وَأخرج حنيش فِي الاسْتقَامَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {فَمن شَاءَ فليؤمن وَمن شَاءَ فليكفر} يَقُول: من شَاءَ الله لَهُ الْإِيمَان آمن وَمن شَاءَ الله لَهُ الْكفْر كفر وَهُوَ قَوْله: {وَمَا تشاؤون إِلَّا أَن يَشَاء الله رب الْعَالمين} التكوير آيَة ٢٩
Huneys el-İstikâme'de, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre; { فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ } “Artık dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin” ayeti hakkında: 'Allah kimin için imanı dilemişse o iman eder, Allah kimin için küfrü dilemişse o inkâr eder. Bu da O'nun: { وَمَا تَشَاؤُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ } “Âlemlerin Rabbi olan Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz” [Tekvîr 29] kavlidir' demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {فَمن شَاءَ فليؤمن وَمن شَاءَ فليكفر} قَالَ: هَذَا تهديد ووعيد
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre; { فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ } “Artık dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin” ayeti hakkında: 'Bu bir tehdit ve uyarıdır' demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن رَبَاح بن زِيَاد قَالَ: سَأَلت عمر بن حبيب عَن قَوْله: {فَمن شَاءَ فليؤمن وَمن شَاءَ فليكفر} قَالَ: حَدثنِي دَاوُد بن نَافِع أَن مُجَاهدًا كَانَ يَقُول: فَلَيْسَ بمعجزي وَعِيد من الله
İbn Ebî Hâtim'in Rebâh b. Ziyâd'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ömer b. Habîb'e { فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ } “Artık dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin” ayetini sordum. O da: 'Dâvûd b. Nâfi bana Mücâhid'in şöyle dediğini anlattı: [Yani] O, beni aciz bırakacak değildir; [bu] Allah'tan bir tehdittir.' dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {أحَاط بهم سرادقها} قَالَ: حَائِط من نَار
İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre; { أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا } “onun duvarları kendilerini çepeçevre kuşatmıştır” kavli hakkında: 'Ateşten bir duvardır' demiştir.
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي صفة النَّار وَابْن جرير وَأَبُو يعلى وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَأَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: السرادق النَّار أَرْبَعَة جدر كَافَّة كل جِدَار مِنْهَا أَرْبَعُونَ سنة
Ahmed, Tirmizî, Sıfatu'n-Nâr'da İbn Ebi'd-Dünyâ, İbn Cerîr, Ebû Ya'lâ, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân, Ebû'ş-Şeyh, Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve İbn Merdûye'nin Ebû Saîd el-Hudrî'den bildirdiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Ateşin سرادق (surâdıkı/duvarları) dört duvardır; her bir duvarın [kalınlığı] kırk yıllık mesafedir.'
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن أبي الدُّنْيَا وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم
Ahmed, Târîh'inde Buhârî, İbn Ebi'd-Dünyâ, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim,
وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن يعلى بن أُميَّة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَن الْبَحْر من جَهَنَّم ثمَّ تَلا {نَارا أحَاط بهم سرادقها}
Hâkim -sahih olduğunu belirterek-, İbn Merdûye ve el-Ba's'ta Beyhakî'nin Ya'lâ b. Ümeyye'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Deniz cehennemdendir.' Sonra: { نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا } “duvarları kendilerini çepeçevre kuşatmış bir ateş” ayetini okudu.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن قَتَادَة أَن الْأَحْنَف بن قيس كَانَ لَا ينَام فِي السرادق وَيَقُول: لم يذكر السرادق إِلَّا لأهل النَّار
Abdurrezzâk'ın el-Musannef'te Katâde'den bildirdiğine göre Ahnef b. Kays سرادق (surâdık/çadır) içinde uyumaz ve: 'Surâdık sadece cehennem ehli için zikredilmiştir' derdi.
وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ عَن النَّبِي ﷺ فِي قَوْله: {بِمَاء كَالْمهْلِ} قَالَ: كَعَكرِ الزَّيْت فَإِذا أقرب إِلَيْهِ سَقَطت فَرْوَة وَجهه فِيهِ
Ahmed, Abd b. Humeyd, Tirmizî, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân, Hâkim -sahih olduğunu belirterek-, İbn Merdûye ve eş-Şuab'da Beyhakî'nin Ebû Saîd el-Hudrî'den bildirdiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem: { بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ } “erimiş maden gibi bir su ile” ayeti hakkında şöyle buyurmuştur: '[O,] zeytinyağının tortusu gibidir; ona yaklaştırıldığı zaman yüzünün derisi içine düşer.'
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {كَالْمهْلِ} يَقُول: أسود كَعَكرِ الزَّيْت
İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre; { كَالْمُهْلِ } “erimiş maden gibi” kavli hakkında: 'Zeytinyağı tortusu gibi siyahtır' demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَطِيَّة قَالَ: سُئِلَ ابْن عَبَّاس عَن الْمهل قَالَ: مَاء غليظ كدردي الزَّيْت
İbn Ebî Şeybe, Hennâd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Atiyye'den bildirdiğine göre; İbn Abbâs'a مهل (mühl) hakkında sorulunca şöyle demiştir: 'Zeytinyağı tortusu gibi koyu bir sudur.'
وَأخرج هناد وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله: {كَالْمهْلِ} قَالَ: كدردي الزَّيْت
Hennâd, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre; { كَالْمُهْلِ } “erimiş maden gibi” kavli hakkında: 'Zeytinyağı tortusu gibidir' demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عبد الله بن مَسْعُود ﵁ قَالَ: الْمهل دردي الزَّيْت
Abd b. Humeyd'in Abdullah b. Mes'ûd radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'Mühl (المهل), zeytinyağı tortusudur.'
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي مَالك فِي قَوْله: {كَالْمهْلِ} قَالَ: الْمهل دردي الزَّيْت
Abd b. Humeyd'in Ebû Mâlik'ten bildirdiğine göre; { كَالْمُهْلِ } “erimiş maden gibi” kavli hakkında: 'Mühl, zeytinyağı tortusudur' demiştir.
وَأخرج هناد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود أَنه سُئِلَ عَن الْمهل فَدَعَا بهذب وَفِضة فَإِذا بِهِ قَلما ذاب
Hennâd, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî'nin bildirdiğine göre İbn Mes'ûd'a mühl hakkında soruldu; bunun üzerine altın ve gümüş getirtti, onlar erir erimez,
قَالَ: هَذَا أشبه شَيْء بالمهل الَّذِي هُوَ شراب أهل النَّار ولونه لون السَّمَاء غير أَن شراب أهل النَّار أشدا حرا من هَذَا
şöyle dedi: 'Cehennem ehlinin içeceği olan mühle en çok benzeyen şey budur. Onun rengi göğün rengi gibidir, şu kadar var ki cehennem ehlinin içeceği bundan çok daha sıcaktır.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {كَالْمهْلِ} قَالَ: الْقَيْح وَالدَّم أسود كَعَكرِ الزَّيْت
İbn Ebî Şeybe, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre; { كَالْمُهْلِ } “erimiş maden gibi” kavli hakkında: 'Zeytinyağının tortusu gibi siyah olan irin ve kandır' demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله: {كَالْمهْلِ} قَالَ: أسود وَهِي سَوْدَاء وَأَهْلهَا سود
İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'tan bildirdiğine göre; { كَالْمُهْلِ } “erimiş maden gibi” kavli hakkında: 'Siyahtır; o [cehennem] de siyahtır, ehli de siyahtır' demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن خصيف قَالَ: الْمهل النّحاس إِذا أذيب فَهُوَ أَشد حرا من النَّار
İbnu'l-Münzir'in Hasîf'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'Mühl, eritildiği zamanki bakırdır ve o ateşten daha sıcaktır.'
وَأخرج عبد بن حميد عَن الحكم فِي قَوْله: {كَالْمهْلِ} قَالَ: مثل الْفضة إِذا أذيبت
Abd b. Humeyd'in Hakem'den bildirdiğine göre; { كَالْمُهْلِ } “erimiş maden gibi” kavli hakkında: 'Eritildiği zamanki gümüş gibidir' demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله: {كَالْمهْلِ} قَالَ: أَشد مَا يكون حرا
Abd b. Humeyd'in Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre; { كَالْمُهْلِ } “erimiş maden gibi” kavli hakkında: 'Sıcaklığın en şiddetli olduğu halidir' demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عمر قَالَ: هَل تَدْرُونَ مَا الْمهل مهل الزَّيْت: يَعْنِي آخِره
İbn Cerîr'in İbn Ömer'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'Mühlün ne olduğunu bilir misiniz? Mühlü'z-zeyt; yani onun dibi/tortusudur.'
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {وَسَاءَتْ مرتفقاً} قَالَ: مجتمعاً
İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre; { وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا } “ve ne kötü bir barınaktır” kavli hakkında: '[Ne kötü bir] toplanma yeri!' demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وَسَاءَتْ مرتفقاً} قَالَ: منزلا
İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre; { وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا } “ve ne kötü bir barınaktır” kavli hakkında: '[Ne kötü bir] konak!' demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله: {وَسَاءَتْ مرتفقاً} قَالَ: عَلَيْهَا مرتفقون على الْحَمِيم حِين يشربون والإرتفاق هُوَ المتكأ
İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî'den bildirdiğine göre; { وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا } “ve ne kötü bir barınaktır” kavli hakkında: '[Cehennemlikler] kaynar suyu içerlerken onun üzerine yaslanırlar. İrtifak (الإرتفاق) ise yaslanılan yer demektir' demiştir.
الْآيَة ٣١
31. Ayet
أخرج ابْن الْمُبَارك وَابْن أبي حَاتِم عَن المَقْبُري قَالَ: بَلغنِي أَن عِيسَى ابْن مَرْيَم كَانَ يَقُول: يَا ابْن آدم إِذا عملت الْحَسَنَة فاله عَنْهَا فَإِنَّهَا عِنْد من لَا يضيعها
İbnu'l-Mübârek ve İbn Ebî Hâtim'in el-Makburî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bana ulaştığına göre Îsâ b. Meryem şöyle derdi: 'Ey Âdemoğlu! Bir iyilik yaptığın zaman onu unut; çünkü o, zayi etmeyecek olanın katındadır.'
ثمَّ تل ا {إِنَّا لَا نضيع أجر من أحسن عملا} وَإِذا عملت سَيِّئَة فاجعلها نصب عَيْنَيْك
Sonra: { إِنَّا لَا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا } “Şüphesiz biz, güzel amel işleyenlerin ecrini zayi etmeyiz” ayetini okudu [ve şöyle devam etti]: 'Bir kötülük işlediğin zaman ise onu gözünün önünde tut.'
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن سعد عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لَو أَن رجلا من أهل الْجنَّة اطلع فبدت أساوره لطمس ضوءه ضوء الشَّمْس كَمَا يطمس ضوء النُّجُوم
İbn Merdûye'nin Sa'd'dan bildirdiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Eğer cennet ehlinden bir adam [dünyaya] bakıp da bilezikleri görünseydi, [güneşin] yıldızların ışığını söndürdüğü gibi onun ışığı da güneşin ışığını söndürürdü.'
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لَو أَن أدنى أهل الْجنَّة حلية عدلت حليته بحلية أهل الدُّنْيَا جَمِيعًا لَكَانَ مَا يحليه الله بِهِ فِي الْآخِرَة أفضل من حلية أهل الدُّنْيَا جَمِيعًا
Taberânî el-Evsat'ta ve el-Ba's'ta Beyhakî'nin Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Eğer cennet ehlinin ziyneti en az olanının ziyneti bütün dünya ehlinin ziynetiyle tartılsaydı, Allah'ın âhirette ona takacağı ziynet bütün dünya ehlinin ziynetinden daha üstün gelirdi.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن كَعْب الْأَحْبَار قَالَ: إِن لله ملكا - وَفِي لفظ -: فِي الْجنَّة ملك لَو شِئْت أَن أُسَمِّيهِ لَسَمَّيْته يصوغ حلى أهل الْجنَّة من يَوْم خلق إِلَى أَن تقوم السَّاعَة وَلَو أَن حليا مِنْهَا أخرج لرد شُعَاع الشَّمْس
İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî Hâtim ve el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh'in Ka'bu'l-Ahbâr'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'Şüphesiz Allah'ın bir meleği vardır -bir rivayette: Cennette bir melek vardır ki istesem adını veririm- yaratıldığı günden kıyamet kopuncaya kadar cennet ehlinin ziynetlerini işler. Eğer ondan bir ziynet [dünyaya] çıkarılsaydı güneşin ışığını bastırırdı.'
وَإِن لأهل الْجنَّة أكاليل من در لَو أَن إكليلاً مِنْهَا دُلي من السَّمَاء الدُّنْيَا لذهب بضوء الشَّمْس كَمَا تذْهب الشَّمْس بضوء الْقَمَر
'Ve şüphesiz cennet ehlinin inciden taçları vardır; şayet o taçlardan biri dünya semasından sarkıtılsaydı, güneşin ayın ışığını giderdiği gibi güneşin ışığını giderirdi.'
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة قَالَ: إِن أهل الْجنَّة يحلونَ أسورة من ذهب ولؤلؤ وَفِضة هِيَ أخف عَلَيْهِم من كل شَيْء إِنَّمَا هِيَ نور
Abd b. Humeyd ve İbnu'l-Münzir'in İkrime'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'Şüphesiz cennet ehline altından, inciden ve gümüşten bilezikler takılır ki bunlar onlar için her şeyden daha hafiftir; [çünkü] bunlar sadece nurdur.'
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {أساور من ذهب} قَالَ: الأساور الْمسك
Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den bildirdiğine göre; { أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ } “altından bilezikler” kavli hakkında: 'Esâvir (الأساور), bileziklerdir (el-mesek)' demiştir.
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: تبلغ الْحِلْية من الْمُؤمن حَيْثُ يبلغ الْوضُوء
Buhârî ve Müslim'in Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Müminin ziyneti, abdest suyunun ulaştığı yere kadar ulaşır.'
وَأخرج النَّسَائِيّ وَالْحَاكِم عَن عقبَة بن عَامر أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يمْنَع أَهله الْحِلْية وَالْحَرِير وَيَقُول: إِن كُنْتُم تحبون حلية الْجنَّة وحريرها فَلَا تلبسوهما فِي الدُّنْيَا
Nesâî ve Hâkim'in Ukbe b. Âmir'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ailesini ziynet ve ipekten meneder ve şöyle buyururdu: 'Eğer cennetin ziynetini ve ipeğini seviyorsanız, ikisini de dünyada takınmayın/giyinmeyin.'
وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَالْبُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَالنَّسَائِيّ وَالْبَزَّار وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن عَمْرو قَالَ: قَالَ رجل: يَا رَسُول الله أخبرنَا عَن ثِيَاب أهل الْجنَّة
Tayâlisî, Târîh'inde Buhârî, Nesâî, Bezzâr, İbn Merdûye ve el-Ba's'ta Beyhakî'nin İbn Amr'dan bildirdiğine göre bir adam: 'Ey Allah'ın Resûlü! Bize cennet ehlinin elbiselerinden haber ver;
أخلقاً تخلق أم نسجاً تنسج قَالَ: بل يشقق عَنْهَا ثَمَر الْجنَّة
onlar [yoktan] mı yaratılır, yoksa dokunur mu?' dedi. [Allah Resûlü]: 'Aksine, cennet meyveleri yarılarak onlardan çıkar' buyurdu.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من حَدِيث جَابر نَحوه
İbn Merdûye Câbir'in hadisinden bunun bir benzerini rivayet etmiştir.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي الْخَيْر مرْثَد بن عبد الله قَالَ: فِي الْجنَّة شَجَرَة تنْبت السندس مِنْهُ يكون ثِيَاب أهل الْجنَّة
Beyhakî'nin Ebü'l-Hayr Mersed b. Abdillâh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'Cennette sündüs (ince ipek) bitiren bir ağaç vardır; cennet ehlinin elbiseleri ondan yapılır.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك قَالَ: الاستبرق الديباج الغليظ وَهُوَ بلغَة الْعَجم استبره
İbn Ebî Şeybe ve İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'İstebrak (الاستبرق), kalın ipektir; Acemlerin dilinde ise istebrehtir.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة قَالَ: الاستبرق الديباج الغليظ
İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr'in İkrime'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'İstebrak, kalın ipektir.'
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: الاستبرق الغليظ من الديباج
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'İstebrak, ipeğin kalın olanıdır.'
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عبد الرَّحْمَن بن سابط قَالَ: يبْعَث الله إِلَى العَبْد من أهل الْجنَّة بالكسوة فتعجبه فَيَقُول: لقد رَأَيْت الْجنان فَمَا رَأَيْت مثل هَذِه الْكسْوَة قطّ فَيَقُول الرَّسُول الَّذِي جَاءَ بالكسوة: إِن رَبك يَأْمر أَن تهيئ لهَذَا العَبْد مثل هَذِه الْكسْوَة مَا شَاءَ
İbn Ebî Hâtim'in Abdurrahman b. Sâbit'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'Allah cennet ehlinden olan kula bir elbise gönderir, elbise onun çok hoşuna gider ve: "Ben cennetleri gördüm ama hiçbir zaman bu elbise gibisini görmedim" der. Elbiseyi getiren elçi de: "Rabbin, bu kul için dilediği kadar böyle bir elbise hazırlanmasını emrediyor" der.'
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن كَعْب قَالَ: لَو أَن ثوبا من ثِيَاب أهل الْجنَّة نشر الْيَوْم فِي الدُّنْيَا لصعق من ينظر إِلَيْهِ وَمَا حَملته أَبْصَارهم
İbn Ebî Hâtim'in Ka'b'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'Eğer cennet ehlinin elbiselerinden bir elbise bugün dünyada serilip açılsaydı, ona bakan kimse bayılıp kalır ve gözleri buna dayanamazdı.'
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سليم بن عَامر قَالَ: إِن الرجل من أهل الْجنَّة يلبس الْحلَّة من حلل أهل الْجنَّة فَيَضَعهَا بَين أصبعيه فَمَا يرى مِنْهَا شَيْء وَإنَّهُ يلبسهَا فيتعفر حَتَّى تغطي قَدَمَيْهِ يكسى فِي السَّاعَة الْوَاحِدَة سبعين ثوبا
İbn Ebî Hâtim'in Süleym b. Âmir'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'Cennet ehlinden olan kişi cennet ehlinin takımlarından bir takım elbise giyer, onu iki parmağının arasına koyar da ondan hiçbir şey görünmez; sonra onu giyer ve yayılıp ayaklarını örtecek kadar uzar. Kendisine bir anda yetmiş elbise giydirilir.'
إِن أدناها مثل شَقِيق النُّعْمَان وَإنَّهُ يلبس سبعين ثوبا يكَاد أَن يتَوَارَى وَمَا يَسْتَطِيع أحد فِي الدُّنْيَا أَن يلبس سَبْعَة أَثوَاب مَا يَسعهُ عُنُقه
'Onların en aşağısı gelincik çiçeği gibidir. O, yetmiş kat elbise giyer de neredeyse içinde kaybolur. Oysa dünyada hiç kimse yedi kat elbiseyi boynu kaldırmadığı için üst üste giyemez.'
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي رَافع قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من كفن مَيتا كَسَاه الله من سندس واستبرق الْجنَّة
Hâkim -sahih olduğunu belirterek- Ebû Râfi'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Kim bir ölüyü kefenlerse, Allah ona cennetin ince ve kalın ipeğinden giydirir.'
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْهَيْثَم بن مَالك الطَّائِي أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن الرجل ليتكئ المتكأ مِقْدَار أَرْبَعِينَ سنة مَا يتحوّل عَنهُ وَلَا يمله يَأْتِيهِ مَا اشتهت نَفسه ولذت عينه
İbn Ebî Hâtim'in el-Heysem b. Mâlik et-Tâî'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Kişi kırk yıl süresince bir koltuğa yaslanır da oradan ne döner ne de usanır; canının çektiği ve gözünün lezzet aldığı her şey ona gelir.'
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ثَابت قَالَ: بلغنَا أَن الرجل يتكئ فِي الْجنَّة سبعين سنة عِنْده من أَزوَاجه وخدمه وَمَا أعطَاهُ الله من الْكَرَامَة وَالنَّعِيم فَإِذا حانت مِنْهُ نظرة فَإِذا أَزوَاج لَهُ لم يكن يراهن من قبل ذَلِك فيقلن: قد آن لَك أَن تجْعَل لنا مِنْك نَصِيبا
İbn Ebî Hâtim'in Sâbit'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'Bize ulaştığına göre kişi cennette eşleri, hizmetçileri ve Allah'ın kendisine verdiği ikram ve nimetler yanında yetmiş yıl yaslanır. Sonra bir an bakar ki daha önce hiç görmediği eşleri karşısında durmaktadır ve onlar şöyle derler: "Bize de kendinden bir pay ayırmanın vakti geldi." '
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: الأرائك السرر فِي جَوف الحجال
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Erâik (koltuklar/tahtlar), cibinlikler içerisindeki sedirlerdir."
عَلَيْهَا الْفرش منضود فِي السَّمَاء فَرسَخ
"Üzerindeki döşekler göğe doğru bir fersah kalınlığında üst üste dizilmiştir."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لَا تكون أريكة
Beyhakî'nin el-Ba's'ta İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Bir şey erîke (taht/koltuk) olamaz..."
حَتَّى يكون السرير فِي الحجلة فَإِن كَانَ بِغَيْر حجلة لم يكن أريكة وَإِن كَانَت حجلة بِغَيْر سَرِير لم تكن أريكة فَإِذا اجتمعتا كَانَت أريكة
"...sedir cibinliğin içinde olmadıkça. Şayet cibinliksiz olursa erîke olmaz; şayet sedirsiz cibinlik olursa yine erîke olmaz. Bu ikisi bir araya geldiğinde erîke olur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {على الأرائك} قَالَ: السرر عَلَيْهَا الحجال
İbn Ebî Şeybe, Hennâd, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: {على الأرائك} "koltuklar üzerinde" ayeti hakkında o şöyle demiştir: "[Bunlar] üzerlerinde cibinlikler bulunan sedirlerdir."
وَأخرج عبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: الأرائك من لُؤْلُؤ وَيَاقُوت
Abd b. Humeyd ve Beyhakî'nin Mücâhid radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Erâik (koltuklar/tahtlar), inci ve yakuttandır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْوَقْف والابتداء عَن الْحسن ﵁ قَالَ: لم نَكُنْ نَدْرِي مَا الأرائك حَتَّى لَقينَا رجلا من أهل الْيمن فَأخْبرنَا أَن الأريكة عِنْدهم الحجلة إِذا كَانَ فِيهَا سَرِير
Abd b. Humeyd ve el-Vakf ve'l-İbtidâ'da İbnu'l-Enbârî'nin Hasan[-ı Basrî] radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Biz Yemen halkından bir adama rastlayıncaya kadar erâikin ne olduğunu bilmiyorduk. O bize kendi aralarında erîkenin, içinde sedir bulunan cibinlik olduğunu haber verdi."
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي رَجَاء قَالَ: سُئِلَ الْحسن ﵁ عَن الأرائك فَقَالَ: هِيَ الحجال أهل الْيمن يَقُولُونَ أريكة فلَان
Abd b. Humeyd'in Ebû Recâ'dan bildirdiğine göre Hasan[-ı Basrî] radıyallâhu anh'a erâik hakkında sorulduğunda şöyle demiştir: "Onlar cibinliklerdir. Yemen halkı 'falancanın erîkesi' derler."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة ﵁ أَن سُئِلَ عَن الأرائك فَقَالَ: هِيَ الحجال على السرر
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in İkrime radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre kendisine erâik hakkında sorulmuş, o da: "Onlar sedirlerin üzerindeki cibinliklerdir" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: الأرائك الحجال فِيهَا السرر
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Erâik, içinde sedirler bulunan cibinliklerdir."
الْآيَة ٣٢ - ٣٧
32 - 37. Ayetler
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله: {جعلنَا لأَحَدهمَا جنتين من أعناب} قَالَ: إِن الْجنَّة هِيَ الْبُسْتَان فَكَانَ لَهُ بُسْتَان وَاحِد وجدار وَاحِد وَكَانَ بَينهمَا نهر وَذَلِكَ كَانَ جنتين فَلذَلِك سَمَّاهُ جنَّة من قبل الْجِدَار الَّذِي يَليهَا
İbn Ebî Hâtim'in Süddî radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: {جعلنَا لأَحَدهمَا جنتين من أعناب} "Onlardan birine iki üzüm bağı verdik" ayeti hakkında o şöyle demiştir: "Cennet bostandır. Onun bir tek bostanı ve tek bir duvarı vardı. İkisinin arasından da bir nehir akmaktaydı; işte bu sebeple iki cennet (bostan) idi. Ona, kendisine bitişik olan duvar cihetinden dolayı cennet adını verdi."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن يحيى بن أبي عَمْرو الشَّيْبَانِيّ قَالَ: نهر أبي فرطس نهر الجنتين
İbn Ebî Hâtim'in Yahyâ b. Ebî Amr eş-Şeybânî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Ebû Furtus nehri, o iki cennetin (bahçenin) nehridir."
قَالَ ابْن أبي حَاتِم: وَهُوَ نهر مَشْهُور بالرملة
İbn Ebî Hâtim dedi ki: "O, Remle'de meşhur bir nehirdir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {آتت أكلهَا وَلم تظلم مِنْهُ شَيْئا} قَالَ: لم تنقص كل شجر الْجنَّة أطْعم
İbn Ebî Hâtim ve İbnu'l-Münzir'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre: {آتت أكلهَا وَلم تظلم مِنْهُ شَيْئا} "Her iki bağ da meyvelerini vermiş, hiçbir şeyi eksik bırakmamıştı" ayeti hakkında o şöyle demiştir: "[Hiçbir şeyi] eksiltmedi, o iki bahçenin bütün ağaçları meyve verdi."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله: {وفجرنا خلالهما نَهرا} يَقُول: وسطهما
İbn Ebî Hâtim'in Süddî radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: {وفجرنا خلالهما نَهرا} "Aralarından bir de nehir akıtmıştık" ayeti hakkında o: "İkisinin ortasından" demektedir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وَكَانَ لَهُ ثَمَر} يَقُول: مَال
İbn Ebî Hâtim'in Ali tarikiyle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan bildirdiğine göre: {وَكَانَ لَهُ ثَمَر} "Onun başka geliri (serveti) de vardı" ayeti hakkında o: "[Buradaki semer] maldır" demektedir.
وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: قَرَأَهَا ابْن عَبَّاس {وَكَانَ لَهُ ثَمَر} بِالضَّمِّ يَعْنِي أَنْوَاع المَال
Ebû Ubeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "İbn Abbâs bunu ötre ile {وَكَانَ لَهُ ثُمُر} şeklinde okudu; yani malın çeşitleri demektir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {وَكَانَ لَهُ ثَمَر} قَالَ: ذهب وَفِضة
İbn Ebî Şeybe, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: {وَكَانَ لَهُ ثَمَر} "Onun başka geliri (serveti) de vardı" ayeti hakkında o: "Altın ve gümüştür" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن بشير بن عبيد أَنه كَانَ قَرَأَ {وَكَانَ لَهُ ثَمَر} بِرَفْع الثَّاء وَقَالَ: الثَّمر المَال والولدان وَالرَّقِيق
İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Beşîr b. Ubeyd {وَكَانَ لَهُ ثُمُر} ayetini sâ harfinin zammesiyle okumuş ve şöyle demiştir: "es-Sümur (ثُمُر); mal, çocuklar ve kölelerdir."
وَالثَّمَر: الْفَاكِهَة
"es-Semer (ثَمَر) ise meyvedir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي يزِيد الْمدنِي أَنه كَانَ يقْرؤهَا {وَكَانَ لَهُ ثَمَر} قَالَ: الأَصْل وَالثَّمَر الثَّمَرَة
İbn Ebî Hâtim'in Ebû Yezîd el-Medenî'den bildirdiğine göre o bu ayeti {وَكَانَ لَهُ ثَمَر} şeklinde okur ve şöyle derdi: "[es-Semer] anapara/kök maldır, es-semere ise meyvedir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {وَدخل جنته وَهُوَ ظَالِم لنَفسِهِ} يَقُول كفور لنعمة ربه
İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: {وَدخل جنته وَهُوَ ظَالِم لنَفسِهِ} "Böylece bağına girdi; o, kendisine zulmetmekteydi" ayeti hakkında o: "Rabbinin nimetine karşı nankörlük edici olarak" demektedir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله: {قَالَ مَا أَظن أَن تبيد هَذِه أبدا} يَقُول: تهْلك {وَمَا أَظن السَّاعَة قَائِمَة وَلَئِن} كَانَت قَائِمَة ثمَّ {رددت إِلَى رَبِّي لأجدن خيرا مِنْهَا منقلبا}
İbn Ebî Hâtim'in Süddî radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: {قَالَ مَا أَظن أَن تبيد هَذِه أبدا} "'Bunun hiçbir zaman yok olacağını sanmam' dedi" ayeti hakkında o: "[Yani] helak olacağını [sanmam]" demektedir. {وَمَا أَظن السَّاعَة قَائِمَة وَلَئِن} "'Kıyametin kopacağını da sanmıyorum. Şayet...'" şayet kopacak olursa da sonra {رددت إِلَى رَبِّي لأجدن خيرا مِنْهَا منقلبا} "'...Rabbime döndürülürsem, muhakkak bundan daha hayırlı bir sonuç bulurum.'"
الْآيَة ٣٨ - ٣٩
38 - 39. Ayetler
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أَسمَاء بنت عُمَيْس قَالَت: عَلمنِي رَسُول الله ﷺ كَلِمَات أقولهن عِنْد الكرب: الله الله رَبِّي لَا أشرك بِهِ شَيْئا
İbn Ebî Hâtim'in Esmâ bint Umeys'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana sıkıntı anında söyleyeceğim şu kelimeleri öğretti: 'Allâh, Allâh Rabbî, lâ uşriku bihî şey'â (Allah, Rabbim olan Allah'tır; O'na hiçbir şeyi ortak koşmam).'"
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن عُرْوَة أَنه كَانَ إِذا رأى من مَاله شَيْئا يُعجبهُ أَو دخل حَائِطا من حيطانه قَالَ: {مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه} ويتأول قَول الله: {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك قلت مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه}
Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Hâtim ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Urve'den bildirdiğine göre o, malından hoşuna giden bir şey gördüğünde veya bahçelerinden birine girdiğinde: {مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّa بِاللَّه} "Allah'ın dilediği olur, güç yalnız Allah'ındır" der ve Allah'ın şu sözünü tevil ederdi: {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك قلت مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه} "Bağına girdiğin zaman: 'Mâşâallah! Güç yalnız Allah'ındır' deseydin ya!"
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن زِيَاد بن سعد قَالَ: كَانَ ابْن شهَاب إِذا دخل أَمْوَاله قَالَ: {مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه} ويتأول قَوْله: {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك} الْآيَة
İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Ziyâd b. Sa'd'dan bildirdiğine göre İbn Şihâb mallarının yanına girdiği zaman: {مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه} "Allah'ın dilediği olur, güç yalnız Allah'ındır" der ve {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك} "Bağına girdiğin zaman..." ayetini tevil ederdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مطرف قَالَ: كَانَ مَالك إِذا دخل بَيته قَالَ: {مَا شَاءَ الله} قلت لمَالِك لم تَقول هَذَا قَالَ: أَلا تسمع الله يَقُول: {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك قلت مَا شَاءَ الله}
İbn Ebî Hâtim'in Mutarrif'ten bildirdiğine göre Mâlik evine girdiği zaman: {مَا شَاءَ الله} "Mâşâallah (Allah'ın dilediği olur)" derdi. Mâlik'e: "Bunu niçin söylüyorsun?" dedim. Şöyle dedi: "Allah'ın: {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك قلت مَا شَاءَ الله} 'Bağına girdiğin zaman: Mâşâallah deseydin ya!' buyurduğunu işitmiyor musun?"
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم حَفْص بن ميسرَة قَالَ: رَأَيْت على بَاب وهب بن مُنَبّه مَكْتُوبًا {مَا شَاءَ الله} وَذَلِكَ قَول الله: {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك قلت مَا شَاءَ الله}
İbn Ebî Hâtim'in Hafs b. Meysere'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Vehb b. Münebbih'in kapısında {مَا شَاءَ الله} 'Mâşâallah' yazılı olduğunu gördüm; bu da Allah'ın şu sözüdür: {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك قلت مَا شَاءَ الله} 'Bağına girdiğin zaman: Mâşâallah deseydin ya!'"
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عمر بن مرّة قَالَ: إِن من أفضل الدُّعَاء قَول الرجل: {مَا شَاءَ الله}
İbn Ebî Hâtim'in Amr b. Mürre'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "En faziletli dualardan biri de kişinin {مَا شَاءَ الله} 'Mâşâallah (Allah'ın dilediği olur)' demesidir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم بن أدهم قَالَ: مَا سَأَلَ رجل مَسْأَلَة أنجح من أَن يَقُول: {مَا شَاءَ الله}
İbn Ebî Hâtim'in İbrâhim b. Edhem'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Hiçbir adam {مَا شَاءَ الله} 'Mâşâallah' demekten daha başarıya ulaştırıcı bir talepte bulunmamıştır."
وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن يحيى بن سليم الطَّائِفِي عَمَّن ذكره قَالَ: طلب مُوسَى ﵇ من ربه حَاجَة فأبطأت عَلَيْهِ فَقَالَ: {مَا شَاءَ الله} فَإِذا حَاجته بَين يَدَيْهِ فَقَالَ: يَا رب أَنا أطلب حَاجَتي مُنْذُ كَذَا وَكَذَا أعطيتنيها الْآن فَأوحى الله إِلَيْهِ يَا مُوسَى أما علمت أَن قَوْلك: {مَا شَاءَ الله} أنجح مَا طلبت بِهِ الْحَوَائِج
Abdullah b. Ahmed Zevâidü'z-Zühd'de Yahyâ b. Süleym et-Tâifî'nin bunu zikreden kimseden rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Mûsâ aleyhisselâm Rabbinden bir ihtiyaç diledi de ona gecikti. Bunun üzerine: {مَا شَاءَ الله} "Mâşâallah" dedi, bir de baktı ki ihtiyacı önündedir. Şöyle dedi: "Ey Rabbim! Ben ihtiyacımı şu kadar zamandır istiyordum, onu bana şimdi verdin." Allah ona şöyle vahyetti: "Ey Mûsâ! {مَا شَاءَ الله} 'Mâşâallah' demenin ihtiyaçları istemede en başarıya ulaştırıcı söz olduğunu bilmedin mi?"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالنَّسَائِيّ عَن معَاذ بن جبل: أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: أَلا أدلك على بَاب من أَبْوَاب الْجنَّة قَالَ: مَا هُوَ قَالَ: لَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه
İbn Ebî Şeybe, Ahmed ve Nesâî'nin Muâz b. Cebel'den bildirdiğine göre: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Sana cennet kapılarından bir kapıyı göstereyim mi?" buyurdu. O: "Nedir o?" dedi. "Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh (Güç ve kuvvet ancak Allah'tandır)" buyurdu.
وَأخرج ابْن سعد وَأحمد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ عَن قيس بن سعد بن عبَادَة أَن أَبَاهُ دَفعه إِلَى النَّبِي ﷺ يَخْدمه قَالَ: فَخرج عليَّ النَّبِي ﷺ وَقد صليت رَكْعَتَيْنِ واضطجعت فضربني بِرجلِهِ وَقَالَ: أَلا أدلك على بَاب من أَبْوَاب الْجنَّة قلت: بلَى
İbn Sa'd, Ahmed, Tirmizî -sahih olduğunu belirterek- ve Nesâî'nin Kays b. Sa'd b. Ubâde'den bildirdiğine göre babası onu hizmet etmesi için Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e teslim etti. Dedi ki: "İki rekât namaz kılıp uzanmışken Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem yanıma geldi, ayağıyla bana dokundu ve: 'Sana cennet kapılarından bir kapıyı göstereyim mi?' buyurdu. 'Evet' dedim."
قَالَ: لَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه
"'Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh (Güç ve kuvvet ancak Allah'tandır)' buyurdu."
وَأخرج أَحْمد عَن أبي أُمَامَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ لأبي ذَر: يَا أَبَا ذَر أَلا أعلمك كلمة من كنز الْجنَّة قَالَ: بلَى
Ahmed'in Ebû Ümâme'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ebû Zer'e: "Ey Ebû Zer! Sana cennet hazinesinden bir kelime öğreteyim mi?" buyurdu. O: "Evet" dedi.
قَالَ: قل لَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه
"'Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh (Güç ve kuvvet ancak Allah'tandır) de' buyurdu."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد عَن أبي ذَر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَلا أدلك على كنز من كنوز الْجنَّة لَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه
İbn Ebî Şeybe ve Ahmed'in Ebû Zer'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Sana cennet hazinelerinden bir hazineyi göstereyim mi? [O], 'Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh'tır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي أَيُّوب الْأنْصَارِيّ قَالَ: أَمرنِي رَسُول الله ﷺ أَن أَكثر من قَول لَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه فَإِنَّهُ كنز من كنوز الْجنَّة
İbn Ebî Şeybe'nin Ebû Eyyûb el-Ensârî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana 'Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh' sözünü çokça söylememi emretti; çünkü o, cennet hazinelerinden bir hazinedir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن زيد بن ثَابت: أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يَقُول: أَلا أدلكم على كنز من كنوز الْجنَّة تكثرون من لَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه
İbn Ebî Şeybe'nin Zeyd b. Sâbit'ten bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyururdu: "Size cennet hazinelerinden bir hazineyi göstereyim mi? 'Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh'ı çokça söyleyiniz."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه كنز من كنوز الْجنَّة
İbn Ebî Şeybe'nin Ebû Hüreyre'den, onun da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den bildirdiğine göre [Allah Resûlü] şöyle buyurmuştur: "'Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh' cennet hazinelerinden bir hazinedir."
وَأخرج أَبُو يعلى وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا أنعم الله على عبد نعْمَة فِي أهل أَو مَال أَو ولد فَيَقُول مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه إِلَّا دفع الله عَنهُ كل آفَة حَتَّى تَأتيه منيته وَقَرَأَ {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك قلت مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه}
Ebû Ya'lâ, İbn Merdûye ve el-Ba's'ta Beyhakî'nin Enes'ten bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah bir kula aile, mal veya çocuk hususunda bir nimet verir de o kul: 'Mâşâallâh lâ kuvvete illâ billâh (Allah'ın dilediği olur, güç yalnız Allah'ındır)' derse, eceli gelinceye kadar Allah ondan her türlü afeti defeder." Sonra şu ayeti okudu: {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك قلت مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه} "Bağına girdiğin zaman: 'Mâşâallah! Güç yalnız Allah'ındır' deseydin ya!"
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من وَجه آخر عَن أنس ﵁ قَالَ: من رأى شَيْئا من مَاله فأعجبه فَقَالَ: {مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه} لم يصب ذَلِك المَال آفَة أبدا وَقَرَأَ {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك} الْآيَة
İbn Ebî Hâtim'in başka bir yoldan Enes radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kim malından hoşuna giden bir şey görür de: {مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه} 'Allah'ın dilediği olur, güç yalnız Allah'ındır' derse, o mala hiçbir zaman bir afet isabet etmez." Sonra {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك} "Bağına girdiğin zaman..." ayetini okudu.
وَأخرجه الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أنس ﵁ مَرْفُوعا
Bunu Beyhakî de Şu'ab'da Enes radıyallâhu anh'tan merfû olarak rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عقبَة بن عَامر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من أنعم الله عَلَيْهِ نعْمَة فَأَرَادَ بقاءها فليكثر من لَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه ثمَّ قَرَأَ رَسُول الله ﷺ {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك قلت مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه}
İbn Merdûye'nin Ukbe b. Âmir'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah kime bir nimet verir de o da bu nimetin devam etmesini isterse, 'Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh'ı çokça söylesin." Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك قلت مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه} "Bağına girdiğin zaman: 'Mâşâallah! Güç yalnız Allah'ındır' deseydin ya!" ayetini okudu.
وَأخرج أَحْمد عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَلا أدلك على كنز من كنوز الْجنَّة تَحت الْعَرْش قلت: نعم
Ahmed'in Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Sana Arş'ın altındaki cennet hazinelerinden bir hazineyi göstereyim mi?" buyurdu. "Evet" dedim.
قَالَ: أَن تَقول: {لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه}
"Şöyle demendir: {لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه} 'Güç yalnız Allah'ındır'" buyurdu.
قَالَ عَمْرو بن مَيْمُون: قلت لأبي هُرَيْرَة ﵁ لَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه فَقَالَ: لَا إِنَّهَا فِي سُورَة الْكَهْف {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك قلت مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه}
Amr b. Meymûn dedi ki: Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'a: "Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh mı?" dedim. O: "Hayır, o Kehf sûresindedir: {وَلَوْلَا إِذْ دخلت جنتك قلت مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه} 'Bağına girdiğin zaman: Mâşâallah! Güç yalnız Allah'ındır deseydin ya!'" dedi.
وَأخرج ابْن مَنْدَه فِي الصَّحَابَة من طَرِيق حَمَّاد بن سَلمَة عَن سماك عَن جرير قَالَ: خرجت إِلَى فَارس فَقلت: {مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه} فسمعني رجل فَقَالَ: مَا هَذَا الْكَلَام الَّذِي لم أسمعهُ من أحد مُنْذُ سمعته من السَّمَاء فَقلت: مَا أَنْت وَخبر السَّمَاء قَالَ: إِنِّي كنت مَعَ كسْرَى فأرسلني فِي بعض أُمُوره فَخرجت ثمَّ قدمت فَإِذا شَيْطَان خلفني فِي أَهلِي عي صُورَتي فَبَدَأَ لي فَقَالَ: شارطني على أَن يكون لي يَوْم وَلَك يَوْم وَإِلَّا أهلكتك فرضيت بذلك فَصَارَ جليسي يحادثني وأحادثه فَقَالَ لي ذَات يَوْم: إِنِّي مِمَّا يسترق السّمع وَاللَّيْلَة نوبتي قلت: فَهَل لَك أَن أختبئ مَعَك قَالَ: نعم
İbn Mende es-Sahâbe'de Hammâd b. Seleme tarikiyle Simâk'tan, o da Cerîr'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Fars tarafına çıktım ve: {مَا شَاءَ الله لَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه} "Allah'ın dilediği olur, güç yalnız Allah'ındır" dedim. Bir adam beni işitti ve: "Gökten işittiğimden beri kimseden işitmediğim bu söz nedir?" dedi. Ben de: "Sen kimsin, gök haberi nedir?" dedim. Dedi ki: "Ben Kisrâ ile berabeydim. O beni bazı işleri için gönderdi. Yola çıktım, sonra geri döndüm; bir de baktım ki ailemin yanında benim suretime girmiş bir şeytan yerime geçmiş. Bana göründü ve: 'Bir gün benim, bir gün senin olması şartıyla benimle anlaş; yoksa seni helak ederim' dedi. Ben de buna razı oldum. Böylece o benim arkadaşım oldu; o benimle konuşur, ben de onunla konuşurdum. Bir gün bana şöyle dedi: 'Ben kulak hırsızlığı yapanlardanım ve bu gece benim sıram.' Ben: 'Seninle beraber gizlenmem mümkün mü?' dedim. 'Evet' dedi."