Binûn

Kehf Suresi — 13. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج الْحَافِظ عبد الْغَنِيّ بن سعيد ﵁ فِي إِيضَاح الْإِشْكَال من طَرِيق مصداع بن يحيى عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: أَقْرَأَنِيهِ أبي بن كَعْب ﵁ كَمَا أقرأه رَسُول الله ﷺ {تغرب فِي عين حمئة} مُخَفّفَة

Hâfız Abdülganî b. Saîd radıyallâhu anh el-Îzâhu'l-İşkâl'de Mısda' b. Yahyâ tarikiyle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kendisine okuttuğu gibi, Übey b. Ka'b radıyallâhu anh da bana { تغرب فِي عين حمئة } “balçıklı bir pınarda batıyor” şeklinde, hemzesiz (hafif) olarak okuttu.'

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الأعوج قَالَ: كَانَ ابْن عَبَّاس ﵄ يقْرؤهَا {فِي عين حمئة} ثمَّ قَرَأَهَا / ذَات حمئة /

İbn Cerîr, el-A'vec tarikiyle rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ bu ayeti { فِي عين حمئة } “balçıklı bir pınarda” diye okur, sonra da / balçıklı / diye [açıklayarak] okurdu.'

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَنه كَانَ يقْرَأ {فِي عين حمئة} قَالَ كَعْب ﵁: مَا سَمِعت أحدا يقْرؤهَا كَمَا هِيَ فِي كتاب الله غير ابْن عَبَّاس فَإنَّا نجدها فِي التَّوْرَاة تغرب فِي حمئة سَوْدَاء

Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr tarikiyle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiklerine göre o, { فِي عين حمئة } “balçıklı bir pınarda” şeklinde okurdu. Ka'b radıyallâhu anh dedi ki: 'İbn Abbâs'tan başka hiç kimseden bunu Allah'ın kitabında olduğu gibi okuduğunu işitmedim. Çünkü biz onu Tevrat'ta kara balçıkta batıyor olarak bulmaktayız.'

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق عَطاء عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: خَالَفت عَمْرو بن الْعَاصِ عِنْد مُعَاوِيَة فِي {حمئة} وحامية قرأتها

Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir'in Atâ tarikiyle bildirdiğine göre İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ şöyle demiştir: 'Muâviye'nin yanında { حمئة } “balçıklı” ve hamiye (sıcak) konusunda Amr b. el-Âs ile ihtilaf ettim. Ben onu

{فِي عين حمئة} فَقَالَ عَمْرو: حامية فسألنا كَعْبًا فَقَالَ: إِنَّهَا فِي كتاب الله الْمنزل تغرب فِي طِينَة سَوْدَاء

{ فِي عين حمئة } “balçıklı bir pınarda” diye okudum, Amr ise: 'Hamiye (sıcak bir pınarda)' dedi. Bunun üzerine Ka'b'a sorduk, o da şöyle dedi: 'O, [Allah'ın] indirdiği kitapta kara bir çamurda batıyor [şeklindedir].'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق ابْن حَاضر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كُنَّا عِنْد مُعَاوِيَة فَقَرَأَ تغرب فِي عين حامية فَقلت لَهُ: مَا نقرؤها إِلَّا {فِي عين حمئة} فَأرْسل مُعَاوِيَة إِلَى كَعْب فَقَالَ: أَيْن تَجِد الشَّمْس فِي التَّوْرَاة تغرب قَالَ: أما الْعَرَبيَّة فَلَا علم لي بهَا وَأما أَنا فأجد الشَّمْس فِي التَّوْرَاة تغرب فِي مَاء وطين

Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Hâzır tarikiyle İbn Abbâs'tan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: 'Muâviye'nin yanındaydık; o, 'sıcak bir pınarda batıyor' şeklinde okudu. Ben de ona: 'Biz onu ancak { فِي عين حمئة } “balçıklı bir pınarda” şeklinde okuyoruz' dedim. Muâviye, Ka'b'a haber gönderip: 'Tevrat'ta güneşin nerede battığını görüyorsun?' diye sordu. Ka'b: 'Arapçaya gelince, benim ona dair bir bilgim yoktur. Fakat ben Tevrat'ta güneşin su ve çamurda battığını bulmaktayım' dedi.'

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن طَلْحَة بن عبيد الله أَنه كَانَ يقْرَأ فِي عين حامية

Saîd b. Mansûr'un Talha b. Ubeydullah'tan rivayet ettiğine göre o, 'sıcak bir pınarda' şeklinde okurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي عين حامية يَقُول: حارة

İbn Ebî Hâtim'in Ali tarikiyle İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, 'sıcak bir pınarda' ifadesi hakkında 'sıcak' demektedir.

وَأخرج أَحْمد وَابْن أبي شيبَة وَابْن منيع وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: نظر رَسُول الله ﷺ إِلَى الشَّمْس حِين غَابَتْ فَقَالَ: نَار الله الحامية لَو مَا يزعها من أَمر الله لأحرقت مَا على الأَرْض

Ahmed, İbn Ebî Şeybe, İbn Menî', Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr ve İbn Merdûye'nin Abdullah b. Amr'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem battığı sırada güneşe baktı ve şöyle buyurdu: «Allah'ın kızgın ateşidir. Eğer Allah'ın emrinden onu engelleyen bir şey olmasaydı, yeryüzündeki her şeyi yakardı.»'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي ذَر قَالَ: كنت ردف رَسُول الله ﷺ وَهُوَ على حمَار فَرَأى الشَّمْس حِين غربت فَقَالَ: أَتَدْرِي أَيْن تغرب قلت: الله وَرَسُوله أعلم

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Merdûye ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in Ebû Zerr'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir eşeğin üzerindeyken ben de arkasında binek terkisindeydim. Güneş battığı sırada onu gördü ve: «Nerede battığını bilir misin?» buyurdu. Ben de: 'Allah ve Resûlü daha iyi bilir' dedim.'

قَالَ: فَإِنَّهَا تغرب فِي عين حامية غير مَهْمُوزَة

[Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] buyurdu ki: 'O, hemzesiz olarak sıcak bir pınarda batar.'

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن أبي الْعَالِيَة قَالَ: بَلغنِي أَن الشَّمْس تغرب فِي عين تقذفها الْعين إِلَى الْمشرق

Saîd b. Mansûr'un Ebu'l-Âliye'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Bana ulaştığına göre güneş bir pınarda batar, o pınar da onu doğuya fırlatır.'

وَأخرج أَبُو يعلى وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَابْن مردوية عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {وَوجد عِنْدهَا قوما} قَالَ: مَدِينَة لَهَا اثْنَا عشر ألفا بَاب لَوْلَا أصوات أَهلهَا لسمع النَّاس دوِي الشَّمْس حِين تجب

Ebû Ya'lâ, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin İbn Cüreyc'den { وَوجد عِنْدهَا قوما } “ve onun yanında bir kavim buldu” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'On iki bin kapısı olan bir şehirdir. Eğer ahalisinin sesleri olmasaydı, insanlar battığı esnada güneşin uğultusunu işitirlerdi.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعد بن أبي صَالح قَالَ: كَانَ يُقَال: لَوْلَا لغط أهل الرومية سمع النَّاس وجبة الشَّمْس حِين تقع

İbn Ebî Hâtim'in Sa'd b. Ebî Sâlih'ten rivayet ettiğine göre şöyle denilirdi: 'Eğer Rûmiye ahalisinin gürültüsü olmasaydı, insanlar battığı esnada güneşin düşüş sesini işitirlerdi.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: لَوْلَا أصوات الصنافر لسمع وجبة الشَّمْس حِين تقع عِنْد غُرُوبهَا

İbnü'l-Münzir'in Saîd b. el-Müseyyeb'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Eğer Sanâfir'in sesleri olmasaydı, batışı esnasında battığında güneşin düşüş sesi işitilirdi.'

الْآيَة ٨٧ - ١٠٠

87-100. Ayetler

أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم فِي قَوْله: {قَالَ أما من ظلم} قَالَ: من أشرك

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in rivayet ettiğine göre { قَالَ أما من ظلم } “Dedi ki: Kim zulmederse” ayeti hakkında: 'Kim şirk koşarsa' demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {فَسَوف نعذبه} قَالَ: الْقَتْل

Abdurrezzâk, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den rivayet ettiğine göre { فَسَوف نعذبه } “biz onu cezalandıracağız” ayeti hakkında: 'Öldürmektir' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: كَانَ عَذَابه أَن يجعلهم فِي بقر من صفر ثمَّ توقد تَحْتهم النَّار حَتَّى يتقطعوا فِيهَا

İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Onun azabı, onları bakırdan bir sığır [heykeli] içine koyması, sonra da içinde parçalanıp eriyinceye kadar altlarında ateş yakılmasıydı.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْمُنْذر عَن مَسْرُوق ﵁ فِي قَوْله: {فَلهُ جَزَاء الْحسنى} قَالَ: الْحسنى لَهُ جَزَاء

İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî Hâtim ve İbnü'l-Münzir'in Mesrûk radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre { فَلهُ جَزَاء الْحسنى } “onun için en güzel karşılık vardır” ayeti hakkında: 'En güzel mükâfat onun karşılığıdır' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {وسنقول لَهُ من أمرنَا يسرا} قَالَ: مَعْرُوفا

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre { وسنقول لَهُ من أمرنَا يسرا } “ve ona buyruğumuzdan kolay olanı söyleyeceğiz” ayeti hakkında: 'Güzel ve iyilik dolu olanı' demiştir.

وَالله تَعَالَى أعلم

En doğrusunu Allah Teâlâ bilir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {حَتَّى إِذا بلغ مطلع الشَّمْس} الْآيَة

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den { حَتَّى إِذا بلغ مطلع الشَّمْس } “Nihayet güneşin doğduğu yere ulaştığında...” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre

قَالَ: حدثت عَن الْحسن عَن سَمُرَة بن جُنْدُب

o şöyle demiştir: 'Bana Hasan'dan, o da Semüre b. Cündüb'den rivayet edildiğine göre

قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ: {لم نجْعَل لَهُم من دونهَا سترا} أَنَّهَا لم يبن فِيهَا بِنَاء قطّ كَانُوا إِذا طلعت الشَّمْس دخلُوا أسراباً لَهُم حَتَّى تَزُول الشَّمْس

o şöyle demiştir: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem: { لم نجْعَل لَهُم من دونهَا سترا } “onlar için güneşe karşı bir örtü yapmamıştık” ayeti hakkında: «Orada hiçbir bina yapılmamıştı. Güneş doğduğunda, güneş batıya yönelinceye kadar kendi yer altı sığınaklarına girerlerdi» buyurmuştur.'

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَالْبَزَّار فِي أَمَالِيهِ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن فِي قَوْله: {تطلع على قوم لم نجْعَل لَهُم من دونهَا سترا} قَالَ: أَرضهم لَا تحْتَمل الْبناء فَإِذا طلعت الشَّمْس تغور فِي الْمِيَاه فَإِذا غَابَتْ خَرجُوا يتراعون كَمَا ترعى الْبَهَائِم

Tayâlisî, Emâlî'sinde Bezzâr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Hasan'dan { تطلع على قوم لم نجْعَل لَهُم من دونهَا سترا } “kendileriyle onun arasına hiçbir örtü koymadığımız bir topluluğun üzerine doğduğunu gördü” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Onların toprağı bina yapmaya elverişli değildir. Güneş doğduğunda suların içine dalarlar. Güneş battığında ise hayvanların otlandığı gibi yayılmaya çıkarlar.'

ثمَّ قَالَ الْحسن: هَذَا حَدِيث سَمُرَة

Sonra Hasan şöyle dedi: 'Bu, Semüre'nin hadisidir.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: ذكر لنا أَنهم بِأَرْض لَا يثبت لَهُم فِيهَا شَيْء فهم إِذا طلعت دخلُوا فِي أسراب حَتَّى إِذا زَالَت الشَّمْس خَرجُوا إِلَى حروثهم ومعايشهم

İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Bize anlatıldığına göre onlar, kendileri için hiçbir şeyin sabit durmadığı bir arazidedirler. Güneş doğduğunda yer altı kovuklarına girerler, güneş batıya yöneldiğinde ise ekinlerine ve geçim vasıtalarına çıkarlar.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سَلمَة بن كهيل فِي الْآيَة قَالَ: لَيست لَهُم أكناف إِذا طلعت الشَّمْس طلعت عَلَيْهِم لأَحَدهم أذنان يفترش وَاحِدَة ويلبس الْأُخْرَى

İbn Ebî Hâtim'in Seleme b. Küheyl'den bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Onların barınakları yoktur. Güneş doğduğunda üzerlerine doğar. Onlardan birinin iki kulağı vardır; birini serer, diğerini de [üzerine] örter.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وجدهَا تطلع على قوم} الْآيَة

Abdurrezzâk ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den { وجدهَا تطلع على قوم } “onun bir topluluğun üzerine doğduğunu gördü” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre

قَالَ: يُقَال لَهُم الزنج

o şöyle demiştir: 'Onlara Zenc denilir.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي الْآيَة قَالَ: تطلع على قوم حمر قصار مساكنهم الغيران فَيلقى لَهُم سمك أَكثر معيشتهم

İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Kızıl tenli, kısa boylu bir topluluğun üzerine doğar. Onların meskenleri mağaralardır. Kendilerine balık atılır ve geçimlerinin çoğu bundandır.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {بِمَا لَدَيْهِ خَبرا} قَالَ: علما

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den { بِمَا لَدَيْهِ خَبرا } “onun yanındaki şeyleri etraflıca” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre: 'İlim olarak' demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {حَتَّى إِذا بلغ بَين السدين} قَالَ: الجبلين أرمينية وأذربيجان

İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan { حَتَّى إِذا بلغ بَين السدين } “Nihayet iki set arasına ulaştığında” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: 'İki dağ, Ermenistan ve Azerbaycan'dır' demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {قوما لَا يكادون يفقهُونَ قولا} قَالَ: التّرْك

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den { قوما لَا يكادون يفقهُونَ قولا } “neredeyse hiçbir söz anlamayan bir kavim” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre: 'Türkler' demiştir.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن تَمِيم بن جذيم أَنه كَانَ يقْرَأ {لَا يكادون يفقهُونَ قولا}

Saîd b. Mansûr'un Temîm b. Hüzeym'den rivayet ettiğine göre o, { لَا يكادون يفقهُونَ قولا } “neredeyse hiçbir söz anlamazlar / anlatamazlar” şeklinde okurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عبد الله بن مَسْعُود قَالَ: أَتَيْنَا نَبِي الله ﷺ يَوْمًا وَهُوَ فِي قبَّة آدم لَهُ فَخرج إِلَيْنَا فَحَمدَ الله ثمَّ قَالَ: أبشركم أَنكُمْ ربع أهل الْجنَّة

İbn Ebî Hâtim'in Abdullah b. Mes'ûd'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Bir gün Allah'ın Nebisi sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına vardık; kendisi deriden yapılmış bir çadırdan kubbenin içindeydi. Yanımıza çıktı, Allah'a hamdetti ve sonra: «Cennet ehlinin dörtte biri olacağınızı size müjdeleyeyim mi?» buyurdu.'

فَقُلْنَا: نعم يَا رَسُول الله فَقَالَ: أبشركم أَنكُمْ ثلث أهل الْجنَّة

Biz: 'Evet, ey Allah'ın Resûlü' dedik. Bunun üzerine: «Cennet ehlinin üçte biri olacağınızı size müjdeleyeyim mi?» buyurdu.

فَقُلْنَا: نعم يَا نَبِي الله قَالَ: وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ إِنِّي لأرجو أَن تَكُونُوا نصف أهل الْجنَّة إِن مثلكُمْ فِي سَائِر الْأُمَم كَمثل شَعْرَة بَيْضَاء فِي جنب ثَوْر أسود أَو شَعْرَة سَوْدَاء فِي جنب ثَوْر أَبيض إِن بعدكم يَأْجُوج وَمَأْجُوج إِن الرجل مِنْهُم ليترك بعده من الذُّرِّيَّة ألفا فَمَا زَاد وَإِن وراءكم ثَلَاث أُمَم: منسك وتاويل وتاريس لَا يعلم عدتهمْ إِلَّا الله

Biz: 'Evet, ey Allah'ın Nebisi' dedik. Buyurdu ki: «Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, cennet ehlinin yarısı olmanızı umuyorum. Diğer ümmetler içindeki durumunuz, siyah bir öküzün yan tarafındaki beyaz bir kıl veya beyaz bir öküzün yan tarafındaki siyah bir kıl gibidir. Şüphesiz sizden sonra Ye'cûc ve Me'cûc vardır. Onlardan bir adam arkasında zürriyetinden bin veya daha fazla kişi bırakmadan ölmez. Şüphesiz sizin arkanızda üç ümmet daha vardır: Mensek, Tâvil ve Târîs; bunların sayısını Allah'tan başkası bilemez.»

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ من طَرِيق الْبكالِي عَن عبد الله بن عمر قَالَ: إِن الله جزأ الْمَلَائِكَة وَالْإِنْس وَالْجِنّ عشرَة أَجزَاء تِسْعَة أَجزَاء مِنْهُم الْمَلَائِكَة وجزء وَاحِد الْجِنّ وَالْإِنْس

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in el-Bikâlî tarikiyle Abdullah b. Amr'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Allah melekleri, insanları ve cinleri on kısma ayırdı; bunların dokuz kısmı melekler, bir kısmı ise cinler ve insanlardır.'

وجزأ الْمَلَائِكَة عشرَة أَجزَاء تِسْعَة مِنْهُم الكروبيون الَّذِي يسبحون اللَّيْل وَالنَّهَار لَا يفترون وجزء وَاحِد لرسالاته ولخزائنه وَمَا يَشَاء من أمره

'Melekleri de on kısma ayırdı; bunların dokuz kısmı gece gündüz ara vermeden tesbih eden Kerûbiyyûn melekleridir, bir kısmı ise O'nun elçilikleri, hazineleri ve emrinden dilediği şeyler içindir.'

وجزأ الْإِنْس وَالْجِنّ عشرَة أَجزَاء فتسعة مِنْهُم الْجِنّ وَالْإِنْس جُزْء وَاحِد فَلَا يُولد من الْإِنْس ولد إِلَّا ولد من الْجِنّ تِسْعَة

'İnsanları ve cinleri on kısma ayırdı; bunların dokuz kısmı cinler, insan ise bir kısımdır. İnsandan bir çocuk doğduğunda mutlaka cinlerden dokuz tane doğar.'

وجزأ الْإِنْس عشرَة أَجزَاء تِسْعَة مِنْهُم يَأْجُوج وَمَأْجُوج وجزء سَائِر النَّاس وَالسَّمَاء ذَات الحبك

'İnsanları da on kısma ayırdı; bunların dokuz kısmı Ye'cûc ve Me'cûc, bir kısmı ise diğer insanlardır. Yollara sahip olan gök...'

قَالَ: السَّمَاء السَّابِعَة وَالْحرم بحيالة الْعَرْش

Dedi ki: 'Yedinci göktür ve Harem, Arş'ın tam hizasındadır.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة أَن يَأْجُوج وَمَأْجُوج يزِيدُونَ على الْإِنْس الضعفين وَأَن الْجِنّ يزِيدُونَ على الْإِنْس الضعفين وَأَن يَأْجُوج وَمَأْجُوج رجلَانِ اسْمهَا يَأْجُوج وَمَأْجُوج

İbn Ebî Hâtim'in Ebu'l-Âliye'den rivayet ettiğine göre: 'Ye'cûc ve Me'cûc insanlardan iki kat fazladır. Cinler de insanlardan iki kat fazladır. Ye'cûc ve Me'cûc, isimleri Ye'cûc ve Me'cûc olan iki adamdır.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة قَالَ: إِن الله جزأ الْإِنْس عشرَة أَجزَاء تِسْعَة مِنْهُم يَأْجُوج وَمَأْجُوج وجزء سَائِر النَّاس

Abdurrezzâk ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Allah insanları on kısma ayırdı; bunların dokuz kısmı Ye'cûc ve Me'cûc, bir kısmı ise diğer insanlardır.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ: صوّرت الدُّنْيَا على خمس صور على صُورَة الطير بِرَأْسِهِ والصدر والجناحين والذنب فالمدينة وَمَكَّة واليمن الرَّأْس والصدر مصر وَالْعراق والجناح الْأَيْمن الْعرَاق وَخلف الْعرَاق أمة يُقَال لَهَا واق وَخلف واق أمة يُقَال وقواق وَخلف

İbn Ebî Hâtim ve el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh'in Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Dünya, başı, göğsü, iki kanadı ve kuyruğu ile bir kuş suretinde olmak üzere beş suret üzere şekillendirildi. Medine, Mekke ve Yemen baştır; Mısır ve Irak göğüstür; sağ kanat Irak'tır ve Irak'ın arkasında Vâk denilen bir ümmet, Vâk'ın arkasında Vakvâk denilen bir ümmet ve arkasında...'

ذَلِك من الْأُمَم مَا لَا يُعلمهُ إِلَّا الله تَعَالَى

'...bunun da arkasında sayısını ancak Allah Teâlâ'nın bildiği ümmetler vardır.'

والجناح الْأَيْسَر السَّنَد وَخلف السَّنَد الْهِنْد وَخلف الْهِنْد أمة يُقَال لَهَا ناسك وَخلف ذَلِك أمة يُقَال لَهَا منسك وَخلف ذَلِك من الْأُمَم مَا لَا يُعلمهُ إِلَّا الله تَعَالَى

'Sol kanat Sind'dir; Sind'in arkasında Hind, Hind'in arkasında Nâsik denilen bir ümmet, bunun arkasında Mensek denilen bir ümmet ve bunun da arkasında sayısını ancak Allah Teâlâ'nın bildiği ümmetler vardır.'

والذنب من ذَات الْحمام إِلَى مغرب الشَّمْس وَشر مَا فِي الطير الذَّنب

'Kuyruk ise Zâtü'l-Hümâm'dan güneşin battığı yere kadardır. Kuşta bulunan en şerli kısım ise kuyruktur.'

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن عَبدة بن أبي لبَابَة أَن الدُّنْيَا سَبْعَة أقاليم: فيأجوج وَمَأْجُوج فِي سِتَّة أقاليم وَسَائِر النَّاس فِي إقليم وَاحِد

Ebû'ş-Şeyh'in el-Azame'de Abde b. Ebî Lübâbe'den rivayet ettiğine göre dünya yedi iklimdir: Ye'cûc ve Me'cûc altı iklimde, diğer insanlar ise bir tek iklimdedir.

وَأخرج ابْن جرير عَن وهب بن جَابر الحيواني قَالَ: سَأَلت عبد الله بن عَمْرو عَن يَأْجُوج وَمَأْجُوج: أَمن آدم هم قَالَ: نعم وَمن بعدهمْ ثَلَاث أُمَم لَا يعلم عَددهمْ إِلَّا الله تاويل وتاريس ومنسك

İbn Cerîr'in Vehb b. Câbir el-Hayvânî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Abdullah b. Amr'a Ye'cûc ve Me'cûc hakkında sordum: 'Onlar Âdem'den midir?' O: 'Evet, onların ardından sayılarını ancak Allah'ın bildiği üç ümmet daha vardır: Tâvîl, Târîs ve Mensek' dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: يَأْجُوج وَمَأْجُوج لَهُم أَنهَار يلقون مَا شاؤوا وَنسَاء يُجَامِعُونَ مَا شاؤوا وَشَجر يُلَقِّحُونَ مَا شاؤوا وَلَا يَمُوت رجل إِلَّا ترك من ذُريَّته ألفا فَصَاعِدا

İbn Cerîr'in Abdullah b. Amr'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Ye'cûc ve Me'cûc'ün nehirleri vardır, dilediklerini [içine] atarlar; kadınları vardır, diledikleri gibi cinsel ilişkide bulunurlar; ağaçları vardır, diledikleri gibi aşılarlar. [Onlardan] bir adam, kendi soyundan bin ve daha fazla kişi bırakmadan ölmez.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن حسان بن عَطِيَّة قَالَ: يَأْجُوج وَمَأْجُوج أمتان فِي كل أمة أَرْبَعمِائَة أمة لَا تشبه وَاحِدَة مِنْهُم الْأُخْرَى وَلَا يَمُوت الرجل مِنْهُم حَتَّى ينظر فِي مائَة عين من وَلَده

İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh'in Hassân b. Atıyye'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Ye'cûc ve Me'cûc iki ümmettir. Her bir ümmette dörder yüz ümmet vardır ki hiçbiri diğerine benzemez. Onlardan bir adam, kendi çocuğundan yüz göz görmedikçe ölmez.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن كَعْب قَالَ: خلق يَأْجُوج وَمَأْجُوج ثَلَاث أَصْنَاف صنف أجسامهم كالأرز وصنف أَرْبَعَة أَذْرع طول وَأَرْبَعَة أَذْرع عرض وضنف يفترشون آذانهم ويلتحفون بِالْأُخْرَى يَأْكُلُون مشائم نِسَائِهِم

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Kâ'b'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Ye'cûc ve Me'cûc üç sınıf olarak yaratıldı: Bir sınıfın gövdeleri sedir ağaçları gibidir; bir sınıfın boyu dört arşın, eni dört arşındır; bir sınıf da kulaklarının birini altlarına serer, diğerini üstlerine örterler. Kadınlarının sonlarını (plasentalarını) yerler.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن خَالِد الْأَشَج قَالَ: إِن بني آدم وَبني إِبْلِيس ثَلَاثَة أَثلَاث: فثلثان بَنو إِبْلِيس وَثلث بَنو آدم وَبَنُو آدم ثَلَاثَة أَثلَاث: ثلثان يَأْجُوج وَمَأْجُوج وَثلث سَائِر النَّاس

İbnü'l-Münzir'in Hâlid el-Eşec'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Âdemoğulları ve İblisoğulları üçte üçtür (üç kısımdır): Üçte ikisi İblisoğulları, üçte biri Âdemoğullarıdır. Âdemoğulları da üçte üçtür: Üçte ikisi Ye'cûc ve Me'cûc, üçte biri diğer insanlardır.

وَالنَّاس بعد ثَلَاث أَثلَاث: ثلث الأندلس وَثلث الْحَبَشَة وَثلث سَائِر النَّاس الْعَرَب والعجم

İnsanlar ise bundan sonra üçte üçtür: Üçte biri Endülüs, üçte biri Habeşistan, üçte biri ise diğer insanlar, yani Araplar ve Acemlerdir.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة قَالَ: يَأْجُوج وَمَأْجُوج ثِنْتَانِ وَعِشْرُونَ قَبيلَة فسد ذُو القرنين على إِحْدَى وَعشْرين قَبيلَة وَترك قَبيلَة وهم الأتراك

İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Ye'cûc ve Me'cûc yirmi iki kabile idi. Zülkarneyn yirmi bir kabilenin önüne sed çekti ve bir kabileyi bıraktı; onlar da Türklerdir.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عَليّ بن أبي طَالب أَنه سُئِلَ عَن التّرْك فَقَالَ: هم سيارة لَيْسَ لَهُم أصل هم من يَأْجُوج وَمَأْجُوج لكِنهمْ خَرجُوا يغيرون على النَّاس فجَاء ذُو القرنين فسدّ بَينهم وَبَين قَومهمْ فَذَهَبُوا سيارة فِي الأَرْض

İbnü'l-Münzir'in Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet ettiğine göre, kendisine Türkler hakkında sorulmuş, o da şöyle demiştir: 'Onlar göçebedir, kökleri yoktur. Onlar Ye'cûc ve Me'cûc'dendir; ancak insanlara akın etmek için çıkmışlardı, derken Zülkarneyn gelip onlarla kavimleri arasına sed çekti. Böylece yeryüzünde göçebe olarak kaldılar.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن حسان بن عَطِيَّة قَالَ: إِن يَأْجُوج وَمَأْجُوج خمس وَعِشْرُونَ أمة لَيْسَ مِنْهَا أمة تشبه الْأُخْرَى

İbnü'l-Münzir'in Hassân b. Atıyye'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Ye'cûc ve Me'cûc yirmi beş ümmettir; bunlardan hiçbir ümmet diğerine benzemez.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْمثنى الأملوكي قَالَ: إِن الله ذَرأ لِجَهَنَّم يَأْجُوج وَمَأْجُوج لم يكن فيهم صديق قطّ وَلَا يكون ابداً

İbn Ebî Hâtim'in Ebü'l-Müsennâ el-Emlûkî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Allah cehennem için Ye'cûc ve Me'cûc'ü yaratmıştır. İçlerinde asla hiçbir sıddîk olmamıştır ve ebediyen de olmayacaktır.'

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي شيبَة عَن عبد الله بن سَلام قَالَ: مَا مَاتَ رجل من يَأْجُوج وَمَأْجُوج إِلَّا ترك ألف ذُرِّيَّة لصلبه فَصَاعِدا

İbn Cerîr ve İbn Ebî Şeybe'nin Abdullah b. Selâm'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Ye'cûc ve Me'cûc'den bir adam, kendi sulbünden bin ve daha fazla zürriyet bırakmadan ölmemiştir.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: إِن يَأْجُوج وَمَأْجُوج شبر وشبران وأطوالهم ثَلَاثَة أشبار وهم من ولد آدم

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Ye'cûc ve Me'cûc bir karış, iki karıştır; en uzunları ise üç karıştır ve onlar Âdemoğullarındandır.'

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عمر عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن يَأْجُوج وَمَأْجُوج من ولد آدم وَلَو أرْسلُوا لأفسدوا على النَّاس مَعَايشهمْ وَلَا يَمُوت رجل مِنْهُم إِلَّا ترك من ذُريَّته ألفا فَصَاعِدا وَإِن من وَرَاءَهُمْ ثَلَاث أُمَم: تاويل وتاريس ومنسك

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, Taberânî, el-Ba's'ta Beyhakî, İbn Merdûye ve İbn Asâkir'in İbn Ömer'den rivayet ettiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Şüphesiz Ye'cûc ve Me'cûc, Âdemoğullarındandır. Eğer serbest bırakılsalar insanların geçimlerini ifsat ederlerdi. Onlardan bir adam, kendi zürriyetinden bin ve daha fazlasını bırakmadan ölmez. Onların arkasında ise üç ümmet vardır: Tâvîl, Târîs ve Mensek.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر قَالَ: الْجِنّ وَالْإِنْس عشرَة أَجزَاء فتسعة أَجزَاء يَأْجُوج وَمَأْجُوج وجزء وَاحِد سَائِر النَّاس

İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin İbn Ömer'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Cinler ve insanlar on kısımdır; dokuz kısmı Ye'cûc ve Me'cûc, bir kısmı ise diğer insanlardır.'

وَأخرج النَّسَائِيّ وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق عَمْرو بن أَوْس عَن أَبِيه قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن يَأْجُوج وَمَأْجُوج لَهُم نسَاء يُجَامِعُونَ مَا شاؤوا وَشَجر يُلَقِّحُونَ مَا شاؤوا وَلَا يَمُوت رجل مِنْهُم إِلَّا ترك من ذُريَّته ألفا فَصَاعِدا

Nesâî ve İbn Merdûye'nin Amr b. Evs yoluyla babasından rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Ye'cûc ve Me'cûc'ün kadınları vardır, diledikleri gibi cinsel ilişkide bulunurlar; ağaçları vardır, diledikleri gibi aşılarlar. Onlardan bir adam, kendi zürriyetinden bin ve daha fazlasını bırakmadan ölmez.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن عدي وَابْن عَسَاكِر وَابْن النجار عَن حُذَيْفَة قَالَ: سَأَلت رَسُول الله ﷺ عَن يَأْجُوج وَمَأْجُوج فَقَالَ: يَأْجُوج أمة وَمَأْجُوج أمة كل أمة بأربعمائة أمة

İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye, İbn Adiy, İbn Asâkir ve İbnü'n-Neccâr'ın Huzeyfe'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e Ye'cûc ve Me'cûc'ü sordum, şöyle buyurdu: 'Ye'cûc bir ümmettir, Me'cûc bir ümmettir; her bir ümmet dörder yüz ümmettir.

لَا يَمُوت أحدهم حَتَّى ينظر إِلَى ألف رجل من صلبه كل قد حمل السِّلَاح

Onlardan biri, kendi sulbünden hepsi de silah kuşanmış bin adam görmedikçe ölmez.'

قلت: يَا رَسُول الله صفهم لنا

'Ey Allah'ın Resûlü, onları bize tarif et' dedim.

قَالَ: هم ثَلَاثَة أَصْنَاف صنف مِنْهُم أَمْثَال الْأرز

Şöyle buyurdu: 'Onlar üç sınıftır: Onlardan bir sınıf sedir ağaçları gibidir.'

قلت: وَمَا الْأرز قَالَ: شجر بِالشَّام طول الشَّجَرَة عشرُون وَمِائَة ذِرَاع فِي السَّمَاء

'Sedir ağacı nedir?' dedim. 'Şam'da bulunan, boyu göğe doğru yüz yirmi arşın olan bir ağaçtır' buyurdu.

قَالَ رَسُول الله ﷺ: هَؤُلَاءِ الَّذين لَا يقوم لَهُم وَلَا حَدِيد وصنف مِنْهُم

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Onlar öyle kimselerdir ki karşılarında ne [bir dağ] durabilir ne de demir. Bir sınıfı da vardır ki

يفترش إِحْدَى أُذُنَيْهِ ويلتحف بِالْأُخْرَى لَا يَمرونَ بفيل وَلَا وَحش وَلَا جمل وَلَا خِنْزِير إِلَّا أكلوه وَمن مَاتَ مِنْهُم أكلوه مقدمتهم بِالشَّام وساقتهم يشربون أَنهَار الْمشرق وبحيرة طبرية

kulaklarının birini altına serer, diğerini üstüne örter. Karşılaştıkları hiçbir fili, vahşi hayvanı, deveyi ve domuzu bırakmayıp yerler; kendilerinden öleni de yerler. Öncü birlikleri Şam'da, artçı birlikleri ise doğu nehirlerini ve Taberiye gölünü içerler.'

وَأخرج نعيم بن حَمَّاد فِي الْفِتَن وَابْن مرْدَوَيْه بسندٍ واهٍ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: بَعَثَنِي الله لَيْلَة أسرِي بِي إِلَى يَأْجُوج وَمَأْجُوج فدعوتهم إِلَى دين الله وعبادته فَأَبَوا أَن يجيبوني فهم فِي النَّار مَعَ من عصى من ولد آدم وَولد إِبْلِيس

Nuaym b. Hammâd el-Fiten'de ve İbn Merdûye zayıf bir senetle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Allah, İsra gecesinde beni Ye'cûc ve Me'cûc'e gönderdi; onları Allah'ın dinine ve O'na kulluk etmeye davet ettim, fakat bana icabet etmekten kaçındılar. Bu yüzden onlar, Âdemoğulları ve İblisoğullarından isyan edenlerle birlikte cehennemdedirler.'

وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي بكر النَّسَفِيّ أَن رجلا قَالَ: يَا رَسُول الله قد رَأَيْت سد يَأْجُوج وَمَأْجُوج

İbn Cerîr ve İbn Merdûye'nin Ebû Bekr en-Nesefî'den rivayet ettiğine göre bir adam: 'Ey Allah'ın Resûlü, Ye'cûc ve Me'cûc seddini gördüm' dedi.

قَالَ: انْعَتْهُ لي

[Resûlullah]: 'Onu bana tarif et' buyurdu.

قَالَ: كَالْبردِ المحبر طَريقَة سَوْدَاء وَطَرِيقَة سَوْدَاء

[Adam]: 'Desenli çizgili kumaş gibidir; bir şeridi siyah, bir şeridi kırmızıdır' dedi.

قَالَ: قد رَأَيْته

[Resûlullah]: 'Gerçekten onu görmüşsün' buyurdu.

وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن ماجة وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي هُرَيْرَة عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن يَأْجُوج وَمَأْجُوج يحفرون السد كل يَوْم حَتَّى إِذا كَادُوا يرَوْنَ شُعَاع الشَّمْس قَالَ الَّذِي عَلَيْهِم: ارْجعُوا فستفتحونه غَدا وَلَا يَسْتَثْنِي

Ahmed, Tirmizî (hasen olduğunu belirterek), İbn Mâce, İbn Hibbân, Hâkim (sahih olduğunu belirterek), İbn Merdûye ve el-Ba's'ta Beyhakî'nin Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Ye'cûc ve Me'cûc seddi her gün kazarlar; nihayet güneş ışığını neredeyse görecek duruma geldiklerinde başlarındaki kişi: «Dönün, yarın açarsınız» der ve istisna yapmaz (inşallah demez).

فَإِذا أَصْبحُوا وجدوه قد رَجَعَ كَمَا كَانَ فَإِذا أَرَادَ الله بخروجهم على النَّاس قَالَ الَّذِي عَلَيْهِم: ارْجعُوا فستفتحونه إِن شَاءَ الله - ويستثني - فيعودون إِلَيْهِ وَهُوَ كَهَيْئَته حِين تَرَكُوهُ فيحفرونه وَيخرجُونَ على النَّاس فيستقون الْمِيَاه ويتحصن النَّاس مِنْهُم فِي حصونهم فيرمون بسهامهم إِلَى السَّمَاء فترجع مخضبة بالدماء فَيَقُولُونَ: قهرنا من فِي الأَرْض وعلونا من السَّمَاء قسوة وعلوا

Sabah olunca onu eskiden olduğu gibi eski haline dönmüş bulurlar. Nihayet Allah onların insanların üzerine çıkmasını dilediği vakit, başlarındaki kişi: «Dönün, inşallah yarın açacaksınız» der -ve istisna yapar (inşallah der)-. Bunun üzerine onu bıraktıkları andaki heyetiyle [kazılmış halde] bulurlar; orayı kazıp insanların üzerine çıkarlar, suları tüketirler. İnsanlar onlardan korunmak için kalelerine sığınırlar; bunun üzerine onlar oklarını göğe atarlar, oklar kana bulanmış olarak geri döner. Katılık ve kibirle: «Yeryüzündekileri kahrettik ve göktekilere üstün geldik» derler.

فيبعث الله عَلَيْهِم نغفاً فِي أَعْنَاقهم فيهلكون

Bunun üzerine Allah onların enselerine kurtçuklar musallat eder ve helak olurlar.'

قَالَ رَسُول الله ﷺ: فوالذي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ إِن دَوَاب الأَرْض لتسمن وتبطر وتشكر شكرا من لحومهم

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Muhammed'in canı elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, yeryüzünün hayvanları onların etlerinden semirir, aşırı şişmanlar ve doymaktan memeleri sütle dolar.'

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم عَن زَيْنَب بنت جحش قَالَت: اسْتَيْقَظَ رَسُول الله ﷺ من نَومه وَهُوَ محمر وَجهه وَهُوَ يَقُول: لَا إِلَه إِلَّا الله

Buhârî ve Müslim'in Zeyneb bnt. Cahş'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem uykusundan yüzü kızarmış vaziyette: 'Lâ ilâhe illallâh' diyerek uyandı.

ويل للْعَرَب من شَرّ قد اقْترب فتح الْيَوْم من ردم يَأْجُوج وَمَأْجُوج مثل هَذِه - وَحلق - قلت: يَا رَسُول الله أنهلك وَفينَا الصالحون قَالَ: نعم إِذا كثر الْخبث

'Yaklaşan bir şerden dolayı vay Arapların haline! Bugün Ye'cûc ve Me'cûc'ün seddinden şu kadar açıldı' [buyurdu] ve halka yaptı. Ben: 'Ey Allah'ın Resûlü! İçimizde salih kimseler varken de helak olur muyuz?' dedim. 'Evet, kötülük çoğaldığı zaman' buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: فتح الْيَوْم من ردم يَأْجُوج وَمَأْجُوج مثل هَذِه - وَعقد بِيَدِهِ تسعين

İbn Ebî Şeybe'nin Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Bugün Ye'cûc ve Me'cûc'ün seddinden şu kadar açıldı' -ve eliyle doksan düğümü yaptı-.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن حبيب الأرجاني فِي قَوْله: {إِن يَأْجُوج وَمَأْجُوج مفسدون فِي الأَرْض} قَالَ: كَانَ فسادهم أَنهم كَانُوا يَأْكُلُون النَّاس

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Habîb el-Ercânî'den {إِن يَأْجُوج وَمَأْجُوج مفسدون فِي الأَرْض} “Ye'cûc ve Me'cûc bu ülkede bozgunculuk yapmaktadırlar” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Onların bozgunculuğu, insanları yemeleriydi.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {فَهَل نجْعَل لَك خرجا} قَالَ: أجرا عَظِيما

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {فَهَل نجْعَل لَك خرجا} “Sana bir vergi verelim mi?” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: 'Büyük bir ücret [anlamındadır]' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة قَالَ: مَا صنع الله فَهُوَ السد وَمَا صنع السد النَّاس فَهُوَ السد

İbn Ebî Hâtim'in İkrime'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Allah'ın yaptığı settir (doğal engeldir); insanların yaptığı sed ise settir (yapay duvardır).'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {مَا مكني فِيهِ رَبِّي خير} قَالَ: الَّذِي أَعْطَانِي رَبِّي هُوَ خير من الَّذِي تبذلون لي من الْخراج

İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den {مَا مكني فِيهِ رَبِّي خير} “Rabbimin beni içinde bulundurduğu imkân daha hayırlıdır” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Rabbimin bana verdiği şey, sizin bana haraç (vergi) olarak vermeyi teklif ettiğiniz şeyden daha hayırlıdır.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أجعَل بَيْنكُم وَبينهمْ ردماً} قَالَ: هُوَ كأشد الْحجاب

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan {أجعَل بَيْنكُم وَبينهمْ ردماً} “Sizinle onların arasına sağlam bir engel yapayım” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: 'En muhkem perdedir' demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {زبر الْحَدِيد} قَالَ: قطع الْحَدِيد

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan {زبر الْحَدِيد} “Demir kütleleri” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: 'Demir parçaları [anlamındadır]' demiştir.

وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ: أَخْبرنِي عَن قَوْله {زبر الْحَدِيد} قَالَ: قطع الْحَدِيد

Tüstî'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak: 'Bana {زبر الْحَدِيد} “Demir kütleleri” sözü hakkında haber ver' demiştir. O da: 'Demir parçalarıdır' demiştir.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت كَعْب بن مَالك ﵁ وَهُوَ يَقُول: تلظى عَلَيْهِم حِين شدّ حميمها بزبر الْحَدِيد وَالْحِجَارَة شَاجر وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {بَين الصدفين} قَالَ: الجبلين

[Nâfi']: 'Araplar bunu bilir mi?' dedi. O: 'Evet, Kâ'b b. Mâlik radıyallâhu anh'ın: «Kızgınlığı şiddetlendiğinde demir kütleleriyle ve taşlarla onların üzerine alevlendi» dediğini işitmedin mi?' dedi. İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan {بَين الصدفين} “İki dağın arasını” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: 'İki dağ [anlamındadır]' demiştir.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ أَنه كَانَ يقْرَأ {بَين الصدفين} بِفتْحَتَيْنِ قَالَ: يَعْنِي بَين الجبلين

Saîd b. Mansûr'un İbrâhîm en-Nehaî'den rivayet ettiğine göre o, {بَين الصدفين} ayetini iki fetha ile okur ve: 'Yani iki dağın arası demektir' derdi.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن الْحسن أَنه كَانَ يقْرَأ {بَين الصدفين} بِضَمَّتَيْنِ

Saîd b. Mansûr'un Hasen'den rivayet ettiğine göre o, {بَين الصدفين} ayetini iki damme ile okurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {بَين الصدفين} قَالَ: رَأس الجبلين

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den {بَين الصدفين} “İki dağın arasını” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: 'İki dağın başı' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {قطراً} قَالَ: النّحاس

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan {قطراً} “Erimiş bakır” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: 'Bakırdır' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {قطرا} قَالَ: نُحَاسا

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den {قطرا} “Erimiş bakır” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: 'Bakırdır' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله: {آتوني أفرغ عَلَيْهِ قطراً} قَالَ: نُحَاسا

İbn Ebî Hâtim'in İkrime'den {آتوني أفرغ عَلَيْهِ قطراً} “Getirin bana, üzerine erimiş bakır dökeyim” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: 'Bakırdır' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله: {آتوني أفرغ عَلَيْهِ قطراً} قَالَ: نُحَاسا ليلزم بعضه بَعْضًا

İbn Ebî Hâtim'in İkrime'den {آتوني أفرغ عَلَيْهِ قطراً} “Getirin bana, üzerine erimiş bakır dökeyim” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: 'Birbirine yapışıp tutunsun diye bakırdır' demiştir.