Binûn

Meryem Suresi — 4. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي قَوْله: {وهزي إِلَيْك بجذع النَّخْلَة} قَالَ: حركيها

İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd'den {وهزي إِلَيْك بجذع النَّخْلَة} “Hurma dalını kendine doğru silkele” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o: "Onu hareket ettir" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف عَن مُجَاهِد {وهزي إِلَيْك بجذع النَّخْلَة} قَالَ: كَانَت عَجْوَة

İbn Ebî Şeybe, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Mesâhif'te İbnü'l-Enbârî'nin Mücâhid'den rivayet ettiğine göre {وهزي إِلَيْك بجذع النَّخْلَة} “Hurma dalını kendine doğru silkele” [ayeti hakkında] o: "Acve [hurması] idi" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن الْبَراء أَنه قَرَأَ يساقط عَلَيْك بِالْيَاءِ

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Berâ'dan rivayet ettiğine göre o, 'ye' harfi ile "yesâkat aleyki (يساقط عليك)" şeklinde okumuştur.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن أَنه قَرَأَ يساقط عَلَيْك بِالْيَاءِ يَعْنِي الْجذع

İbn Ebî Hâtim'in Hasen[-i Basrî]'den rivayet ettiğine göre o, gövdeyi kastederek 'ye' harfi ile "yesâkat aleyki (يساقط عليك)" şeklinde okumuştur.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مَسْرُوق أَنه قَرَأَ {تساقط عَلَيْك رطبا جنياً} بِالتَّاءِ

Abd b. Humeyd'in Mesrûk'tan rivayet ettiğine göre o, {تساقط عَلَيْك رطبا جنياً} “üzerine taze devşirilmiş hurma dökülsün” [ayetini] 'te' harfi ile okumuştur.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ {تساقط} مثقلة بِالتَّاءِ

Abd b. Humeyd'in Âsım'dan rivayet ettiğine göre o, {تساقط} [lafzını] 'te' harfi ile şeddeli (tessâkat) olarak okumuştur.

وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن طَلْحَة الإيابي أَنه قَرَأَ {تساقط عَلَيْك رطبا} مثقلة

Abdullah b. Ahmed'in Zevâidü'z-Zühd'de Talha el-İyâbî'den rivayet ettiğine göre o, {تساقط عَلَيْك رطبا} “üzerine taze hurma dökülsün” [kısmını] şeddeli olarak okumuştur.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي نهيك أَنه قَرَأَ تسْقط عَلَيْك رطبا

İbn Ebî Hâtim'in Ebû Nehîk'ten rivayet ettiğine göre o, "tüskıt aleyki rutaben (تسقط عليك رطبا)" şeklinde okumuştur.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {رطبا جنياً} قَالَ: طرياً

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan {رطبا جنياً} “taze devşirilmiş hurma” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o: "Taze" demiştir.

وَأخرج الْخَطِيب فِي تالي التَّلْخِيص عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {تساقط عَلَيْك رطبا جنياً} قَالَ: بغباره

Hatîb'in Tâlî't-Telhîs'te İbn Abbâs'tan {تساقط عَلَيْك رطبا جنياً} “üzerine taze devşirilmiş hurma dökülsün” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o: "Üzerindeki tozuyla [dalından yeni koparılmış gibi]" demiştir.

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي والخطيب عَن أبي حباب مثله

İbnü'l-Enbârî ve el-Hatîb'in Ebû Habbâb'dan rivayet ettiğine göre o da aynısını söylemiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي روق قَالَ: انْتَهَت مَرْيَم إِلَى جذع لَيْسَ لَهُ رَأس فأنبت الله لَهُ رَأْسا وَأنْبت فِيهِ رطبا وبسراً ومدبباً وموزاً فَلَمَّا هزت النَّخْلَة سقط عَلَيْهَا من جَمِيع مَا فِيهَا

İbn Ebî Hâtim'in Ebû Ravk'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Meryem, tepesi olmayan kuru bir hurma kütüğüne vardı. Allah ona bir baş bitirdi ve üzerinde olgunlaşmış taze hurma, koruk hurma, olgunlaşmaya başlamış hurma ve muz bitirdi. Ağacı silkelediğinde, üzerindekilerin hepsinden önüne döküldü.

وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن أبي قُدَّام قَالَ: أنبتت لِمَرْيَم نَخْلَة تعلق بهَا كَمَا تعلق الْمَرْأَة عِنْد الْولادَة

Abdullah b. Ahmed'in Zevâidü'z-Zühd'de Ebû Kuddâme'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Kadının doğum esnasında tutunduğu gibi tutunması için Meryem'e bir hurma ağacı bitirildi.

وَأخرج أَبُو يعلى وَابْن أبي حَاتِم وَابْن السّني وَأَبُو نعيم مَعًا فِي الطِّبّ النَّبَوِيّ والعقيلي وَابْن عديّ وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن عَليّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أكْرمُوا

Ebû Ya'lâ, İbn Ebî Hâtim, İbnü's-Sünnî ve Ebû Nuaym her ikisi et-Tıbbu'n-Nebevî'de, el-Ukaylî, İbn Adiy, İbn Merdûye ve İbn Asâkir'in Ali'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Halanız

عمتكم النَّخْلَة فَإِنَّهَا خلقت من الطين الَّذِي خلق مِنْهُ آدم ﵇ وَلَيْسَ من الشّجر شَجَرَة تلقح غَيرهَا

olan hurmaya ikram ediniz; çünkü o, Âdem aleyhisselâm'ın yaratıldığı çamurdan yaratılmıştır. Ağaçlar arasında aşılanan başka hiçbir ağaç yoktur."

وَقَالَ ﷺ: أطعموا نساءكم الولَّد الرطب فَإِن لم يكن رطب فتمر فَلَيْسَ من الشّجر شَجَرَة أكْرم من شَجَرَة نزلت تحتهَا مَرْيَم بنت عمرَان

Yine [Resûlullah] sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Doğum yapan kadınlarınıza taze hurma yediriniz; şayet taze hurma yoksa kuru hurma yediriniz. Çünkü ağaçlar arasında, İmran kızı Meryem'in altına indiği ağaçtan daha ikramlı bir ağaç yoktur."

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: سَأَلنَا رَسُول الله ﷺ مماذا خلقت النَّخْلَة قَالَ: خلقت النَّخْلَة وَالرُّمَّان وَالْعِنَب من فضل طِينَة آدم ﵇

İbn Asâkir'in Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e hurmanın neden yaratıldığını sorduk. O da: "Hurma, nar ve üzüm, Âdem aleyhisselâm'ın çamurunun artığından yaratılmıştır" buyurdu.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن سَلمَة بن قيس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أطعموا نساءكم فِي نفاسهن التَّمْر فَإِنَّهُ من كَانَ طعامها فِي نفَاسهَا التَّمْر: خرج وَلَدهَا ولدا حَلِيمًا فَإِنَّهُ كَانَ طَعَام مَرْيَم حَيْثُ ولدت عِيسَى وَلَو علم الله طَعَاما هُوَ خير لَهَا من التَّمْر لأطعمها إِيَّاه

İbn Asâkir'in Seleme b. Kays'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kadınlarınıza lohusalıklarında hurma yediriniz. Zira lohusalığında yiyeceği hurma olan kadının çocuğu yumuşak huylu (halîm) bir çocuk olarak doğar. Çünkü o, İsa'yı doğurduğu vakit Meryem'in yiyeceği idi. Şayet Allah onun için hurmadan daha hayırlı bir yiyecek bilseydi, ona onu yedirirdi."

وَأخرج عبد بن حميد عَن شَقِيق قَالَ: لَو علم الله أَن شَيْئا للنفساء خير من الرطب لأمر مَرْيَم بِهِ

Abd b. Humeyd'in Şakîk'ten rivayet ettiğine göre o: "Şayet Allah lohusa kadın için taze hurmadan daha hayırlı bir şey bilseydi, Meryem'e onu emrederdi" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَمْرو بن مَيْمُون قَالَ لَيْسَ للنفساء خير من الرطب أَو التَّمْر وَقَالَ: إِن الله قَالَ: {وهزي إِلَيْك بجذع النَّخْلَة تساقط عَلَيْك رطبا جنياً}

Abd b. Humeyd'in Amr b. Meymûn'dan rivayet ettiğine göre o: "Lohusa kadın için taze hurmadan veya kuru hurmadan daha hayırlı bir şey yoktur" demiş ve Allah'ın: {وهزي إِلَيْك بجذع النَّخْلَة تساقط عَلَيْك رطبا جنياً} “Hurma dalını kendine doğru silkele, üzerine taze devşirilmiş hurma dökülsün” buyurduğunu söylemiştir.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن الرّبيع بن خَيْثَم قَالَ: لَيْسَ للنفساء عِنْدِي دَوَاء مثل الرطب وَلَا للْمَرِيض مثل الْعَسَل

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbnu'l-Münzir'in Rebî' b. Huseym'den rivayet ettiğine göre o: "Bana göre lohusa kadın için taze hurma gibi, hasta için de bal gibi bir şifa yoktur" demiştir.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن الشّعبِيّ قَالَ: كتب قَيْصر إِلَى عمر بن الْخطاب أَن رسلًا أَتَتْنِي من قبلك فَزَعَمت أَن قبلكُمْ شَجَرَة لَيست بخليقة لشَيْء من الْخَيْر تخرج مثل أَذَان الْحمير ثمَّ تشقق عَن مثل اللُّؤْلُؤ الْأَبْيَض ثمَّ تصير مثل الزمرد الْأَخْضَر ثمَّ تصير مثل الْيَاقُوت الْأَحْمَر ثمَّ تينع وتنضج فَتكون كأطيب فالوذج أكل ثمَّ تيبس فَتكون عصمَة للمقيم وَزَادا للْمُسَافِر فَإِن لم تكن رُسُلِي صدقتني فَلَا أرى هَذِه الشَّجَرَة إِلَّا من شجر الْجنَّة فَكتب إِلَيْهِ عمر أَن رسلك قد صدقتك هَذِه الشَّجَرَة عندنَا: وَهِي الَّتِي أنبتها الله على مَرْيَم حِين نفست بِعِيسَى

İbn Asâkir'in Şa'bî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Kayser, Ömer b. el-Hattâb'a şöyle yazdı: "Senin tarafından bana gelen elçiler, sizin yanınızda hayra benzemeyen [başta çirkin] bir ağaç olduğunu, eşek kulağı gibi çıktığını, sonra beyaz inci gibi yarıldığını, sonra yeşil zümrüt gibi olduğunu, sonra kırmızı yakut gibi olduğunu, sonra olgunlaşıp pişerek yenilen en lezzetli tatlı (fâlüzec) gibi olduğunu, sonra kuruyup mukim olan için azık, yolcu için de gıda olduğunu iddia ettiler. Şayet elçilerim doğru söyledilerse, ben bu ağacın ancak cennet ağaçlarından biri olduğunu düşünürüm." Bunun üzerine Ömer ona şöyle yazdı: "Elçilerin sana doğru söylemiştir; bu ağaç bizim yanımızdadır ve o, İsa'yı doğurduğu zaman Allah'ın Meryem için bitirdiği ağaçtır."

الْآيَة ٢٦

26. Ayet

أخرج ابْن مرْدَوَيْه وَابْن الْمُنْذر وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {إِنِّي نذرت للرحمن صوما} قَالَ: صمتا

İbn Merdûye, İbnu'l-Münzir ve İbn Asâkir'in İbn Abbâs'tan {إِنِّي نذرت للرحمن صوما} “Şüphesiz ben Rahmân'a bir oruç adadım” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o: "Susmak" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الشّعبِيّ مثله

Abd b. Humeyd'in Şa'bî'den rivayet ettiğine göre o da aynısını söylemiştir.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس بن مَالك أَنه كَانَ يقْرَأ {إِنِّي نذرت للرحمن صوما} صمتا

Feryâbî, Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, el-Mesâhif'te İbnü'l-Enbârî ve İbn Merdûye'nin rivayet ettiğine göre Enes b. Mâlik {إِنِّي نذرت للرحمن صوما} “Şüphesiz ben Rahmân'a bir oruç adadım” [ayetini] "savmen samten (صوما صمتا)" şeklinde okurdu.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْأَنْبَارِي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَنه قَرَأَهَا {إِنِّي نذرت للرحمن صوما} صمتا وَقَالَ: لَيْسَ إِلَّا أَن حملت فَوضعت

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Enbârî'nin rivayet ettiğine göre İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ bunu {إِنِّي نذرت للرحمن صوما} “Şüphesiz ben Rahmân'a bir oruç adadım” [kısmını] "samten (صمتا)" şeklinde okumuş ve: "Gebe kalmasıyla doğurması bir oldu" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي قَوْله: {إِنِّي نذرت للرحمن صوما} قَالَ: كَانَ من بني إِسْرَائِيل من إِذا اجْتهد صَامَ من الْكَلَام كَمَا يَصُوم من الطَّعَام إِلَّا من ذكر الله

İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd'den {إِنِّي نذرت للرحمن صوما} “Şüphesiz ben Rahmân'a bir oruç adadım” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "İsrailoğullarından biri [ibadette] gayret gösterdiği zaman, Allah'ın zikri müstesna, yemekten oruç tuttuğu (perhiz ettiği) gibi konuşmaktan da oruç tutardı."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن حَارِثَة بن مضرب قَالَ: كنت عِنْد ابْن مَسْعُود فجَاء رجلَانِ فَسلم أَحدهمَا وَلم يسلم الآخر ثمَّ جلسا

İbn Ebî Hâtim'in Hârise b. Mudarrib'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İbn Mes'ûd'un yanındaydım. İki adam geldi; biri selam verdi, diğeri ise selam vermedi, sonra oturdular.

فَقَالَ الْقَوْم: مَا لصاحبك لم يسلم قَالَ: إِنَّه نذر صوما لَا يكلم الْيَوْم إنسياً

Oradakiler: "Arkadaşına ne oluyor da selam vermedi?" dediler. [Diğeri]: "O, bugün hiçbir insanla konuşmamak üzere bir oruç adadı" dedi.

فَقَالَ عبد الله: بئس مَا قلت إِنَّمَا كَانَت تِلْكَ الْمَرْأَة فَقَالَت ذَلِك ليَكُون عذرا لَهَا إِذا سُئِلت - وَكَانُوا يُنكرُونَ أَن يكون ولد من غير زوج إِلَّا زنا - فَتكلم وَأمر بِالْمَعْرُوفِ وانه عَن الْمُنكر فَإِنَّهُ خير لَك

Bunun üzerine Abdullah [b. Mes'ûd] şöyle dedi: "Ne kötü söyledin! O [susma orucu] sadece o kadına (Meryem'e) mahsustu; o bunu kendisine sorulduğunda bir mazeret olsun diye söylemişti -çünkü onlar kocasız bir çocuğun olmasını zinadan başka bir şey kabul etmiyorlardı-. Sen konuş, iyiliği emret ve kötülükten nehyet; şüphesiz bu senin için daha hayırlıdır."

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي عَن الشّعبِيّ قَالَ: فِي قِرَاءَة أبيّ بن كَعْب {إِنِّي نذرت للرحمن صوما} صمتا

İbnü'l-Enbârî'nin Şa'bî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Übey b. Ka'b'ın kıraatinde {إِنِّي نذرت للرحمن صوما} “Şüphesiz ben Rahmân'a bir oruç adadım” [ayeti] "samten (صمتا)" şeklindedir.

الْآيَة ٢٧ - ٢٨

27-28. Ayetler

أخرج سعيد ين مَنْصُور وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {فَأَتَت بِهِ قَومهَا تحمله} قَالَ: بعد أَرْبَعِينَ يَوْمًا بعد مَا تعافت من نفَاسهَا

Saîd b. Mansûr ve İbn Asâkir'in İbn Abbâs'tan {فَأَتَت بِهِ قَومهَا تحمله} “Nihayet onu taşıyarak kavmine getirdi” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o: "Kırk gün sonra, lohusalığından iyileştikten sonra" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {لقد جِئْت شَيْئا فرياً} قَالَ: عَظِيما

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den {لقد جِئْت شَيْئا فرياً} “Andolsun ki sen çok çirkin/kötü bir şey getirdin” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o: "Büyük [bir günah]" demiştir.

وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {لقد جِئْت شَيْئا فرياً} قَالَ: عَظِيما

Abdullah b. Ahmed'in Zevâidü'z-Zühd'de Katâde'den {لقد جِئْت شَيْئا فرياً} “Andolsun ki sen çok çirkin/kötü bir şey getirdin” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o: "Büyük [bir şey]" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن عبد الْعَزِيز قَالَ: كَانَ فِي زمَان بني إِسْرَائِيل فِي بَيت الْمُقَدّس عِنْد عين سلوان عين فَكَانَت الْمَرْأَة إِذا قارفت أتوها بهَا فَشَرِبت مِنْهَا فَإِن كَانَت بريئة لم تضرها وَإِلَّا مَاتَت

İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Abdilazîz'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İsrailoğulları zamanında Beytülmakdis'te Selvân pınarının yanında bir su kaynağı vardı. Bir kadın zina ile itham edildiğinde onu oraya getirirler ve o sudan içirirlerdi. Şayet suçsuz ise su ona zarar vermezdi, aksi takdirde ölürdü.

فَلَمَّا حملت مَرْيَم أتوها بهَا على بغلة فَعَثَرَتْ بهَا فدعَتْ الله أَن يعقم رَحمهَا فعقم من يَوْمئِذٍ فَلَمَّا أتتها شربت مِنْهَا فَلم تَزْدَدْ إِلَّا خيرا ثمَّ دعت الله أَن لَا يفضح بهَا امْرَأَة مُؤمنَة فغارت الْعين

Meryem hamile kaldığında onu bir katır üzerinde oraya getirdiler. Katır tökezleyince Meryem onun rahminin kısır olması için Allah'a dua etti ve o günden sonra katır kısır kaldı. O pınara vardığında sudan içti ve sadece hayrı arttı. Sonra Allah'a, onunla hiçbir mümin kadını rezil etmemesi için dua etti ve pınarın suyu çekilip kurudu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن الْمُغيرَة بن شُعْبَة قَالَ: بَعَثَنِي رَسُول الله ﷺ إِلَى أهل نَجْرَان فَقَالُوا: أَرَأَيْت مَا تقرأون يَا أُخْت هَارُون ومُوسَى قبل عِيسَى بِكَذَا وَكَذَا: قَالَ: فَرَجَعت فَذكرت ذَلِك لرَسُول الله ﷺ

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân, Taberânî, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin Mugîre b. Şu'be'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem beni Necran ehline gönderdi. Onlar: "Okuduğunuz {يَا أُخْت هَارُون} “Ey Harun'un kız kardeşi!” [ayetine] ne dersiniz? Hâlbuki Musa, İsa'dan şu kadar şu kadar zaman öncedir" dediler. [Mugîre] dedi ki: Dönüp bunu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e anlattım.

فَقَالَ: أَلا أَخْبَرتهم أَنهم كَانُوا يسمون بالأنبياء وَالصَّالِحِينَ قبلهم

Bunun üzerine [Resûlullah]: "Onlara, kendilerinden önceki peygamberlerin ve salih kişilerin isimlerini [çocuklarına] verdiklerini haber vermedin mi?" buyurdu.

وَأخرج الْخَطِيب وَابْن عَسَاكِر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {يَا أُخْت هَارُون} الْآيَة قَالَ: كَانَت من أهل بَيت يعْرفُونَ بالصلاح وَلَا يعْرفُونَ بِالْفَسَادِ فِي النَّاس وَفِي النَّاس من يعرف بالصلاح ويتوالدون بِهِ وَآخَرُونَ يعْرفُونَ بِالْفَسَادِ ويتوالدون بِهِ وَكَانَ هَارُون مصلحاً محبباً فِي عشيرته وَلَيْسَ بهرون أخي مُوسَى وَلَكِن هرون آخر

el-Hatîb ve İbn Asâkir'in Mücâhid'den {يَا أُخْت هَارُون} “Ey Harun'un kız kardeşi!” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Meryem, insanlar arasında salah (iyilik) ile tanınan ve fesat ile bilinmeyen bir ev halkındandı. İnsanlar arasında öyleleri vardır ki salah ile bilinir ve nesilleri bu minval üzere sürer; diğerleri de fesat ile bilinir ve nesilleri bu minval üzere sürer. Harun da akrabaları arasında ıslah edici ve sevilen biriydi. O, Musa'nın kardeşi Harun değil, başka bir Harun'dur.

ذكر لنا أَنه تبع جنَازَته يَوْم مَاتَ أَرْبَعُونَ ألفا من بني إِسْرَائِيل كلهم يسمون هرون

Bize nakledildiğine göre öldüğü gün cenazesini, hepsi de Harun adını taşıyan İsrailoğullarından kırk bin kişi takip etmiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان فِي قَوْله: {يَا أُخْت هَارُون} قَالَ: سمعنَا أَنه اسْم وَافق اسْما

İbn Ebî Hâtim'in Süfyân'dan {يَا أُخْت هَارُون} “Ey Harun'un kız kardeşi!” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o: "Bunun bir ismin diğer bir isme denk gelmesi olduğunu işittik" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن سِيرِين قَالَ: نبئت أَن كَعْبًا قَالَ: إِن قَوْله: {يَا أُخْت هَارُون} لَيْسَ بهرون أخي مُوسَى فَقَالَت لَهُ عَائِشَة: كذبت

İbn Ebî Hâtim'in İbn Sîrîn'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bana bildirildiğine göre Ka'b: "{يَا أُخْت هَارُون} “Ey Harun'un kız kardeşi!” buyruğundaki [Harun], Musa'nın kardeşi Harun değildir" demiştir. Bunun üzerine Âişe ona: "Yalan söyledin" demiştir.

فَقَالَ: يَا أم الْمُؤمنِينَ إِن كَانَ النَّبِي ﷺ قَالَه: فَهُوَ أعلم وَأخْبر وَإِلَّا فَإِنِّي أجد بَينهمَا سِتّمائَة سنة فَسَكَتَتْ

Bunun üzerine [Ka'b]: "Ey müminlerin annesi! Şayet bunu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem söylediyse o en iyi bilendir ve en haberdar olandır. Değilse, ben ikisinin arasında altı yüz yıl buluyorum" dedi. Bunun üzerine [Âişe] sustu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ بن أبي طَلْحَة فِي قَوْله: {يَا أُخْت هَارُون}

İbn Ebî Hâtim'in Ali b. Ebî Talha'dan {يَا أُخْت هَارُون} “Ey Harun'un kız kardeşi!” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre

قَالَ: نسبت إِلَى هرون بن عمرَان لِأَنَّهَا كَانَت من سبطه كَقَوْلِك يَا أَخا الْأَنْصَار

o şöyle demiştir: [Meryem], onun kabilesinden olduğu için İmran oğlu Harun'a nispet edilmiştir; nitekim senin [birine] 'Ey Ensar'ın kardeşi' demen gibidir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: كَانَت من سبط هرون فَقيل لَهَا: {يَا أُخْت هَارُون} فَدُعِيت إِلَى سبطه كَالرّجلِ يَقُول للرجل: يَا أَخا بني لَيْث يَا أَخا بني فلَان

İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Meryem, Harun'un kabilesindendi. Bu sebeple ona: {يَا أُخْت هَارُون} “Ey Harun'un kız kardeşi!” denildi ve kendi kabilesine nispet edildi. Nitekim bir adamın diğer adama: 'Ey Leys oğullarının kardeşi!', 'Ey falan oğullarının kardeşi!' demesi gibidir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله: {يَا أُخْت هَارُون} قَالَ: كَانَ هرون من قوم سوء زناة فنسبوها إِلَيْهِم

İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den {يَا أُخْت هَارُون} “Ey Harun'un kız kardeşi!” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o: "Harun kötü ve zânî bir kavimdendi, [onlar da Meryem'i] onlara nispet ettiler" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي بكر بن عَيْش قَالَ: فِي قِرَاءَة أبي قَالُوا: يَا ذَا المهد

İbn Ebî Hâtim'in Ebû Bekir b. Ayyâş'tan rivayet ettiğine göre o: "Übey'in kıraatinde: 'Kâlû: Yâ ze'l-mehd (Dediler ki: Ey beşikteki!)' şeklindedir" demiştir.

الْآيَة ٢٩

29. Ayet

أخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {فَأَشَارَتْ إِلَيْهِ} أَن كَلمُوهُ

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den rivayet ettiğine göre {فَأَشَارَتْ إِلَيْهِ} “Bunun üzerine ona işaret etti” buyruğu hakkında o: "Onunla konuşun [demek istedi]" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {فَأَشَارَتْ إِلَيْهِ} قَالَ: أَمرتهم بِكَلَامِهِ

İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den rivayet ettiğine göre {فَأَشَارَتْ إِلَيْهِ} “Bunun üzerine ona işaret etti” buyruğu hakkında o: "Onunla konuşmalarını emretti" demiştir.

وَفِي قَوْله: {فِي المهد} قَالَ فِي الْحجر

{فِي المهد} “Beşikte” buyruğu hakkında da: "Kucakta" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَمْرو بن مَيْمُون قَالَ: إِن مَرْيَم لما ولدت أَتَت بِهِ قَومهَا فَأخذُوا لَهَا الْحِجَارَة ليرموها فَأَشَارَتْ إِلَيْهِ فَتكلم فَتَرَكُوهُ

Abd b. Humeyd'in Amr b. Meymûn'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Meryem doğum yapınca kavmine onu getirdi. Onlar da Meryem'i taşlamak için taşlar aldılar; bunun üzerine [Meryem] ona işaret etti, o da konuştu ve onu bıraktılar.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة قَالَ: {المهد} المرباة

Abd b. Humeyd'in İkrime'den rivayet ettiğine göre o: "{المهد} [el-mehd], el-mirbât (salıncak/beşik) demektir" demiştir.

قَالَ إِبْرَاهِيم: المرباة المرجحة

İbrâhim: "El-Mirbât, sallanan beşiktir" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن هِلَال بن يسَاف قَالَ: لم يتَكَلَّم فِي المهد إِلَّا ثَلَاثَة: صَاحب جريج وَعِيسَى وَصَاحب الحبشية

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir'in Hilâl b. Yesâf'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Beşikte ancak üç kişi konuşmuştur: Cüreyc'in [arkadaşı olan bebek], Îsâ ve Habeşli kadının çocuğu.

وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: تكلم فِي المهد أَرْبَعَة عِيسَى وَصَاحب يُوسُف وَصَاحب جريج وَابْن ماشطة ابْنة فِرْعَوْن

Abd b. Humeyd'in Saîd b. Cübeyr'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Beşikte dört kişi konuşmuştur: Îsâ, Yûsuf'un [şahidi olan bebek], Cüreyc'in [arkadaşı olan bebek] ve Firavun'un kızının kuaförünün oğlu.

الْآيَة ٣٠ - ٣٣

30 - 33. Ayetler

أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله: {قَالَ إِنِّي عبد الله آتَانِي الْكتاب} الْآيَة

Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İkrime'den {قَالَ إِنِّي عبد الله آتَانِي الْكتاب} “[Çocuk] şöyle dedi: 'Şüphesiz ben Allah'ın kuluyum. O bana Kitab'ı verdi...'” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre

قَالَ: قضى فِيمَا قضى أَن أكون كَذَلِك

o: "Hükmettiği şeyler arasında benim böyle olacağıma hükmetti [demektir]" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أنس قَالَ: كَانَ عِيسَى قد درس الْإِنْجِيل وأحكمه فِي بطن أمه

İbn Ebî Hâtim'in Enes'ten rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Îsâ, annesinin karnındayken İncil'i okumuş ve onu iyice kavramıştı.

فَذَلِك قَوْله: {إِنِّي عبد الله آتَانِي الْكتاب}

İşte O'nun: {إِنِّي عبد الله آتَانِي الْكتاب} “Şüphesiz ben Allah'ın kuluyum. O bana Kitab'ı verdi” buyruğu budur.

وَأخرج الْإِسْمَاعِيلِيّ فِي مُعْجَمه وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية وَابْن لال فِي مَكَارِم الْأَخْلَاق وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن النجار فِي تَارِيخه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ: قَول عِيسَى ﵇ {وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْن مَا كنت} قَالَ: جعلني نَفَّاعًا للنَّاس أَيْن اتجهت

İsmâilî Mu'cem'inde, Ebû Nuaym el-Hilye'de, İbn Lâl Mekârimü'l-Ahlâk'ta, İbn Merdûye ve İbnü'n-Neccâr Târîh'inde Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, Îsâ aleyhisselâm'ın {وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْن مَا كنت} “Nerede olursam olayım beni mübarek kıldı” sözü hakkında: "Nereye yönelirsem insanlara çok faydalı kıldı [demektir]" buyurmuştur.

وَأخرج ابْن عدي وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن مَسْعُود عَن النَّبِي ﷺ {وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْن مَا كنت} قَالَ: معلما ومؤدباً

İbn Adiy ve İbn Asâkir'in İbn Mes'ûd'dan, onun da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den {وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْن مَا كنت} “Nerede olursam olayım beni mübarek kıldı” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre: "Öğretici ve edep verici [kıldı]" buyurmuştur.

وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْن مَا كنت} قَالَ: معلما للخير

Abdullah b. Ahmed Zevâidü'z-Zühd'de, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den {وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْن مَا كنت} “Nerede olursam olayım beni mübarek kıldı” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o: "Hayrı öğretici [kıldı]" demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الَّذِي يعلم النَّاس الْخَيْر يسْتَغْفر لَهُ كل دَابَّة حَتَّى الْحُوت فِي الْبَحْر

İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İnsanlara hayrı öğreten kimse için denizdeki balığa varıncaya kadar her canlı bağışlanma diler.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا} قَالَ: هادياً مهدياً

Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre {وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا} “Beni mübarek kıldı” buyruğu hakkında o: "Hidayete erdirici ve hidayete erdirilmiş [kıldı]" demiştir.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب وَابْن عَسَاكِر عَن مُجَاهِد {وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا} قَالَ: نَفَّاعًا للنَّاس

Beyhakî Şuab'da ve İbn Asâkir'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre {وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا} “Beni mübarek kıldı” buyruğu hakkında o: "İnsanlara çok faydalı [kıldı]" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن نوف (وَبرا بوالدتي) أَي لَيْسَ لي أَب

İbn Ebî Hâtim'in Nevf'ten rivayet ettiğine göre (ve berran bi-vâlideti) [ifadesi hakkında]: "Yani benim bir babam yoktur" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَلم يَجْعَلنِي جباراً شقياً} يَقُول: عصياً

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre {وَلم يَجْعَلنِي جباراً شقياً} “Beni bir zorba ve bedbaht kılmadı” buyruğu hakkında o: "İsyankâr [kılmadı]" demektedir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان قَالَ: الْجَبَّار الشقي الَّذِي يُقبلُ على الْغَضَب

İbn Ebî Hâtim'in Süfyân'dan rivayet ettiğine göre o: "Zorba ve bedbaht kimse, öfkeye kapılan kişidir" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْعَوام بن حَوْشَب قَالَ: إِنَّك لَا تكَاد تَجِد عاقاً إِلَّا تَجدهُ جباراً ثمَّ قَرَأَ {وَبرا بوالدتي وَلم يَجْعَلنِي جباراً شقياً}

İbn Ebî Hâtim'in el-Avvâm b. Havşeb'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Sen anne babasına asi olan bir kimseyi neredeyse ancak zorba biri olarak bulursun. Sonra {وَبرا بوالدتي وَلم يَجْعَلنِي جباراً شقياً} “Beni anneme saygılı kıldı; beni bir zorba ve bedbaht kılmadı” ayetini okudu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الشّعبِيّ قَالَ: فقرات ابْن آدم ثَلَاث: يَوْم ولد وَيَوْم يَمُوت وَيَوْم يبْعَث وَهِي الَّتِي ذكر عِيسَى فِي قَوْله: {وَالسَّلَام عليّ} الْآيَة

İbn Ebî Hâtim'in Şa'bî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Âdemoğlunun dönüm noktaları üçtür: Doğduğu gün, öldüğü gün ve yeniden diriltileceği gün. Bu, Îsâ'nın {وَالسَّلَام عليّ} “Bana selam olsun...” ayetinde zikrettiği husustur.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق مُجَاهِد عَن ابْن

İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir'in Mücâhid tarikiyle İbn

عَبَّاس قَالَ: مَا تكلم عِيسَى بعد الْآيَات الَّتِي تكلم بهَا حَتَّى بلغ مبلغ الصّبيان

Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Îsâ konuştuğu o ayetlerden sonra çocukların konuşma çağına ulaşana kadar konuşmadı.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ وَأبي هُرَيْرَة أَن الله أطلق لِسَان عِيسَى مرّة أُخْرَى فِي صباه فَتكلم ثَلَاث مَرَّات حَتَّى بلغ مَا بلغ الصّبيان يَتَكَلَّمُونَ فَتكلم مُحَمَّدًا بتحميد لم تسمع الآذان مثله حَيْثُ أنطقه طفْلا فَقَالَ: اللَّهُمَّ أَنْت الْقَرِيب فِي علوك المتعالي فِي دنوك الرفيع على كل شَيْء من خلقك أَنْت الَّذِي نفذ بَصرك فِي خلقك وحارت الْأَبْصَار دون النّظر إِلَيْك أَنْت الَّذِي أشرقت بضوء نورك دجى الظلام وتلألأت بعظمتك أَرْكَان الْعَرْش نورا فَلم يبلغ أحد بِصفتِهِ صِفَتك فتباركت اللَّهُمَّ خَالق الْخلق بعزتك مُقَدّر الْأُمُور بحكمتك مبتدئ الْخلق بعظمتك ثمَّ أمسك الله لِسَانه حَتَّى بلغ

İbn Asâkir'in Ebû Saîd el-Hudrî ve Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Allah, çocukluğunda Îsâ'nın dilini bir kez daha çözdü ve o, çocukların konuşabildiği çağa ulaşıncaya kadar üç defa konuştu. Çocukken onu konuşturduğu vakit kulakların benzerini işitmediği bir hamd ile hamdederek şöyle dedi: 'Allahım! Sen yüceliğinde pek yakınsın, yakınlığında pek yücesin, yarattığın her şeyin üzerinde en yücesin. Sen bakışı yarattıklarına nüfuz eden ve gözlerin Sana bakmaktan aciz kaldığı zâtsın. Sen nurunun aydınlığı ile koyu karanlıkları ışıtan ve azametinle arşın rükünleri nur ile parıldayansın. Hiçbir kimse nitelendirmesiyle Senin sıfatına erişemez. Allahım! İzzetinle mahlûkatı yaratan, hikmetinle işleri takdir eden, azametinle yaratmayı başlatan olarak Sen ne yücesin!' Sonra Allah [o yaşa] ulaşıncaya kadar onun dilini tuttu.

الْآيَة ٣٤ - ٣٧

34 - 37. Ayetler

أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {ذَلِك عِيسَى ابْن مَرْيَم قَول الْحق} قَالَ: الله ﷿ الْحق

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den {ذَلِك عِيسَى ابْن مَرْيَم قَول الْحق} “İşte bu, Meryem oğlu Îsâ'dır. [Bu,] hak sözdür” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o: "Hak, aziz ve celil olan Allah'tır" demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {الَّذِي فِيهِ يمترون} قَالَ: اجْتمع بَنو إِسْرَائِيل فأخرجوا مِنْهُم أَرْبَعَة نفر أخرج من كل قوم عالمهم فتشاوروا فِي عِيسَى حِين رُفِعَ فَقَالَ أحدهم: هُوَ الله هَبَط إِلَى الأَرْض فأحيى من أحيى وأمات من أمات ثمَّ صعد إِلَى السَّمَاء وهم اليعقوبية فَقَالَت الثَّلَاثَة: كذبت

Abdürrezzâk ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den {الَّذِي فِيهِ يمترون} “O hakkında şüpheye düştükleri kimsedir” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İsrailoğulları toplandılar ve içlerinden dört kişi çıkardılar; her gruptan onların âlimi çıkarıldı. Îsâ semaya kaldırıldığı vakit onun hakkında istişare ettiler. İçlerinden biri: 'O, yere inip yaşattığını yaşatan, öldürdüğünü öldüren ve sonra göğe yükselen Allah'tır' dedi; bunlar Yâkûbîlerdir. Diğer üçü: 'Yalan söyledin' dediler.

ثمَّ قَالَ اثْنَان مِنْهُم للثَّالِث: قل فِيهِ

Sonra onlardan ikisi üçüncüye: 'Onun hakkında sen söyle' dediler.

فَقَالَ: هُوَ ابْن الله وهم النسطورية

O da: 'O, Allah'ın oğludur' dedi; bunlar Nastûrîlerdir.

فَقَالَ اثْنَان: كذبت

Bunun üzerine ikisi: 'Yalan söyledin' dediler.

ثمَّ قَالَ أحد الْإِثْنَيْنِ للْآخر: قل فِيهِ

Sonra o ikisinden biri diğerine: 'Onun hakkında sen söyle' dedi.

قَالَ: هُوَ ثَالِث ثَلَاثَة: الله إِلَه وَعِيسَى إِلَه وَأمه إِلَه

O da: 'O, üçün üçüncüsüdür: Allah bir ilahtır, Îsâ bir ilahtır, annesi de bir ilahtır' dedi.

وهم الإسرائيلية وهم مُلُوك النَّصَارَى

Bunlar İsrâiliyye olup Hristiyanların melikleridir.

فَقَالَ الرَّابِع: كذبت

Dördüncüsü ise: 'Yalan söyledin!

هُوَ عبد الله وَرَسُوله وروحه من كَلمته وهم الْمُسلمُونَ فَكَانَ لكل رجل مِنْهُم أَتبَاع على مَا قَالَ فَاقْتَتلُوا فَظهر على الْمُسلمين

O, Allah'ın kulu, elçisi ve kelimesinden [var ettiği] ruhudur' dedi; bunlar da Müslümanlardır. Bu adamlardan her birinin söylediği söze uyan tâbileri oldu; birbirleriyle savaştılar ve Müslümanlara galip geldiler.

فَذَلِك قَول الله:

İşte Allah'ın şu kavli bunu anlatmaktadır:

(وَيقْتلُونَ الَّذين يأمرون بِالْقِسْطِ بَين النَّاس) (آل عمرَان آيَة ٢١) قَالَ قَتَادَة: وهم الَّذين قَالَ الله: {فَاخْتلف الْأَحْزَاب من بَينهم} قَالَ: اخْتلفُوا فِيهِ فصاروا أحزاباً فَاخْتلف الْقَوْم فَقَالَ المر يسلم: أنْشدكُمْ

(Ve insanlardan adaleti emredenleri öldürürler) (Âl-i İmrân Suresi 21. Ayet). Katâde dedi ki: Onlar, Allah'ın haklarında şöyle buyurduğu kimselerdir: {فَاخْتلف الْأَحْزَاب من بَينهم} “Fakat aralarından çıkan fırkalar ihtilafa düştüler”. Katâde dedi ki: Onun hakkında ihtilaf ettiler ve fırkalara ayrıldılar. Topluluk ihtilaf etti ve Müslüman olan kişi: 'Size and verdiriyorum,

هَل تعلمُونَ أَن عِيسَى كَانَ يطعم الطَّعَام وَأَن الله لَا يطعم الطَّعَام قَالُوا: اللَّهُمَّ نعم

Îsâ'nın yemek yediğini, Allah'ın ise yemek yemediğini biliyor musunuz?' dedi. 'Allah şahit ki evet' dediler.

قَالَ: فَهَل تعلمُونَ أَن عِيسَى كَانَ ينَام وَأَن الله لَا ينَام قَالُوا: اللَّهُمَّ نعم

Dedi ki: 'Peki Îsâ'nın uyuduğunu, Allah'ın ise uyumadığını biliyor musunuz?' 'Allah şahit ki evet' dediler.

فخصمهم الْمُسلمُونَ فانسل الْقَوْم فَذكر لنا أَن اليعقوبية ظَهرت يَوْمئِذٍ وَأُصِيب الْمُسلمُونَ فَأنْزل الله فِي ذَلِك الْقُرْآن (فويل للَّذين كفرُوا من مشْهد يَوْم عَظِيم) (آل عمرَان آيَة ٢١)

Böylece Müslümanlar onlara üstün geldiler ve topluluk sıvıştı. Bize nakledildiğine göre o gün Yâkûbîler galip geldi ve Müslümanlar hezimete uğratıldılar. Bunun üzerine Allah şu ayeti indirdi: (Artık o büyük günün duruşmasından ötürü vay o inkâr edenlerin haline!) (Âl-i İmrân Suresi 21. Ayet).

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {فَاخْتلف الْأَحْزَاب من بَينهم} قَالَ: هم أهل الْكتاب

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den {فَاخْتلف الْأَحْزَاب من بَينهم} “Fakat aralarından çıkan fırkalar ihtilafa düştüler” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o: "Onlar Ehl-i Kitap'tır" demiştir.

الْآيَة ٣٨ - ٤٠

38 - 40. Ayetler

أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {أسمع بهم وَأبْصر} يَقُول الْكفَّار يَوْمئِذٍ: أسمع شَيْء وأبصره وهم الْيَوْم لَا يسمعُونَ وَلَا يبصرون

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre {أسمع بهم وَأبْصر} “Onlar ne iyi işitir, ne iyi görürler!” buyruğu hakkında: Kâfirler o gün her şeyi en iyi işiten ve en iyi gören olurlar; bugün ise ne işitirler ne de görürler, demektedir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {أسمع بهم وَأبْصر} قَالَ: اسْمَع قوم وَأبْصر قوم {يَوْم يأتوننا} قَالَ: ذَلِك وَالله يَوْم الْقِيَامَة

Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den {أسمع بهم وَأبْصر} “Onlar ne iyi işitir, ne iyi görürler!” buyruğu hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: {يَوْم يأتوننا} “Bize gelecekleri gün” en iyi işiten bir topluluk ve en iyi gören bir topluluk [olurlar]. Katâde: 'Vallahi bu kıyamet günüdür' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم فِي قَوْله: {أسمع بهم وَأبْصر يَوْم يأتوننا} قَالَ: وَالله ذَلِك يَوْم الْقِيَامَة سمعُوا حِين لم يَنْفَعهُمْ السّمع وأبصروا حِين لم يَنْفَعهُمْ الْبَصَر

İbn Ebî Hâtim'in rivayet ettiğine göre {أسمع بهم وَأبْصر يَوْم يأتوننا} “Bize gelecekleri gün onlar ne iyi işitir, ne iyi görürler!” buyruğu hakkında o şöyle demiştir: Vallahi bu kıyamet günüdür. Kendilerine işitmenin fayda vermeyeceği bir zamanda işittiler ve görmenin fayda vermeyeceği bir zamanda gördüler.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَأحمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَأَبُو يعلى وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا دخل أهل الْجنَّة الْجنَّة وَأهل

Saîd b. Mansûr, Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, Ebû Ya'lâ, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân ve İbn Merdûye'nin Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: Cennet ehli cennete, [cehennem] ehli de...