Binûn

Kehf Suresi — 10. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن وهب قَالَ: إِن الله يصلح بِالْعَبدِ الصَّالح الْقَبِيل من النَّاس

Abd b. Humeyd ve İbnu'l-Münzir Vehb'den naklettiklerine göre şöyle demiştir: "Şüphesiz Allah, salih kul hürmetine insanlardan bir kabileye dirlik ve düzen verir."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق شيبَة عَن سُلَيْمَان بن سليم بن سَلمَة قَالَ: مَكْتُوب فِي التَّوْرَاة إِن الله ليحفظ الْقرن إِلَى الْقرن إِلَى سَبْعَة قُرُون وَإِن الله يهْلك الْقرن إِلَى الْقرن إِلَى سَبْعَة قُرُون

İbn Ebî Hâtim Şeybe yoluyla Süleymân b. Selîm b. Seleme'den naklettiğine göre şöyle demiştir: "Tevrat'ta şöyle yazılıdır: Şüphesiz Allah [salih kul hürmetine zürriyeti] nesilden nesle yedi nesle kadar korur. Ve şüphesiz Allah [kötü kul yüzünden zürriyeti] nesilden nesle yedi nesle kadar helak eder."

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن وهب قَالَ: إِن الرب ﵎ قَالَ فِي بعض مَا

Ahmed ez-Zühd'de Vehb'den naklettiğine göre şöyle demiştir: "Rab celle celâluhû İsrailoğulları'nın bir peygamberine buyurdukları arasında şöyle buyurdu:

يَقُول لنَبِيّ إِسْرَائِيل: إِنِّي إِذا أَطَعْت رضيت وَإِذا رضيت باركت وَلَيْسَ لبركتي ناهية وَإِذا عصيت غضِبت ولعنت ولعنتي تبلغ السَّابِع من الْوَلَد

'Bana itaat edildiğinde hoşnut olurum; hoşnut olduğumda bereket veririm ve bereketimin sonu yoktur. Bana isyan edildiğinde ise gazaplanırım ve lanet ederim; lanetim ise yedinci evlada kadar ulaşır.'"

وَأخرج أَحْمد عَن وهب قَالَ: يَقُول الله: اتَّقوا غَضَبي فَإِن غَضَبي يدْرك إِلَى ثَلَاثَة آبَاء وأحبوا رضاي فَإِن رضاي يدْرك فِي الْأمة

Ahmed Vehb'den naklettiğine göre şöyle demiştir: "Allah şöyle buyurur: 'Gazabımdan sakının! Çünkü Benim gazabım üç babaya/nesle kadar ulaşır. Rızamı da sevin; çünkü Benim rızam [bütün] bir ümmete ulaşır.'"

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وَمَا فعلته عَن أَمْرِي} قَالَ: كَانَ عبدا مَأْمُورا مضى لأمر الله

İbn Ebî Hâtim Katâde'den {وَمَا فعلته عَن أَمْرِي} “Ve ben bunu kendi buyruğumla yapmadım” kavli hakkında naklettiğine göre şöyle demiştir: "O emrolunmuş bir kuldu, Allah'ın emri doğrultusunda hareket etti."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع بن أنس قَالَ: قَالَ مُوسَى لفتاه يُوشَع بن نون {لَا أَبْرَح حَتَّى أبلغ مجمع الْبَحْرين} فاصطادا حوتاً فاتخذاه زاداً وسارا حَتَّى انتهيا إِلَى الصَّخْرَة الَّتِي أرادها فهاجت ريح فَاشْتَبَهَ عَلَيْهِ الْمَكَان ونسيا عَلَيْهِ الْحُوت ثمَّ ذَهَبا فسارا حَتَّى اشتهيا الطَّعَام فَقَالَ لفتاه: {آتنا غداءنا لقد لَقينَا من سفرنا هَذَا نصبا} يَعْنِي جهداً فِي السّير

İbn Ebî Hâtim er-Rebî' b. Enes'ten naklettiğine göre şöyle demiştir: "Musa, genç adamı Yûşa' b. Nûn'a: {لَا أَبْرَح حَتَّى أبلغ مجمع الْبَحْرين} “İki denizin birleştiği yere ulaşıncaya kadar durup dinlenmeyeceğim” dedi. Bir balık avlayıp onu azık edindiler ve kastettiği kayaya varıncaya kadar yürüdüler. Derken bir rüzgar koptu, ona yer karışık/belirsiz geldi ve balığı unuttular. Sonra yürüyüp gittiler ve nihayet acıkınca genç adamına: {آتنا غداءنا لقد لَقينَا من سفرنا هَذَا نصبا} “Kuşluk yemeğimizi bize getir; gerçekten bu yolculuğumuz yüzünden başımıza epey yorgunluk geldi” dedi; yani yoldaki zahmeti kastetti."

فَقَالَ الْفَتى لمُوسَى: {أَرَأَيْت إِذْ أوينا إِلَى الصَّخْرَة فَإِنِّي نسيت الْحُوت وَمَا أنسانيه إِلَّا الشَّيْطَان أَن أذكرهُ}

Genç adam Musa'ya: {أَرَأَيْت إِذْ أوينا إِلَى الصَّخْرَة فَإِنِّي نسيت الْحُوت وَمَا أنسانيه إِلَّا الشَّيْطَان أَن أذكرهُ} “Gördün mü, kayaya sığındığımız vakit ben balığı unuttum! Onu hatırlamamı bana unutturan da şeytandan başkası değildir” dedi.

قَالَ: فسمعنا عَن ابْن عَبَّاس أَنه حدث عَن رجال من عُلَمَاء أهل الْكتاب أَن مُوسَى دَعَا ربه على أَثَره وَمَعَهُ مَاء عذب فِي سقاء فصب من ذَلِك المَاء فِي الْبَحْر وانصب على أَثَره فَصَارَ حجرا أَبيض أجوف فَأخذ فِيهِ حَتَّى انْتهى إِلَى الصَّخْرَة الَّتِي أَرَادَ فصعدها وَهُوَ متشوف: هَل يرى ذَلِك الرجل حَتَّى كَاد يسيء الظَّن ثمَّ رَآهُ فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْك يَا خضر

Dedi ki: İbn Abbas'tan, Ehl-i Kitap alimlerinden birtakım adamlardan şunu rivayet ettiğini işittik: Musa onun izi üzerine Rabbine dua etti; yanında bir kırba içinde tatlı su vardı, o sudan denize döktü ve su onun izi üzerine akıp oyuk, beyaz bir taş oldu. Sonra kastettiği kayaya varıncaya kadar o yolda yürüdü, o adamı görüp göremeyeceğine merakla bakarak kayaya çıktı; öyle ki neredeyse kötü zanna kapılacaktı. Sonra onu gördü ve: "Selam sana ey Hızır!" dedi.

قَالَ: عَلَيْك السَّلَام يَا مُوسَى

[Hızır]: "Sana da selam ey Musa!" dedi.

قَالَ: من حَدثَك أَنِّي أَنا مُوسَى

[Musa]: "Benim Musa olduğumu sana kim haber verdi?" dedi.

قَالَ: حَدثنِي الَّذِي حَدثَك أَنِّي أَنا الْخضر

[Hızır]: "Benim Hızır olduğumu sana haber veren Zat, bana da haber verdi" dedi.

قَالَ: إِنِّي أُرِيد أَن أصحبك {على أَن تعلمن مِمَّا علمت رشدا} وَأَنه تقدم إِلَيْهِ فنصحه فَقَالَ: {إِنَّك لن تَسْتَطِيع معي صبرا وَكَيف تصبر على مَا لم تحط بِهِ خَبرا} وَذَلِكَ بِأَن أحدهم لَو رأى شَيْئا لم يكن رَآهُ قطّ وَلم يكن شهده مَا كَانَ يصبر حَتَّى يسْأَل مَا هَذَا فَلَمَّا أَبى عَلَيْهِ مُوسَى إِلَّا أَن يَصْحَبهُ {قَالَ فَإِن اتبعتني فَلَا تَسْأَلنِي عَن شَيْء حَتَّى أحدث لَك مِنْهُ ذكرا} إِن عجلت عليّ فِي ثَلَاث فَذَلِك حِين أُفَارِقك

[Musa]: "{على أَن تعلمن مِمَّا علمت رشدا} “Sana öğretilen doğru bilgiden bana da öğretmen şartıyla” sana tabi olmak istiyorum" dedi. [Hızır] ona yönelip nasihat etti ve: {إِنَّك لن تَسْتَطِيع معي صبرا وَكَيف تصبر على مَا لم تحط بِهِ خَبرا} “Doğrusu sen benimle beraberliğe sabredemezsin. İçyüzünü kavrayamadığın bir şeye nasıl sabredeceksin ki?” dedi. Bu da şundan ötürüydü: Onlardan biri daha önce hiç görmediği ve tanık olmadığı bir şey görse, 'Bu nedir?' diye sormadan duramazdı. Musa onunla birlikte gitmekte ısrar edince: {قَالَ فَإِن اتبعتني فَلَا تَسْأَلنِي عَن شَيْء حَتَّى أحدث لَك مِنْهُ ذكرا} “Dedi ki: Eğer bana uyarsan, ben sana o konuda bir açıklama yapmadıkça hiçbir şey hakkında bana soru sorma; şayet üç defa bana karşı acele edersen, işte o an seninle ayrılacağımız vakittir" dedi.

فهم قيام ينظرُونَ إِذْ مرت سفينة ذَاهِبَة إِلَى أبلة فناداهم خضر: يَا أَصْحَاب السَّفِينَة هَلُمَّ إِلَيْنَا فاحملونا فِي سفينتكم وَإِن أَصْحَاب السَّفِينَة قَالُوا لصَاحِبِهِمْ: إِنَّا نرى رجَالًا فِي مَكَان مخوف إِنَّمَا يكون هَؤُلَاءِ لصوصاً فَلَا تحملهم

Onlar ayakta bakınırlarken Übülle'ye giden bir gemi geçiverdi. Hızır onlara: "Ey gemi sahipleri! Bize doğru gelin de bizi geminize alın" diye seslendi. Gemi sahipleri ise kaptanlarına: "Korkunç bir yerde adamlar görüyoruz; bunlar olsa olsa hırsızdır, onları bindirme" dediler.

فَقَالَ صَاحب السَّفِينَة: إِنِّي أرى رجَالًا على وُجُوههم النُّور لأحملنهم

Bunun üzerine gemi sahibi: "Ben yüzlerinde nur olan adamlar görüyorum; onları mutlaka bindireceğim" dedi.

فَقَالَ الْخضر: بكم

Hızır: "Kaça [taşırsın]?" dedi.

حملت هَؤُلَاءِ كل رجل حملت فِي سفينتك فلك لكل رجل منا الضعْف

[Ve şöyle ekledi]: "Gemine aldığın bu adamların her birini kaça bindirdiysen, bizden her bir kişi için sana bunun iki katı [ücret] vardır."

فحملهم فَسَارُوا حَتَّى إِذا شارفوا على الأَرْض - وَقد أَمر صَاحب الْقرْيَة: إِن أبصرتم كل سفينة صَالِحَة لَيْسَ فِيهَا عيب فائتوني بهَا - وَإِن الْخضر أَمر أَن يَجْعَل فِيهَا عَيْبا لكَي لَا يسخروها فخرقها فنبع فِيهَا المَاء وَإِن مُوسَى امْتَلَأَ غَضبا {قَالَ أخرقتها لتغرق أَهلهَا لقد جِئْت شَيْئا إمراً} وَإِن مُوسَى ﵇ شدّ عَلَيْهِ ثِيَابه وَأَرَادَ أَن يقذف الْخضر فِي الْبَحْر فَقَالَ: أردْت هلاكهم فتعلّم أَنَّك أول هَالك: فَجعل مُوسَى كلما ازْدَادَ غَضبا اسْتَقر الْبَحْر وَكلما سكن كَانَ الْبَحْر كالدهر وَإِن يُوشَع بن نون قَالَ لمُوسَى ﵇: أَلا تذكر الْعَهْد والميثاق الَّذِي جعلت على نَفسك وَإِن الْخضر أقبل عَلَيْهِ {قَالَ ألم أقل إِنَّك لن تَسْتَطِيع معي صبرا} وَإِن مُوسَى أدْركهُ عِنْد ذَلِك الْحلم فَقَالَ: {لَا تؤاخذني بِمَا نسيت وَلَا ترهقني من أَمْرِي عسراً} فَلَمَّا انْتَهوا إِلَى الْقرْيَة قَالَ خضر: مَا خلصوا إِلَيْكُم حَتَّى خَشوا الْغَرق وَأَن الْخضر أقبل على صَاحب السَّفِينَة فَقَالَ: إِنَّمَا أردْت الَّذِي هُوَ خير لَك فحمدوا رَأْيه فِي آخر الحَدِيث وَأَصْلَحهَا الله كَمَا كَانَت

Onları bindirdi. Karaya yaklaşıncaya kadar yol aldılar. O kasabanın hükümdarı ise: 'Kusursuz ve sağlam gördüğünüz her gemiyi bana getirin' diye emretmişti. Hızır da ona el koymasınlar diye gemide bir kusur meydana getirmekle emrolunmuştu. Gemiyi deldi ve içine su fışkırdı. Musa öfkeyle doldu; {قَالَ أخرقتها لتغرق أَهلهَا لقد جِئْت شَيْئا إمراً} “Dedi ki: İçindekileri boğmak için mi deldin onu? Gerçekten çok tehlikeli/kötü bir iş yaptın!” dedi. Musa aleyhisselâm elbiselerini topladı ve Hızır'ı denize atmak istedi; sonra da: "Onları helak etmek istedin; bil ki ilk helak olacak olan sensin!" dedi. Musa öfkesi arttıkça deniz duruluyor, o sakinleştikçe deniz çalkantılı oluyordu. Yûşa' b. Nûn Musa aleyhisselâm'a: "Kendi kendine verdiğin sözü ve ahdi hatırlamıyor musun?" dedi. Hızır ona yönelip: {قَالَ ألم أقل إِنَّك لن تَسْتَطِيع معي صبرا} “Dedi ki: Benimle beraberliğe asla sabredemezsin demedim mi?” dedi. Bunun üzerine Musa'ya hilm galip geldi ve: {لَا تؤاخذني بِمَا نسيت وَلَا ترهقني من أَمْرِي عسراً} “Unuttuğum şeyden dolayı beni hesaba çekme ve bu işimde bana zorluk çıkarma! dedi”. Kasabaya vardıklarında Hızır: "Onlar boğulma tehlikesi geçirmedikçe size teslim olmadılar/ulaşmadılar" dedi. Hızır gemi sahibine yönelip: "Ben ancak senin için daha hayırlı olanı istedim" dedi. Hadisenin sonunda onun bu görüşünü övdüler. Allah da gemiyi eski haline getirdi.

ثمَّ إِنَّهُم خَرجُوا حَتَّى انْتَهوا إِلَى غُلَام شَاب عهد إِلَى الْخضر أَن أَقتلهُ فَقتله {قَالَ أقتلت نفسا زكية بِغَيْر نفس} إِلَى قَوْله: {قَالَ لَو شِئْت لاتخذت عَلَيْهِ أجرا} وَإِن خضرًا أقبل عَلَيْهِ فَقَالَ: قد وفيت لَك بِمَا جعلت على نَفسِي {هَذَا فِرَاق بيني وَبَيْنك} {وَأما الْغُلَام فَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤمنين} فَكَانَ لَا يغْضب أحدا إِلَّا دَعَا عَلَيْهِ وعَلى أَبَوَيْهِ فطهر الله أَبَوَيْهِ أَن يَدْعُو عَلَيْهِمَا أحد وأيد لَهما مَكَان الْغُلَام آخر خيرا مِنْهُ وأبرّ بِوَالِديهِ {وَأقرب رحما}

Sonra çıkıp gittiler ve nihayet genç bir çocuğun yanına vardılar. Hızır'a onu öldürmesi emredilmişti, o da onu öldürdü. [Musa]: {قَالَ أقتلت نفسا زكية بِغَيْر نفس} “Dedi ki: Kısas olmaksızın suçsuz/tertemiz bir cana mı kıydın?” ayetinden {قَالَ لَو شِئْت لاتخذت عَلَيْهِ أجرا} “Dedi ki: Dileseydin buna karşılık bir ücret alırdın” kavline kadar [söyledi]. Hızır ona dönüp: "Kendi adıma taahhüt ettiğim şeyi sana eksiksiz yerine getirdim. {هَذَا فِرَاق بيني وَبَيْنك} “İşte bu, benimle senin aramızın ayrılmasıdır”. {وَأما الْغُلَام فَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤمنين} “Çocuğa gelince, onun anne babası mümin kimselerdi”. O çocuk kime kızsa mutlaka ona ve anne babasına beddua ederdi. Allah anne babasını birinin onlara beddua etmesinden arındırdı ve o çocuğun yerine anne babasına daha hayırlı, onlara daha çok iyilik eden {وَأقرب رحما} “Ve merhametçe daha yakın” bir başkasıyla onları destekledi.

{وَأما الْجِدَار فَكَانَ لغلامين يتيمين فِي الْمَدِينَة وَكَانَ تَحْتَهُ كنز لَهما} فسمعنا أَن ذَلِك الْكَنْز كَانَ علما فورثا ذَلِك الْعلم

{وَأما الْجِدَار فَكَانَ لغلامين يتيمين فِي الْمَدِينَة وَكَانَ تَحْتَهُ كنز لَهما} “Duvara gelince, o şehirdeki iki yetim çocuğa aitti ve altında kendilerine ait bir define vardı”. İşittiğimize göre o define bir ilimdi; onlar da o ilme mirasçı oldular."

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الْحسن بن عمَارَة عَن أَبِيه قَالَ: قيل لِابْنِ عَبَّاس: لم نسْمع - يَعْنِي مُوسَى - يذكر من حَدِيث فتاه وَقد كَانَ مَعَه

İbn Cerîr el-Hasen b. Umâre yoluyla babasından naklettiğine göre şöyle demiştir: İbn Abbas'a: "Musa'nın -onunla birlikte olduğu halde- genç adamının kıssasından bahsettiğini işitmedik, [sebebi nedir]?" denildi.

فَقَالَ ابْن عَبَّاس: فِيمَا يذكر من حَدِيث الْفَتى قَالَ: شرب الْفَتى من المَاء فخلد فَأَخذه الْعَالم فطابق بِهِ سفينة ثمَّ أرْسلهُ فِي الْبَحْر فَإِنَّهَا لتموج بِهِ إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

Bunun üzerine İbn Abbas o gencin durumundan bahsederek şöyle dedi: "O genç [hayat] suyundan içti ve ölümsüz kılındı. Âlim onu alıp bir geminin içine kapattı ve sonra onu denize saldı; o gemi kıyamet gününe kadar onunla dalgalanıp durmaktadır."

وَذَلِكَ أَنه لم يكن لَهُ أَن يشرب مِنْهُ

Bunun sebebi, o sudan içme hakkının ona ait olmamasıydı.

قَالَ ابْن كثير الْحسن مَتْرُوك وَأَبوهُ غير مَعْرُوف

İbn Kesîr şöyle demiştir: Hasen metrûktur, babası ise tanınmamaktadır (meçhuldür).

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر عَن يُوسُف بن أَسْبَاط قَالَ: بَلغنِي أَن الْخضر

İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir Yûsuf b. Esbât'tan naklettiklerine göre şöyle demiştir: Bana ulaştığına göre Hızır,

قَالَ لمُوسَى لما أَرَادَ أَن يُفَارِقهُ: يَا مُوسَى تعلم الْعلم لتعمل بِهِ وَلَا تعلمه لتحدث بِهِ

Ondan ayrılmak istediği zaman Musa'ya şöyle demiştir: "Ey Musa! İlmi onunla amel etmek için öğren; insanlara anlatmak/nakletmek için öğrenme."

وَبَلغنِي أَن مُوسَى قَالَ للخضر: ادْع لي

Ve bana ulaştığına göre Musa Hızır'a: "Bana dua et" dedi.

فَقَالَ الْخضر: يسر الله عَلَيْك طَاعَته

Hızır da: "Allah Sana Kendi itaatini kolaylaştırsın" dedi.

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن وهب قَالَ: قَالَ الْخضر لمُوسَى حِين لقِيه: يَا مُوسَى انْزعْ عَن اللجاجة وَلَا تمش فِي غير حَاجَة وَلَا تضحك من غير عجب والزم بَيْتك وابك على خطيئتك

Ahmed ez-Zühd'de Vehb'den naklettiğine göre şöyle demiştir: Hızır Musa ile karşılaştığında ona şöyle dedi: "Ey Musa! İnatçılığı bırak, lüzumsuz yere yürüme, şaşılacak bir şey olmadan gülme, evinde otur ve günahına ağla!"

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان وَابْن عَسَاكِر عَن أبي عبد الله - أَظُنهُ الْمَلْطِي - قَالَ: أَرَادَ مُوسَى أَن يُفَارق الْخضر فَقَالَ لَهُ مُوسَى: أوصني

İbn Ebi'd-Dünyâ, Şuabu'l-Îmân'da el-Beyhakî ve İbn Asâkir Ebû Abdillâh'tan -onun el-Maltî olduğunu zannediyorum- naklettiklerine göre şöyle demiştir: Musa Hızır'dan ayrılmak istediğinde Musa ona: "Bana tavsiyede bulun" dedi.

قَالَ: كن نفّاعاً وَلَا تكن ضِرَارًا كن بشاشاً وَلَا تكن غضباناً ارْجع عَن اللجاجة وَلَا تمش فِي غير حَاجَة وَلَا تُعَيِّرُ امْرأ بخطيئته وابك على خطيئتك يَا ابْن عمرَان

[Hızır] şöyle dedi: "Faydalı ol, zararlı olma! Güler yüzlü ol, öfkeli olma! İnatçılıktan vazgeç, lüzumsuz yere yürüme, hiç kimseyi hatasından ötürü kınama ve ey İmrân oğlu, kendi günahına ağla!"

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن وهب أَن الْخضر قَالَ لمُوسَى: يَا مُوسَى إِن النَّاس يُعَذبُونَ فِي الدُّنْيَا على قدر همومهم بهَا

İbn Asâkir Vehb'den naklettiğine göre Hızır Musa'ya şöyle demiştir: "Ey Musa! İnsanlar dünyada, ona duydukları hırs ve tasa nispetinde azap çekerler."

وَأخرج الْعقيلِيّ عَن كَعْب قَالَ: الْخضر على مِنْبَر بَين الْبَحْر الْأَعْلَى وَالْبَحْر الْأَسْفَل وَقد أمرت دَوَاب الْبَحْر أَن تسمع لَهُ وتطيع وَتعرض عَلَيْهِ الْأَرْوَاح غدْوَة وَعَشِيَّة

el-Ukaylî Ka'b'dan naklettiğine göre şöyle demiştir: "Hızır, üst deniz ile alt deniz arasında bir minber üzerindedir. Deniz hayvanlarına onu dinleyip itaat etmeleri emredilmiştir; ruhlar da sabah akşam ona arz olunur."

وَأخرج ابْن شاهين عَن خصيف قَالَ: أَرْبَعَة من الْأَنْبِيَاء أَحيَاء: اثْنَان فِي السَّمَاء عِيسَى وَإِدْرِيس

İbn Şâhîn Hasîf'ten naklettiğine göre şöyle demiştir: "Peygamberlerden dördü hayattadır: İkisi göktedir; Îsâ ve İdrîs.

وإثنان فِي الأَرْض الْخضر وإلياس

İkisi de yerdedir; Hızır ve İlyas.

فَأَما الْخضر فَإِنَّهُ فِي الْبَحْر

Hızır'a gelince, o denizdedir.

وَأما صَاحبه فَإِنَّهُ فِي الْبر

Arkadaşı ise karadadır."

وَأخرج الْخَطِيب وَابْن عَسَاكِر عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: بَينا أَنا أَطُوف إِذا أَنا بِرَجُل مُتَعَلق بِأَسْتَارِ الْكَعْبَة وَهُوَ يَقُول: يَا من لَا يشْغلهُ سمع عَن سمع وَيَا مَنْ لَا تغلطه الْمسَائِل وَيَا من لَا يتبرم بإلحاح الملحين أذقني برد عفوك وحلاوة رحمتك قلت: يَا عبد الله أعد الْكَلَام

el-Hatîb ve İbn Asâkir Ali b. Ebî Tâlib'den naklettiklerine göre şöyle demiştir: Ben tavaf ederken bir adamın Kâbe'nin örtülerine tutunmuş şöyle dediğini gördüm: "Ey hiçbir işitmenin diğer bir işitmeye engel olmadığı, ey isteklerin kendisini yanıltmadığı ve ey ısrarla yalvaranların ısrarından bıkmayan [Rabbim]! Bana affının serinliğini ve rahmetinin tatlılığını tattır." Ben: "Ey Allah'ın kulu! Bu sözleri tekrar et" dedim.

قَالَ: وسمعته قلت: نعم

O: "Onu duydun mu?" dedi. "Evet" dedim.

قَالَ: وَالَّذِي نفس الْخضر بِيَدِهِ: - وَكَانَ هُوَ الْخضر - لَا يقولهن عبد دبر الصَّلَاة الْمَكْتُوبَة إِلَّا غفرت ذنُوبه وَإِن كَانَت مثل رمل عالج وَعدد الْمَطَر وورق الشّجر

O -ki bizzat Hızır idi-: "Hızır'ın canı elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, bir kul bunları farz namazın ardından söylerse, günahları Âlic kumları kadar, yağmur taneleri ve ağaç yaprakları sayısınca bile olsa mutlaka bağışlanır" dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن كَعْب الْأَحْبَار قَالَ: إِن الْخضر بن عاميل ركب فِي نفر من أَصْحَابه حَتَّى بلغ الْهِنْد - وَهُوَ بَحر الصين -

Ebû'ş-Şeyh el-Azame'de ve Ebû Nuaym el-Hilye'de Ka'bu'l-Ahbâr'dan naklettiklerine göre şöyle demiştir: "Hızır b. Âmîl arkadaşlarından bir grup insanla birlikte gemiye bindi ve nihayet Hindistan'a -ki o Çin Denizi'dir- ulaştı.

فَقَالَ لأَصْحَابه: يَا أَصْحَابِي أدلوني

Arkadaşlarına: 'Ey arkadaşlarım! Beni [denize] sarkıtın' dedi.

فدلوه فِي الْبَحْر أَيَّامًا وليالي ثمَّ صعد فَقَالُوا لَهُ: يَا خضر مَا رَأَيْت فَلَقَد أكرمك الله وَحفظ لَك نَفسك فِي لجة هَذَا الْبَحْر

Onu günlerce ve gecelerce denize sarkıttılar. Sonra yukarı çıktı; ona: 'Ey Hızır! Ne gördün? Doğrusu Allah sana ikram etti ve bu denizin derinliklerinde canını muhafaza buyurdu' dediler.

فَقَالَ: استقبلني ملك من الْمَلَائِكَة فَقَالَ لي: أَيهَا الْآدَمِيّ الخطاء إِلَى أَيْن وَمن أَيْن فَقلت: إِنِّي أردْت أَن أنظر عمق هَذَا الْبَحْر

O da şöyle dedi: 'Meleklerden bir melek beni karşıladı ve bana: "Ey günahkar ademoğlu! Nereden nereye gidiyorsun?" dedi. Ben de: "Ben bu denizin derinliğini görmek istedim" dedim.

فَقَالَ لي: كَيفَ وَقد أَهْوى رجل من زمَان دَاوُد ﵇ لم يبلغ ثلث قَعْره حَتَّى السَّاعَة وَذَلِكَ مُنْذُ ثلثمِائة سنة

Bunun üzerine bana: "Nasıl olur? Davud aleyhisselâm zamanından beri bir adam aşağıya bırakıldı da şu ana kadar dibinin üçte birine bile ulaşamadı; bu da üç yüz seneden beri [böyle]dir" dedi.'"

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن بَقِيَّة قَالَ: حَدثنِي أَبُو سعيد قَالَ: سَمِعت أَن آخر كلمة أوصى بهَا الْخضر مُوسَى حِين فَارقه: إياك أَن تعير مسيئا بإساءته فتبتلى

İbn Ebî Hâtim Bakiyye'den naklettiğine göre: Ebû Saîd bana anlatıp dedi ki: Hızır'ın ayrılırken Musa'ya tavsiye ettiği son sözünün şu olduğunu işittim: "Kötülük yapan bir kimseyi kötülüğünden ötürü kınamaktan sakın, yoksa [aynısıyla] imtihan edilirsin."

أخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن عَسَاكِر عَن أبي أُسَامَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ لأَصْحَابه: أَلا أحدثكُم عَن الْخضر قَالُوا: بلَى يَا رَسُول الله

et-Taberânî ve İbn Asâkir Ebû Üsâme'den Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabına şöyle buyurduğunu nakletmişlerdir: "Size Hızır'dan bahsedeyim mi?" Onlar: "Evet, ey Allah'ın Resûlü!" dediler.

قَالَ: بَيْنَمَا هُوَ ذَات يَوْم يمشي فِي سوق بني إِسْرَائِيل أبصره رجل مكَاتب فَقَالَ: تصدق عليّ بَارك الله فِيك

Buyurdu ki: "O bir gün İsrailoğulları'nın pazarında yürürken mükâteb (hürriyeti için anlaşmış) bir köle onu gördü ve: 'Bana sadaka ver, Allah seni mübarek kılsın!' dedi.

فَقَالَ الْخضر: آمَنت بِاللَّه مَا شَاءَ الله من أَمر يكون مَا عِنْدِي شَيْء أعطيكه

Hızır: 'Allah'a iman ettim; Allah'ın dilediği her iş olur; yanımda sana verecek hiçbir şey yok' dedi.

فَقَالَ الْمِسْكِين: أَسأَلك بِوَجْه الله لما تَصَدَّقت عَليّ فَإِنِّي نظرت السماحة فِي وَجهك وَوجدت الْبركَة عنْدك

Bunun üzerine yoksul kimse: 'Allah rızası için bana sadaka vermeni istiyorum; zira ben senin yüzünde cömertlik gördüm ve sende bereket buldum' dedi."

فَقَالَ الْخضر: آمَنت بِاللَّه مَا عِنْدِي شَيْء أعطيكه إِلَّا أَن تأخذني فتبيعني

Hızır: "Allah'a iman ettim; beni alıp satmandan başka sana verecek hiçbir şeyim yok" dedi.

فَقَالَ الْمِسْكِين: وَهل يَسْتَقِيم هَذَا قَالَ: نعم

Yoksul kimse: "Bu doğru olur mu?" dedi. O da: "Evet,

الْحق أَقُول لقد سَأَلتنِي بِأَمْر عَظِيم: أما أَنِّي لَا أخيبك بِوَجْه رَبِّي تَعَالَى

gerçeği söylüyorum, benden çok büyük bir şey istedin. Şunu bil ki Rabbim Teâlâ'nın rızası hürmetine seni eli boş çevirmem" dedi.

فقدّمه إِلَى السُّوق فَبَاعَهُ بأربعمائة دِرْهَم فَمَكثَ عِنْد المُشْتَرِي زَمَانا لَا يَسْتَعْمِلهُ فِي شَيْء

Onu çarşıya götürüp dört yüz dirheme sattı. [Hızır] satın alan kişinin yanında bir müddet kaldı; [adam] onu hiçbir işte çalıştırmıyordu.

فَقَالَ لَهُ: إِنَّك إِنَّمَا ابتعتني التمَاس خير عِنْدِي فأوصني أعمل بِعَمَل

Bunun üzerine [Hızır] ona: "Sen beni ancak benden bir hayır umarak satın aldın; bana bir iş buyur da yapayım" dedi.

قَالَ: أكره أَن أشق عَلَيْك إِنَّك شيخ كَبِير ضَعِيف

[Adam]: "Sana zahmet vermekten hoşlanmam; sen yaşlı, zayıf bir ihtiyarsın" dedi.

قَالَ: لَيْسَ يشق عليّ قَالَ: فَقُمْ فانقل هَذِه الْحِجَارَة

[Hızır]: "Bana zahmet olmaz" dedi. [Adam]: "Öyleyse kalk, şu taşları taşı" dedi.

وَكَانَ لَا ينقلها دون سِتَّة نفر فِي يَوْم فَخرج الرجل لبَعض حَاجته ثمَّ انْصَرف وَقد نقل الْحِجَارَة فِي سَاعَة فَقَالَ: أَحْسَنت وأجملت وأطقت مَا لم أرك تُطِيقهُ ثمَّ عرض للرجل سفرة فَقَالَ: إِنِّي احتسبتك أَمينا فَاخْلُفْنِي فِي أَهلِي خلَافَة حَسَنَة

O taşları ancak altı kişi bir günde taşıyabilirdi. Adam bir işi için dışarı çıktı, sonra geri döndüğünde onun taşları bir saatte taşımış olduğunu gördü ve: "Çok güzel yaptın, mükemmel yaptın, güç yetiremeyeceğini düşündüğüm şeye güç yetirdin" dedi. Sonra adamın bir yolculuğu çıktı ve: "Seni güvenilir biri olarak gördüm; ailemin yanında bana güzelce vekillik et" dedi.

قَالَ: فأوصني بِعَمَل

[Hızır]: "Bana bir iş buyur" dedi.

قَالَ: إِنِّي أكره أَن أشق عَلَيْك

[Adam]: "Sana zahmet vermekten hoşlanmam" dedi.

قَالَ: لَيْسَ يشق عليّ قَالَ: فَاضْرب من اللَّبن لنبني حَتَّى أقدم عَلَيْك فَمر الرجل لسفره فَرجع وَقد شيد بِنَاؤُه فَقَالَ: أَسأَلك بِوَجْه الله مَا سَبِيلك وَمَا أَمرك فَقَالَ: سَأَلتنِي بِوَجْه الله وَوجه الله أوقعني فِي الْعُبُودِيَّة أَنا الْخضر الَّذِي سَمِعت بِهِ

[Hızır]: "Bana zahmet olmaz" dedi. [Adam]: "Ben sana dönünceye kadar inşa etmemiz için kerpiç kes" dedi. Adam yolculuğuna çıktı, döndüğünde binasının yükseltilmiş olduğunu gördü ve: "Allah rızası için soruyorum; senin halin nedir, durumun nedir?" dedi. [Hızır] şöyle dedi: "Bana Allah rızası için sordun; beni köleliğe düşüren de Allah rızası oldu. Ben [adını] duyduğun Hızır'ım.

سَأَلَني مِسْكين صَدَقَة وَلم يكن عِنْدِي شَيْء أعْطِيه فَسَأَلَنِي بِوَجْه الله فأمكنته من نَفسِي فباعني

Bir yoksul benden sadaka istedi, yanımda ona verecek bir şey yoktu. Benden Allah rızası için isteyince kendimi ona teslim ettim, o da beni sattı.

فأخبرك

Sana haber vereyim ki;

أَنه من سُئِلَ بِوَجْه الله فَرد سائله وَهُوَ يقدر وقف يَوْم الْقِيَامَة جلدَة وَلَا لحم لَهُ وَلَا عظم ليتقصع

kimden Allah rızası için bir şey istenir de gücü yettiği halde isteyeni geri çevirirse, kıyamet gününde sadece deriden ibaret olarak dikilir; ne eti olur ne de çatırdayacak bir kemiği."

فَقَالَ الرجل: آمَنت بِاللَّه

Bunun üzerine adam: "Allah'a iman ettim!

شققت عَلَيْك يَا نَبِي الله وَلم أعلم

Ey Allah'ın nebisi, bilmeyerek sana zahmet verdim" dedi.

فَقَالَ: لَا بَأْس أَحْسَنت وأتقنت

[Hızır]: "Zararı yok, güzel ve dürüst davrandın" dedi.

فَقَالَ الرجل: بِأبي أَنْت وَأمي يَا نَبِي الله احكم فِي أَهلِي وَمَالِي بِمَا أَرَاك الله أَو أخيّرك فأخلي سَبِيلك

Adam: "Anam babam sana feda olsun ey Allah'ın nebisi! Ailem ve malım hakkında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmet veya seni serbest bırakayım, dilediğini seç" dedi.

فَقَالَ: أحب أَن تخلي سبيلي أعبد رَبِّي

[Hızır]: "Rabbime ibadet etmem için beni serbest bırakmanı isterim" dedi.

فخلّى سَبيله فَقَالَ الْخضر: الْحَمد لله الَّذِي أوقعني فِي الْعُبُودِيَّة ثمَّ نجاني مِنْهَا

Bunun üzerine onu serbest bıraktı. Hızır da: "Beni köleliğe düşüren, sonra da ondan kurtaran Allah'a hamdolsun" dedi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن الْحجَّاج بن فرافصة أَن رجلَيْنِ كَانَا يتبايعان عِنْد عبد الله بن عمر فَكَانَ أَحدهمَا يكثر الْحلف فَبَيْنَمَا هُوَ كَذَلِك إِذْ مرّ عَلَيْهِمَا رجل فَقَامَ عَلَيْهِمَا فَقَالَ للَّذي يكثر الْحلف: مَه يَا عبد الله اتَّقِ الله وَلَا تكْثر الْحلف فَإِنَّهُ لَا يزِيد فِي رزقك وَلَا ينقص من رزقك إِن لم تحلف

el-Beyhakî Şuab'da el-Haccâc b. Fırâfısa'dan naklettiğine göre, Abdullah b. Ömer'in yanında iki adam alışveriş yapıyordu; onlardan biri çok yemin ediyordu. O bu haldeyken yanlarına bir adam uğradı, başlarında durdu ve çok yemin edene şöyle dedi: "Vazgeç ey Allah'ın kulu! Allah'tan kork ve çok yemin etme! Zira yemin etmek senin rızkını artırmaz; yemin etmemen de rızkından bir şey eksiltmez."

قَالَ: امْضِ لما يَعْنِيك

[Adam]: "Seni ilgilendiren işe bak" dedi.

قَالَ: ذَا مِمَّا يعنيني - قَالَهَا ثَلَاث مَرَّات وردّ عَلَيْهِ قَوْله - فَلَمَّا أَرَادَ أَن ينْصَرف قَالَ: اعْلَم أَن من آيَة الْإِيمَان أَن تُؤثر الصدْق حَيْثُ يَضرك على الْكَذِب حَيْثُ ينفعك وَلَا يكن فِي قَوْلك فضل على فضلك

O da: "Bu beni ilgilendiren şeylerdendir" dedi -bunu üç defa söyledi ve sözünü ona tekrarladı-. Ayrılmak isteyince de: "Bil ki imanın alametlerinden biri, sana zarar vereceği yerde doğruyu, sana fayda sağlayacağı yerde yalana tercih etmendir; ayrıca sözün amelinden fazla olmasın" dedi.

ثمَّ انْصَرف فَقَالَ عبد الله بن عمر: الْحَقْهُ فاستكتبه هَذِه الْكَلِمَات

Sonra dönüp gitti. Bunun üzerine Abdullah b. Ömer: "Ona yetiş ve bu sözleri sana yazdırmasını iste" dedi.

فَقَالَ: يَا عبد الله اكتبني هَذِه الْكَلِمَات يَرْحَمك الله

[Giden adam]: "Ey Allah'ın kulu! Allah sana merhamet etsin, bu kelimeleri bana yazdır" dedi.

فَقَالَ الرجل: مَا يقدر الله من أَمر يكن فأعادهن عَلَيْهِ حَتَّى حفظهن ثمَّ شهده حَتَّى وضع إِحْدَى رجلَيْهِ فِي الْمَسْجِد فَمَا أَدْرِي أَرض لفظته أَو سَمَاء اقتلعته قَالَ: كَأَنَّهُمْ يرونه الْخضر أَو إلْيَاس ﵇

Adam: "Allah'ın takdir ettiği her iş olur" dedi ve o ezberleyinceye kadar bunları ona tekrar etti. Sonra mescide ayaklarından birini basana kadar onu gördü; [sonra] yer mi onu yuttu yoksa gök mü onu çekip aldı bilemedi. Dedi ki: "Onlar onun Hızır veya İlyas aleyhisselâm olduğunu düşünüyorlardı."

وَأخرج الْحَارِث بن أبي أُسَامَة فِي مُسْنده بسندٍ واهٍ عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن الْخضر فِي الْبَحْر وَالْيَسع فِي الْبر يَجْتَمِعَانِ كل لَيْلَة عِنْد الرَّدْم الَّذِي بناه ذُو القرنين بَين النَّاس وَبَين يَأْجُوج وَمَأْجُوج ويحجان ويعتمران كل عَام ويشربان من زَمْزَم شربة تكفيهما إِلَى قَابل

el-Hâris b. Ebî Üsâme Müsned'inde zayıf bir senetle Enes'ten naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Hızır denizde, Elyesa' ise karadadır. Her gece Zülkarneyn'in insanlarla Ye'cûc ve Me'cûc arasına yaptığı seddin yanında buluşurlar; her yıl hac ve umre yaparlar ve Zemzem'den kendilerine bir sonraki yıla kadar yetecek bir yudum içerler."

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن ابْن أبي رواد قَالَ: إلْيَاس وَالْخضر يصومان شهر رَمَضَان فِي بَيت الْمُقَدّس ويحجان فِي كل سنة ويشربان من زَمْزَم شربة تكفيهما إِلَى مثلهَا من قَابل

İbn Asâkir İbn Ebî Revvâd'dan naklettiğine göre şöyle demiştir: "İlyas ve Hızır Ramazan ayını Beytülmakdis'te oruçla geçirirler, her yıl haccederler ve Zemzem'den kendilerine gelecek yılın aynı vaktine kadar yetecek bir yudum içerler."

وَأخرج الْعقيلِيّ وَالدَّارَقُطْنِيّ فِي الْأَفْرَاد وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: يلتقي الْخضر وإلياس كل عَام فِي الْمَوْسِم فيحلق كل وَاحِد مِنْهُمَا رَأس صَاحبه ويتفرقان عَن هؤلاك الْكَلِمَات: بِسم الله مَا شَاءَ الله لَا يَسُوق الْخَيْر إِلَّا الله

el-Ukaylî, el-Efrâd'da ed-Dârekutnî ve İbn Asâkir İbn Abbâs'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklettiğine göre şöyle buyurmuştur: "Hızır ile İlyas her yıl mevsimde buluşurlar, birbirlerinin başını tıraş ederler ve şu kelimeler üzerine ayrılırlar: Bismillâh, mâşâallâh, hayrı ancak Allah sevk eder.

مَا شَاءَ الله لَا يصرف السوء إِلَّا الله مَا شَاءَ الله مَا كَانَ من نعْمَة فَمن الله مَا شَاءَ الله لَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه

Mâşâallâh, kötülüğü ancak Allah savar. Mâşâallâh, ne nimet varsa Allah'tandır. Mâşâallâh, güç ve kuvvet ancak Allah iledir."

قَالَ ابْن عَبَّاس: من قالهن حِين يصبح وَحين يُمْسِي ثَلَاث مَرَّات أَمنه الله من الْغَرق والحرق والسرق وَمن الشَّيَاطِين وَالسُّلْطَان والحية وَالْعَقْرَب

İbn Abbâs dedi ki: "Kim sabahladığında ve akşamladığında bunları üç defa söylerse Allah onu boğulmaktan, yanmaktan, hırsızlıktan, şeytanlardan, sultandan, yılandan ve akrepten emin kılar."

الْآيَة ٨٣

83. Ayet

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: قَالَت الْيَهُود للنَّبِي ﷺ: يَا مُحَمَّد إِنَّمَا تذكر إِبْرَاهِيم ومُوسَى وَعِيسَى والنبيين أَنَّك سَمِعت ذكرهم منّا فَأخْبرنَا عَن نَبِي لم يذكرهُ الله فِي التَّوْرَاة إِلَّا فِي مَكَان وَاحِد

İbn Ebî Hâtim es-Süddî'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Yahudiler Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Ey Muhammed! Sen İbrahim'i, Musa'yı, İsa'yı ve peygamberleri anıyorsun çünkü onların anıldığını bizden duydun. Bize Allah'ın Tevrat'ta sadece bir yerde bahsettiği bir peygamberden haber ver" dediler.

قَالَ: وَمن هُوَ قَالُوا: ذُو القرنين

[Peygamber]: "O kimdir?" dedi. "Zülkarneyn'dir" dediler.

قَالَ: مَا بَلغنِي عَنهُ شَيْء

[Peygamber]: "Bana onun hakkında bir şey ulaşmadı" buyurdu.

فَخَرجُوا فرحين وَقد غلبوا فِي أنفسهم فَلم يبلغُوا بَاب الْبَيْت حَتَّى نزل جِبْرِيل بهؤلاء الْآيَات {ويسألونك عَن ذِي القرنين قل سأتلو عَلَيْكُم مِنْهُ ذكرا}

Bunun üzerine galip geldiklerini düşünerek sevinçle çıktılar. Henüz evin kapısına varmamışlardı ki Cebrail şu ayetlerle indi: {ويسألونك عَن ذِي القرنين قل سأتلو عَلَيْكُم مِنْهُ ذكرا} “Sana Zülkarneyn'den soruyorlar. De ki: 'Size ondan bir hatıra okuyacağım.'”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عمر مولى غفرة قَالَ: دخل بعض أهل الْكتاب على رَسُول الله ﷺ فَسَأَلُوهُ فَقَالُوا: يَا أَبَا الْقَاسِم كَيفَ تَقول فِي رجل كَانَ يسيح فِي الأَرْض قَالَ: لَا علم لي بِهِ

İbn Ebî Hâtim, Gafre'nin azatlısı Ömer'den naklettiğine göre şöyle demiştir: Ehl-i kitaptan bazı kimseler Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına girip ona soru sordular ve: "Ey Ebü'l-Kāsım! Yeryüzünde gezip dolaşan bir adam hakkında ne dersin?" dediler. [Resûlullah]: "Benim onun hakkında bir bilgim yok" buyurdu.

فَبَيْنَمَا هم على ذَلِك إِذْ سمعُوا نقيضاً فب السّقف وَوجد رَسُول الله ﷺ غمَّة الْوَحْي ثمَّ سري عَنهُ فَتلا {ويسألونك عَن ذِي القرنين} الْآيَة

Onlar bu durumdayken tavanda bir gıcırtı işittiler ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e vahyin ağırlığı geldi. Sonra bu hal kendisinden kalkınca {ويسألونك عَن ذِي القرنين} “Sana Zülkarneyn'den soruyorlar...” ayetini okudu.

فَلَمَّا ذكر السد قَالُوا: أَتَاك خَبره يَا أَبَا الْقَاسِم حَسبك

Seddi zikredince: "Sana haberi geldi ey Ebü'l-Kāsım, [bu] sana yeter!" dediler.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا أَدْرِي أتبع كَانَ لعيناً أم لَا وَمَا أَدْرِي أذو القرنين كَانَ نَبيا أم لَا وَمَا أَدْرِي الْحُدُود كَفَّارَات لأَهْلهَا أم لَا

Abdürrezzâk, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, el-Hâkim (sahih olduğunu belirterek) ve İbn Merdûye Ebû Hüreyre'den naklettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Tübba' melun muydu değil miydi bilmiyorum; Zülkarneyn peygamber miydi değil miydi bilmiyorum; had cezaları failleri için kefaret midir değil midir bilmiyorum."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن سَالم بن أبي الْجَعْد قَالَ: سُئِلَ عَليّ عَن ذِي القرنين: أَنَبِي هُوَ فَقَالَ: سَمِعت نَبِيكُم ﷺ يَقُول: هُوَ عبد نَاصح الله فنصحه

İbn Merdûye Sâlim b. Ebi'l-Ca'd'dan naklettiğine göre: Ali'ye Zülkarneyn hakkında "O peygamber midir?" diye soruldu. O da: "Peygamberiniz sallallâhu aleyhi ve sellem'in: 'O, Allah'a samimiyet gösteren, Allah'ın da kendisine samimiyetle muamele ettiği bir kuldur' dediğini işittim" dedi.

وَأخرج ابْن عبد الحكم فِي فتوح مصر وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق أبي الطُّفَيْل أَن ابْن الْكواء سَأَلَ عليّ بن أبي طَالب عَن ذِي القرنين: أَنَبِيًّا كَانَ أم ملكا قَالَ: لم يكن نَبيا وَلَا ملكا وَلَكِن

İbn Abdilhakem Fütûhu Mısr'da, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbnü'l-Enbârî el-Mesâhif'te ve İbn Merdûye Ebü't-Tufeyl yoluyla naklettiklerine göre İbnü'l-Kevvâ', Ali b. Ebî Tâlib'e Zülkarneyn hakkında: "O bir peygamber miydi yoksa bir melek miydi?" diye sordu. [Ali] şöyle dedi: "O ne bir peygamber ne de bir melekti; fakat

كَانَ عبدا صَالحا أحب الله فَأَحبهُ ونصح لله فنصحه

o, Allah'ı seven, Allah'ın da kendisini sevdiği; Allah'a ihlasla bağlanan, Allah'ın da kendisine lütufta bulunduğu salih bir kul idi.

بَعثه الله إِلَى قومه فضربوه على قرنه فَمَاتَ ثمَّ أَحْيَاهُ الله لجهادهم

Allah onu kavmine gönderdi, onlar da onun boynuzuna/başına vurdular ve o öldü. Sonra onlarla cihad etmesi için Allah onu diriltti.

ثمَّ بَعثه إِلَى قومه فضربوه على قرنه الآخر فَمَاتَ فأحياه الله لجهادهم

Sonra onu kavmine [tekrar] gönderdi, onlar da diğer boynuzuna/başına vurdular ve o öldü. Sonra onlarla cihad etmesi için Allah onu [yine] diriltti.

فَلذَلِك سمي ذَا القرنين وَإِن فِيكُم مثله

İşte bundan dolayı ona Zülkarneyn adı verildi. Şüphesiz sizin aranızda da onun bir benzeri vardır."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: ذُو القرنين نَبِي

İbn Merdûye İbn Abbâs'tan naklettiğine göre: "Zülkarneyn bir peygamberdi" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْأَحْوَص بن حَكِيم عَن أَبِيه أَن النَّبِي ﷺ: سُئِلَ عَن ذِي القرنين فَقَالَ: هُوَ ملك مسح الأَرْض بِالْإِحْسَانِ

İbn Ebî Hâtim el-Ahvas b. Hakîm'den, o da babasından naklettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e Zülkarneyn hakkında soruldu; o da: "O, yeryüzünü ihsanla kateden bir melekti" buyurdu.

وَأخرج ابْن عبد الحكم فِي فتوح مصر وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن خَالِد بن معدان الكلَاعِي أَن رَسُول الله ﷺ سُئِلَ عَن ذِي القرنين فَقَالَ: ملك مسح الأَرْض من تحتهَا بالأسباب

İbn Abdilhakem Fütûhu Mısr'da, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh el-Azame'de Hâlid b. Ma'dân el-Kelâî'den naklettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e Zülkarneyn hakkında soruldu da: "O, yeryüzünü altından sebeplerle kateden bir melekti" buyurdu.

وَأخرج ابْن عبد الحكم وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي فِي كتاب الأضداد وَأَبُو الشَّيْخ عَن عمر أَنه سمع رجلا يُنَادي بمنى: يَا ذَا القرنين فَقَالَ لَهُ عمر ﵁: هَا أَنْتُم قد سميتم بأسماء الْأَنْبِيَاء فَمَا بالكم وَأَسْمَاء الْمَلَائِكَة وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن جُبَير بن نفير أَن ذَا القرنين ملك من الْمَلَائِكَة أهبطه الله إِلَى الأَرْض وآتاه من كل شَيْء سَببا

İbn Abdilhakem, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbnü'l-Enbârî Kitâbü'l-Ezdâd'da ve Ebû'ş-Şeyh Ömer'den naklettiklerine göre o, Minâ'da bir adamın: "Ey Zülkarneyn!" diye seslendiğini işitti. Bunun üzerine Ömer radıyallâhu anh ona: "İşte siz peygamberlerin isimlerini taktınız, peki meleklerin isimlerine ne oluyor?" dedi. İbn Ebî Hâtim Cübeyr b. Nüfeyr'den naklettiğine göre Zülkarneyn, meleklerden bir melek idi; Allah onu yeryüzüne indirdi ve ona her şeyden bir sebep verdi.