Binûn

İsrâ Suresi — 20. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {كلما خبت زدناهم سعيراً}

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbnu'l-Enbârî, Katâde radıyallâhu anh'tan {كلما خبت زدناهم سعيراً} “Ateşi dindikçe onların alevini artırırız” ayeti hakkında nakletmişlerdir:

يَقُول: كلما احترقت جُلُودهمْ بدلُوا جُلُودًا غَيرهَا ليذوقا الْعَذَاب

Şöyle demiştir: "Deri[leri] her yandığında, azabı tatsınlar diye onlara başka deriler verilir."

وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله: {كلما خبت} قَالَ: الخبء الَّذِي يطفأ مرّة ويشعل أُخْرَى

et-Tastî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan nakletti: Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana {كلما خبت} “dindikçe” ifadesinden haber ver" dedi. O da: "el-Hab' (الخبء), bir sönüp bir alevlenen şeydir" dedi.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت الشَّاعِر وَهُوَ يَقُول: وتخبو النَّار عَن أدنى أذاهم وأضرمها إِذا ابتردوا سعيراً

[Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" diye sordu. O: "Evet, şairin şöyle dediğini işitmedin mi?" dedi: "Onların en küçük eziyetinde ateş söner; onlar üşüdüklerinde ise onu alev alev tutuştururum."

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي عَن أُبيّ صَالح فِي قَوْله: {كلما خبت} قَالَ: مَعْنَاهُ كلما حميت

İbnu'l-Enbârî, Ebû Sâlih'ten {كلما خبت} “dindikçe” ayeti hakkında: "Bunun anlamı: Her ne zaman kızışsa/ısınsa demektir" dediğini nakletti.

الْآيَة ١٠٠

100. Ayet.

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء فِي قَوْله: {خَزَائِن رَحْمَة رَبِّي} قَالَ: الرزق

İbn Ebî Hâtim, Atâ'dan {خَزَائِن رَحْمَة رَبِّي} “Rabbimin rahmet hazineleri” ayeti hakkında: "Rızık" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله: {إِذا لأمسكتم خشيَة الْإِنْفَاق} قَالَ: إِذن مَا أطعمْتُم أحدا شَيْئا

İbn Ebî Hâtim, İkrime radıyallâhu anh'tan {إِذا لأمسكتم خشيَة الْإِنْفَاق} “O takdirde harcanıp tükenir korkusuyla cimrilik ederdiniz” ayeti hakkında: "O zaman hiç kimseye hiçbir şey vermezdiniz" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {خشيَة الْإِنْفَاق} قَالَ: الْفقر وَفِي قَوْله: {وَكَانَ الْإِنْسَان قتوراً} قَالَ: بَخِيلًا

İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {خشيَة الْإِنْفَاق} “harcanıp tükenir korkusuyla” ayeti hakkında: "Fakirlik [korkusuyla]" dediğini, {وَكَانَ الْإِنْسَان قتوراً} “İnsan çok cimridir” ayeti hakkında da: "Cimri" dediğini nakletmişlerdir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {خشيَة الْإِنْفَاق} قَالَ: خشيَة الْفَاقَة {وَكَانَ الْإِنْسَان قتوراً} قَالَ: بَخِيلًا ممسكا

Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {خشيَة الْإِنْفَاق} “harcanıp tükenir korkusuyla” ayeti hakkında: "Muhtaç kalma korkusuyla" dediğini; {وَكَانَ الْإِنْسَان قتوراً} “İnsan çok cimridir” ayeti hakkında da: "Cimri, sıkı tutan" dediğini nakletmişlerdir.

الْآيَة ١٠١ - ١٠٥

101 - 105. Ayetler.

أخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طرق عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وَلَقَد آتَيْنَا مُوسَى تسع آيَات بَيِّنَات} قَالَ: الْيَد والعصا والطوفان وَالْجَرَاد وَالْقمل والضفادع وَالدَّم والسنين وَنقص من الثمرات

Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim muhtelif yollarla İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَلَقَد آتَيْنَا مُوسَى تسع آيَات بَيِّنَات} “Andolsun biz Mûsâ'ya apaçık dokuz mucize verdik” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "El, asâ, tufan, çekirge, haşere (bit), kurbağalar, kan, kıtlık yılları ve ürünlerin noksanlaşmasıdır."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {تسع آيَات بَيِّنَات} قَالَ: يَده وَعَصَاهُ وَلسَانه وَالْبَحْر والطوفان وَالْجَرَاد وَالْقمل والضفادع وَالدَّم

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {تسع آيَات بَيِّنَات} “apaçık dokuz mucize” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Eli, asâsı, dili, deniz, tufan, çekirge, haşere (bit), kurbağalar ve kandır."

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن قَانِع وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ مَعًا فِي الدَّلَائِل عَن صَفْوَان بن عَسَّال: أَن يهوديين قَالَ أَحدهمَا لصَاحبه: انْطلق بِنَا إِلَى هَذَا النَّبِي نَسْأَلهُ فَأتيَاهُ فَسَأَلَاهُ عَن قَول الله: {وَلَقَد آتَيْنَا مُوسَى تسع آيَات بَيِّنَات} فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا تُشْرِكُوا بِاللَّه شَيْئا وَلَا تنزنوا وَلَا تقتلُوا النَّفس الَّتِي حرم الله إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تسحرُوا وَلَا تَمْشُوا بِبَرِيءٍ إِلَى ذِي سُلْطَان فيقتله وَلَا تَأْكُلُوا الرِّبَا وَلَا تَقْذِفُوا مُحصنَة

Tayâlisî, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Tirmizî -ve onu sahihledi-, Nesâî, İbn Mâce, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, İbn Kâni', Hâkim -ve onu sahihledi-, İbn Merdûye ve birlikte Delâil'de Ebû Nuaym ve Beyhakî, Safvân b. Assâl'dan naklettiler: İki Yahudiden biri arkadaşına: "Bizi bu peygambere götür de ona soralım" dedi. Ona gelip Allah'ın: {وَلَقَد آتَيْنَا مُوسَى تسع آيَات بَيِّنَات} “Andolsun biz Mûsâ'ya apaçık dokuz mucize verdik” sözü hakkında sordular. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmayın, zina etmeyin, Allah'ın haram kıldığı canı haksız yere öldürmeyin, hırsızlık yapmayın, sihir yapmayın, öldürtmek amacıyla masum birini yetki sahibine götürmeyin, faiz yemeyin, namuslu bir kadına iftira atmayın;

أَو قَالَ: وَلَا تَفِرُّوا من الزَّحْف شكّ شُعْبَة وَعَلَيْكُم يَا يهود خَاصَّة أَن لَا تَعْتَدوا فِي السبت فَقبلا يَدَيْهِ وَقَالا: نشْهد أَنَّك نَبِي

yahut: Savaştan kaçmayın -Şu'be şüphe etti- dedi. Özellikle ey Yahudiler, sizin üzerinize de Cumartesi gününde haddi aşmamanız [farzdır]." Bunun üzerine onlar [Resûlullah'ın] iki elini öptüler ve: "Şahitlik ederiz ki sen kesinlikle bir peygambersin" dediler.

قَالَ: فَمَا يَمْنَعكُمَا أَن تسلما

[Resûlullah]: "Peki Müslüman olmanıza ne engel oluyor?" buyurdu.

قَالَا: إِن دَاوُد دَعَا أَن لَا يزَال فِي ذُريَّته نَبِي وَإِنَّا نَخَاف إِن أسلمنَا أَن تَقْتُلنَا الْيَهُود

Onlar: "Dâvûd kendi zürriyetinde bir peygamberin eksik olmaması için dua etmişti; biz Müslüman olursak Yahudilerin bizi öldürmesinden korkuyoruz" dediler.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي ذمّ الْغَضَب عَن أنس بن مَالك ﵁ أَنه سُئِلَ عَن قَول الله تَعَالَى: {وَإِنِّي لأظنك يَا فِرْعَوْن مثبوراً} قَالَ: مُخَالفا

İbn Ebi'd-Dünyâ Zemmu'l-Gadap'ta Enes b. Mâlik radıyallâhu anh'tan nakletti: Kendisine Yüce Allah'ın: {وَإِنِّي لأظنك يَا فِرْعَوْن مثبوراً} “Ey Firavun! Doğrusu ben senin helak edilmiş olduğunu zannediyorum” sözü sorulduğunda: "Muhalif (karşı çıkan)" dedi.

وَقَالَ: الْأَنْبِيَاء أكْرم من أَن تُلعَنَ أَو تُسَبّ

Ve şöyle dedi: "Peygamberler, lânet okumaktan veya sövmekten daha yüce ve şereflidirler."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَأحمد فِي الزّهْد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَنه كَانَ يقْرَأ {فاسأل بني إِسْرَائِيل} يَقُول: سَأَلَ مُوسَى فِرْعَوْن بني إِسْرَائِيل أَن أرسلهم معي

Saîd b. Mansûr, ez-Zühd'de Ahmed, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiler: O, {فاسأل بني إِسْرَائِيل} “İsrailoğullarına sor” ayetini [fes'ele / sordu şeklinde] okur ve şöyle derdi: "Mûsâ Firavun'dan İsrailoğullarını 'Onları benimle birlikte gönder' diyerek talep etti."

قَالَ مَالك بن دِينَار: وَإِنَّمَا كتبُوا فسل بِلَا ألف كَمَا كتبُوا قَالَ: قَلَ

Mâlik b. Dînâr şöyle dedi: "Onlar 'kāle' (قَالَ) kelimesini 'kale' (قَلَ) şeklinde yazdıkları gibi 'fesel' (فسل) kelimesini de elifsiz yazmışlardır."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ ﵁ أَنه كَانَ يقْرَأ {لقد علمت} يَعْنِي بِالرَّفْع

Saîd b. Mansûr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ali radıyallâhu anh'tan naklettiler: O, {لقد علمت} “Andolsun bildin / bildim” ayetini merfû olarak [ötrelice] okurdu.

قَالَ عَليّ: وَالله مَا علم عدوّ الله وَلَكِن مُوسَى هُوَ الَّذِي علم

Ali şöyle dedi: "Vallahi Allah'ın düşmanı bilmedi; fakat bilen Mûsâ idi."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَنه قَرَأَ {لقد علمت} بِالنّصب - يَعْنِي فِرْعَوْن - ثمَّ تَلا (وجحدوا بهَا واستيقنتها أنفسهم) (النَّمْل آيَة ١٤)

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiler: O, {لقد علمت} “Andolsun sen bildin” ayetini mensub olarak [üstünlüce, Firavun'a hitaben] okudu ve ardından (Neml Suresi 14. ayet olan) {وجحدوا بهَا واستيقنتها أنفسهم} “Gönülleri kesin olarak inandığı halde onları inkâr ettiler” ayetini okudu.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طرق عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {مثبوراً} قَالَ: ملعوناً

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim muhtelif yollarla İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {مثبوراً} “helak edilmiş” hakkında: "Lânetlenmiş" dediğini nakletmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ مثله

İbn Cerîr, Ali tarikiyle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan aynısını nakletti.

وَأخرج الشِّيرَازِيّ فِي الألقاب وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق مَيْمُون بن مهْرَان عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {مثبوراً} قَالَ: قَلِيل الْعقل

eş-Şîrâzî el-Elkâb'da ve İbn Merdûye, Meymûn b. Mihrân tarikiyle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {مثبوراً} “helak edilmiş” hakkında: "Aklı kıt" dediğini nakletmişlerdir.

وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله: {مثبوراً} قَالَ: ملعوناً مَحْبُوسًا عَن الْخَيْر

et-Tastî, İbn Abbâs'tan nakletti: Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana {مثبوراً} “helak edilmiş” sözünden haber ver" dedi. O da: "Lânetlenmiş, hayırdan alıkonulmuş" dedi.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت عبد الله بن الزِّبَعْرَى يَقُول: إِذْ أَتَانِي الشَّيْطَان فِي سنة النو م وَمن مَال مَيْلَة مثبوراً وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {لفيفا} قَالَ: جَمِيعًا

[Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" diye sordu. O: "Evet, Abdullah b. ez-Ziba'râ'nın şöyle dediğini işitmedin mi?" dedi: "Şeytan bana uyku vaktinde geldiğinde; ve her kim [haktan bâtıla] bir meylederse helak olmuştur (mesbûren)." İbn Cerîr el-Avfî tarikiyle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {لفيفا} “toplu halde” ayeti hakkında: "Hep birlikte" dediğini nakletti.

الْآيَة ١٠٦ - ١٠٩

106 - 109. Ayetler.

أخرج النَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن قَرَأَ {وقرآناً فرقناه} مثقلة

Nesâî, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Hâkim -ve onu sahihledi-, İbn Merdûye ve Beyhakî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiler: O, {وقرآناً فرقناه} “Bir Kur'an ki onu kısım kısım ayırdık” ayetini şeddeli olarak okudu.

قَالَ: نزل الْقُرْآن إِلَى سَمَاء الدُّنْيَا فِي لَيْلَة الْقدر من رَمَضَان جملَة وَاحِدَة فَكَانَ الْمُشْركُونَ إِذا أَحْدَثُوا شَيْئا أحدث الله لَهُم جَوَابا

Şöyle dedi: "Kur'an Ramazan ayında Kadir gecesinde dünya semasına bir defada toptan indirildi. Müşrikler ne zaman yeni bir şey ortaya atsalar, Allah da onlara yeni bir cevap indirirdi."

ففرقه الله فِي عشْرين سنة

"Böylece Allah onu yirmi yılda parça parça indirdi."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَمُحَمّد بن نصر وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف من طَرِيق الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: نزل الْقُرْآن جملَة وَاحِد من عِنْد الله من اللَّوْح الْمَحْفُوظ إِلَى السفرة الْكِرَام الْكَاتِبين فِي السَّمَاء الدُّنْيَا فنجمته السفرة على جِبْرِيل عشْرين لَيْلَة ونجمه جِبْرِيل على النَّبِي ﷺ عشْرين سنة

İbn Ebî Hâtim, Muhammed b. Nasr ve el-Mesâhif'te İbnu'l-Enbârî, Dahhâk tarikiyle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiler: O şöyle dedi: "Kur'an Allah katından Levh-i Mahfuz'dan dünya semasındaki şerefli kâtip elçilere toptan indirildi. Kâtipler onu Cibrîl'e yirmi gecede parça parça verdi; Cibrîl de onu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e yirmi yılda parça parça indirdi."

فَقَالَ الْمُشْركُونَ: لَوْلَا نزل عَلَيْهِ الْقُرْآن جملَة وَاحِد

Müşrikler: "Kur'an ona toptan tek bir defada indirilseydi ya!" dediler.

فَقَالَ الله (كَذَلِك لنثبت بِهِ

Bunun üzerine Allah şöyle buyurdu: {(كَذَلِك لنثبت بِهِ}

فُؤَادك) (الْفرْقَان آيَة ٣٢) أَي نزلناه عَلَيْك مُتَفَرقًا ليَكُون عنْدك جَوَاب مَا يَسْأَلُونَك عَنهُ وَلَو أَنزَلْنَاهُ عَلَيْك جملَة وَاحِدَة ثمَّ سألوك لم يكن عنْدك جَوَاب مَا يسْأَلُون عَنهُ

{فُؤَادك)} “(Furkan Suresi 32. ayet:) Senin kalbini pekiştirmek için böyledir”; yani: "Sana sordukları şeylerin cevabı yanında bulunsun diye onu sana parça parça indirdik. Şayet onu sana toptan indirseydik, sonra da sana sorsalardı, sordukları şeyin cevabı yanında olmayacaktı."

وَأخرج الْبَزَّار وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: أنزل الْقُرْآن جملَة وَاحِدَة حَتَّى وضع فِي بَيت الْعِزَّة فِي السَّمَاء الدُّنْيَا ونزله جِبْرِيل على مُحَمَّد ﷺ بِجَوَاب كَلَام الْعباد وأعمالهم

Bezzâr ve Taberânî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiler: O şöyle dedi: "Kur'an toptan indirilip dünya semasındaki Beytü'l-İzze'ye konuldu; Cibrîl de onu kulların sözlerine ve amellerine cevap olarak Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e peyderpey indirdi."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق أبي الْعَالِيَة عَن ابْن عَبَّاس أَنه قَرَأَهَا مثقلة يَقُول: أنزل آيَة آيَة

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Ebü'l-Âliye tarikiyle İbn Abbâs'tan naklettiler: O, bu ayeti şeddeli olarak okur ve: "Ayet ayet indirildi" derdi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عمر ﵁ قَالَ: تعلمُوا الْقُرْآن خمس آيَات خمس آيَات فَإِن جِبْرِيل كَانَ ينزل بِالْقُرْآنِ على النَّبِي ﷺ خمْسا خمْسا

Beyhakî Şuabu'l-Îmân'da Ömer radıyallâhu anh'tan nakletti: O şöyle dedi: "Kur'an'ı beşer ayet beşer ayet öğrenin; zira Cibrîl Kur'an'ı Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e beşer beşer indirirdi."

وَأخرج ابْن عَسَاكِر من طَرِيق أبي نَضرة قَالَ: كَانَ أَبُو سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ يعلمنَا الْقُرْآن خمس آيَات بِالْغَدَاةِ وَخمْس آيَات بالْعَشي ويخبر أَن جِبْرِيل نزل بِالْقُرْآنِ خمس آيَات خمس آيَات

İbn Asâkir, Ebû Nadre tarikiyle nakletti: Ebû Saîd el-Hudrî radıyallâhu anh bize Kur'an'ı sabah beş ayet, akşam beş ayet öğretir ve Cibrîl'in Kur'an'ı beşer ayet beşer ayet indirdiğini haber verirdi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبي بن كَعْب ﵁ أَنه قَرَأَ {وقرآناً فرقناه} مخففاً يَعْنِي بيّناه

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Übey b. Ka'b radıyallâhu anh'tan naklettiler: O, {وقرآناً فرقناه} “Bir Kur'an ki onu açıkladık” ayetini şeddesiz olarak okur ve 'yani onu açıkladık' derdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {وقرآناً فرقناه} قَالَ: فصلناه {على مكث} بأمد {يخرون للأذقان} يَقُول: للوجوه

İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiler: O, {وقرآناً فرقناه} “Bir Kur'an ki onu kısım kısım ayırdık” ayeti hakkında: "Onu ayrıntılı kıldık", {على مكث} “dura dura” hakkında: "Bir süre içinde", {يخرون للأذقان} “çeneleri üstü kapanırlar” hakkında da: "Yüzleri üstü [kapanırlar]" dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {على مكث} فِي ترسل

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {على مكث} “dura dura” ayeti hakkında: "Ağır ağır, peyderpey" dediğini nakletmişlerdir.

وَأخرج ابْن الضريس عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وقرآناً فرقناه} الْآيَة

İbnü'd-Durays, Katâde'den {وقرآناً فرقناه} “Bir Kur'an ki onu kısım kısım ayırdık...” ayeti hakkında nakletti:

قَالَ: لم ينزل فِي لَيْلَة وَلَا لَيْلَتَيْنِ وَلَا شهر وَلَا شَهْرَيْن وَلَا سنة وَلَا سنتَيْن وَكَانَ بَين أَوله وَآخره عشرُون سنة أَو مَا شَاءَ الله من ذَلِك

Şöyle dedi: "[Kur'an] ne bir gecede ne iki gecede, ne bir ayda ne iki ayda, ne bir yılda ne de iki yılda indirildi; onun başı ile sonu arasında yirmi yıl yahut Allah'ın dilediği kadar bir zaman vardı."

وَأخرج ابْن الضريس من طَرِيق قَتَادَة عَن الْحسن ﵁ قَالَ: كَانَ يُقَال: أنزل الْقُرْآن على نَبِي الله ﷺ ثَمَان سِنِين بِمَكَّة وَعشرا بَعْدَمَا هَاجر

İbnü'd-Durays, Katâde tarikiyle Hasan radıyallâhu anh'tan nakletti: O şöyle dedi: "Şöyle denilirdi: Kur'an Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e sekiz yıl Mekke'de, hicret ettikten sonra da on yıl indirildi."

وَكَانَ قَتَادَة يَقُول: عشر بِمَكَّة وَعشر بِالْمَدِينَةِ

Katâde ise şöyle derdi: "On [yıl] Mekke'de, on [yıl] Medine'de."

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ {إِن الَّذين أُوتُوا الْعلم من قبله} هم نَاس من أهل الْكتاب حِين سمعُوا مَا أنزل الله على مُحَمَّد

İbn Cerîr, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {إِن الَّذين أُوتُوا الْعلم من قبله} “Şüphesiz bundan önce kendilerine ilim verilenler” ayeti hakkında: "Onlar, Allah'ın Muhammed'e indirdiği şeyi işittikleri zaman Ehl-i Kitap'tan olan birtakım kimselerdir" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله: {من قبله} من قبل النَّبِي ﷺ {إِذا يُتْلَى} مَا أنزل عَلَيْهِم من عِنْد الله

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan {من قبله} “bundan önce” yani Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den önce, {إِذا يُتْلَى} “okunduğu zaman” yani Allah katından kendilerine indirilen şey [okunduğu zaman] dediğini nakletmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {إِذا يُتْلَى عَلَيْهِم} قَالَ: كِتَابهمْ

İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Mücâhid'den {إِذا يُتْلَى عَلَيْهِم} “Onlara okunduğu zaman” ayeti hakkında: "Kitapları [okunduğu zaman]" dediğini nakletmişlerdir.

وَأخرج ابْن الْمُبَارك وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عبد الْأَعْلَى التَّيْمِيّ قَالَ: إِن من أُوتِيَ من الْعلم مَا لَا يبكيه لخليق أَن قد أُوتِيَ من الْعلم مَا لَا يَنْفَعهُ لِأَن الله نعت أهل الْعلم فَقَالَ: {ويخرون للأذقان يَبْكُونَ}

İbnu'l-Mübârek, İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Abdüla'lâ et-Teymî'den naklettiler: O şöyle dedi: "Kendisine ağlatmayan bir ilim verilen kimseye fayda vermeyen bir ilim verilmiş olması kuvvetle muhtemeldir. Zira Allah, ilim ehlini vasfederek şöyle buyurmuştur: {ويخرون للأذقان يَبْكُونَ} “Ve ağlayarak çeneleri üstü kapanırlar”."

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن أبي الْجراح عَن أبي حَازِم: أَن النَّبِي ﷺ نزل عَلَيْهِ جِبْرِيل وَعِنْده رجل يبكي فَقَالَ: من هَذَا قَالَ: فلَان

Ahmed ez-Zühd'de Ebü'l-Cerrâh tarikiyle Ebû Hâzim'den nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına Cibrîl indi; o esnada yanında ağlayan bir adam vardı. [Cibrîl]: "Bu kimdir?" diye sordu. [Hz. Peygamber]: "Falancadır" dedi.

قَالَ جِبْرِيل: إِنَّا نزن أَعمال بني آدم كلهَا إِلَّا الْبكاء فَإِن الله يُطْفِئ بالدمعة نهوراً من نيران جَهَنَّم

Cibrîl şöyle dedi: "Biz âdemoğlunun bütün amellerini tartarız, ancak ağlamak müstesnadır; çünkü Allah, [gözden dökülen] bir damla yaş ile cehennem ateşlerinden nehirleri söndürür."

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن النَّضر بن سعد قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَو أَن عبدا بَكَى فِي أمة من الْأُمَم لأنجى الله تِلْكَ الْأمة من النَّار ببكاء ذَلِك العَبْد

Hakîm et-Tirmizî, Nadr b. Sa'd'dan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ümmetlerden bir ümmet içinde bir kul ağlayacak olsa, Allah o kulun ağlaması sebebiyle o ümmeti cehennem ateşinden kurtarırdı."

وَمَا من عمل إِلَّا لَهُ وزن وثواب إِلَّا الدمعة فَإِنَّهَا تُطْفِئ بحوراً من النَّار

"[İnsanın yaptığı] her bir amelin bir tartısı ve bir sevabı vardır, ancak gözyaşı müstesnadır; çünkü o, ateşten denizleri söndürür."

وَمَا اغرورقت عين بِمَائِهَا من خشيَة الله إِلَّا حرم الله جَسدهَا على النَّار وَإِن فاضت على خَدّه لم يرهق وَجهه قتر وَلَا ذلة

"Allah korkusundan gözü yaşla dolan her bir kimsenin bedenini Allah cehennem ateşine haram kılar; eğer o [yaş] yanağına akarsa, onun yüzünü ne bir toz-duman ne de bir zillet bürür."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْجَعْد أبي عُثْمَان قَالَ: بلغنَا أَن دَاوُد ﵇ قَالَ: إلهي

İbn Ebî Şeybe, el-Ca'd Ebû Osmân'dan nakletti: O şöyle dedi: "Bize ulaştığına göre Dâvûd aleyhisselâm şöyle demiştir: 'İlâhî!

مَا جَزَاء من فاضت عَيناهُ من خشيتك

Senin korkundan iki gözü [yaşla] dolup taşan kimsenin mükâfatı nedir?'"

قَالَ: جَزَاؤُهُ أَن أؤمنه يَوْم الْفَزع الْأَكْبَر

"[Allah] buyurdu ki: 'Onun mükâfatı, en büyük korku gününde kendisini güvende kılmamdır.'"

الْآيَة ١١٠

110. Ayet

أخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة ﵂ قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يجْهر بِالدُّعَاءِ فَجعل يَقُول: يَا الله

İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh, Âişe radıyallâhu anhâ'dan nakletti: O şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sesli dua eder ve şöyle derdi: 'Yâ Allah!

يَا رَحْمَن

Yâ Rahmân!'"

فَسَمعهُ أهل مَكَّة فَأَقْبَلُوا عَلَيْهِ فَأنْزل الله {قل ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن} الْآيَة

Mekke halkı bunu işitince ona yöneldiler. Bunun üzerine Allah {قل ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن} “De ki: İster Allah deyin, ister Rahmân deyin...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: صلى رَسُول الله ﷺ بِمَكَّة ذَات يَوْم فَدَعَا ربه فَقَالَ فِي دُعَائِهِ: يَا الله

İbn Cerîr ve İbn Merdeveyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiler: O şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün Mekke'de namaz kıldı ve Rabbine dua etti. Duasında şöyle dedi: 'Yâ Allah!

يَا رَحْمَن

Yâ Rahmân!'"

فَقَالَ الْمُشْركُونَ: انْظُرُوا إِلَى هَذَا الضابئ ينهانا أَن نَدْعُو إِلَهَيْنِ وَهُوَ يَدْعُو إِلَهَيْنِ

Bunun üzerine müşrikler: 'Şu dinini terk edene bakın! Bizi iki ilaha dua etmekten menediyor, kendisi ise iki ilaha dua ediyor' dediler.

فَأنْزل الله {قل ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن} الْآيَة

Bunun üzerine Allah {قل ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن} “De ki: İster Allah deyin, ister Rahmân deyin...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ ذَات يَوْم فِي حرث فِي يَده جَرِيدَة فَسَأَلَهُ الْيَهُود عَن الرَّحْمَن - وَكَانَ لَهُم كَاهِن بِالْيَمَامَةِ يسمونه الرَّحْمَن - فأنزلت {قل ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن} الْآيَة

İbn Ebî Hâtim, İbrâhîm en-Nehaî'den nakletti: O şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün bir tarlada bulunuyordu, elinde bir hurma dalı vardı. Yahudiler ona Rahmân hakkında sordular -onların Yemâme'de Rahmân dedikleri bir kâhinleri vardı-. Bunun üzerine {قل ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن} “De ki: İster Allah deyin, ister Rahmân deyin...” ayeti indirildi."

وَأخرج ابْن جرير عَن مَكْحُول: أَن النَّبِي كَانَ يتهجد بِمَكَّة ذَات لَيْلَة يَقُول فِي سُجُوده: يَا رَحْمَن

İbn Cerîr, Mekhûl'den nakletti: Peygamber [sallallâhu aleyhi ve sellem] bir gece Mekke'de teheccüd namazı kılıyor ve secdesinde: "Yâ Rahmân!" diyordu.

يَا رَحِيم

"Yâ Rahîm!"

فَسَمعهُ رجل من الْمُشْركين فَلَمَّا أصبح قَالَ لأَصْحَابه: انْظُرُوا مَا قَالَ ابْن أبي كَبْشَة يزْعم اللَّيْلَة الرَّحْمَن الَّذِي بِالْيمن - وَكَانَ بِالْيمن رجل يُقَال لَهُ رَحْمَن - فَنزلت {قل ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن} الْآيَة

Müşriklerden bir adam bunu işitti. Sabah olunca arkadaşlarına: "Bakın İbn Ebî Kebşe ne dedi! Bu gece Yemen'deki Rahmân'ı kastettiğini iddia ediyor" dedi -Yemen'de kendisine Rahmân denilen bir adam vardı-. Bunun üzerine {قل ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن} “De ki: İster Allah deyin, ister Rahmân deyin...” ayeti indi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل من طَرِيق نهشل بن سعيد عَن الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن قَول الله: {قل ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن أياً مَا تدعوا فَلهُ الْأَسْمَاء الْحسنى} إِلَى آخر الْآيَة

Beyhakî ed-Delâil'de Nehşel b. Saîd tarikiyle Dahhâk'tan, o da İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e Allah'ın: {قل ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن أياً مَا تدعوا فَلهُ الْأَسْمَاء الْحسنى} “De ki: İster Allah deyin, ister Rahmân deyin; hangisiyle dua ederseniz edin, en güzel isimler O'nundur” ayetinden [surenin] sonuna kadar olan kısmı soruldu.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: هُوَ أَمَان من السرق

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bu, hırsızlıktan bir güvencedir."

وَإِن رجلا من الهاجرين من أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ تَلَاهَا حَيْثُ أَخذ مضجعه فَدخل عَلَيْهِ سَارِق فَجمع مَا فِي الْبَيْت وَحمله - وَالرجل لَيْسَ بنائم - حَتَّى انْتهى إِلَى الْبَاب فَوجدَ الْبَاب مردوداً فَوضع الكارة فَفعل ذَلِك ثَلَاث مَرَّات فَضَحِك صَاحب الْبَيْت ثمَّ قَالَ: إِنِّي أحصنت بَيْتِي

Muhacirlerden Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bir adam yatağına yattığında bu ayetleri okudu. Yanına bir hırsız girdi; evde ne varsa toplayıp yüklendi -adam ise uyumamaktaydı-. Kapıya kadar varınca kapıyı kapalı buldu, yükü yere bıraktı. Bunu üç defa tekrarladı. Bunun üzerine ev sahibi güldü ve sonra şöyle dedi: "Ben evimi muhkem koruma altına aldım."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {أياً مَا تدعوا} قَالَ: باسم من أَسْمَائِهِ وَالله أعلم

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {أياً مَا تدعوا} “hangisiyle dua ederseniz edin” ayeti hakkında: "İsimlerinden herhangi bir isimle [dua edersiniz]; en doğrusunu Allah bilir" dediğini nakletmişlerdir.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَابْن مرْدَوَيْه وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وَلَا تجْهر بصلاتك} الْآيَة

Saîd b. Mansûr, Ahmed, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân, İbn Merdeveyh, Taberânî ve es-Sünen'de Beyhakî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَلَا تجْهر بصلاتك} “Namazında sesini pek yükseltme...” ayeti hakkında naklettiler:

قَالَ: نزلت وَرَسُول الله ﷺ بِمَكَّة متوار فَكَانَ إِذا صلى بِأَصْحَابِهِ رفع صَوته بِالْقُرْآنِ فَإِذا سمع ذَلِك الْمُشْركُونَ سبّوا الْقُرْآن وَمن أنزلهُ وَمن جَاءَ بِهِ فَقَالَ الله لنَبيه ﷺ {وَلَا تجْهر بصلاتك}

Şöyle dedi: "Bu ayet, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'de gizlenmekte iken indi. Ashabına namaz kıldırdığı zaman Kur'an ile sesini yükseltirdi. Müşrikler bunu işitince Kur'an'a, onu indirene ve onu getirene söverlerdi. Bunun üzerine Allah Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurdu: {وَلَا تجْهر بصلاتك} “Namazında sesini pek yükseltme”."

أَي بِقِرَاءَتِك فَيسمع الْمُشْركُونَ فيسبوا الْقُرْآن {وَلَا تخَافت بهَا} عَن أَصْحَابك فَلَا تسمعهم الْقُرْآن حَتَّى يأخذوه عَنْك {وابتغ بَين ذَلِك سَبِيلا} يَقُول: بَين الْجَهْر والمخافتة

"Yani kıraatinde [sesini pek yükseltme] ki müşrikler işitip Kur'an'a sövmesinler. {وَلَا تخَافت بهَا} “Onu büsbütün de kısma”, yani ashabından gizleyip sesini kısma ki senden alabilmeleri için onlara Kur'an'ı işittirmemezlik etmeyesin. {وابتغ بَين ذَلِك سَبِيلا} “Bunun arasında bir yol tut” buyurmaktadır; yani aşikâr okumak ile gizli okumak arasında [bir yol tut]."

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا جهر بِالْقُرْآنِ وَهُوَ يُصَلِّي تفَرقُوا عَنهُ وأبوا أَن يستمعوا مِنْهُ فَكَانَ الرجل إِذا أَرَادَ أَن يسمع من رَسُول الله ﷺ بعض مَا يَتْلُو وَهُوَ يُصَلِّي اسْترق السّمع دونهم فرقا مِنْهُم فَإِن رأى أَنهم قد عرفُوا أَنه يستمع ذهب خشيَة أذاهم فَلم يستمع

İbn İshâk, İbn Cerîr, Taberânî ve İbn Merdeveyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiler: O şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem namaz kılarken Kur'an'ı açıktan okuduğu zaman, [müşrikler] onun yanından dağılır ve onu dinlemekten kaçınırlardı. Bir kimse Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem namaz kılarken okuduğu şeylerden birazını dinlemek istediğinde, müşriklerin korkusundan onlardan gizlice kulak kabartırdı. Şayet onların kendisinin dinlediğini fark ettiklerini görürse, onların eziyetinden korkarak dinlemeyi bırakıp giderdi."

فَإِن خفض رَسُول الله ﷺ لم يستمع الَّذين يَسْتَمِعُون من قِرَاءَته شَيْئا

"Eğer Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sesini alçaltırsa, dinlemek isteyen kimseler onun kıraatinden hiçbir şey işitemezlerdi."

فَأنْزل الله {وَلَا تجْهر بصلاتك} فيتفرقوا عَنْك {وَلَا تخَافت بهَا} فَلَا تسمع من أَرَادَ أَن يسْمعهَا مِمَّن يسترق ذَلِك لَعَلَّه يرعوي إِلَى بعض مَا يستمع فينتفع بِهِ {وابتغ بَين ذَلِك سَبِيلا}

"Bunun üzerine Allah şöyle indirdi: {وَلَا تجْهر بصلاتك} “Namazında sesini pek yükseltme” ki senden dağılıp gitmesinler; {وَلَا تخَافت بهَا} “onu büsbütün de kısma” ki gizlice dinlemek isteyen kimselerden onu dinlemek isteyene işittirmemezlik etmeyesin; olur ki dinlediği şeylerin bir kısmından ibret alır da ondan faydalanır; {وابتغ بَين ذَلِك سَبِيلا} “ve bunun arasında bir yol tut”."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ يجْهر بِالْقِرَاءَةِ بِمَكَّة فيؤذي فَأنْزل الله {وَلَا تجْهر بصلاتك}

İbn Merdeveyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan nakletti: O şöyle dedi: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'de kıraati açıktan yapar ve [bunun üzerine] eziyete uğrardı. Bunun üzerine Allah {وَلَا تجْهر بصلاتك} “Namazında sesini pek yükseltme” ayetini indirdi."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي الصِّنْف عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ إِذا صلى عِنْد الْبَيْت جهر بقرَاءَته فَكَانَ الْمُشْركُونَ يؤذونه فَنزلت {وَلَا تجْهر بصلاتك} الْآيَة

İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan nakletti: O şöyle dedi: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Beytullah'ın yanında namaz kıldığı zaman kıraatini açıktan yapardı; müşrikler de ona eziyet ederlerdi. Bunun üzerine {وَلَا تجْهر بصلاتك} “Namazında sesini pek yükseltme...” ayeti indi."

وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا صلى يجْهر بِصَلَاتِهِ فآذى ذَلِك الْمُشْركين فأخفى صلَاته هُوَ وَأَصْحَابه

Ebû Dâvûd en-Nâsih'inde ve İbn Merdeveyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiler: O şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem namaz kıldığı zaman namazında sesini yükseltirdi; bu durum müşrikleri rahatsız edip eziyete sevk etti. Bunun üzerine kendisi ve ashabı namazlarını gizlediler/sessiz kıldılar."

فلذك قَالَ الله: {وَلَا تجْهر بصلاتك وَلَا تخَافت بهَا} وَقَالَ: فِي الْأَعْرَاف (وَاذْكُر رَبك فِي نَفسك) (الْأَعْرَاف آيَة ٢٠٥) الْآيَة

İşte bundan dolayı Allah: {وَلَا تجْهر بصلاتك وَلَا تخَافت بهَا} “Namazında sesini pek yükseltme, onu büsbütün de kısma” buyurdu. A'râf Suresi'nde de {وَاذْكُر رَبك فِي نَفسك} “Rabbini içinden an” (A'râf 205. ayet) buyurmuştur.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وَلَا تجْهر بصلاتك وَلَا تخَافت بهَا} قَالَ: كَانَ الرجل إِذا دَعَا فِي الصَّلَاة رفع صَوته

Taberânî ve es-Sünen'de Beyhakî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {وَلَا تجْهر بصلاتك وَلَا تخَافت بهَا} “Namazında sesini pek yükseltme, onu büsbütün de kısma” ayeti hakkında naklettiler: O şöyle dedi: "Kişi namazda dua ettiği zaman sesini yükseltirdi."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ مُسَيْلمَة الْكذَّاب قد تسمى الرَّحْمَن فَكَانَ النَّبِي ﷺ إِذا صلى فجهر بِبسْم الله الرَّحْمَن الرَّحْمَن قَالَ الْمُشْركُونَ: يذكر إِلَه الْيَمَامَة

Taberânî ve İbn Merdeveyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiler: O şöyle dedi: "Müseylemetü'l-Kezzâb kendine 'er-Rahmân' adını vermişti. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem namaz kılıp da 'Bismillâhirrahmânirrahîm'i açıktan okuduğunda müşrikler: 'Yemâme'nin ilahını anıyor' derlerdi."

فَأنْزل الله {وَلَا تجْهر بصلاتك}

Bunun üzerine Allah {وَلَا تجْهر بصلاتك} “Namazında sesini pek yükseltme” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن سعيد ﵁ قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يرفع صَوته بِبسْم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم

İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te Saîd radıyallâhu anh'tan nakletti: O şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem 'Bismillâhirrahmânirrahîm' derken sesini yükseltirdi."

وَكَانَ مُسَيْلمَة قد تسمّى الرَّحْمَن فَكَانَ الْمُشْركُونَ إِذا سمعُوا ذَلِك من النَّبِي ﷺ قَالُوا: قد ذكر مُسَيْلمَة إِلَه الْيَمَامَة ثمَّ عارضوه بالمكاء والتصدية والصفير

"Müseyleme ise kendine 'er-Rahmân' adını vermişti. Müşrikler bunu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den işittiklerinde: 'Müseyleme'yi, Yemâme'nin ilahını andı' derler, sonra da ıslık çalarak, el çırparak ve ses çıkararak ona karşı koyarlardı."

فَأنْزل الله {وَلَا تجْهر بصلاتك} الْآيَة

Bunun üzerine Allah {وَلَا تجْهر بصلاتك} “Namazında sesini pek yükseltme...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ إِذا جهر بِالْقُرْآنِ شقّ ذَلِك على الْمُشْركين فيؤذون النَّبِي ﷺ بالشتم - وَذَلِكَ بِمَكَّة - فَأنْزل الله: يَا مُحَمَّد {وَلَا تجْهر بصلاتك وَلَا تخَافت بهَا} لَا تخْفض صَوْتك حَتَّى لَا تسمع اذنيك {وابتغ بَين ذَلِك سَبِيلا} يَقُول: اطلب الاعلان والجهر وَبَين التخافت والجهر طَرِيقا

İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiler: O şöyle dedi: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Kur'an'ı açıktan okuduğu zaman bu durum müşriklere ağır gelir, onlar da söverek Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e eziyet ederlerdi -bu Mekke'de idi-. Bunun üzerine Allah [şöyle] indirdi: 'Ey Muhammed! {وَلَا تجْهر بصلاتك وَلَا تخَافت بهَا} “Namazında sesini pek yükseltme, onu büsbütün de kısma”; sesini kulaklarının işitmeyeceği derecede alçaltma. {وابتغ بَين ذَلِك سَبِيلا} “ve bunun arasında bir yol tut”', yani açıkça okumak ile gizlice okumak arasında bir yol ara buyurmaktadır."

لَا جَهرا شَدِيدا وَلَا خفضاً حَتَّى لَا تسمع أذنيك

"Ne çok aşırı yüksek sesle ne de kulaklarının işitmeyeceği derecede alçak sesle [oku]."

فَلَمَّا هَاجر النَّبِي ﷺ إِلَى الْمَدِينَة ترك هَذَا كُله

"Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Medine'ye hicret ettiğinde bütün bunları terk etti."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن مُحَمَّد بن سِيرِين قَالَ: نبئت أَن أَبَا بكر ﵁ كَانَ إِذا قَرَأَ خفض

Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve Şuabü'l-İmân'da Beyhakî, Muhammed b. Sîrîn'den naklettiler: O şöyle dedi: "Bana bildirildiğine göre Ebû Bekir radıyallâhu anh [namazda Kur'an] okuduğu zaman sesini alçaltırdı."

وَكَانَ عمر ﵁ إِذا قَرَأَ جهر

Ömer radıyallâhu anh ise okuduğu zaman sesini yükseltirdi.

فَقيل لأبي بكر ﵁: لم تصنع هَذَا قَالَ: أُنَاجِي رَبِّي وَقد علم حَاجَتي

Ebû Bekir radıyallâhu anh'a: "Bunu niçin yapıyorsun?" denildi. O: "Rabbime münacatta bulunuyorum; O benim ihtiyacımı zaten bilmektedir" dedi.

وَقيل لعمر ﵁: لم تصنع هَذَا قَالَ: اطرد الشَّيْطَان وَأُوقِظ الْوَسْنَان

Ömer radıyallâhu anh'a: "Bunu niçin yapıyorsun?" denildi. O: "Şeytanı kovuyor ve uyuklayanı uyandırıyorum" dedi.

فَلَمَّا نزلت {وَلَا تجْهر بصلاتك وَلَا تخَافت بهَا} قيل لأبي بكر ﵁: ارْفَعْ شَيْئا

{وَلَا تجْهر بصلاتك وَلَا تخَافت بهَا} “Namazında sesini pek yükseltme, onu büsbütün de kısma” ayeti inince Ebû Bekir radıyallâhu anh'a: "[Sesini] biraz yükselt" denildi.