُوههم

"Ey Allah'ın Resûlü! Yüzleri üzerinde nasıl yürürler?" denildi. O da: "Onları ayakları üzerinde yürüten [Allah], şüphesiz ki yüzleri üzerinde de yürütmeye kâdirdir.

أما إِنَّهُم يَتَّقُونَ بِوُجُوهِهِمْ كل حدب وَشَوْك

Dikkat edin! Onlar her tümsekten ve dikenden yüzleriyle korunurlar" buyurdu.

وَأخرج أَحْمد وَالنَّسَائِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي ذَر ﵁ أَنه تَلا هَذِه الاية {ونحشرهم يَوْم الْقِيَامَة على وُجُوههم عميا وبكماً وصماً} فَقَالَ: حَدثنِي الصَّادِق المصدوق ﷺ: إِن النَّاس يحشرون يَوْم الْقِيَامَة على ثلاة أَفْوَاج: فَوْج طاعمين كاسين راكبين وقوج يَمْشُونَ ويسعون وفوج تسحبهم الْمَلَائِكَة على وُجُوههم

Ahmed, Nesâî, sahih olduğunu belirterek Hâkim, İbn Merdûye ve el-Ba's'ta Beyhakî, Ebû Zer radıyallâhu anh'tan nakletmişlerdir: O, {ونحشرهم يَوْم الْقِيَامَة على وُجُوههم عميا وبكماً وصماً} “Biz onları kıyamet günü körler, dilsizler ve sağırlar olarak yüzüstü haşrederiz” ayetini okudu ve şöyle dedi: Doğru sözlü ve doğrulanmış olan [Hz. Peygamber] sallallâhu aleyhi ve sellem bana şöyle anlattı: "İnsanlar kıyamet gününde üç grup halinde haşrolunurlar: Karınları tok, giyinik ve binekli bir grup; yürüyen ve koşan bir grup; bir grup da meleklerin yüzüstü sürüklediği kimselerdir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالنَّسَائِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم عَن مُعَاوِيَة بن حيدة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِنَّكُم تحشرون رجَالًا وركباناً وَتجرونَ على وُجُوهكُم هَهُنَا ونحى بِيَدِهِ نَحْو الشَّام

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, hasen olduğunu belirterek Tirmizî, Nesâî, İbn Merdûye ve Hâkim, Muâviye b. Hayde radıyallâhu anh'tan nakletmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Şüphesiz sizler yaya ve binekli olarak haşrolunacaksınız ve yüzüstü şuraya sürükleneceksiniz" buyurdu ve eliyle Şam tarafına işaret etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {عميا} قَالَ: لَا يرَوْنَ شَيْئا يسرهم {وبكماً} قَالَ: لَا ينطقون بِحجَّة {وصماً} قَالَ: لَا يسمعُونَ شَيْئا يسرهم

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan nakletmişlerdir: O, {عميا} “körler” hakkında: "Kendilerini sevindirecek hiçbir şey göremezler", {وبكماً} “ve dilsizler” hakkında: "Bir delil ile konuşamazlar" ve {وصماً} “ve sağırlar” hakkında: "Kendilerini sevindirecek hiçbir şey işitemezler" dedi.

وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا تغبطن فَاجِرًا بِنِعْمَة فَإِن من وَرَائه طَالبا حثيثاً

Buhârî Târîh'inde, İbn Merdûye ve Şuabu'l-Îmân'da Beyhakî, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan nakletmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Hiçbir günahkârın [kavuştuğu] nimete gıpta etmeyin; zira onun arkasında onu hızla takip eden bir talip vardır."

وَقَرَأَ رَسُول الله ﷺ {مأواهم جَهَنَّم كلما خبت زدناهم سعيرا}

Ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem {مأواهم جَهَنَّم كلما خبت زدناهم سعيرا} “Onların varacağı yer cehennemdir; ateşi dindikçe onların alevini artırırız” ayetini okudu.

وَأخر الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: الدُّنْيَا خضرَة حلوة

Beyhakî Şuab'da İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Dünya tatlı ve caziptir.

من اكْتسب فِيهَا مَالا من غير حلّه وأنفقه فِي غير حلّه أحلّه دَار الهوان

Kim onda helal olmayan yoldan mal kazanır ve onu helal olmayan yere harcarsa, [Allah] onu alçaklık yurduna yerleştirir.

ورُبَّ متخوض فِي مَال الله وَرَسُوله لَهُ النَّار يَوْم الْقِيَامَة

Allah'ın ve Resûlü'nün malına haksızca dalan nice kimseler vardır ki, kıyamet gününde onlar için sadece ateş vardır."

يَقُول الله: {كلما خبت زدناهم سعيراً}

Allah Teâlâ şöyle buyurur: {كلما خبت زدناهم سعيراً} “Ateşi dindikçe onların alevini artırırız.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {مأواهم جَهَنَّم} يَعْنِي أَنهم وقودها

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {مأواهم جَهَنَّم} “Onların varacağı yer cehennemdir” ayeti hakkında: "Yani onlar onun yakıtıdırlar" dediğini nakletmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {كلما خبت} قَالَ: سكنت

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbnu'l-Münzir, Ali tarikiyle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {كلما خبت} “dindikçe” ifadesi hakkında: "Sakinleştikçe, dindikçe" dediğini nakletmişlerdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {كلما خبت زدناهم سعيراً}

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {كلما خبت زدناهم سعيراً} “Ateşi dindikçe onların alevini artırırız” ayeti hakkında nakletmişlerdir:

قَالَ: كلما طفئت أسعرت وَأوقدت

Şöyle dedi: "Ne zaman sönecek gibi olsa alevlendirilir ve tutuşturulur."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الأنباربي فِي كتاب الأضداد عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {كلما خبت زدناهم سعيراً}

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Kitâbu'l-Ezdâd'da İbnu'l-Enbârî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {كلما خبت زدناهم سعيراً} “Ateşi dindikçe onların alevini artırırız” ayeti hakkında nakletmişlerdir:

قَالَ: كلما أحرقتهم سعر بهم حطباً فَإِذا أحرقتهم فَلم يبْق مِنْهُم شَيْء صَارَت حَمْرَاء تتوهج

Şöyle dedi: "Ateş onları her yaktığında, [yeniden] odun gibi alevlendirilirler. Onları yakıp da kendilerinden geriye hiçbir şey kalmadığında, akkor haline gelip parıldar.

فَذَلِك خبؤها فَإِذا بدلُوا خلقا جَدِيدا عاوتهم

İşte onun sönmesi/dinmesi budur. Onlar yeni bir yaratılışla değiştirilince [ateş] yeniden onlara döner."