قَالَ: أَي رب وَلم يكن ذَلِك فِي طَاعَتك قَالَ: بلَى وَإِن كَانَ
[Dâvûd]: "Ey Rabbim! Bu senin taatinde (rızan uğrunda) değil miydi?" dedi. [Allah]: "Evet, öyle olsa bile" buyurdu.
وَأخرج ابْن حبَان فِي الضُّعَفَاء وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه والواسطي عَن رَافع بن عُمَيْر ﵁: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: قَالَ الله لداود ﵇: ابْن لي بَيْتا فِي الأَرْض فَبنى دَاوُد ﵇ بَيْتا لنَفسِهِ قبل الْبَيْت الَّذِي أَمر بِهِ
İbn Hibbân ed-Duafâ'da, Taberânî, İbn Merdûye ve Vâsıtî, Râfi' b. Umeyr'den radıyallâhu anh rivayet etti: Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyururken işittim: "Allah Dâvûd'a aleyhisselâm: 'Yeryüzünde benim için bir ev inşa et' buyurdu. Dâvûd aleyhisselâm ise emrolunduğu evden önce kendisi için bir ev inşa etti.
فَأوحى الله إِلَيْهِ: يَا دَاوُد قضيت بَيْتك قبل بَيْتِي قَالَ: يَا رب هَكَذَا قلت: من ملك اسْتَأْثر ثمَّ أَخذ فِي بِنَاء الْمَسْجِد فَلَمَّا تمّ السُّور سقط ثلث فَشَكا ذَلِك إِلَى الله
Bunun üzerine Allah ona: 'Ey Dâvûd! Kendi evini benim evimden önce bitirdin' diye vahyetti. [Dâvûd]: 'Ey Rabbim! Şöyle [düşünerek] dedim: Hükümran olan [kendini] öne alır' dedi. Sonra mescidin inşasına başladı. Duvar tamamlanınca üçte biri yıkıldı. O da bu durumu Allah'a şikayet etti.
فَأوحى الله إِلَيْهِ: إِنَّك لَا تصلح أَن تبني لي بَيْتا قَالَ: وَلم يَا رب قَالَ: لما جرى على يَديك من الدِّمَاء قَالَ: يَا رب أَو لم يكن ذَلِك فِي هَوَاك ومحبتك قَالَ: بلَى وَلَكنهُمْ عبَادي وَأَنا أرحمهم فشق ذَلِك عَلَيْهِ فَأوحى الله إِلَيْهِ لَا تحزن فَإِنِّي سأقضي بناءه على يَدي ابْنك سُلَيْمَان فَلَمَّا مَاتَ دَاوُد ﵇ أَخذ سُلَيْمَان فِي بنائِهِ فَلَمَّا تمّ قرب القرابين وَذبح الذَّبَائِح وَجمع بني إِسْرَائِيل
Bunun üzerine Allah ona: 'Sen benim için bir ev inşa etmeye uygun değilsin' diye vahyetti. [Dâvûd]: 'Niçin ey Rabbim?' dedi. [Allah]: 'Ellerinden dökülen kanlar sebebiyle' buyurdu. [Dâvûd]: 'Ey Rabbim! Bu senin rızan ve sevgin uğrunda değil miydi?' dedi. [Allah]: 'Evet, fakat onlar benim kullarımdır ve ben onlara merhamet ederim' buyurdu. Bu durum ona ağır geldi. Bunun üzerine Allah ona: 'Üzülme, zira onun inşasını oğlun Süleyman'ın elleriyle tamamlayacağım' diye vahyetti. Dâvûd aleyhisselâm vefat edince Süleyman onun inşasına başladı. [İnşaat] tamamlanınca kurbanlar sundu, kurbanlıklar kesti ve İsrâiloğullarını topladı.
فَأوحى الله تَعَالَى إِلَيْهِ: قد أرى سرورك ببنيان بَيْتِي فاسأني أعطك قَالَ: أَسأَلك ثَلَاث خِصَال: حكما يُصَادف حكمك وملكاً لَا يَنْبَغِي لأحد من بعدِي وَمن أَتَى هَذَا الْبَيْت لَا يُرِيد إِلَّا الصَّلَاة فِيهِ خرج من ذنُوبه كَيَوْم وَلدته أمه
Bunun üzerine Allah Teâlâ ona: 'Evimin inşasından dolayı duyduğun sevinci görüyorum; benden iste, sana vereyim' diye vahyetti. [Süleyman]: 'Senden üç haslet istiyorum: Senin hükmüne denk düşen bir hüküm [verme yeteneği], benden sonra hiç kimseye nasip olmayacak bir mülk ve kim bu eve sadece içinde namaz kılmak maksadıyla gelirse günahlarından anasından doğduğu günkü gibi çıksın' dedi.
قَالَ رَسُول الله ﷺ: - أما الاثنتان فقد أعطيهما وَأَنا أَرْجُو أَن يكون قد أعطي الثَّالِثَة
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "İkisi ona verilmiştir; üçüncüsünün de ona verilmiş olmasını ümit ediyorum" buyurdu.
وَأخرج الوَاسِطِيّ عَن كَعْب قَالَ: أوحى الله إِلَى دَاوُد ﵇: ابْن لي بَيت الْمُقَدّس: فعارضه بِبِنَاء لَهُ
Vâsıtî, Ka'b'dan rivayet etti: Allah Dâvûd'a aleyhisselâm: "Benim için Beytülmakdis'i inşa et" diye vahyetti; o ise bunu kendisi için yaptığı bir bina ile erteledi.
فَأوحى الله إِلَيْهِ يَا دَاوُد أَمرتك أَن تبني بَيْتا لي فعارضته بِبِنَاء لَك لَيْسَ لَك أَن تبنيه قَالَ: يَا رب فَفِي عَقبي
Bunun üzerine Allah ona: "Ey Dâvûd! Sana benim için bir ev inşa etmeni emrettim; sen ise onu kendin için bir bina ile erteledin, onu inşa etmek sana ait değildir" diye vahyetti. [Dâvûd]: "Ey Rabbim! Neslimden [birine mi nasip olacak]?" dedi.
قَالَ: فِي عقبك
[Allah]: "Neslinden [birine nasip olacak]" buyurdu.
فَلَمَّا ولي سُلَيْمَان ﵇ أوحى الله إِلَيْهِ أَن ابْن بَيت الْمُقَدّس فبناه فَلَمَّا خر سَاجِدا شاكرا لَهُ تَعَالَى
Süleyman aleyhisselâm yönetime geçince Allah ona Beytülmakdis'i inşa etmesini vahyetti, o da onu inşa etti. Teâlâ'ya şükrederek secdeye kapandığında:
قَالَ: يَا رب من دخله من خَائِف فَأَمنهُ أَو من دَاع فاستجب لَهُ أَو مُسْتَغْفِر فَاغْفِر لَهُ فَأوحى الله إِلَيْهِ إِنِّي قد خصصت لآل دَاوُد الدُّعَاء قَالَ: فذبح أَرْبَعَة آلَاف بقرة وَسَبْعَة آلَاف شَاة وصنع طَعَاما ودعا بني إِسْرَائِيل
"Ey Rabbim! Buraya korkan kim girerse onu güvende kıl, dua eden kim olursa duasını kabul et, bağışlanma dileyen kim olursa onu bağışla" dedi. Allah ona: "Ben Dâvûd ailesi için duayı [kabul etmeyi] has kıldım" diye vahyetti. [Râvi] dedi ki: [Süleyman] dört bin sığır ve yedi bin koyun kesti, yemek hazırlattı ve İsrâiloğullarını davet etti.
وَأخرج أَحْمد والحكيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عبد الله ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن سُلَيْمَان ﵇ لما بنى بَيت الْمُقَدّس سَأَلَ ربه ثَلَاثًا فَأعْطَاهُ اثْنَتَيْنِ وَأَنا أَرْجُو أَن يكون أعطَاهُ الثَّالِثَة
Ahmed, Hakîm et-Tirmizî Nevâdiru'l-Usûl'de, Nesâî, İbn Mâce, Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Beyhakî Şuabu'l-Îmân'da Abdullah'tan radıyallâhu anh rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Süleyman aleyhisselâm Beytülmakdis'i inşa ettiğinde Rabbinden üç şey diledi; [Allah] ona ikisini verdi. Üçüncüsünü de ona vermiş olmasını ümit ediyorum:
سَأَلَهُ حكما يُصَادف حكمه فَأعْطَاهُ إِيَّاه وَسَأَلَهُ ملكا لَا يَنْبَغِي لأحد من بعده فَأعْطَاهُ إِيَّاه وَسَأَلَهُ أَيّمَا رجل خرج من بَيته لَا يُرِيد إِلَّا الصَّلَاة فِي هَذَا الْمَسْجِد يَعْنِي بَيت الْمُقَدّس خرج من خطيئته كَيَوْم وَلدته أمه قَالَ النَّبِي ﷺ: وَنحن نرجو أَن يكون الله أعطَاهُ ذَلِك
Ondan kendi hükmüne denk düşen bir hüküm [verme yeteneği] diledi, onu kendisine verdi. Ondan kendisinden sonra hiç kimseye nasip olmayacak bir mülk diledi, onu kendisine verdi. Ve hangi adam evinden sırf bu mescidde -yani Beytülmakdis'te- namaz kılmak kastıyla çıkarsa, günahından anasından doğduğu günkü gibi çıksın diye diledi." Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Biz Allah'ın bunu da ona vermiş olmasını ümit ediyoruz" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة والواسطي عَن عبد الله بن عمر قَالَ: إِن الْحرم لَحَرَم فِي السَّمَوَات السَّبع بمقداره من الأَرْض
İbn Ebî Şeybe ve Vâsıtî, Abdullah b. Ömer'den rivayet etti: "Harem [bölgesi], yeryüzündeki miktarıyla yedi kat göklerde de kesinlikle bir haremdir.
وَإِن بَيت الْمُقَدّس لمقدس فِي السَّمَوَات السَّبع بمقداره من الأَرْض
Ve Beytülmakdis de yeryüzündeki miktarıyla yedi kat göklerde kesinlikle mukaddestir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَمُسلم وَابْن ماجة عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا تشد الرّحال إِلَّا إِلَى ثَلَاثَة مَسَاجِد: الْمَسْجِد الْحَرَام ومسجدي هَذَا وَالْمَسْجِد الْأَقْصَى
İbn Ebî Şeybe, Müslim ve İbn Mâce, Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Üç mescid dışında [ibadet maksadıyla] binekler hazırlanıp yolculuğa çıkılmaz: Mescid-i Harâm, şu benim mescidim ve Mescid-i Aksâ."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة عَن أبي سعيد
İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Tirmizî ve İbn Mâce, Ebû Saîd
الْخُدْرِيّ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: لَا تشد الرّحال إِلَّا إِلَى ثَلَاثَة مَسَاجِد: الْمَسْجِد الْحَرَام ومسجدي هَذَا وَالْمَسْجِد الْأَقْصَى
el-Hudrî'den [şöyle rivayet etti]: Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyururken işittim: "Üç mescid dışında [ibadet maksadıyla] binekler hazırlanıp yolculuğa çıkılmaz: Mescid-i Harâm, şu benim mescidim ve Mescid-i Aksâ."
وَأخرج الوَاسِطِيّ عَن عَطاء الْخُرَاسَانِي ﵁ قَالَ: لما فرغ سُلَيْمَان بن دَاوُد ﵇ من بِنَاء بَيت الْمُقَدّس أنبت الله لَهُ شجرتين عِنْد بَاب الرَّحْمَة: إِحْدَاهمَا تنْبت الذَّهَب وَالْأُخْرَى تنْبت الْفضة
Vâsıtî, Atâ el-Horasânî'den radıyallâhu anh rivayet etti: Dâvûd oğlu Süleyman aleyhisselâm Beytülmakdis'in inşasını bitirince, Allah onun için Rahmet Kapısı'nın yanında iki ağaç bitirdi: Biri altın, diğeri gümüş bitiriyordu.
فَكَانَ فِي كل يَوْم ينتزع من كل وَاحِدَة مِائَتي رَطْل من ذهب وَفِضة ففرش الْمَسْجِد بلاطة ذَهَبا وبلاطة فضَّة فَلَمَّا جَاءَ بخْتنصر خربه وَاحْتمل مِنْهُ ثَمَانِينَ عجلة ذَهَبا وَفِضة فطرحه برومية
Her gün her birinden altın ve gümüşten ikişer yüz rıtl koparırdı. Mescidin zeminini bir taş altın, bir taş gümüş olarak döşedi. Buhtunnasr geldiğinde orayı tahrip etti ve oradan altın ve gümüşten seksen araba [yükü alıp] taşıdı ve onu Rûmiye'ye attı.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن يحيى بن عَمْرو الشَّيْبَانِيّ قَالَ: لما بنى دَاوُد ﵇ مَسْجِد بَيت الْمُقَدّس نهى أَن يدْخل الرخام بَيت الْمُقَدّس لِأَنَّهُ الْحجر الملعون فَخر على الْحِجَارَة فلعن
İbn Asâkir, Yahyâ b. Amr eş-Şeybânî'den rivayet etti: Dâvûd aleyhisselâm Beytülmakdis mescidini inşa ettiğinde, mermerin Beytülmakdis'e sokulmasını yasakladı; çünkü o lânetlenmiş taştır. Zira o taşların üzerine düşmüş ve lânetlenmiştir.
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي ذَر ﵁ قَالَ: تَذَاكرنَا وَنحن عِنْد النَّبِي ﷺ أَيهمَا أفضل مَسْجِد رَسُول الله ﷺ أَو مَسْجِد بَيت الْمُقَدّس فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: صَلَاة فِي مَسْجِدي هَذَا أفضل من أَربع صلوَات فِيهِ ولنعم الْمصلى وليوشكن أَن يكون للرجل مثل بسط فرشه من الأَرْض حَيْثُ يرى مِنْهُ بَيت الْمُقَدّس خير لَهُ من الدُّنْيَا جَمِيعًا أَو قَالَ خير من الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا
Hâkim -sahih olduğunu belirterek- Ebû Zer'den radıyallâhu anh rivayet etti: Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem yanında iken, Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem mescidi mi yoksa Beytülmakdis mescidi mi daha faziletlidir diye aramızda konuştuk. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şu benim mescidimdeki bir namaz, oradaki dört namazdan daha faziletlidir; orası ne güzel namazgahtır! Çok geçmeden bir adamın yeryüzünde yaygısının serileceği kadar, oradan Beytülmakdis'i görebileceği bir yerinin olması, kendisi için bütün dünyadan -yahut: dünyadan ve içindekilerden- daha hayırlı olacaktır."
وَأخرج الوَاسِطِيّ عَن كَعْب ﵁ قَالَ: إِن الله ﷿ ينظر إِلَى بَيت الْمُقَدّس كل يَوْم مرَّتَيْنِ
Vâsıtî, Ka'b'dan radıyallâhu anh rivayet etti: "Allah azze ve celle Beytülmakdis'e her gün iki defa bakar."
وَأخرج الوَاسِطِيّ عَن ابْن عمر ﵄ أَنه قَالَ وَهُوَ بِبَيْت الْمُقَدّس: يَا نَافِع أخرج بِنَا من هَذَا الْبَيْت فَإِن السَّيِّئَات تضَاعف فِيهِ كَمَا تضَاعف الْحَسَنَات
Vâsıtî, İbn Ömer'den radıyallâhu anhümâ rivayet etti; o Beytülmakdis'te iken: "Ey Nâfi'! Bizi bu evden çıkar; çünkü iyilikler katlandığı gibi kötülükler de orada katlanır" dedi.
وَأخرج الوَاسِطِيّ عَن مَكْحُول ﵁: أَن مَيْمُونَة ﵂ سَأَلت رَسُول الله ﷺ عَن بَيت الْمُقَدّس قَالَ: نعم الْمسكن بَيت الْمُقَدّس وَمن صلى فِيهِ صَلَاة بِأَلف صَلَاة فِيمَا سواهُ قَالَت: فَمن لم يطق ذَلِك قَالَ فليهد إِلَيْهِ زيتاً
Vâsıtî, Mekhûl'den radıyallâhu anh rivayet etti: Meymûne radıyallâhu anhâ Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem Beytülmakdis hakkında sordu. [Resûlullah]: "Beytülmakdis ne güzel meskendir! Orada kılınan bir namaz, başka yerdeki bin namaza bedeldir" buyurdu. [Meymûne]: "Peki buna güç yetiremeyen kimse ne yapsın?" dedi. [Resûlullah]: "O halde oraya zeytinyağı hediye göndersin" buyurdu.
وَأخرج الوَاسِطِيّ عَن مَكْحُول ﵁ قَالَ: من صلى فِي بَيت الْمُقَدّس ظهرا وعصراً ومغرباً وعشاءً وصبحاً ثمَّ صلى الْغَدَاة خرج من ذنُوبه كَيَوْم وَلدته أمه
Vâsıtî, Mekhûl'den radıyallâhu anh rivayet etti: "Kim Beytülmakdis'te öğle, ikindi, akşam, yatsı ve sabahı kılar, sonra da ertesi sabah namazını kılarsa günahlarından anasından doğduğu günkü gibi çıkar."
وَأخرج الوَاسِطِيّ عَن كَعْب ﵁ قَالَ: شكا بَيت الْمُقَدّس إِلَى الله ﷿ الخراب فَقيل: هَل يتَكَلَّم الْمَسْجِد فَقَالَ: إِنَّه مَا من مَسْجِد إِلَّا وَله عينان يبصر بهما ولسان يتَكَلَّم بِهِ وَإنَّهُ ليلتوي من البزاق والنجاسة كَمَا تلتوي الدَّابَّة من ضَرْبَة السَّوْط
Vâsıtî, Ka'b'dan radıyallâhu anh rivayet etti: "Beytülmakdis harap olmayı Allah'a azze ve celle şikayet etti." "Mescit konuşur mu?" denildi. [Ka'b]: "Hiçbir mescid yoktur ki onunla gördüğü iki gözü ve onunla konuştuğu bir dili olmasın. Şüphesiz o tükürükten ve pislikten, tıpkı binek hayvanının kırbaç darbesinden kıvrandığı gibi kıvranır" dedi.
وَأخرج الوَاسِطِيّ عَن كَعْب فِي بَيت الْمُقَدّس: الْيَوْم فِيهِ كألف يَوْم والشهر فِيهِ كألف شهر وَالسّنة فِيهِ كألف سنة وَمن مَاتَ فِيهِ فَكَأَنَّمَا مَاتَ فِي السَّمَاء الدُّنْيَا
Vâsıtî, Ka'b'dan Beytülmakdis hakkında rivayet etti: "Orada bir gün bin gün gibidir, orada bir ay bin ay gibidir, orada bir yıl bin yıl gibidir. Orada ölen kimse sanki dünya semasında ölmüş gibidir."
وَأخرج الوَاسِطِيّ عَن الشَّيْبَانِيّ ﵁ قَالَ: لَيْسَ يعد من الْخُلَفَاء إِلَّا من ملك المسجدين الْمَسْجِد الْحَرَام وَمَسْجِد بَيت الْمُقَدّس
Vâsıtî, Şeybânî'den radıyallâhu anh rivayet etti: "İki mescide; Mescid-i Harâm'a ve Beytülmakdis mescidine sahip olan kimseden başkası halifelerden sayılmaz."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله: {الَّذِي باركنا حوله} قَالَ: أنبتنا حوله الشّجر
İbn Ebî Hâtim, Süddî'den radıyallâhu anh {الَّذِي باركنا حوله} “çevresini mübarek kıldığımız” kavli hakkında: "Çevresinde ağaçlar bitirdik" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {وآتينا مُوسَى الْكتاب وجعلناه هدى لبني إِسْرَائِيل} قَالَ جعله الله لَهُم هدى يخرجهم من الظُّلُمَات إِلَى النُّور وَجعله رَحْمَة لَهُم
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den radıyallâhu anh {وآتينا مُوسَى الْكتاب وجعلناه هدى لبني إِسْرَائِيل} “Mûsâ'ya Kitab'ı verdik ve onu İsrâiloğullarına bir hidayet rehberi kıldık” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Allah onu onlar için karanlıklardan aydınlığa çıkaran bir hidayet kıldı ve onu onlar için bir rahmet kıldı."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {أَلا تَتَّخِذُوا من دوني وَكيلا} قَالَ: شَرِيكا
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den radıyallâhu anh {أَلا تَتَّخِذُوا من دوني وَكيلا} “Benden başkasını vekil edinmeyin” kavli hakkında: "[Yani] ortak" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {ذُرِّيَّة من حملنَا مَعَ نوح} قَالَ: هُوَ على النداء يَا ذُرِّيَّة من حملنَا مَعَ نوح
İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den radıyallâhu anh {ذُرِّيَّة من حملنَا مَعَ نوح} “Nûh ile birlikte taşıdıklarımızın soyundan olanlar” kavli hakkında: "Bu nida (hitap) üzeredir; 'Ey Nûh ile birlikte taşıdıklarımızın soyundan olanlar!' [demektir]" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن زيد الْأنْصَارِيّ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: ذُرِّيَّة من حملنَا مَعَ نوح مَا كَانَ مَعَ نوح إِلَّا أَرْبَعَة أَوْلَاد: حام وسام وَيَافث وكوش فَذَاك أَرْبَعَة أَوْلَاد انتسلوا هَذَا الْخلق
İbn Merdûye, Abdullah b. Zeyd el-Ensârî'den radıyallâhu anh rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "{ذُرِّيَّة من حملنَا مَعَ نوح} [ayetindeki kimseler hakkında şöyle buyurdu]: Nûh ile birlikte sadece dört çocuk vardı: Hâm, Sâm, Yâfes ve Kûş. İşte bu yaratılmışlar, bu dört çocuğun soyundan türemiştir" buyurdu.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي فَاطِمَة أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: كَانَ نوح ﵇ لَا يحمل شَيْئا صَغِيرا وَلَا كَبِيرا إِلَّا قَالَ: بِسم الله وَالْحَمْد لله فَسَماهُ الله عبدا شكُورًا
İbn Merdûye, Ebû Fâtıma'dan rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Nûh aleyhisselâm küçük veya büyük hiçbir şey taşımazdı ki 'Bismillah ve'l-hamdülillâh' demiş olmasın. Bu yüzden Allah onu çok şükreden bir kul olarak isimlendirdi."
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن سلمَان ﵁ قَالَ: كَانَ نوح عَلَيْهِ
Feryâbî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye, Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Beyhakî Şuabu'l-Îmân'da Selmân'dan radıyallâhu anh rivayet etti: "Nûh aleyhis-
السَّلَام إِذا لبس ثوبا أَو طعم طَعَاما قَالَ: الْحَمد لله فَسُمي عبدا شكُورًا
-selâm bir elbise giydiğinde veya bir yemek yediğinde 'Elhamdülillâh' derdi. Bu yüzden çok şükreden bir kul olarak isimlendirildi."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن سعيد بن مَسْعُود الثَّقَفِيّ الصَّحَابِيّ ﵁ قَالَ: إِنَّمَا سمي نوح ﵇ عبدا شكُورًا لِأَنَّهُ كَانَ إِذا أكل أَو شرب أَو لبس ثوبا حمد الله
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî, sahâbî Saîd b. Mes'ûd es-Sekafî'den radıyallâhu anh rivayet etti: "Nûh'a aleyhisselâm çok şükreden bir kul denilmesinin sebebi; yediğinde, içtiğinde veya bir elbise giydiğinde Allah'a hamdetmesiydi."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عَائِشَة ﵂ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن نوحًا لم يقم عَن خلاء قطّ إِلَّا قَالَ: الْحَمد لله الَّذِي أذاقني لذته وَأبقى فيّ منفعَته وَأخرج عني أَذَاهُ
İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakî Şuabu'l-Îmân'da Âişe'den radıyallâhu anhâ, Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Nûh heladan her kalkışında mutlaka: 'Lezzetini bana tattıran, faydasını bende bırakan ve eziyetini benden çıkaran Allah'a hamdolsun' derdi."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن العوّام قَالَ: حدثت أَن نوحًا ﵇ كَانَ يَقُول: الْحَمد لله الَّذِي أذاقني لذته وَأبقى فِي منفعَته وأذهب عني أَذَاهُ
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te Avvâm'dan rivayet etti: Bana anlatıldığına göre Nûh aleyhisselâm şöyle derdi: "Lezzetini bana tattıran, faydasını bende bırakan ve eziyetini benden gideren Allah'a hamdolsun."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن أصبغ بن زيد: إِن نوحًا ﵇ كَانَ إِذا خرج من الكنيف قَالَ ذَلِك فَسُمي {عبدا شكُورًا}
İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakî Şuabu'l-Îmân'da Asbağ b. Zeyd'den rivayet etti: Nûh aleyhisselâm heladan çıktığında böyle derdi; bu yüzden {عبدا شكُورًا} “çok şükreden bir kul” olarak isimlendirildi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم التَّيْمِيّ ﵁: إِن نوحًا ﵇ كَانَ إِذا خرج من الْغَائِط قَالَ: الْحَمد لله الَّذِي أذهب عني الْأَذَى وعافاني
İbn Ebî Şeybe, İbrâhim et-Teymî'den radıyallâhu anh rivayet etti: Nûh aleyhisselâm tuvaletten çıktığında: "Benden eziyeti gideren ve bana afiyet veren Allah'a hamdolsun" derdi.
وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن إِبْرَاهِيم ﵁ قَالَ: شكره أَن يُسَمِّي إِذا أكل ويحمد الله إِذا فرغ
Abdullah b. Ahmed Zevâidu'z-Zühd'de İbrâhim'den radıyallâhu anh rivayet etti: "Onun şükrü; yediğinde besmele çekmesi, [yemeyi] bitirdiğinde de Allah'a hamdetmesiydi."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {إِنَّه كَانَ عبدا شكُورًا} قَالَ: لم يَأْكُل شَيْئا قطّ إِلَّا أَحْمد الله وَلم يشرب شرابًا قطّ إِلَّا حمد الله عَلَيْهِ فَأثْنى عَلَيْهِ {إِنَّه كَانَ عبدا شكُورًا}
İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakî Şuabu'l-Îmân'da Mücâhid'den radıyallâhu anh {إِنَّه كَانَ عبدا شكُورًا} “Şüphesiz o, çok şükreden bir kuldu” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "O, Allah'a hamdetmeksizin hiçbir şey yemez, üzerine Allah'a hamdetmeksizin hiçbir şey içmezdi. Bu yüzden [Allah] onu: {إِنَّه كَانَ عبدا شكُورًا} “Şüphesiz o, çok şükreden bir kuldu” diye övdü."
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ رَضِي اله عَنهُ قَالَ: كَانَ نوح ﵇ إِذا أكل قَالَ: الْحَمد لله وَإِذا شرب قَالَ: الْحَمد لله وَإِذا لبس قَالَ: الْحَمد لله وَإِذا ركب قَالَ: الْحَمد لله فَسَماهُ الله {عبدا شكُورًا}
Ahmed ez-Zühd'de, İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakî eş-Şuab'da Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den radıyallâhu anh rivayet etti: Nûh aleyhisselâm yediğinde 'Elhamdülillâh', içtiğinde 'Elhamdülillâh', giyindiğinde 'Elhamdülillâh', bindiğinde 'Elhamdülillâh' derdi. Bu sebeple Allah onu {عبدا شكُورًا} “çok şükreden bir kul” olarak isimlendirdi.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن معَاذ بن أنس الْجُهَنِيّ ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِنَّمَا سمى الله نوحًا {عبدا شكُورًا} لِأَنَّهُ كَانَ إِذا أَمْسَى وَأصْبح قَالَ:
İbn Merdûye, Muâz b. Enes el-Cühenî'den radıyallâhu anh, Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Allah'ın Nûh'u {عبدا شكُورًا} “çok şükreden bir kul” olarak isimlendirmesinin sebebi; akşama erdiğinde ve sabaha çıktığında şöyle demesiydi:
سُبْحَانَ الله حِين تمسون وَحين تُصبحُونَ وَله الْحَمد فِي السَّمَوَات وَالْأَرْض وعشياً وَحين تظْهرُونَ
'Akşama erdiğinizde ve sabaha çıktığınızda Allah'ı tesbih edin! Göklerde ve yerde, ikindi vaktinde ve öğleye erdiğinizde de hamd O'na mahsustur.'"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَليّ ﵁ أَنه قَالَ: حق الطَّعَام أَن يَقُول العَبْد: بِسم الله اللَّهُمَّ بَارك لنا فِيمَا رزقتنا وشكره أَن يَقُول: الْحَمد لله الَّذِي أطعمنَا وَسَقَانَا
İbn Ebî Şeybe, Ali'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: "Yemeğin hakkı, kulun: 'Bismillah, Allahümme bârik lenâ fîmâ razektenâ (Allah'ın adıyla. Allahım! Bize rızık olarak verdiğin şeyde bize bereket ver)' demesi; şükrü ise: 'Elhamdülillâhi'llezî at'amenâ ve sekânâ (Bizi yediren ve içiren Allah'a hamdolsun)' demesidir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن تَمِيم بن سَلمَة ﵁ قَالَ: حدثت أَن الرجل إِذا ذكر اسْم الله على طَعَامه وَحمد الله على آخِره لم يسْأَل عَن نعيم لَذَّة الطَّعَام
İbn Ebî Şeybe, Temîm b. Seleme'den radıyallâhu anh rivayet etti: Bana anlatıldığına göre kişi yemeğinin başında Allah'ın adını anar ve sonunda da Allah'a hamdederse, yemeğin lezzet nimetinden hesaba çekilmez.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَالطَّبَرَانِيّ فِي الدُّعَاء عَن حَاتِم عَن عمر بن الْخطاب أَنه لبس ثوبا جَدِيدا فَقَالَ: الْحَمد لله الَّذِي كساني مَا أواري بِهِ عورتي وأتجمل بِهِ فِي حَياتِي
İbn Ebî Şeybe, Tirmizî, İbn Mâce ve ed-Duâ'da Taberânî, Hâtim vasıtasıyla Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet etti: O yeni bir elbise giydi ve şöyle dedi: "Avret yerimi örttüğüm ve hayatımda kendisiyle güzelleştiğim şeyi bana giydiren Allah'a hamdolsun."
ثمَّ قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: من لبس ثوبا جَدِيدا فَقَالَ: الْحَمد لله الَّذِي كساني مَا أواري بِهِ عورتي وأتجمل بِهِ فِي حَياتِي ثمَّ عمد إِلَى الثَّوْب الَّذِي خلق فَتصدق بِهِ كَانَ فِي كنف الله وَفِي حفظ الله وَفِي ستر الله حَيا وَمَيتًا قَالَهَا ثَلَاثًا
Sonra şöyle dedi: Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyururken işittim: "Kim yeni bir elbise giyer de: 'Avret yerimi örttüğüm ve hayatımda kendisiyle güzelleştiğim şeyi bana giydiren Allah'a hamdolsun' der, sonra da eskimiş olan elbiseye yönelip onu sadaka olarak verirse; diriyken de ölüyken de Allah'ın himayesinde, Allah'ın korumasında ve Allah'ın örtüsü altında olur." Bunu üç defa söyledi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عبد الرَّحْمَن بن أبي ليلى ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا لبس أحدكُم ثوبا جَدِيدا فَلْيقل الْحَمد لله الَّذِي كساني مَا أواري بِهِ عورتي وأتجمل بِهِ فِي النَّاس
İbn Ebî Şeybe, Abdurrahman b. Ebî Leylâ'dan radıyallâhu anh rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Biriniz yeni bir elbise giydiği zaman şöyle desin: 'Avret yerimi örttüğüm ve insanlar arasında kendisiyle güzelleştiğim şeyi bana giydiren Allah'a hamdolsun.'"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عون بن عبد الله قَالَ: لبس رجلا ثوبا جَدِيدا فَحَمدَ الله فَأدْخل الْجنَّة أَو غفر لَهُ
İbn Ebî Şeybe, Avn b. Abdillâh'tan rivayet etti: Bir adam yeni bir elbise giydi ve Allah'a hamdetti. Bunun üzerine cennete girdirildi veya bağışlandı.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وقضينا إِلَى بني إِسْرَائِيل} قَالَ: أعلمناهم
İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ {وقضينا إِلَى بني إِسْرَائِيل} “Biz İsrâiloğullarına bildirdik” kavli hakkında: "Onlara bildirdik" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وقضينا إِلَى بني إِسْرَائِيل} قَالَ: أخبرناهم
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ {وقضينا إِلَى بني إِسْرَائِيل} “Biz İsrâiloğullarına bildirdik” kavli hakkında: "Onlara haber verdik" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وقضينا إِلَى بني إِسْرَائِيل} قَالَ: قضينا عَلَيْهِم
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ {وقضينا إِلَى بني إِسْرَائِيل} “Biz İsrâiloğullarına hükmettik” kavli hakkında: "Onlar aleyhine hükmettik" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وقضينا إِلَى بني إِسْرَائِيل فِي الْكتاب لتفسدن فِي الأَرْض مرَّتَيْنِ} قَالَ: هَذَا تَفْسِير الَّذِي قبله
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ {وقضينا إِلَى بني إِسْرَائِيل فِي الْكتاب لتفسدن فِي الأَرْض مرَّتَيْنِ} “Kitap'ta İsrâiloğullarına: 'Siz yeryüzünde kesinlikle iki kez fesat çıkaracaksınız' diye bildirdik” kavli hakkında: "Bu, [kendisinden] öncekinin tefsiridir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم عَن طَاوس قَالَ: كنت عِنْد ابْن عَبَّاس ﵄ ومعنا رجل من الْقَدَرِيَّة فَقلت إِن أُنَاسًا يَقُولُونَ لَا قدر
İbnu'l-Münzir ve Hâkim, Tâvûs'tan rivayet etti: İbn Abbâs'ın radıyallâhu anhümâ yanındaydım, yanımızda Kaderiyye'den bir adam vardı. Ben: "Birtakım insanlar kader yoktur diyorlar" dedim.
قَالَ: أوفي الْقَوْم أحد مِنْهُم قلت: لَو كَانَ مَا كنت تصنع بِهِ قَالَ: لَو كَانَ فيهم أحد مِنْهُم لأخذت بِرَأْسِهِ
[İbn Abbâs]: "Toplulukta onlardan biri var mı?" dedi. Ben: "Olsaydı ona ne yapardın?" dedim. Dedi ki: "Eğer aralarında onlardan biri olsaydı, kesinlikle başından yakalardım.
ثمَّ قَرَأت عَلَيْهِ {وقضينا إِلَى بني إِسْرَائِيل فِي الْكتاب لتفسدن فِي الأَرْض مرَّتَيْنِ ولتعلن علوا كَبِيرا}
Sonra ona şu ayeti okudum: {وقضينا إِلَى بني إِسْرَائِيل فِي الْكتاب لتفسدن فِي الأَرْض مرَّتَيْنِ ولتعلن علوا كَبِيرا} “Kitap'ta İsrâiloğullarına: 'Yeryüzünde kesinlikle iki kez fesat çıkaracaksınız ve muhakkak büyük bir azgınlıkla kibirlenip kabaracaksınız' diye bildirdik.”
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: إِن الله عهد إِلَى بني إِسْرَائِيل فِي التَّوْرَاة {لتفسدن فِي الأَرْض مرَّتَيْنِ}
İbn Cerîr, İbn Mes'ûd'dan radıyallâhu anh rivayet etti: Şüphesiz Allah, Tevrat'ta İsrâiloğullarına: {لتفسدن فِي الأَرْض مرَّتَيْنِ} “Siz yeryüzünde kesinlikle iki kez fesat çıkaracaksınız” diye ahdetmiştir.
فَكَانَ أوّل الْفساد: قتل زَكَرِيَّا ﵇ فَبعث الله عَلَيْهِم ملك النبط فَبعث الْجنُود وَكَانَت أساورته ألف فَارس فهم أولو بَأْس فتحصنت بَنو إِسْرَائِيل وَخرج فيهم بخْتنصر يَتِيما مِسْكينا إِنَّمَا خرج يستطعم وتلطف حَتَّى دخل الْمَدِينَة فَأتى مجَالِسهمْ وهم يَقُولُونَ: لَو يعلم عدوّنا مَا قذف فِي قُلُوبنَا من الرعب بذنوبنا مَا أَرَادوا قتالنا فَخرج بخْتنصر حِين سمع ذَلِك مِنْهُم وَأَشد الْقيام على الْجَيْش فَرَجَعُوا وَذَلِكَ قَول الله: {فَإِذا جَاءَ وعد أولاهما بعثنَا عَلَيْكُم عباداً لنا أولي بَأْس شَدِيد} الْآيَة
Fesadın ilki Zekeriyyâ'nın aleyhisselâm öldürülmesiydi. Bunun üzerine Allah onların üzerine Nabat kralını gönderdi; o da ordular sevk etti. Süvarileri bin atlıydı ve pek zorlu kimselerdi. İsrâiloğulları kalelere kapandı. Buhran (Buhtunnasr) ise aralarında yetim, yoksul ve sadece yiyecek dilenmek için çıkan biri olarak çıkmıştı; gizlice sokulup şehre girdi. Onların meclislerine geldi. Onlar: 'Eğer düşmanımız, günahlarımız sebebiyle kalplerimize düşen korkuyu bilseydi bizimle savaşmak istemezdi' diyorlardı. Buhtunnasr bunu onlardan işitince çıktı ve ordunun başında en şiddetli şekilde durdu, onlar da geri döndüler. İşte Allah'ın şu kavli budur: {فَإِذا جَاءَ وعد أولاهما بعثنَا عَلَيْكُم عباداً لنا أولي بَأْس شَدِيد} “Bu ikisinden birincisinin vakti gelince, üzerinize pek zorlu güç sahibi kullarımızı gönderdik...” ayeti.
ثمَّ أَن بني إِسْرَائِيل تجهزوا فغزوا النبط فَأَصَابُوا مِنْهُم فاستنقذوا مَا فِي أَيْديهم فَذَلِك قَوْله: {ثمَّ رددنا لكم الكرة عَلَيْهِم} الْآيَة
Sonra İsrâiloğulları hazırlandı, Nabatlılara karşı gazaya çıktılar ve onları yendiler, onların ellerindekileri geri aldılar. İşte O'nun: {ثمَّ رددنا لكم الكرة عَلَيْهِم} “Sonra onlara karşı size tekrar üstünlük verdik...” ayeti [buna işaret eder].
وَأخرج ابْن عَسَاكِر فِي تَارِيخه عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ فِي قَوْله: {لتفسدن فِي الأَرْض مرَّتَيْنِ} قَالَ: الأولى قتل زَكَرِيَّا ﵊ وَالْأُخْرَى قتل يحيى ﵇
İbn Asâkir Târîh'inde, Ali b. Ebî Tâlib'den radıyallâhu anh {لتفسدن فِي الأَرْض مرَّتَيْنِ} “Siz yeryüzünde kesinlikle iki kez fesat çıkaracaksınız” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Birincisi Zekeriyyâ'nın aleyhisselâm öldürülmesidir; diğeri ise Yahyâ'nın aleyhisselâm öldürülmesidir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطِيَّة الْعَوْفِيّ ﵁ فِي قَوْله: {لتفسدن فِي الأَرْض مرَّتَيْنِ} قَالَ: أفسدوا فِي الْمرة الأولى فَبعث الله عَلَيْهِم جالوت فَقَتلهُمْ وأفسدوا الْمرة الثَّانِيَة فَقتلُوا يحيى بن زَكَرِيَّا ﵉ فَبعث الله عَلَيْهِم بخْتنصر
İbn Ebî Hâtim, Atıyye el-Avfî'den radıyallâhu anh {لتفسدن فِي الأَرْض مرَّتَيْنِ} “Siz yeryüzünde kesinlikle iki kez fesat çıkaracaksınız” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "İlk seferinde fesat çıkardılar; Allah da üzerlerine Câlût'u gönderdi ve onları öldürdü. İkinci sefer fesat çıkardılar; Zekeriyyâ oğlu Yahyâ'yı aleyhimesselâm öldürdüler. Bunun üzerine Allah onların üzerine Buhtunnasr'ı gönderdi."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: بعث الله عَلَيْهِم فِي الأولى جالوت فجاس خلال دِيَارهمْ وَضرب عَلَيْهِم الْخراج والذل فسألوا الله أَن يبْعَث إِلَيْهِم ملكا يُقَاتلُون فِي سَبِيل الله فَبعث الله طالوت فَقتل جالوت فنصر بَنو إِسْرَائِيل وَقتل جالوت بيَدي دَاوُد ﵇ وَرجع إِلَى بني
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ rivayet etti: Allah birinci seferde üzerlerine Câlût'u gönderdi; o da yurtlarının aralarına girip araştırdı, onlara cizye ve zillet yükledi. Bunun üzerine Allah'tan kendilerine Allah yolunda savaşacakları bir hükümdar göndermesini istediler. Allah da Tâlût'u gönderdi ve Câlût öldürüldü, böylece İsrâiloğullarına yardım edildi. Câlût, Dâvûd'un aleyhisselâm elleriyle öldürüldü ve İsrâil-
إِسْرَائِيل ملكهم فَلَمَّا أفسدوا: بعث الله عَلَيْهِم فِي الْمرة الْآخِرَة بخْتنصر فخرب الْمَسَاجِد وتبر {مَا علوا تتبيراً} قَالَ الله: بعد الأولى وَالْآخِرَة (عَسى ربكُم أَن يَرْحَمكُمْ وَإِن عدتم عدنا) قَالَ: فعادوا فَسلط الله عَلَيْهِم الْمُؤمنِينَ
oğullarına krallıkları geri döndü. Tekrar fesat çıkardıklarında, Allah sonuncusunda onların üzerine Buhtunnasr'ı gönderdi; o da mescitleri yıktı ve {مَا علوا تتبيراً} “ele geçirdikleri her şeyi büsbütün yok ettiler”. Allah birinciden ve ikinciden sonra: (عَسى ربكُم أَن يَرْحَمكُمْ وَإِن عدتم عدنا) "Umulur ki Rabbiniz size merhamet eder; eğer [fesada] dönerseniz biz de [cezaya] döneriz" buyurdu. [İbn Abbâs] dedi ki: Tekrar [fesada] döndüler; Allah da onların üzerine müminleri musallat kıldı.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق أبي هَاشم الْعَبْدي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: ملك مَا بَين الْمشرق وَالْمغْرب أَرْبَعَة: مُؤْمِنَانِ وَكَافِرَانِ أما الكافران فالفرخان [و] بخْتنصر
İbn Ebî Hâtim, Ebû Hâşim el-Abdî tarikiyle İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ rivayet etti: "Doğu ile batı arasına dört kişi hükmetti: İkisi mümin, ikisi kâfirdir. Kâfir olanlar Ferhân [ve] Buhtunnasr'dır."
فَأَنْشَأَ أَبُو هَاشم يحدث قَالَ: كَانَ رجل من أهل الشَّام صَالحا فَقَرَأَ هَذِه الْآيَة {وقضينا إِلَى بني إِسْرَائِيل فِي الْكتاب} إِلَى قَوْله: {علوا كَبِيرا}
Bunun üzerine Ebû Hâşim anlatmaya başlayıp şöyle dedi: Şam ehlinden salih bir adam vardı. Bu ayeti; {وقضينا إِلَى بني إِسْرَائِيل فِي الْكتاب} “Kitap'ta İsrâiloğullarına bildirdik...” kavlinden {علوا كَبِيرا} “...büyük bir azgınlıkla” kavline kadar okudu.
قَالَ: يَا رب أما الأولى فقد فاتتني فأرني الْآخِرَة
"Ey Rabbim! Birincisi benden önce geçti, bana sonuncusunu göster" dedi.
فَأتى وَهُوَ قَاعد فِي مُصَلَّاهُ قد خَفق بِرَأْسِهِ فَقيل: الَّذِي سَأَلت عَنهُ بِبَابِل واسْمه بخْتنصر
Namazgâhında otururken başı öne düşüp uyukladığı bir sırada [ona bir elçi] geldi ve: "Sorduğun kişi Babil'dedir ve adı Buhtunnasr'dır" denildi.
فَعرف الرجل أَنه قد اسْتُجِيبَ لَهُ فَاحْتمل جراباً من دَنَانِير فَأقبل حَتَّى انْتهى إِلَى بابل فَدخل على الفرخان فَقَالَ: إِنِّي قد جِئْت بِمَال فأقسمه بَين الْمَسَاكِين
Adam kendisine icabet edildiğini anladı. Bir torba dolusu dinar alıp yola koyuldu ve nihayet Babil'e vardı. Ferhân'ın huzuruna girdi ve: "Ben yoksullara dağıtmak üzere bir miktar mal getirdim" dedi.
فَأمر بِهِ فَأنْزل فجمعوهم لَهُ ثمَّ جعل يعطيهم ويسألهم عَن أسمائهم حَتَّى إِذا فرغ مِمَّن بِحَضْرَتِهِ قيل لَهُ: فَإِنَّهُ قد بقيت مِنْهُم بقايا فِي الرساتيق فَجعل يبْعَث فتاه حَتَّى إِذا كَانَ اللَّيْل رَجَعَ إِلَيْهِ فاقرأه رجلا رجلا فَأتى على ذكر بخْتنصر فَقَالَ: قف
[Kral] onun için emir verdi, konaklatıldı ve [yoksulları] onun için topladılar. Sonra onlara [parayı] vermeye ve isimlerini sormaya başladı. Yanında bulunanlar bitince ona: "Kırsal köylerde onlardan geriye kalanlar var" denildi. Hizmetçisini göndermeye başladı; gece olunca hizmetçi ona döndü ve isimleri tek tek okudu. Sıra Buhtunnasr'ın anılmasına gelince: "Dur!"
كَيفَ قلت قَالَ: بخْتنصر
"Nasıl dedin?" dedi. [Hizmetçi]: "Buhtunnasr" dedi.
قَالَ: وَمَا بخْتنصر هَذَا قَالَ: هُوَ أَشَّدهم فاقة وَهُوَ مقْعد يَأْتِي عَلَيْهِ السفارون فيلقي أحدهم إِلَيْهِ الكسرة وَيَأْخُذ بِأَنْفِهِ
[Adam]: "Bu Buhtunnasr da kim?" dedi. [Hizmetçi]: "O, onların en yoksuludur; kötürümdür. Yolcular onun yanına gelir, biri ona bir lokma ekmek atar ve [kötü kokusundan ötürü] burnunu tutar" dedi.
قَالَ: فَإِنِّي مُسلم بِهِ [] لَا بُد
[Adam]: "Ona mutlaka selam vereceğim []" dedi.
قَالَ الآخر: فَإِنَّمَا هُوَ فِي خيمة لَهُ يحدث فِيهَا حَتَّى أذهب فأقلبها وأغسله
Diğeri: "O sadece içinde pislediği bir çadırdadır; ben gidip onu çevireyim ve yıkayayım" dedi.
قَالَ: دُونك هَذِه الدَّنَانِير
[Adam]: "Şu dinarları al" dedi.
فَأقبل إِلَيْهِ بِالدَّنَانِيرِ فَأعْطَاهُ إِيَّاهَا
Dinarlarla onun yanına vardı ve onları ona verdi.
ثمَّ رَجَعَ إِلَى صَاحبه فجَاء مَعَه فَدخل الْخَيْمَة فَقَالَ: مَا اسْمك قَالَ: بخْتنصر
Sonra arkadaşına döndü ve onunla birlikte geldi; çadıra girdi ve: "Adın ne?" dedi. "Buhtunnasr" dedi.
قَالَ: من سماك بخْتنصر قَالَ: من عَسى أَن يسميني إِلَّا أُمِّي قَالَ: فَهَل لَك أحد قَالَ: لَا وَالله إِنِّي لههنا أَخَاف بِاللَّيْلِ أَن تأكلني الذئاب
"Sana Buhtunnasr adını kim koydu?" dedi. "Bana annemden başka kim isim koyabilir ki?" dedi. "Senin kimsen var mı?" dedi. "Hayır, vallahi ben buradayım ve geceleyin kurtların beni yemesinden korkuyorum" dedi.
قَالَ: فَأَي النَّاس أَشد بلَاء قَالَ: أَنا
"İnsanların imtihanı/belası en şiddetli olanı kimdir?" dedi. "Benim" dedi.
قَالَ: أَفَرَأَيْت إِن ملكت يَوْمًا من دهر أَتجْعَلُ لي أَن لَا تعصيني قَالَ أَي سَيِّدي لَا يَضرك أَن لَا تهزأ بِي
"Peki, zamanın bir gününde hükümdar olursan, bana karşı gelmeyeceğine dair söz verir misin?" dedi. "Ey efendim, benimle alay etmesen sana ne zararı olur!" dedi.
قَالَ: أَرَأَيْت إِن ملكت مرّة أَتجْعَلُ لي أَن لَا تعصيني قَالَ: أما هَذِه فَلَا أجعلها لَك وَلَكِن سَوف أكرمك كَرَامَة لَا أكرمها أحدا
"Görür müsün, bir gün hükümdar olursan bana karşı gelmeyeceğine dair söz verir misin?" dedi. "Buna gelince, bunu sana veremem; fakat sana öyle bir ikramda bulunurum ki hiç kimseye öyle ikram etmem" dedi.
قَالَ دُونك هَذِه الدَّنَانِير ثمَّ انْطلق فلحق بأرضه فَقَامَ الآخر فَاسْتَوَى على رجلَيْهِ ثمَّ انْطلق فَاشْترى حمارا وأرساناً ثمَّ جعل يستعرض تِلْكَ الْأَعَاجِم فيجزها فيبيعه ثمَّ قَالَ: إِلَى مَتى هَذَا الشَّقَاء فَعمد فَبَاعَ ذَلِك الْحمار وَتلك الأرسان
"Şu dinarları al" dedi, sonra ayrılıp memleketine döndü. Diğeri ise kalkıp ayakları üzerine dikildi, sonra gidip bir eşek ve yularlar satın aldı. Sonra o yabancı çalıları kesip toplamaya başladı, onları biçip satıyordu. Sonra: "Bu meşakkat nereye kadar?" dedi ve o eşeği ve yularları satmaya yöneldi.
واكتسى كسْوَة ثمَّ أَتَى بَاب الْملك فَجعل يُشِير عَلَيْهِم بِالرَّأْيِ وترتفع مَنْزِلَته حَتَّى انْتَهوا إِلَى بواب الفرخان الَّذِي يَلِيهِ فَقَالَ لَهُ الفرخان: قد ذكر لي رجل عنْدك فَمَا هُوَ قَالَ: مَا رَأَيْت مثله قطّ قَالَ: ائْتِنِي بِهِ فَكَلمهُ فأعجب بِهِ
Güzel bir elbise giyindi, sonra kralın kapısına geldi. Onlara fikirler vermeye başladı ve mertebesi yükseldi; nihayet Ferhân'ın hemen yanındaki kapıcısına kadar ulaştılar. Ferhân ona: "Yanındaki bir adam bana bahsedildi, o kimdir?" dedi. [Kapıcı]: "Onun gibisini hiç görmedim" dedi. [Kral]: "Onu bana getir" dedi; onunla konuştu ve onu pek beğendi.
قَالَ: إِن بَيت الْمُقَدّس وَتلك الْبِلَاد قد استعصوا علينا وانا باعثون عَلَيْهِم بعثاً وَإِنِّي باعث إِلَى الْبِلَاد من يختبرها فَنظر حِينَئِذٍ إِلَى رجال من أهل الأرب والمكيدة فبعثهم جواسيس فَلَمَّا فصلوا إِذا بخْتنصر قد أَتَى بخرجيه على بغلة قَالَ: أَيْن تُرِيدُ قَالَ: مَعَهم قَالَ: أَفلا آذنتني فابعثك عَلَيْهِم قَالَ: لَا حَتَّى إِذا وَقَعُوا بِالْأَرْضِ قَالَ: تفَرقُوا
[Kral]: "Beytülmakdis ve o beldeler bize karşı direndiler; biz de onların üzerine bir birlik göndereceğiz. Ben o beldelere onları tecrübe edecek birini göndereceğim" dedi. O sırada zekâ ve hile ehli adamlara baktı ve onları casus olarak gönderdi. Yola çıktıklarında bir de baktılar ki Buhtunnasr bir katır üzerinde iki heybesiyle gelmiş. [Kral]: "Nereye gitmek istiyorsun?" dedi. "Onlarla beraber" dedi. [Kral]: "Bana haber verseydin de seni onların başına atasaydım olmaz mıydı?" dedi. [Buhtunnasr]: "Hayır" dedi. O beldeye vardıklarında: "Dağılın" dedi.
وَسَأَلَ بخْتنصر عَن أفضل أهل الْبَلَد فَدلَّ عَلَيْهِ فَألْقى خرجيه فِي دَاره
Buhtunnasr şehrin en faziletli kişisini sordu; ona gösterildi, o da iki heybesini onun evine bıraktı.
قَالَ لصَاحب الْمنزل: أَلا تُخبرنِي عَن أهل بلادك قَالَ: على الْخَبِير سَقَطت هم قوم فيهم كتاب فَلَا يقيمونه وأنبياء فَلَا يطيعونهم وهم متفرقون
Ev sahibine: "Bana memleketinin halkından haber vermez misin?" dedi. [Ev sahibi]: "Tam ehline rast geldin. Onlar öyle bir kavimdir ki aralarında bir kitap vardır ama onu uygulamazlar; peygamberler vardır ama onlara itaat etmezler ve onlar fırkalara bölünmüşlerdir" dedi.
قَالَ بخْتنصر كالمتعجب مِنْهُ: كتاب لَا يقيمونه وأنبياء لَا يطيعونهم وهم متفرقون فكتبهن فِي ورقة وَألقى فِي خرجيه وَقَالَ: ارتحلوا
Buhtunnasr hayret edercesine: "Uygulamadıkları bir kitap, itaat etmedikleri peygamberler ve onlar fırkalara bölünmüşler ha!" dedi. Bunları bir kâğıda yazıp iki heybesine koydu ve: "Yola çıkın" dedi.
فاقبلوا حَتَّى قدمُوا على الفرخان فَجعل يسْأَل كل رجل مِنْهُم فَجعل الرجل يَقُول: أَتَيْنَا بِلَاد كَذَا وَلها حصن كَذَا وَلها نهر كَذَا قَالَ: يَا بخْتنصر مَا تَقول قَالَ: قدمنَا أَرضًا على قوم لَهُم كتاب لَا يقيمونه وأنبياء لَا يطيعونهم وهم متفرقون
Yola koyulup Ferhân'ın huzuruna geldiler. [Kral] onların her birine sormaya başladı. Adamlardan biri: "Filanca memlekete vardık, şöyle kalesi var, şöyle nehri var" diyordu. [Kral]: "Ey Buhtunnasr! Sen ne diyorsun?" dedi. O: "Biz, ellerinde uygulamadıkları bir kitap, itaat etmedikleri peygamberler bulunan ve fırkalara bölünmüş bir kavmin toprağına vardık" dedi.
فَأمر حِينَئِذٍ فندب النَّاس وَبعث إِلَيْهِم سبعين ألفا وَأمر عَلَيْهِم بخْتنصر فَسَارُوا حَتَّى إِذا علوا فِي الأَرْض أدركهم الْبَرِيد إِن الفرخان قد مَاتَ وَلم يسْتَخْلف أحدا
Bunun üzerine [kral] emir verdi, insanları topladı ve onlara yetmiş bin kişi gönderip başlarına Buhtunnasr'ı komutan yaptı. Yürüdüler; nihayet o topraklarda ilerlediklerinde ulak onlara yetişip Ferhân'ın vefat ettiğini ve yerine kimseyi halife bırakmadığını haber verdi.
قَالَ للنَّاس: مَكَانكُمْ
[Buhtunnasr] insanlara: "Olduğunuz yerde kalın" dedi.
ثمَّ أقبل على الْبَرِيد حَتَّى قدم على النَّاس وَقَالَ: كَيفَ صَنَعْتُم قَالُوا: كرهنا أَن نقطع أمرا دُونك
Sonra ulağın bindiğine binip [halkın] yanına vardı ve: "Ne yaptınız?" dedi. "Sensiz hiçbir işi karara bağlamak istemedik" dediler.
قَالَ: إِن النَّاس قد بايعوني
"İnsanlar bana biat etti" dedi.
فَبَايعُوهُ ثمَّ اسْتخْلف عَلَيْهِم وَكتب بَينهم كتابا ثمَّ انْطلق بهم سَرِيعا حَتَّى قدم على أَصْحَابه فَأَرَاهُم الْكتاب فَبَايعُوهُ وَقَالُوا: مَا بِنَا رَغْبَة عَنْك
Ona biat ettiler; sonra onların üzerine bir vekil bıraktı ve aralarında bir ahitname yazdı. Sonra onlarla birlikte hızla yola çıkıp ordusunun yanına geldi, onlara ahitnameyi gösterdi. Onlar da ona biat edip: "Senden yüz çevirecek değiliz" dediler.
فَسَارُوا فَلَمَّا سمع أهل بَيت الْمُقَدّس تفَرقُوا وطاروا تَحت كل كَوْكَب فشعث مَا هُنَاكَ أَي أفسد وَقتل من قتل وَخرب بَيت الْمُقَدّس واستبى أَبنَاء الْأَنْبِيَاء فيهم دانيال
Yürüdüler. Beytülmakdis ehli bunu işitince dağıldılar ve dört bir yana kaçıştılar. O da oradakileri darmadağın edip fesada uğrattı; öldürülenleri öldürdü, Beytülmakdis'i harap etti ve aralarında Dânyâl'in de bulunduğu peygamber çocuklarını esir aldı.
فَسمع بِهِ صَاحب الدَّنَانِير فَأَتَاهُ فَقَالَ: هَل تعرفنِي قَالَ: نعم
Dinarların sahibi bunu işitince onun yanına geldi ve: "Beni tanıdın mı?" dedi. "Evet" dedi.
فأدنى مَجْلِسه وَلم يشفعه فِي شَيْء حَتَّى إِذا نزل بابل لَا ترد لَهُ راية
Onu meclisine yaklaştırdı fakat hiçbir şeyde şefaatini kabul etmedi; nihayet Babil'e indiğinde artık hiçbir sancağı geri çevrilmez olmuştu.
فَكَانَ كَذَلِك مَا شَاءَ الله ثمَّ إِنَّه رأى رُؤْيا فأفظعته فَأصْبح قد نَسِيَهَا
Allah'ın dilediği bir müddet böyle devam etti. Sonra o korkunç bir rüya gördü ve sabaha çıktığında onu unutmuştu.